Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
2018
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 100
Imemorandamu le inamakhasi ali-14.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo
Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2018, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isindebele. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 14
- File size
- 1.7 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 14
This exam
NSC June Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Show all 13 questions
- Question 1.7Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting150 marks
- Question 2.1Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.2Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.3Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.4Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.5Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.6Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 2 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)
Tjheja: Isihloko asingabalwa nakubalwa inani lamagama asetjenzisweko.
UMBUZO 1
1.1 I-eseyi ecocako.
Ungazitjeli bona uyazi ungakaboni.
Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
• I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
• I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
• Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
bekube sekugcineni.
• Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
• I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
esisepepeneneni begodu esilindelekileko. [50]
1.2 I-eseyi ecocako.
Iinkolo seziphenduke iinkundla zokugweba imilandu yokulwa
kwabafundi.
Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
• I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
• I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
• Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
bekube sekugcineni.
• Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
• I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
esisepepeneneni begodu esilindelekileko. [50]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 3 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.3 I-eseyi ehlathululako.
Ngangingathembi bona ngingaba sebujameni engikibo namhlanje.
Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
• Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
bokukhuluma.
• Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
bha.
• Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela, [50]
zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza
akuhlathululako kukhanye bha.
1.4 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli.
Indlela engizizwa ngayo nangibona abantu bekhethu basona
iinsetjenziswa zomphakathi.
Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.
Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya
kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
lamambala.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
• Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
e-eseyini le.
• Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
yaloyo otlolako.
• Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima
ethathwa ngotlolako. [50]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 4 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
1.5 I-eseyi emahlangothimabili/emadanisako.
Ubuhle nobumbi bokukhuluma iqiniso nawunomlandu.
I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukobana kiyo
yomibili imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona
kukobana e-eseyini emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole
ngemibono yomibili. Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola
ngayo. Okumnandi ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela
ofundako ekutheni azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi
abona lingcono kunelinye. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko
ekugcineni kwe-eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele
yethulwe ngokulinganako endabeni.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi.
• Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle.
• Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento
ethileko anikelwe yona esihlokweni.
• Unikela amaphuzu avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso.
[Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bokukhuluma iqiniso
nawunomlandu]. [50]
1.6 I-eseyi ephikisako/ehlangothilinye.
Enye nenye ipumelelo ikhambisana nemiphumela yayo. Vumelana
nofana uphikisane nesitatimendesi.
I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube
sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni
yomtloli.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
• Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.
• Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela
imibonwakhe
• Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende.
• Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele
iphakamise imibono eqinileko.
• Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
nehlonipho.
• Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako
nesanelisako. [50]
1.7 1.7.1 & Kileziinthombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-
1.7.2 eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba. [50]
IMITLOMELO YESIGABA A: 50
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 5 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
UMBUZO 2
2.1 INCWADI YOBUNGANI
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yobungani:
• Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni
sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib:
Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso
nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.
• Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
umzawakho; njll.
• Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako; Isib. Jabulile,
Mma, Baba; njll.
• Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo
ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu
ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.
• Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso
yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana
nesihloko anikelwe sona.
• Kumele ibe nesilayeliso; Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo
boke abangaziko ngapho; njll.
• Ekugcineni kumele utlole isiphetho; Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi
umntwanakho/Ngimi umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi
kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo
otlolelweko azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki
ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko. [25]
2.2 INCWADI YABAKHULU/YANGOKOMTHETHO
Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga
yesiNdebele nofana yesiNgisi etlolwe ngokwesiNdebele; Isib. Matjhi,
Febherbari, Janabari; njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni,
okulilimi elingakavumeleki.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yangokomthetho:
• Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko.
Isiphande sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi.
• Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko.
Ngalokho-ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo
amtlolelako ngaphambi kokutlola isiphande sesibili. Tjheja: Iimphande,
isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.
• Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
kutlolwa ukuthi Nomzana nofana Kosikazi.
• Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho
ngamagabhadlhela.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 6 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
• Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo
ncwadi.
• Kufuneka bona otlolako ahlathulule kuhle ngokuzeleko lokho akhuluma
ngakho. Kufanele asebenzise amagama afana nanaka:
Ngiyokuthokoza; Ngizokuthaba; Kuzongithabisa.
• Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe.
• Iba nesilayeliso.
• Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana
amaledere wokuthoma wamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla.
Kufuneka bengubo baveze bona bendile/batjhadile nofana awa
ngokutlola Mm. nofana Kkz./Ksz. ngemva kokutlikitla incwadi leyo.
Lokhu kwenzelwa ukuthi loyo otlolelwako azi kuhle ukuthi utlolelwe
ngubani. [25]
2.3 UMLANDO KAMUFI
Nakutlolwa umlando kamufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako
esinamagama kamufi apheleleko; Isib. Umlando kaBaphelile Sophy Masilela,
njll. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa,
njengokuthi: Lala Ngokuthula, Bhorolo Wakontombi, Lala uphumule,
Bhorholo, nofana ikosi ayikuphe umphumulela wasafuthi, nanyana ngimaphi
amagama anehlonipho kungaba ziinanazelo zakhe ziyamukeleka.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umlando kamufi:
• Isihloko esinamagama kamufi apheleleko.
• Amagamakhe apheleleko.
• Ilanga abelethwa ngalo.
• Igama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama
lesibhedlela.
• Ubelethwa bobani.
• Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
• Akuzuzako eemfundweni zakhe.
• Iindawo asebenze kizo.
• Iinkhundla azifumanako.
• Ilanga akhambe ngalo ephasini.
Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
nakagulileko.
• Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
ngokweengazi.
Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
• Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
zakhe. [25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 7 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
2.4 IKULUMO EHLELEKILEKO
Umfundi nangabe utlole ikulumo ehlelekileko, kumele akhumbule bonyana
abantu abafani ngamasiko, ngeenkolelo, ngefundo, ngabakuthandako
nokhunye. Kumele umfundi acabange ukobana bazawathanda amaphuzu
azowakhuluma emnyanyeni lowo.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa ikulumo ehlelekileko:
• Ihloso yekulumo.
• Iinhlokwana ezilindeleke ngaphasi kwekulumo ehlelekileko:
- Isihloko > Kuqakathekile ukobana sibe nokobana
ikulumo izokwenziwa ngubani, ngaliphi
ilanga begodu sethule okumunyethwe
yikulumo.
- Isilotjhiso > Kumele ococako alotjhise abakhona
ngokulandelana kwabo, abakhulu
nabancani, abalandelanise kuhle
ngokweenkhundla zabo emehlweni
womphakathi.
- Isingeniso > Kumele sidose kodwana sibe sifitjhani
senze kobana abantu balalele.
- Ummongondaba> Ikulumo ayitlolwe ngokucacileko, ibe
nemitjho enemiqondo evuthweko
beyisebenzise neembonelo ezijayelekileko.
Awube magama ahlelwe kuhle kugegedwe
ukubuyabuyelela amagama ngombana
ungalahlekisa ihlathululo yekulumo
yamambala.
- Isiphetho > Singarhunyeza ikulumo ngokubuyelela
okukhulunyweko nofana sifake iselela. [25]
2.5 I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO
Amaminithi womhlangano asirhunyezo salokho okwakukhulunywa ngakho
ngomlomo emihlanganweni. Atlolwa abekwe ngehloso yokubulunga
okwakhulunywa bekwavunyelanwa ngakho ekutheni kungakhohlweki,
kungalahleki nokobana iinqunto ezathathwako zibulungeke.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-ajenda ekhambisana
namaminithi womhlangano:
• Umfundi angatloli koke okukhulunywa emhlanganweni kodwana atlole
iimphakamiso neenqunto kwaphela.
• Amagama walabo abathule iimphakamiso nalabo abasekelileko
kuyenzeka atlolwe.
• Akukafaneli loyo otlola amaminithi atlole ukuphaphalaza, ukuphikisana,
ukudelela nofana ukurarana.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 8 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
• Umuntu nakakhuluma nge-ajenda akwenzeki angakhulumi ngamaminithi
womhlangano ngokunjalo nalokha nakukhulunywa ngamaminithi
kuthinteka ne-ajenda yomhlangano.
• Ngakho-ke kuqakathekile ukobana umfundisi atshwaye i-ajenda
namaminithi womhlangano kanyekanye. [25]
2.6 I-ATHIKILI KAMAGAZINI
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-athikili kamagazini:
• Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.
• I-athikili kumele itlowe ihlukaniswe ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza
ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo
sesikhangiso.
• I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe
zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
• Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
• Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule
nanyana sibe nezwelo.
• Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku-
athikili.
• I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengomkhangiso ikhuthaze abayifundako
bona bayifunde.
• Iindima akukafuzi bona zibe zide.
• Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka. [25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 50
INANI LOKE: 100
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 9 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]
TJHEJA:
• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
• Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
• Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOKUHLELA -Ukuphendula -Iimpendulo zihleleke -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula okuphume
okudluleleko kuhle, zikhambelana khulu okwanelisako okungakajami ndawonye endleleni khulu
Izinga eliphezulu
(Ukuphendula) -Imiqondo ehlakaniphileko, begodu zimnandi -Imiqondo ekhambelanako -Imiqondo engakanqophi -Imiqondo enganatlha
Ukuhleleka kwemiqondo evusa imiqondo netjengisa -Kunobufakazi nokukhula nekholisako -Ubufakazi obuncani nengazwakaliko
yokuhlela ukukhula okubonakalako -Kunokuhleleka bokuhleleka -Imiqondo engakahleleki
Ukulemuka komnqopho, -Ukuhleleka okudluleleko -Isingeniso, umzimba okulingeneko nokukhambelana nengakhambelaniko
abamukelilwazi nobujamo nokukhambelana nesiphetho kuhleleke nokukhambelanako kwendaba
kwesingeniso, umzimba kuhle begodu nesihloko, umzimba
30 AMAMAKSI nesiphetho kuyakhambelana nesiphetho
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ukuphendula -Ukuphendula okuhlelwe -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko
okudluleleko kodwana kuhle okwanelisako kodwana okungakhambelaniko akukalingwa nokulingwa
kutlhayela amatshwayo -Imiqondo ekarisako okunganatlha okusezingeni eliphasi -Imiqondo
Izinga eliphasi
wendaba ehle nekhambelanako -Imiqondo iyakhambelana -Imiqondo ayikahlangani engakhambelaniko
-Imiqondo ekhulileko -Kunokuhleleka ngokulingeneko begodu ayikanqophi nengakafaneli
nenokuhlakanipha nokukhambelana okuhle -Kunokuhleleka -Kunokuhleleka -Imiqondo enganatlha
-Kunokuhleleka kwesingeniso, umzimba nokukhambelana okungakhambelani nengazwakaliko
nokukhambelana okuhle nesiphetho okulingeneko, nendaba
ngokudluleleko kwesingeniso, umzimba
kwesingeniso, umzimba nesiphetho
nesiphetho
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 10 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
ILIMI, ISITAYELA NOKU- -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista
EDITHA. nelwazimagama elifanele nelwazimagama elifanele nelwazimagama elifanele nelwazimagama eliwufanele nesitayela ezingakafaneli
ngokudluleleko, elinemba khulu umnqopho, umnqopho, kancani umnqopho, khulu umnqopho,
Iphimbo, irejista, isitayela umnqopho, abamukelilwazi abamukelilwazi nobujamo abamukelilwazi nobujamo abamukelilwazi nobujamo abamukelilwazi nobujamo
Izinga eliphezulu
nelwazimagama elifanele nobujamo -Ilimi liyanemba begodu -Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi -Ilwazimagama elitlhayela
umnqopho, abamukelilwazi -Ukusetjenziswa kwelimi lisetjenziswe okwethula ihlathululo okusezingeni eliphasi khulu lenza kube budisi
nobujamo. kusezingeni elihle ngokufaneleko -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi ukuzwisisa itheksthi.
Ukukhethwa kwamagama, ngokudluleleko -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso ezinengana. kuneemphoso ezinengi -Ilimi elingazwakaliko
ukusetjenziswa kwelimi, -Ihlelo nesipelinghi akunamphoso khulu -Kutlanywe khulukhulu -Ihlelo nesipelinghi
imithetjhwana, iimphumuzi, esinganamphoso ziimbalwa ngokusezingeni -Kutlanywe ngokusezingeni kuneemphoso ezinengi
ihlelo nesipelinghi. -Kutlanywe kuhle -Indabakhe itlanywe elilingeneko. eliphasi khulukhulu khulukhulu
ngokudluleleko ngokutjengisa ikghono -Kutlanywe
15 AMAMAKSI ngokusezingeni eliphasi
khulukhulu
13 10 7 4
-Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela
nelwazimagama nelwazimagama elifanele nelwazimagama elifanele nelwazimagama elincani
elifaneleko elinemba umnqopho, ngokulingeneko nelisezingeni eliphasi
Izinga eliphasi
umnqopho, abamukelilwazi abamukelilwazi nobujamo umnqopho, elingakafaneli umnqopho,
nobujamo -Ilimi liyanemba begodu abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi nobujamo.
-Ukusetjenziswa kwelimi lisetjenziswe -Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi
kusezingeni elihle khulu ngokufaneleko okungathuli ihlathululo okungakafaneli
-Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi
esinganamphoso khulu kuneemphoso ezinengana kuneemphoso ezinengi kuneemphoso ezinengi
-Kutlanywe kuhle -Kutlanywe kuhle khulu khulu
khulukhulu -Kutlanywe -Kutlanywe ngokusezingeni
ngokusezingeni eliphasi eliphasi khulukhulu
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
-Kuvezwe amatshwayo -Kuvezwe amatshwayo -Amatshwayo -Amaphuzu amanye -Amaphuzu afunekako
Amatshwayo wetheksthi. nemininingwana nemininingwana nemininingwana anembako akhona ayatlhayela
Ukwakhiwa kweengaba eqakathekileko yesakhiwo yesakhiwo sendaba eveziweko iyakhambelana -Ukwakhiwa kwemitjho -Ukwakhiwa kwemitjho
nemitjho. sendaba -Kunokuqongelana -Imitjho neengaba neengaba kuneemphoso neengaba kuneemphoso
-Kunokuqongelana okuhle okuhle kweengaba kwakheke ngendlela -Indaba izwakala kancani ezinengi khulu
ngokudluleleko kweengaba -Imitjho neengaba elingeneko -Indaba ayinamqondo
-Imitjho neengaba kwakheke ngendlela ehle -Indaba isanikela umqondo
5 AMAMAKSI kwakheke ngendlela ehle
ngokudluleleko
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UKUHLELA NESAKHIWO -Ukuphendula okulindeleke -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula okulingeneko -Ukuphendula -Ukuphendula kutjengisa
ngokudluleleko nokutjengisa ilwazi elihle okutjengisa ilwazi ngokusisekelo begodu ukungabi khona kwelwazi
-Ukuphendula nemibono -Imiqondo ehlakaniphileko lamatshwayo wetheksthi lamatshwayo wetheksthi kutjengisa ilwazi lamatshwayo wetheksthi
-Ukubuthelelwa nokuhleleka nekhulileko -Umtlolo unqophile, -Akunakudzimelela lamatshwayo wetheksthi -Akunakukhambelana
kwemibono -Ilwazi elingeneleleko awukaphumi esihlokweni nokukhambelana -Kunokunqopha kwemiqondo
-Umnqopho, abamukelilwazi, lamatshwayo wetheksthi begodu usekelwe kuhle kokumunyethweko okukhona kodwana -Imininingwana esekela
amatshwayo/imithetjhwana -Umtlolo unqophile ngendlela etjengisa nemiqondo okunengi kuphambene isihloko imbalwa
nobujamo -Kunokukhambelana ikghono -Eminye imininingwana nesihloko -Akakasebenzisi
kokumunyethweko -Kunemininingwana esekela isihloko iveziwe -Imininingwana esekela amatshwayo nemithetho
15 AMAMAKSI nomqondo esekela isihloko -Isakhiwo sifanele isihloko imbalwa yesakhiwo
-Isakhiwo sihleleke kuhle -Isakhiwo esifaneleko ngokulingeneko kodwana -Imithetho eqakathekileko
begodu yoke imininingwana kodwana sinokungakhambelani yelimi isetjenziswe
esekela isihloko iveziwe esinokungakhambelaniko okuncani ngendlela ekungasiyo
-Isakhiwo esifaneleko okuncancani -Kunobutjhapha
nesinembako obubonakalako
emtlolwenakhe
ILIMI, ISITAYELA NOKU- 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
EDITHA -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela
nelwazimagama kuwufanele nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama
-Iphimbo, irejista nesitayela kuhle khulu umnqopho, kuwufanele kuhle kuwufanele ngokulingeneko kuwufanele kancani akukhambelani
kufanele abamukelilwazi nobujamo umnqopho, umnqopho, abamukelilwazi umnqopho, nomnqopho,
umnqopho/umphumela, -Ihlelo lisetjenziswe abamukelilwazi nobujamo nobujamo abamukelilwazi kanye abamukelilwazi kanye
abamukelilwazi nobujamo ngokunembako begodu -Ihlelo lisetjenziswe -Ihlelo lineemphoso nobujamo nobujamo
-Kunokusetjenziswa kwelimi lihleleke kuhle khulu ngokunembako begodu kodwana azilimazi -Ihlelo lineemphoso -Ihlelo lineemphoso
nemithetjhwana yalo -Akunamphoso lihleleke kuhle ihlathululo ezenza bona ihlathululo ezinengi khulu ezenza
-Ukukhethwa kwamagama -Akunamphoso ezinengi ingazwakali bona ihlathululo
-Ukusetjenziswa kwamatshwayo ingazwakali nakancani
wokutlola nesipelinghi
10 AMAMAKSI
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
12 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
13 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
14 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper