Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 12201814 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2018, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) 2018 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 100 Imemorandamu le inamakhasi ali-14. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 2 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI) Tjheja: Isihloko asingabalwa nakubalwa inani lamagama asetjenzisweko. UMBUZO 1 1.1 I-eseyi ecocako. Ungazitjeli bona uyazi ungakaboni. Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi. • I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela. • I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko. • Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako bekube sekugcineni. • Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga. • I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho esisepepeneneni begodu esilindelekileko. [50] 1.2 I-eseyi ecocako. Iinkolo seziphenduke iinkundla zokugweba imilandu yokulwa kwabafundi. Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi. • I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela. • I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko. • Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako bekube sekugcineni. • Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga. • I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho esisepepeneneni begodu esilindelekileko. [50] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 3 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 1.3 I-eseyi ehlathululako. Ngangingathembi bona ngingaba sebujameni engikibo namhlanje. Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo. • Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo bokukhuluma. • Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya bha. • Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela, [50] zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza akuhlathululako kukhanye bha. 1.4 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli. Indlela engizizwa ngayo nangibona abantu bekhethu basona iinsetjenziswa zomphakathi. Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako. Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso lamambala. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli. • Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu e-eseyini le. • Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni yaloyo otlolako. • Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima ethathwa ngotlolako. [50] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 4 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 1.5 I-eseyi emahlangothimabili/emadanisako. Ubuhle nobumbi bokukhuluma iqiniso nawunomlandu. I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukobana kiyo yomibili imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona kukobana e-eseyini emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole ngemibono yomibili. Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola ngayo. Okumnandi ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela ofundako ekutheni azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi abona lingcono kunelinye. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni kwe-eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe ngokulinganako endabeni. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi. • Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle. • Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento ethileko anikelwe yona esihlokweni. • Unikela amaphuzu avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso. [Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bokukhuluma iqiniso nawunomlandu]. [50] 1.6 I-eseyi ephikisako/ehlangothilinye. Enye nenye ipumelelo ikhambisana nemiphumela yayo. Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi. I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni yomtloli. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo. • Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela imibonwakhe • Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende. • Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele iphakamise imibono eqinileko. • Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe nehlonipho. • Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako nesanelisako. [50] 1.7 1.7.1 & Kileziinthombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we- 1.7.2 eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba. [50] IMITLOMELO YESIGABA A: 50 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 5 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA UMBUZO 2 2.1 INCWADI YOBUNGANI Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yobungani: • Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib: Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama. • Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu, umzawakho; njll. • Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako; Isib. Jabulile, Mma, Baba; njll. • Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha. • Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana nesihloko anikelwe sona. • Kumele ibe nesilayeliso; Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo boke abangaziko ngapho; njll. • Ekugcineni kumele utlole isiphetho; Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko. [25] 2.2 INCWADI YABAKHULU/YANGOKOMTHETHO Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga yesiNdebele nofana yesiNgisi etlolwe ngokwesiNdebele; Isib. Matjhi, Febherbari, Janabari; njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni, okulilimi elingakavumeleki. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yangokomthetho: • Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko. Isiphande sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. • Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko. Ngalokho-ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola isiphande sesibili. Tjheja: Iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama. • Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana kutlolwa ukuthi Nomzana nofana Kosikazi. • Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho ngamagabhadlhela. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 6 DBE/2018 SCE – Imemorandamu • Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo ncwadi. • Kufuneka bona otlolako ahlathulule kuhle ngokuzeleko lokho akhuluma ngakho. Kufanele asebenzise amagama afana nanaka: Ngiyokuthokoza; Ngizokuthaba; Kuzongithabisa. • Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe. • Iba nesilayeliso. • Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana amaledere wokuthoma wamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kufuneka bengubo baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz./Ksz. ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukuthi loyo otlolelwako azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. [25] 2.3 UMLANDO KAMUFI Nakutlolwa umlando kamufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako esinamagama kamufi apheleleko; Isib. Umlando kaBaphelile Sophy Masilela, njll. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa, njengokuthi: Lala Ngokuthula, Bhorolo Wakontombi, Lala uphumule, Bhorholo, nofana ikosi ayikuphe umphumulela wasafuthi, nanyana ngimaphi amagama anehlonipho kungaba ziinanazelo zakhe ziyamukeleka. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umlando kamufi: • Isihloko esinamagama kamufi apheleleko. • Amagamakhe apheleleko. • Ilanga abelethwa ngalo. • Igama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama lesibhedlela. • Ubelethwa bobani. • Imithombo yefundo asele adlule kiyo. • Akuzuzako eemfundweni zakhe. • Iindawo asebenze kizo. • Iinkhundla azifumanako. • Ilanga akhambe ngalo ephasini. Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside nakagulileko. • Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi, abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo ngokweengazi. Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko. • Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo zakhe. [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 7 DBE/2018 SCE – Imemorandamu 2.4 IKULUMO EHLELEKILEKO Umfundi nangabe utlole ikulumo ehlelekileko, kumele akhumbule bonyana abantu abafani ngamasiko, ngeenkolelo, ngefundo, ngabakuthandako nokhunye. Kumele umfundi acabange ukobana bazawathanda amaphuzu azowakhuluma emnyanyeni lowo. Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa ikulumo ehlelekileko: • Ihloso yekulumo. • Iinhlokwana ezilindeleke ngaphasi kwekulumo ehlelekileko: - Isihloko > Kuqakathekile ukobana sibe nokobana ikulumo izokwenziwa ngubani, ngaliphi ilanga begodu sethule okumunyethwe yikulumo. - Isilotjhiso > Kumele ococako alotjhise abakhona ngokulandelana kwabo, abakhulu nabancani, abalandelanise kuhle ngokweenkhundla zabo emehlweni womphakathi. - Isingeniso > Kumele sidose kodwana sibe sifitjhani senze kobana abantu balalele. - Ummongondaba> Ikulumo ayitlolwe ngokucacileko, ibe nemitjho enemiqondo evuthweko beyisebenzise neembonelo ezijayelekileko. Awube magama ahlelwe kuhle kugegedwe ukubuyabuyelela amagama ngombana ungalahlekisa ihlathululo yekulumo yamambala. - Isiphetho > Singarhunyeza ikulumo ngokubuyelela okukhulunyweko nofana sifake iselela. [25] 2.5 I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO Amaminithi womhlangano asirhunyezo salokho okwakukhulunywa ngakho ngomlomo emihlanganweni. Atlolwa abekwe ngehloso yokubulunga okwakhulunywa bekwavunyelanwa ngakho ekutheni kungakhohlweki, kungalahleki nokobana iinqunto ezathathwako zibulungeke. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-ajenda ekhambisana namaminithi womhlangano: • Umfundi angatloli koke okukhulunywa emhlanganweni kodwana atlole iimphakamiso neenqunto kwaphela. • Amagama walabo abathule iimphakamiso nalabo abasekelileko kuyenzeka atlolwe. • Akukafaneli loyo otlola amaminithi atlole ukuphaphalaza, ukuphikisana, ukudelela nofana ukurarana. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 8 DBE/2018 SCE – Imemorandamu • Umuntu nakakhuluma nge-ajenda akwenzeki angakhulumi ngamaminithi womhlangano ngokunjalo nalokha nakukhulunywa ngamaminithi kuthinteka ne-ajenda yomhlangano. • Ngakho-ke kuqakathekile ukobana umfundisi atshwaye i-ajenda namaminithi womhlangano kanyekanye. [25] 2.6 I-ATHIKILI KAMAGAZINI Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-athikili kamagazini: • Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze. • I-athikili kumele itlowe ihlukaniswe ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo sesikhangiso. • I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo. • Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako. • Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule nanyana sibe nezwelo. • Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku- athikili. • I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengomkhangiso ikhuthaze abayifundako bona bayifunde. • Iindima akukafuzi bona zibe zide. • Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka. [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 50 INANI LOKE: 100 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 9 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO] TJHEJA: • Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi. • Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5. • Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi. • Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi. IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani OKUMUNYETHWEKO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOKUHLELA -Ukuphendula -Iimpendulo zihleleke -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula okuphume okudluleleko kuhle, zikhambelana khulu okwanelisako okungakajami ndawonye endleleni khulu Izinga eliphezulu (Ukuphendula) -Imiqondo ehlakaniphileko, begodu zimnandi -Imiqondo ekhambelanako -Imiqondo engakanqophi -Imiqondo enganatlha Ukuhleleka kwemiqondo evusa imiqondo netjengisa -Kunobufakazi nokukhula nekholisako -Ubufakazi obuncani nengazwakaliko yokuhlela ukukhula okubonakalako -Kunokuhleleka bokuhleleka -Imiqondo engakahleleki Ukulemuka komnqopho, -Ukuhleleka okudluleleko -Isingeniso, umzimba okulingeneko nokukhambelana nengakhambelaniko abamukelilwazi nobujamo nokukhambelana nesiphetho kuhleleke nokukhambelanako kwendaba kwesingeniso, umzimba kuhle begodu nesihloko, umzimba 30 AMAMAKSI nesiphetho kuyakhambelana nesiphetho 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Ukuphendula -Ukuphendula okuhlelwe -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko okudluleleko kodwana kuhle okwanelisako kodwana okungakhambelaniko akukalingwa nokulingwa kutlhayela amatshwayo -Imiqondo ekarisako okunganatlha okusezingeni eliphasi -Imiqondo Izinga eliphasi wendaba ehle nekhambelanako -Imiqondo iyakhambelana -Imiqondo ayikahlangani engakhambelaniko -Imiqondo ekhulileko -Kunokuhleleka ngokulingeneko begodu ayikanqophi nengakafaneli nenokuhlakanipha nokukhambelana okuhle -Kunokuhleleka -Kunokuhleleka -Imiqondo enganatlha -Kunokuhleleka kwesingeniso, umzimba nokukhambelana okungakhambelani nengazwakaliko nokukhambelana okuhle nesiphetho okulingeneko, nendaba ngokudluleleko kwesingeniso, umzimba kwesingeniso, umzimba nesiphetho nesiphetho Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 10 DBE/2018 SCE – Imemorandamu IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga) Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 ILIMI, ISITAYELA NOKU- -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista EDITHA. nelwazimagama elifanele nelwazimagama elifanele nelwazimagama elifanele nelwazimagama eliwufanele nesitayela ezingakafaneli ngokudluleleko, elinemba khulu umnqopho, umnqopho, kancani umnqopho, khulu umnqopho, Iphimbo, irejista, isitayela umnqopho, abamukelilwazi abamukelilwazi nobujamo abamukelilwazi nobujamo abamukelilwazi nobujamo abamukelilwazi nobujamo Izinga eliphezulu nelwazimagama elifanele nobujamo -Ilimi liyanemba begodu -Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi -Ilwazimagama elitlhayela umnqopho, abamukelilwazi -Ukusetjenziswa kwelimi lisetjenziswe okwethula ihlathululo okusezingeni eliphasi khulu lenza kube budisi nobujamo. kusezingeni elihle ngokufaneleko -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi ukuzwisisa itheksthi. Ukukhethwa kwamagama, ngokudluleleko -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso ezinengana. kuneemphoso ezinengi -Ilimi elingazwakaliko ukusetjenziswa kwelimi, -Ihlelo nesipelinghi akunamphoso khulu -Kutlanywe khulukhulu -Ihlelo nesipelinghi imithetjhwana, iimphumuzi, esinganamphoso ziimbalwa ngokusezingeni -Kutlanywe ngokusezingeni kuneemphoso ezinengi ihlelo nesipelinghi. -Kutlanywe kuhle -Indabakhe itlanywe elilingeneko. eliphasi khulukhulu khulukhulu ngokudluleleko ngokutjengisa ikghono -Kutlanywe 15 AMAMAKSI ngokusezingeni eliphasi khulukhulu 13 10 7 4 -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela nelwazimagama nelwazimagama elifanele nelwazimagama elifanele nelwazimagama elincani elifaneleko elinemba umnqopho, ngokulingeneko nelisezingeni eliphasi Izinga eliphasi umnqopho, abamukelilwazi abamukelilwazi nobujamo umnqopho, elingakafaneli umnqopho, nobujamo -Ilimi liyanemba begodu abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi nobujamo. -Ukusetjenziswa kwelimi lisetjenziswe -Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi kusezingeni elihle khulu ngokufaneleko okungathuli ihlathululo okungakafaneli -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi esinganamphoso khulu kuneemphoso ezinengana kuneemphoso ezinengi kuneemphoso ezinengi -Kutlanywe kuhle -Kutlanywe kuhle khulu khulu khulukhulu -Kutlanywe -Kutlanywe ngokusezingeni ngokusezingeni eliphasi eliphasi khulukhulu ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 -Kuvezwe amatshwayo -Kuvezwe amatshwayo -Amatshwayo -Amaphuzu amanye -Amaphuzu afunekako Amatshwayo wetheksthi. nemininingwana nemininingwana nemininingwana anembako akhona ayatlhayela Ukwakhiwa kweengaba eqakathekileko yesakhiwo yesakhiwo sendaba eveziweko iyakhambelana -Ukwakhiwa kwemitjho -Ukwakhiwa kwemitjho nemitjho. sendaba -Kunokuqongelana -Imitjho neengaba neengaba kuneemphoso neengaba kuneemphoso -Kunokuqongelana okuhle okuhle kweengaba kwakheke ngendlela -Indaba izwakala kancani ezinengi khulu ngokudluleleko kweengaba -Imitjho neengaba elingeneko -Indaba ayinamqondo -Imitjho neengaba kwakheke ngendlela ehle -Indaba isanikela umqondo 5 AMAMAKSI kwakheke ngendlela ehle ngokudluleleko ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO: -km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/2018 SCE – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli OKUMUNYETHWEKO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UKUHLELA NESAKHIWO -Ukuphendula okulindeleke -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula okulingeneko -Ukuphendula -Ukuphendula kutjengisa ngokudluleleko nokutjengisa ilwazi elihle okutjengisa ilwazi ngokusisekelo begodu ukungabi khona kwelwazi -Ukuphendula nemibono -Imiqondo ehlakaniphileko lamatshwayo wetheksthi lamatshwayo wetheksthi kutjengisa ilwazi lamatshwayo wetheksthi -Ukubuthelelwa nokuhleleka nekhulileko -Umtlolo unqophile, -Akunakudzimelela lamatshwayo wetheksthi -Akunakukhambelana kwemibono -Ilwazi elingeneleleko awukaphumi esihlokweni nokukhambelana -Kunokunqopha kwemiqondo -Umnqopho, abamukelilwazi, lamatshwayo wetheksthi begodu usekelwe kuhle kokumunyethweko okukhona kodwana -Imininingwana esekela amatshwayo/imithetjhwana -Umtlolo unqophile ngendlela etjengisa nemiqondo okunengi kuphambene isihloko imbalwa nobujamo -Kunokukhambelana ikghono -Eminye imininingwana nesihloko -Akakasebenzisi kokumunyethweko -Kunemininingwana esekela isihloko iveziwe -Imininingwana esekela amatshwayo nemithetho 15 AMAMAKSI nomqondo esekela isihloko -Isakhiwo sifanele isihloko imbalwa yesakhiwo -Isakhiwo sihleleke kuhle -Isakhiwo esifaneleko ngokulingeneko kodwana -Imithetho eqakathekileko begodu yoke imininingwana kodwana sinokungakhambelani yelimi isetjenziswe esekela isihloko iveziwe esinokungakhambelaniko okuncani ngendlela ekungasiyo -Isakhiwo esifaneleko okuncancani -Kunobutjhapha nesinembako obubonakalako emtlolwenakhe ILIMI, ISITAYELA NOKU- 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 EDITHA -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela nelwazimagama kuwufanele nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama -Iphimbo, irejista nesitayela kuhle khulu umnqopho, kuwufanele kuhle kuwufanele ngokulingeneko kuwufanele kancani akukhambelani kufanele abamukelilwazi nobujamo umnqopho, umnqopho, abamukelilwazi umnqopho, nomnqopho, umnqopho/umphumela, -Ihlelo lisetjenziswe abamukelilwazi nobujamo nobujamo abamukelilwazi kanye abamukelilwazi kanye abamukelilwazi nobujamo ngokunembako begodu -Ihlelo lisetjenziswe -Ihlelo lineemphoso nobujamo nobujamo -Kunokusetjenziswa kwelimi lihleleke kuhle khulu ngokunembako begodu kodwana azilimazi -Ihlelo lineemphoso -Ihlelo lineemphoso nemithetjhwana yalo -Akunamphoso lihleleke kuhle ihlathululo ezenza bona ihlathululo ezinengi khulu ezenza -Ukukhethwa kwamagama -Akunamphoso ezinengi ingazwakali bona ihlathululo -Ukusetjenziswa kwamatshwayo ingazwakali nakancani wokutlola nesipelinghi 10 AMAMAKSI ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO: -km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/2018 SCE – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/2018 SCE – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 14 DBE/2018 SCE – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all