Confidential
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
MRHAYILI/MGWENGWENI 2024
IMITLOMELO: 80
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½
Iphepheli linamakhasi ama-31.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2024 papers 





View all
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper
Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2024, 31 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2024 · isindebele. Question paper, 31 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2024
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 31
- File size
- 596.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 31
This exam
NSC June Exam 2024
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
YELELA
1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
aphendule imibuzo.
2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunde imibuzo le bese
ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.
3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:
ISIGABA A: Iinkondlo (30)
ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25)
ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU ESIGABENI A,
MUNYE ESIGABENI B NAMUNYE ESIGABENI C ngalendlela:
ISIGABA A: IINKONDLO
IINKONDLO EZIBONWEKO – Phendula imibuzo EMIBILI.
IKONDLO ENGAKABONWA – UKATELELEKILE ukuwuphendula umbuzo lo.
ISIGABA B: INOVELI/UBUKGHWARI BOMLOMO
Phendula umbuzo OWODWA.
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo OWODWA.
5. UKUKHETHWA KWEEMPENDULO ESIGABENI B (INOVELI/UBUKGHWARI
BOMLOMO) NESIGABENI C (UMDLALO/IDRAMA):
Phendula imibuzo yenoveli neyomdlalo owufundileko KWAPHELA.
Phendula UMBUZO WE-ESEYI MUNYE NAMUNYE UMBUZO
ONEMIBUZO EMIFITJHANI.
Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C.
Nawukhethe umbuzo onemibuzo emifitjhani ESIGABENI B, qinisekisa
bona ukhetha umbuzo we-eseyi (omude) ESIGABENI C.
Sebenzisa irhelo lokuqinisekisa lizakusiza.
6. UBUDE BEEMPENDULO
Umbuzo omude we-eseyi yekondlo awuphendulwe ngamagama
ali-190–240.
Umbuzo omude we-eseyi yenoveli nomdlalo/drama awuphendulwe
ngamagama ama-340–390.
Ubude beempendulo zombuzo onemibuzo emifitjhani uzokulawulwa linali
lemitlomelo. Abafundi abaqinisekise bonyana iimpendulo zabo zinqophile
begodu zikhambelana nombuzo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
7. Landela imilayelo esekuthomeni kwesigaba ngasinye ngokuyelela.
8. Nombora iimpendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo
ephepheni lemibuzweli.
9. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
10. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55
11. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
IKHASI LOKUMUNYETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana bafunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI
1. 'Sidakamizwa' Umbuzo omude 10 6
2. 'Mbulali' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7
3. 'Isililo Sakatitjhere' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8
4. 'Kuzokuyameka' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 10
KANYE
Ikondlo engakabonwa (Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo)
5. 'Uthi Uyazi Kanti Awa' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 11
YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE
ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C.
ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela.
ISIGABA B: INOVELI/UBUKGHWARI BOMLOMO
INOVELI: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenoveli efundiweko.
6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 12
7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 12
8. UKholiwe Umbuzo omude 25 15
9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 15
10. UBonakele Umbuzo omude 25 17
11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17
UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo
efundiweko.
12. 'Umoya Omumbi' Umbuzo omude 25 20
13.1 'Ubudoda abukhulelwa' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 20
13.2 'Iinanazelo zakwaMasango'
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundweko.
14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 23
15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 23
16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 26
17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 26
18. Ifindo Umbuzo omude 25 29
19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 29
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani. 2024
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
IRHELO LOKUQINISEKISA
Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.
ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO
ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI
OWUKHETHILEKO
(√)
A: IINKONDLO 1–4 2
(Iinkondlo ezibonweko)
A: IKONDLO 5 1
(Ikondlo engakabonwa)
B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1
BOMLOMO
(Umbuzo omude
NANYANA umbuzo
onemibuzo emifitjhani)
C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1
(Umbuzo omude
NANYANA umbuzo
onemibuzo emifitjhani)
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.
Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula umbuzo olandelako.
SIDAKAMIZWA – TM Mthimunye
1 Sidakamizw' akh' urhawukel' abentabethu,
2 Lizokubayin' iphasi nabanje?
3 Lizakubuseka njani nawudlange kangaka na?
4 Sebabuswa nguwe.
5 Ngiyakwesaba nyawupe.
6 Abentabethu ziimbandana
7 Ngebanga lakho nyawupe,
8 Umumbi sidakamizwa.
9 Ulibazis' abentabethu,
10 Balibel' ifundo.
11 Baphelelwe yihlonipho.
12 Bazilibele bona babobani.
13 Umumbi sidakamizwa.
14 Iphasi loke libubula ngawe,
15 Iphasi loke litjharagene ngawe,
16 Abentwana balibele bona babuyaphi.
17 Nyawupe libalel' abentwana,
18 Abasazi phambili nemuva,
19 Liyokuba yin' iphasi?
20 Ababusi bangomuso bobani?
Coca ngommongondaba omunyethwe yikondlo le. Dzubhula bewuhlathulule
amagama akhethwe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmongondaba.
Esingenisweni hlathulula bona yini ummongondaba, ngothini ummongondaba
wekondlo le bese uhlathulule nokobana liyini ikhethomagama, emzimbeni dzubhula
bewuhlathulule amagama aveza ummongondaba lowo bese esiphethweni utshwaye
ngokuphumelela kwembongi ukusethulela ummongondaba wekondlo le. Amagama
ozowasebenzisa awabe li-190 ukuya kwama-240. [10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.
MBULALI – TM Mthimunye
1 Qal' isililo singangani,
2 Qal' amatlhuw' owenzileko,
3 Qal' imiz' oyivalileko,
4 Kuthini kuwe na?
5 Kuthini kuwe nabalila kangaka nje?
6 Kuthini nabadududu kangaka nje?
7 Kunjani nabatlhoga ngebanga lakho nje?
8 Wayaph' unembeza na?
9 Uragela phambili ngomsebenzakho na?
10 Akakutlhuwis' olilako loya na?
11 Osel' angazi bon' uyokutjhingaphi,
12 Uthini unembezakho na?
13 Abentwana balila kangaka kuthini kuwe?
14 Batlhog' ababelethi ngebanga lakho,
15 Batlhoge, bakhamba dududu!
16 Uyokufik' uthini kuSomandla na?
17 Uthini ngobatjhiyise amasana na?
18 Isililo salo akhange sikuhlabe na?
19 Umseph' unembezakho na?
20 Isirhawu sakho sona siphi?
2.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi emudeni
ngamunye kengenzasi.
2.1.1 'Akakutlhuwis' olilako loya na?' (1)
2.1.2 'Batlhoge, bakhamba dududu!' (1)
2.2 Rhunyeza ummongodaba/okutjhiwo yikondlo engehla le ngephuzu
ELILODWA. (2)
2.3 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda wama-20 wekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
2.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa umbuzo-
ziphendule pheze kiyo yoke imida yekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
2.5 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le
bewuhlathulule nokobana lowo mmoya ungaba nawuphi umthelela
ebantwaneni abakhulunyiswa yimbongi ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.
ISILILO SAKATITJHERE – BJ Skhosana
1 Kuhlekuhle kwenzekani?
2 Ngithukwelani kangaka?
3 Ongibonak' uyangikhafulela.
4 Ngidujulelw' imilomo,
5 Ngenzan' ephasini?
6 Umbus' uyangithuka,
7 Ababelethi bayangihlukumeza,
8 Abentwana bayangigijimisa,
9 Nginamlandu mun' ephasini?
10 Ukufundisa ngiyafundisa
11 Ngiyabaphandlulul' abentwana,
12 Ngiyabararulul' abararekileko,
13 Ngiyabasunduz' ababhajweko,
14 Alo, ngithokozwa ngubani?
15 Ubusuku nemini ngiyasebenza,
16 Ngamaholideyi ngiyasebenza,
17 Ngeempelaveke ngiyasebenza,
18 Ngizithwesa ngedolo,
19 Ngilala ngivale linye,
20 Koke lokh' akubonakali.
21 Zadlul' iinkathi zethabo,
22 Utitjhere kusese ngutitjhere,
23 Ngangingatjhetjiswa ngomrorho,
24 Ngangisezwa ngerhalasi,
25 Ngisatjwa, ngihlonipheka.
26 Namhlanjesi ngikukudla kwehlamba,
27 Bakhohliw' engabakhethako,
28 Bangikhumbula ngeenkhathi zamakhetho,
29 Mbus' omutjha ngizwelani,
30 Ngilil' ubusuku nemini.
3.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo otholakala emudeni ngamunye
kengenzasi.
3.1.1 'Ongibonak' uyangikhafulela.' (1)
3.1.2 'Ubusuku nemini ngiyasebenza.' (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
3.2 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongondaba/okutjhiwo
yikondlo engehla le. (2)
3.3 Hlathulula umqondo omunyethwe yindima yesi-4 yekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.4 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Izenzo ezimbi ezenziwa botitjhere ngizo ezenza bona ababelethi nabentwana
bagcine sele bangasabahloniphi. (2)
3.5 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le
bewuhlathulule nokobana lowo mmoya ungaba nawuphi umthelela kutitjhere
okhulunyiswa yimbongi ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.
KUZOKUYAMEKA – TN Mahamba
1 Indlela itshu! Ngokusabeka,
2 Nawuyiqalako kuthi rhe! Ivalo,
3 Nawuyiqalako kuphakam' iinhluthu,
4 Kube budisi nokususa inyawo.
5 Batjho baqinisile nabathi
6 Umlambo ulingwa ngedondolo,
7 Khamba usiwa, uvuke
8 Utjhitjhingele phambili.
9 Ikesi yokuzikhanyisela uyiphethe,
10 Kufuneka enamafutha ukwaz' ukweyama.
11 Bamba uqinise kuyenyukela,
12 Kghodlhelela naku umkhanyo,
13 Ungabeki phasi' ipumelelo nasi.
14 Ingomuso sele lisenyonga,
15 Ubudisi banamhlanjesi
16 Buzokuphenduka iluju leenyosi,
17 Iinyembezi ozibonakwezi zizakuba ngezethabo.
18 Namathela njengekghomu ebhudangweni lakho.
4.1 Tlola ubukondlo OBUBILI obutholakala emudeni we-7 wekondlo engehla le. (2)
4.2 Rhunyeza ummongondaba/okutjhiwo yikondlo engehla le ngephuzu
ELILODWA. (2)
4.3 Ingabe ukusetjenziswa kweenlingisi emudeni woku-1 newesi-2 kukuthinta
njani ukuzwisisa kwakho lokho okunqotjhwe yimbongi ngekondlo le? (2)
4.4 Hlathulula umqondo omunyethwe yindima yesi-2 yekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.5 Tshwaya ngomnqopho wembongi wokusebenzisa i-injambamende/
isilungelelamuda emudeni we-15 ukuya kewe-16 wekondlo engehla le uqalise
kummgongandaba wekondlo l. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
IKONDLO ENGAKABONWA (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO)
UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.
UTHI UYAZI KANTI AWA – TN Mahamba
1 Asikh' isihlakaniphi kileli,
2 Othi sihlakaniphi uswaphelis' andawana.
3 Yok' into iba mnandi njengeswigiri,
4 Ibuy' ibabe njengomrhalagani,
5 Yok' into inomvuzwayo.
6 Ungathi wazi koke, kulula ukudana,
7 Ungathi wazi koke, isiphundu siyaba yintaba,
8 Umkhanyo uba khona kwesikhatjhana.
9 Ipil' ayifundeki akusiyincwadi,
10 Kubudis' ukuyibonela phambili,
11 Kubudis' ukuyibuyisela emva,
12 Othi uyaz' usuk' asiphofu,
13 Usuk' akhohlis' ingqondo ngokungekho.
14 Yenza uyelele, okungapheliko kuyahlola.
5.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo otholakala emudeni ngamunye
kengenzasi.
5.1.1 'Asikh' isihlakaniphi kileli' (1)
5.1.2 Yok' into iba mnandi njengeswigiri' (1)
5.2 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongondaba/okutjhiwo
yikondlo engehla le. (2)
5.3 Ucabanga bona ngimaphi amagadango abantu ekufanele bawathathe lokha
nabafuna ukungezelela ilwazi labo ngezinto ezenzeka ephasini mazombe?
Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
5.4 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda we-14 wekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
5.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali ukuphumelela kwembongi ukunikela ikondlo le
isihloko esikhambelana nommongondaba wayo. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
ISIGABA B: INOVELI/UBUKGHWARI BOMLOMO
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe imibuzo enemibuzo EMIFITJHANI enovelini nanyana
ebukghwarini bomlomo qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE
emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zamanoveli: MBALA
NGUBABA, UKHOLIWE NOBONAKELE. Khetha incwadi EYODWA
uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Inoveli etloleke kuhle neveza tjhatjhalazi ummongondaba ohloswe mtloli ngayo ngeba
nemihlobo ehlukahlukeneko yamararano. Coca ngerarano langaphakathi
nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) atholakala enovelini yesihloko esithi;
MBALA NGUBABA abonakala anomthelela ekubunjweni kommongondaba wenoveli le.
Esingenisweni se-eseyakho hlathulula imihlobo emibili yamararano la nokobana
ngothini ummongondaba wenoveli le. Emzimbeni coca ngerarano langaphakathi
nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) avela enovelini le bese esiphethweni
utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano la ukubumba
ummongondaba awuhlosileko ngayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
Umoya ovunguza namhlanje ngewebusika kanti kusese sehlobo. Uhlaba emnkantjeni.
Line ngamatje izolo eendaweni zangePumalanga. Kungakho amakhaza la abuza bona
unazingaki iingubo. Ilanga nantiya. Kade liphumile kodwana soloko akuthembisi bona
kungabe kuphunyelwe ngaphandle. Kumakhaza. 'Makoti akusizi mntwanami,
kumakhaza. Yewungenise iinkuni ngobunengi kuzokwazi ukubaswa. Angifuni bona 5
iinzukulwani zamezi, uFikile noSizakele bathuthumele,' kutjho uNaMtshweni asizwa
bona libhokile ilothe namhlanje. Akuphumeki ngendlini. Mbala atinazele uNaKabini
angenise iinkuni ngobunengi. Athi angaqeda abe nesikhathi esihle-ke kwanje
sokuhlala. Ukupheka, kade aqedile. Nokugoma sekugonyiwe ukudla kwekuseni.
'Wu ngilele kabuhlungu-ke namhlanje makoti. Ngilele ngiphilelwa ubusuku boke. 10
Ubuthongo bungibambe nje ngamasa,' kutjho uNaMtshweni ahlezi hlanu kweziko
azwelelela ukufuthumala komlilo. 'Kufuzile mma. Amakhazakazi la soloko athome
ebusuku. Mhlambe ngiwo akuphilelisileko,' kufakaza uNaKabini umkaMavela. 'Nanje
mntwanami umzimba lo, udiniwe. Ungathi bengiguga imigodla yesiphila. Kanti-ke
okhunye mhlambe kwenziwe kukobana ngithe ngizakuphilelwa nje, bengithome 15
ngokubhudanga.' 'Ngilokho-ke mma okwenze bona uphilelwe.'
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
Athi uhlola emnyango uNaKabini abone ikoloyi ijama esangweni. Abuyele msinya
ngendlini. 'Mma kunekoloyi ejama la ngaphandle,' kutjho yena uNaKabini.
'Ngeyakosobani-ke leyo makoti? Injani?' Kubuza uNaMtshweni angakazimiseli bona
angasikima ayihlole. 'Awa mma abe angiyazi. Nokuyibona kuhle abe angikayiqalisisi 20
kodwana sinyonyovu esimhlophe esinelithi phezulu,' kuhlathula uNaKabini. UFikile
noSizakele napa sebabanjwa buthongo ngokuzwelela umtjhiso omnanjana.
Basabuzana ngesinyonyovu sekoloyi athokoze umniniso. Avume uNaMtshweni.
Iziphosele indoda. Idle ngesudu enzima, yafaka irhembe elimhlophe yabopha nethayi
ebovu. 'Lotjhani ekhaya.' 'Akwande baba,' kuvuma uNaMtshweni. Bathi bayayiqala 25
indoda le bafumane bona mumuntu abamaziko, uGotjiwe. Ezwe ihliziyo ithaba
uNaMtshweni. 'Usilethele ziphi emakhazenikazi angaka baba? Iinkomo zakwami
nizitholile?' 'Wu ... nangabe bazitholile mma, bangabe basebenzile uyazi?' Kweleka
uNaKabini atjengisa ukuthaba okukhulu ehliziyweni. 'Liqiniso silukazi ezinye
ziyokuthathwa la zifihlwe khona. Nje ngize la ukuzokuthatha ngombana sezitholakele,' 30
kutjho uGotjiwe amehlo aciphiza iminyembezi ngentuthu yomlilo waphasi. Siwahle
izandla isilukazi esinguNaMtshweni. Sikwakwazele. Sibonge ezinye iimbongo
zakwaBongwe, bekukhambe nobuthongo kuFikile noSizakele.
[Ikhasi 126–128]
7.1 Tlola isenzeko ESISODWA esenziwa mndeni wakwaBongwe etheksthini
engehla le esisitjengisako bona umndeni lo usaphila ngaphasi kwesizinda
sesikhathi sakade. (1)
7.2 Ngokurhunyezweko tlola isehlakalo esifihlelwe uNaMtshweni kodwana
uGotjiwe naboDladla basazi esimayelana nomuntu obotjhelwe ukweba
iinkomo zakaBongwe ngokuya ngenoveli le. (2)
7.3 Tlola izinto EZINTATHU ekuthiwa besele zithomile ukudliwa lokha
nakuhlongakala uBongwe ngokuya kwenoveli le. (3)
7.4 Rhunyeza ummongo wekulumo kaSkhosana aba nayo noNaMzwezi ngemva
kobana avumelene noMavela bona bazokweba iinkomo zakaBongwe bazise
eplasini lakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.5 Tlola ngokulamana izehlakalo EZIMBILI ezenzekako ezilandela ikulumo
esetheksthini engehla le ukufikela esiphethweni senoveli le. (2)
7.6 Ucabanga bona isenzo somtloli sokusivezela uBongwe ahlele ilifa lakhe
asaphila simveza amumuntu onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.7 Hlathulula iqhinga lokuvezwa kwabalingisi elisetjenziswe mtloli
ukusihlathululela bona uSkhosana banoMasango bababantu abanjani uqalise
ngesikhathi nabafika kwaBongwe bazokubona uMavela. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
7.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Enovelini le isehlakalo esingasithatha njengesiphetho ngesokutholakala
kweenkomo zakaBongwe efandisini KwaMarhinini. (2)
7.9 Ucabanga bona ngothini umlayezo esiwethulelwa mtloli wenoveli le ngesenzo
sakaMavela sokuleya amala emndeninakhe athi sekunomukghwa wokwetjiwa
kwefuyo eMadlangeni ngombana anqophe ukwenza bona unina angasoli
nasele kulahleka iinkomo zakwakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
7.10 Ucabanga bona isehlakalo sakaMavela sokuzwakala asithi into yokobana
kunesifiso esatloliswa nguyise emagqwetheni yisangu lokha nakahlezi
ngaphandle ema-ofisini waboDladla banoJohnson sibumba muphi umhlobo
werarano? Sekela ipenduwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
7.11 Ingabe isenzo somndeni kaBongwe sokubethela mthalazeni indaba yokobona
uBongwe ubulewe sidliso siyamukeleka nofana asamukeleki? Sekela isiqunto
osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
7.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusivezela uMavela njengomlingisi
oyikutani wenoveli le ngaphasi kwemileyo yesakhiwana elandelako;
isingeniso, isitlhori nesiphetho. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
UKHOLIWE – N Skosana
Inoveli etloleke kuhle neveza tjhatjhalazi ummongondaba ohloswe mtloli ngayo ngeba
nemihlobo ehlukahlukeneko yamararano. Coca ngerarano langaphakathi
nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) atholakala enovelini yesihloko esithi;
UKHOLIWE abonakala anomthelela ekubunjweni kommongondaba wenoveli le.
Esingenisweni se-eseyakho hlathulula imihlobo emibili yamararano la nokobana
ngothini ummongondaba wenoveli le. Emzimbeni coca ngerarano langaphakathi
nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) avela enovelini le bese esiphethweni
utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano le ukubumba
ummongondaba awuhlosileko ngayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UKHOLIWE – N Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
Ngesikhathi leso uKholiwe gade akwabo nomnganakhe abafunda naye bazilungisa
nabo, bazilungisela ukuya khona eMafu High School. Kuthe basendleleni elunge
emateksini bajanyiswa msanyana omunye owababawa bona bajame. 'Dade Kholiwe,
uMalume ungithume kuwe. Uthe ngikuphe incwadi nasi.' Atjho amnikela emhlophe twa
imvilobhu etlolwe ngamagabhadlhela ibizo lakaKholiwe. Nangambala ayithathe 5
athokoze kuVusi bahlukane, baragele phambili nekhambo labo aboKholiwe.
Babe netjhudu nabafika nje esitopeni bayithola iteksi eya eKwagga. Ngokuphazima
kwelihlo bafika la babelindelwe khona. Umuntu wokuthoma owababonako nabavelako
nguNgendu. Wathoma nokuphuruluka. Wakutjheja lokho uNghodela kodwana wafela
ngaphakathi. Kuyaphithizela, kumnandi kwamambala. Babodwa abarhuwelelako, 10
babodwa abavumako, babodwa abahlekako. Kungaso isikhathi leso la uNgendu abiza
uKholiwe ngaso. UKholiwe nokho kumthuse ukubizwa ngutitjhere uNtuli. Nokho
waziduduza ngokuthi ngutitjherakhe begodu bobabili bangena ikerege yinye.
Alunge kuye uNtuli, uKholiwe. 'Nawusuka lapha uya kuphi Kholi?' UKholiwe watjela
utitjhere bona yena ucabanga ukukhamba ngombana uphethwe yindlala begodu 15
akanayo imali. Ukutjho njalo kukaKholiwe kwamthabisa uMhlalukwana. Ngubani
obengeze athaba abona bonyana uzokuba lisizo emntwini amthandako? Ngaphandle
kokona isikhathi, uNgendu wakhupha iimponde ezihlanu wazinikela uKholiwe bona
ayokudla. UKholiwe wathokoza wakhamba. Ukhamba nje, amehlo kaNtuli anamathele
kuye, bewayokutjhinga. Athathe umnganakhe uKholiwe balunge ngevikilini, nabo 20
abotitjhere bakhambe bayokudla ngekumbeni abalungiselwe kiyo ukudla.
Ngemva nje kokudla kwabotitjhere usuke godu umdlalo, kuthonywe ukugijinywa.
Kugijinywa nje ihliziyo kaNgendu ayikho lapha. Uphela ihliziyo bona ubuya nini
uKholiwe. Amehlo bekalokhu aqale indlela evela ngesitolo. Bekuthi kungavela
umntazanyana amaphaphu aphakame, ihliziyo ithome ukugida kodwana lokho kuphele 25
msinyana nasele lo ofanisweko atjhidela.
[Ikhasi 25–26]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
9.1 Tlola izinto EZIMBILI ezivezwe etheksthini engehla le ezimatshwayo
wokobana indawo yeKwaggafontein aboKholiwe abeze kiyo isisabelo. (2)
9.2 Tlola iimbongo zabotitjhere ABABILI bakaKholiwe abakhulunyiswa etheksthini
engehla. (2)
9.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA umraro oqalene noKholiwe njengomlingisi
oyikutani wenovela le. (2)
9.4 Hlathulula isehlakalo esibumba irarano langaphakathi esenzeka ngaphambi
kobana uKholiwe azibulale ngokuya kwenoveli le. (2)
9.5 Tlola ngokulamana izehlakalo EZIMBILI ezenziwa nguZondani ngemva
kobana umkaMfundisi amtjele bona uKholiwe akafuni litho elimhlanganisa
naye. (2)
9.6 Etheksthini engehla le sitjelwa bona uKholiwe nomnganakhe bebakhambele
iphaliswano lokugijima leenkolo ezihlukahlukeneko. Ucabanga bona siyini
isizathu sokobana eenkolweni kube namaphaliswano anjengala kunokobana
kufundwe kwaphela? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
URhulumende wenza ngokwaneleko ukusiza boke abafundi abaphumelele
kuhle egreyidini le-12 njengoKholiwe ngemali yokuragela phambili
ngeemfundo zabo. (2)
9.8 Hlathulula iqhinga lokuvezwa kwabalingisi elisetjenziswe mtloli esingenisweni
senoveli le ukusihlathululela bona uMuzi umumuntu onjani. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.9 Ucabanga bona ngimuphi umlayezo esiwethulelwa mtloli wenoveli le
ngesehlakalo esenzeka esondweni mhlana uKholiwe aye khona ngethemba
lokobana bayomduduza? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.10 Nange unomngani osebujameni obufana nebakaKholiwe bokudliwa sisazelo
ungamyelelisa bona enzeni ukuze akghone ukusizakala kunokobana
azibulale? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.11 Ingabe isehlakalo sokobana uZondani uzibulele ngebanga lokobana uKholiwe
akafuni ukumqoma siyakholweka nofana asikholweki? Sekela ipendulwakho
ngephuzu ELILODWA. (2)
9.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusivezela uKholiwe njengomlingisi
oyikutani wenoveli le ngaphasi kwemileyo yesakhiwana elandelako;
isingeniso, isitlhori nesiphetho. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
UBONAKELE – M Skosana
Inoveli etloleke kuhle neveza tjhatjhalazi ummongondaba ohloswe mtloli ngayo ngeba
nemihlobo ehlukahlukeneko yamararano. Coca ngerarano langaphakathi
nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) atholakala enovelini yesihloko esithi;
UBONAKELE abonakala anomthelela ekubunjweni kommongondaba wenoveli le.
Esingenisweni se-eseyakho hlathulula imihlobo emibili yamararano la nokobana
ngothini ummongondaba wenoveli le. Emzimbeni coca ngerarano langaphakathi
nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) avela enovelini le bese esiphethweni
utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano la ukubumba
ummongondaba awuhlosileko ngayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UBONAKELE – M Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI C
UBonakele bekanganaso isikhathi sokudlala ngamathuba nakavelako. Wazimisela
ngawo woke amandla anawo bona naye abe ngomunye wabantu abaziwako
emdlalweni wezamaguduva. Lokhu ukuzimisela kwakhe bakubona aboKiller nabanye
abambisene nabo kilesi siqhema. Njeke nabo benza okusemandlenabo bona bamenze
agcine sele ayikutani yamaguduva. 5
Umphathi wakhe akhange athande ukona isikhathi sakaBonakele. Wamfaka
esiqhemeni sababhadelwako kwezamaguduva. Kwamthokozisa khulu lokho
uBonakele. Kwaduma iDaveyton yoke bonyana uBonakele sele angomunye wabalwela
unongorwana kwezamaguduva. Abanye bamfisela itjhudu kodwana abanye
abangamthandiko njengoSponono banoNduku khabe bafisa ngasuthi uBonakele 10
angekhe aphumelela. Kwathi ngemva kwesikhathi esincani nje kwezwakala
emaphepheni nemirhatjhweni bonyana uBonakele Mahlangu uzokubethana nesokana
elivela ngaphetjheya kwamalwandle, uDuke Hudson. Bazokubanga unongorwana
wephasi kwezamaguduva kilabo abasebangeni eliphakathi.
'Bonakele namhlanjesi uyindoda emadodeni kodwana okunengi sizakukhuluma 15
ngemuva kobana sewulihlulile isokana ozokubambana nalweli ngenyanga
esizoyithoma le. Ngiyathemba nawe sewuyazizwa neengazini bonyana uzolihlula.
Akusinjalo ndoda?' kwabuza uKiller.
'Ngifisa kwangathi ngabe sibethana khona kusasa lokhu okusako! Kade ngililindile
ithuba elifana naleli. Namhlanjesi nami ngiyazizwa nanyana ngilele bonyana 20
ngiyindoda emadodeni. Abadala baqinisile nabathi ubudoda abukhulelwa. Namhlanjesi
ngimi lo okusele kutlolwa ngaye emaphepheni nosele aziwa kiyo yoke inarha
njengekutani esakhulako,' kwatjho uBonakele ngokuthaba okukhulu.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
'Lokho sikuzwa ngawe bonyana uyikutani esakhulako ngombana thina esikwaziko
kukobanyana ngenyanga ezako mhlana amalanga alitjhumi nahlangu, uzabe uyikutani 25
yephasi. Sikhuluma nje baphi aboGeorge, abo-DD Bush naboFalakhona Mpisi,
ngingababala ngithini nje mina, akusinguwe owabavusa phasi ethulini?'
'Ngiyakuzwa uyakhuluma Killer kodwana nawuphatha indaba yeminyakana
egadungileko ungivusela ubuhlungu behliziyo. Nangicabanga ngomtlhagwami egade
ngikiwo bekube namhlanjesi ngifikelwa mcabango wokukhumbula ababelethi bami. Iye 30
khona, ngiyakuthabela ukuba yikutani yephasi kodwana ngaphandle kwababelethi
bami koke lokho kuyafana nokusebenzela e ...' UKiller wabona bonyana uBonakele
selakude khulu, njeke warhaba wamkhalima bona angacabangi khulu ngesekwadlula
nangababelethi bakhe ngombana lokho kungamqeda amandla ngitjho nekundleni
yokulwela. 35
[Ikhasi 54–56]
11.1 Tlola iinrhatjhi EZIMBILI ezivezwe etheksthini engehla le ezibufakazi
bokobana abantu abakhulunyiswa kiyo baphila ngaphasi kwesizinda
sesikhathi sanje. (2)
11.2 Rhunyeza indlela uBonakele azizwa ngayo ngemva kobana uKiller amtjele
ngokuba kwakhe yikutani yephasi kezamaguduva soloko athoma ukudlala
umdlalo wezamaguduva. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.3 Tlola okuhlukileko phakathi kwendlela uMahlangu egade aphila ngayo lokha
nabegade ahlala noNaMndebele nendlela aphila ngayo gadesi njengombana
sele ahlala noNaSilombo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILDOWA. (2)
11.4 Ngokurhunyezweko tlola ummongo wekulumo kaSgwadi yalokha
nabekavakatjhele umnakwabo uMahlangu. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
11.5 Tlola ngokulamana izehlakalo EZIMBILI ezenzenziwa nguBonakele ngemva
kobana athumbe umdlalo wezamaguduva lokha nabekabethana nesokana
langaphetjheya kwamalwandle, uDuke Hudson. (2)
11.6 Ucabanga bona ngisiphi isifundo esisifumana ngesenzo sakaBonakele
sokuthatha isiqunto sokobana uzokukhamba ekhabo kodwana angakhambi
ngaleso isikhathi ahlalahlale nanyana bekatlhoriseka nje? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.7 Hlathulula umhlobo werarano owabakhona ngemva kobana uBafunani
abikele uThokozani bona uzithwele umntwanakhe. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
11.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Enovelini le uBafunani uvezwe njengomlingisi orondo. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
11.9 Ucabanga bona ngimuphi umlayezo esiwethulelwa mtloli wenoveli le
ngesenzo sabesana bakwaMbuyiseli sokuleyela uBonakele amala bathi
nguye olahle amakonyana kayise ngombana bekalele ekwaluseni? Sekela
ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
11.10 Ucabanga bona isehlakalo sokuthoma kokutlhoriswa kwakaBonakele
nguNaSilombo lokha nakasahlala ekhaya siwela ngaphasi kwawuphi umleyo
wesakhiwana senveli le? Sekela ipenduwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
11.11 Ingabe isenzo sakaBafunani sokuzibulala ngokuzitjhayisisa ngekoloyi
egijimako ngebanga lokobana sekadinwe yipilo yakwabo siyamukeleka
nofana asamukeleki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
11.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusivezela uBonakele njengomlingisi
oyikutani wenoveli le ngaphasi kwemileyo yesakhiwana elandelako:
isingeniso, isitlhori nesiphetho. (3)
[25]
NOFANA
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
UBUKGHWARI BOMLOMO
IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – E Mampokoro
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
'UMOYA OMUMBI'
Iinolwana zizwakala ziziindatjana ezinganamaqiniso kodwana nasizifunda ngokuyelela
sithola bona kuneemfundo esizitholako kizo ezikhambela nezitjho ezisetjenziswa
ekulumeni yangamalanga. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali inolwana yesihloko
esithi, UMOYA OMUMBI bese uhlathulula isifundo osifumana kiyo ngokuqalisa
ebalingisini bayo bewutjho nokobana isifundweso sikhambelana kangangani nesitjho
esithi, 'Ukuba lihlongandlebe' kanye nesithi, 'Ukuzidosela amanzi ngomsele'.
Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isifundo nezitjho, emzimbeni
uhlathulule isifundo osifumana enolwaneni le bewutjho nokobana sikhambelana
kangangani nezitjho ezitlolwe ngehla bese esiphethweni utshwaya ngokuphumelela
komtlami wenolwana le ukusethulela iimfundo ezikhambelana nezitjho ezivezwe
ngehla. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
13.1 'UBUDODA ABUKHULELWA' – CM Sangweni
Funda isiqetjhana esingenzasesi usizwisise bese uphendula imibuzo
elandelako.
ITHEKSTHI D
Kwasukelasukela!
Cozi!
Ngomunye umnyaka kwakhe kwavuka ipi hlangana neentjhaba ezimbili.
Isitjhaba sakwaPhumasilwe nesitjhaba sakwaMaphuthuma. Iintjhabezi
zahlangana phezulu kwathula umoya. Isitjhaba sakwaPhumasilwe sasaziwa 5
iphasi loke bona sisitjhaba sabaphehli benturhu. Isitjhaba sakwaPhumasilwe
sasihlome siphelele sidoswa yindunaso uMadoda. Nakukhulunywa
ngoMadoda kwakukhulunywa ngekutani yesitjhaba eyaziwako. Zoke iintjhaba
ezakhelene nesitjhaba sakwaPhumasilwe zazimazi kuhle uMadoda bona
akabhenywa, akasiyo isangu. Ngehlangothini lakaMadoda lapho ayibambe 10
khona ipi, kwakhomba bona bayathumba. Ipi yesitjhaba sakwaMaphuthuma
yasele ithoma ukudeda ngehlangothini lakaMadoda. Abangani bakaMadoda,
uMkhuzelwa noPorwana nabo bebakhupha ikghono lokulwa eqadi
kukaMadoda.
Abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma bathoma batshwenyeka nababona 15
ukobana uMadoda nabangani bakhe beyisa ipi yakwaMaphuthuma.
Njengombana ipi ibambene ngeenhluthu nje, abomma nabentwana
babalekela esiqongweni sentaba. Ukujama phezu kwentaba kwenza bona
babone kuhle koke okwenzekako. Abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma
bakhuza umhlolo nababona umsana oneminyaka elisumi nesithandathu enza 20
into engakhange yenziwe msana ongangaye. UZabalunge wasuka ngebelo
watjhinga epini aphethe zakhe.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
Umnakwabo kaZabalunge, uZamani owayasepini wamkhalima wathi
akabuyele esiqongolweni sentaba ngombana nabo ibutho lakwaPhumasilwe
liyababhalela. Nangambala ibutho lakwaMaphuthuma besele lideda 25
sakubaleka. Ikulumo kaZamani akhange imthundubaze uZabalunge,
kunalokho watjhinga ngencangapho aboMadoda nabangani bakhe bazenzela
khona. Amadoda wesitjhaba sakwaMaphuthuma aqina idolo nakabona
uZabalunge enza imigilingwana, kambe wayekhupha ikghono angazange
alibone likhutjhwa msanyana onganga lo. 30
UMadoda nebutho lakhe bathoma babetjhwa livalo, bafikelwa mkhumbulo
wokobana mhlamunye boke abesana bakwaMaphuthuma banekghono
njengalomsana obajamise kumbi. Ikulumo ethi; 'ayihlabi ngobujamo
beempondo zayo' yahlala epepeneneni lokha uZabalunge nakaqalene
noMkhuzelwa. UZabalunge bekamsanyana nje osanuka ibisi kanti 35
uMkhuzelwa bekulijoni elaziwako. Ngokuphazima kwelihlo uMkhuzelwa
wahlaba ngedolo phasi.
[Ikhasi 97–98]
13.1.1 Tlola igama lomhlobo womlingisi ngamunye kabangenzasi.
A Umlingisi oyikutani. (1)
B Umlingisi oyimbangi. (1)
13.1.2 Ngokutjho kwenolwana le kuthiwa khuyini okwabangela abomma
besitjhaba sakwaMaphuthuma bagcine sele babalekela
esiqongolweni sentaba? (2)
13.1.3 Rhunyeza isiga esabonwa bommaba nabafika phezu kwesiqongolo
sentaba nesabenza bona bangenwe mamanzi emadolweni. (2)
13.1.4 Ingabe indlela yokuziphatha yesitjhaba sakwaPhumasilwe
yokobana sikhambe silwa neentjhaba ezakhelene naso sisilethela
isifundo esithini epilweni mazombe? Ipendulwakho ayiqaliswe
esitlhorini senolwana engehla le. (2)
13.1.5 Ucabanga bona isenzo sakaZabalunge sokungafuni ukubulala
uMadoda esiphethweni senolwana le simveza amumuntu onjani?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
13.1.6 Ingabe umthiyi wenolwana le unqophe ukuthini ngekulumo
ayisebenzise esiqetjhaneni esingehlesi ethi; 'ayihlabi ngobujamo
beempondo zayo'? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.1.7 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokuphumelela komthiyi wenolwana
le ukulandela kuhle imileyo yesakhiwo sezemitlolo nakayitlolako. (3)
KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
13.2 Funda iimbongo ezingenzasezi uzizwisise bese uphendula imibuzo
elandelako.
ITHEKSTHI E
IINANAZELO ZAKWAMASANGO – ET Mampokoro
1 Liphondo elibovu lakwaMasango,
2 Namhlana lingakahlabi lihlabile,
3 Lahlaba isincathi nesitshila;
4 Lahlaba umnyanya.
5 NguMasangubala nguSongade,
6 Ngowasonga isala sekosi sakhamba
7 Sabuya singakanethwa mhla izulu
8 Lina ngamatjhatjhatjha,
9 Yikungu yezulu ngeyeza nobulembu,
10 Yikungu yakonyelwako singabakoSonyere.
11 Lisango elibanzi lakwaMasango,
12 Ngelangena ikomo nekonyana nomuntu,
13 Sibalekelani sakwaMrhali ngesabaleka
14 Nesikhuni somlilo sivutha saphuma
15 Sivutha wangena naso ngerholweni,
16 Wabasela amakhosi.
17 Bantazana abahle bakwaMasango,
18 BoNaMrhali, boNaMkhweli, boNaMeyebe
19 BoNaLidwaba, bomadamba ekwendeni
20 Babukhali ekhaya.
21 Sibomakhonza akhonzele futhi
22 Ngombana sakhonza abanguni azange sisabuya,
23 Yindlovu eyehla isinyovani entabeni ngombana
24 Isaba ukugadanga umboko wayo ...
13.2.1 Tlola amagama AMABILI abentazana bakwaMasango ababizwa
ngawo ngokuya kwendima yesi-4 yeenanazelo ezingehlezi. (2)
13.2.2 Tlola umehluko phakathi kwendlela abentazana bakwaMasango
abangayo lokha nabasekhabo naleyo ababangayo
nabasekwendeni ngokuya ngendima yesi-4 yeenanazelwezi. (2)
13.2.3 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda we-13 kufika kewe-16
weenanazelo ezingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.2.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi yeenanazelwezi
ngokusitlolela zona? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.2.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokuphumelela kwembongi
ukusebenzisa isithombengqondo sesingathekiso eenanazelweni
ezingehla. Ipendulwakho ayine liphuzu ELILODWA. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI,
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi
EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oba nabadlali ABATHATHU indaba edzimelele phezu
kwabo ekumdlali oyikutani, oyimbangi nomdlali oyihlanganisa. Coca wenabe
ngokuphumelela komtloli womdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI ukusethulela
abadlali abathathwaba bewuhlathulule nezenzo ezenziwa mdlali ngamunye
ezisivezela bona mbala ungilowo mhlobo womdlali. Esingenisweni hlathulula bona
yini abadlali nezenzo bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani, oyimbangi
noyihlanganisa emdlalweni lo. Emzimbeni coca ngemihlobo yabadlali ababalwe
ngehlaba bewuhlathulule nezenzo zabo ezisivezela bona bangileyo mihlobo yabadlali
bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusethulela abadlali
ABATHATHU laba ngokusebenzisa izenzo zabo. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasesi usizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
(Ngephunyaneni kwaTjhili kuditjhe uNaNtuli nendodanakhe uMbulawa.)
NANTULI: (Uyapheka.) Mbulawa ndodana, sele litjhingile ilanga kodwana uyihlo
akabonakali.
MBULAWA: (Uphethe iincwadi zakhe zesikolo uyafunda.) Kanti uyephi ubaba mma?
NANTULI: Usaye kwaMathumbu. 5
MBULAWA: (Uyahleka.) Kanti ibizo elithi Mathumbu walifumana njani uVenter mma?
NANTULI: (Naye uyahleka.) Bekanamathumbu amakhulu lokha asese msanyana.
MBULAWA: Kanti umazi asese msana mma?
NANTULI: (Ubonda ipoto.) Iye, phela safika lapha aneminyaka emibili.
MBULAWA: Kutjho bona nafika kusaphethe uyise kaMathumbu mma? 10
NANTULI: Iye kunjalo ndodana. Phela uyise bekalungile angafani noMathumbu nje.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
MBULAWA: UMathumbu yena uyabandlulula begodu akanandaba namalungelo
wabanye abantu. Ngikho ngifuna ukuba mjameli wamalungelo wobuntu
nje.
NANTULI: (Uyahleka.) Phela thina sele silijayele ibandlululo ndodana. 15
(Kuzwakale umdumo wekoloyi ejamako ngaphandle.)
NANTULI: Kunekoloyi edumako ngaphandle ndodana. Akhesuhlole mhlamunye
baletha uyihlo.
MBULAWA: (Aphume ahlole.) Nangambala nguye mma. (Usese ngaphandle.)
TJHILI: (Ngommoya opholileko.) Besele nirarekile na ndodana? 20
MBULAWA: (Uyahleka.) Iye baba.
(Bangene bobabili.)
NANTULI: (Umnikela amarhewu.) Ukhambe njani baba?
TJHILI: (Usela amarhewu.) Ngikhambe kuhle kosikazi. Nanyana izinto
zingangikhambeli kuhle nje. 25
NANTULI: (Ngokurareka.) Kanti bekakubizelani uMathumbu baba?
TJHILI: Usangibizele indaba leya akhe wangibizela yona phambilini. Ngitjho
indaba yomuntu ongangisebenzela iplasi.
MBULAWA: (Avale iincwadi zakhe zesikolo.) Usakubuza indaba yeveke egadungileko
nagadesi baba? 30
TJHILI: (Ngommoya ophasi.) Iye ndodana.
MBULAWA: (Ngokutshwenyeka.) Kutjho bona akanandaba nokurholophala kwakho
baba?
TJHILI: (Ngommoya ophasi.) Anjalo amakhuwa weplasini ndodana. Umuntu
amthanda asaphilile, nasele arholophele ayamjikela. 35
MBULAWA: (Ngokutshwenyeka.) Ngikho ngifuna ukufundela ukuba mjameli
wamalungelo wobuntu baba. Ngisola zonezi mina.
NANTULI: Niswaphelise ngokuthini ekulumeni yenu baba?
TJHILI: Phela ufuthumele kumbi uMathumbu nangimazisa bona
ngisengakamfumani umuntu ongangisebenzela iplasi. 40
MBULAWA: Phana bekakunikele iveke eyodwa bona ufumane umuntu ongakusiza
baba?
TJHILI: Kunjalo ndodana begodu ngilingile ukumbawa bonyana angiphe elinye
ithutjana wala.
[Ikhasi: 44–46]
15.1 Tlola bona umdlali ngamunye kabangenzasi uvezwe amhlobobani womdlali
emdlalweni lo:
15.1.1 UNaNtuli (1)
15.1.2 UMbonani (1)
15.2 Ngokurhunyezweko hlathulula isenzeko esenzeka ngaphambi kwekulumo-
pendulwano edzujulwe etheksthini engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
15.3 Tlola izinto EZINE umndeni kaTjhili obewufanele uzenzele zona nange
ukhetha ukuyokuhlala esikomplasi ngokuya komdlalo lo. (4)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
15.4 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA indlela uMbulawa azizwa ngayo lokha
ababelethi bakhe nabambawa bona alise ukufunda esikolweni
ayobasebenzela eplasini. (2)
15.5 Ingabe isenzo sakaMbulawa sokususa umguruguru eplasini lakaVenter
ngebanga lokunganeliseki ngepatho uVenter ayinikela iinsebenzi zakhe
simveza amumuntu onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Ingemuva nesizinda umdlali onguVenter akhulele ngaphasi kwaso
siyakhambelana nezenzo azenza emdlalweni lo. (2)
15.7 Ucabanga bona isenzo samapholisa womBuso weBandlululo sokubulala
iimbotjhwa ezibabantu abanzima kwaphela njengombana sivezelwe
emdlalweni lo sisitjelani ngesizinda sesikhathi sokwenzeka komdlalo lo?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.8 Hlathulula umhlobo werarano owabakhona lokha uVenter nakazakubizwa
nguMbulawa nelutjha bathi bazokukhulumisana naye ngendaba yokuqotjhwa
komndeni wakwaMasuku ngokuya komdlalo lo. Sekela ipendulwakho
ngephuzu ELILODWA. (2)
15.9 Ngaphandle komhlobo webandlululo esivezelwe wona emdlalweni lo,
ucabanga bona ngiziphi ezinye iindlela abantu ababandlululana ngazo
epilweni yamambala? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
15.10 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa siphetho somdlalo lo. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
15.11 Tshwaya ngokuphumelela komtloli womdlalo lo ukusitlolela isethulo/isingeniso
sawo. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oba nabadlali ABATHATHU indaba edzimelele phezu
kwabo ekumdlali oyikutani, oyimbangi nomdlali oyihlanganisa. Coca wenabe
ngokuphumelela komtloli womdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA
NOMANALA ukusethulela abadlali abathathwaba bewuhlathulule nezenzo ezenziwa
mdlali ngamunye ezisivezela bona mbala ungilowo mhlobo womdlali. Esingenisweni
hlathulula bona yini abadlali nezenzo bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani,
oyimbangi noyihlanganisa emdlalweni lo. Emzimbeni coca ngemihlobo yabadlali
ababalwe ngehlaba bewuhlathulule nezenzo zabo ezisivezela bona bangileyo mihlobo
yabadlali bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusethulela abadlali
ABATHATHU laba ngokusebenzisa izenzo zabo. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasesi usizwise bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI G
(UNanasi ukhuluma yedwa ngemva kokuhlukana noNzunza. Uphazanyiswa kufika
kwakaNgendu noMlahleki.)
UNANASI: Gadesi khona siqalene nobudisi obukhulu. Angekhe kwagoma
aboManala babodwa abonina sebaba mathambo amhlophe. Kanti
nakuthiwa intandani ehle ngumakhothwa ngunina kutjhiwoni? Kambe 5
kutjhiwo izinto nazinje. Angekhe kwathaba intandani thina bethu
abentwana bajame ngaphandle ezulwini siphila. Lokho angekhe
kwenzeka mina ngisadla amabele. Kungaba butjhapha obukhulu
ukuthi ngilise izinto zenzeke ngalendlela wami umntwana kube
umunya umuno. 10
UNGENDU: Sikhulekile esigodlweni.
UNANASI: (Avele ahleka.) Akhulu Ngendu noMlahleki.
UNGENDU
NOMLAHLEKI: Akhulu Ndlovukazi (UNgendu uragela phambili.) Ndlovukazi usibona
silapha nje sithunywe yiNgwenyama ukuthi sizokubawa amarhabha
amathathu womsusathuli. 15
UNANASI: Awa akunamraro, ngenani nizowathatha ngizanitjengisa wona.
(Bangene bawathathe.) Ngendu uzakubuya uzokuthatha lesithathu.
UNGENDU: Kunjalo Ndlovukazi.
UNANASI: (Ukhuluma noNgendu nakazokuthatha amarhabha.) Ngendu
niyasithusa nanihlangana ngalendlela, ngibawa ubuye naniqedako 20
ngifuna ukukhuluma nawe nakuphadlhalala ibandla.
UNGENDU: Awa ngizokufika Ndlovukazi.
(Emva kokuzwa iindaba lezi uNanasi agijimele kuNzunza.)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
UNANASI: (Arhuwelele uNzunza.) Nzunza, Nzunza, usese khona mntwanami?
UNZUNZA: (Avele.) Awa ngisese khona mma angikayi ndawo, ngikhona ekhayapha. 25
UNANASI: Lalela mntwanami ukuthi izinto zijame bunjani ngaphandlapha.
Sekusikhathi sokobana uvule amehle ukuze ungalali ngeenyaweni.
Uyihlo uthi uManala azokuthatha unamrhali wakhe kusasa ngamasa.
UNZUNZA: Alo, nange ngihlangana noManala ngizokwenzanjani?
UNANASI: Akhe uthi uyezwa ukuthi uthini? Uvuke ekuseni ulinge ukufika phambi 30
kwakhe.
UNZUNZA: Mina ngibona ukuthi okungcono kukuthi ngiyokulala emnyango kababa
namhlanje.
UNANASI: Kwanje uyakhuluma, soloko ngithome ukukhuluma nawe khona
ngikuzwako gadesi. 35
UNZUNZA: Awa mma vele ngiyokuba semnyango, ukusa kuzokwaziwa ngimi.
Sengiyozilungiselela kwanje ukuze ngithole ubukhosi.
UNANASI: Kulungile Nzunza kodwana ungakhohlwa iinkhumba zakho nalokho
engikulaye ngakho.
UNZUNZA: Ngiyathokoza mma, angekhe ngakudanisa. Asibonane kusasa sele 40
kungimi ikosi yesitjhaba sakababa.
UNANASI: Nami ngithi akube litjhudu Nzunza, senga amadlozi wekhenu angaba
nawe.
[Ikhasi17 & 21–22]
17.1 Tlola bona umdlali ngamunye kabangenzasi uvezwe amhlobobani womdlali
emdlalweni lo.
17.1.1 UMbangwa (1)
17.1.2 UNcagu (1)
17.2 Ngokurhunyezweko tlola umlayezo ikosi uMusi eyawulayeza uNgendu bona
ayowethula kuManala ngemva kwembizo eyayibizwe ngesigodlweni. (2)
17.3 Ngokurhunyezweko hlathulula ngephuzu ELILODWA indlela uNanasi azizwa
ngayo ngendaba yokobana uManala nguye ozokuba yikosi. (2)
17.4 Tlola amagama AMANE wamanye amadodana kaMusi esivezelwa wona
nguTjhaba banoMbangwa ekugcineni komdlalo lo ngaphandle kwakaNzunza
banoManala. (4)
17.5 Ucabanga bona isenzo sakaNzunza sokuyokulala emnyango weKosi uMusi
ukwenzela bona nakusako angene ayokuthatha unamrhali njengombana
bekulaywe uManala simveza amumuntu onjani? Sekela ipendulwakho
ngephuzu ELILODWA. (2)
17.6 Ucabanga bona isenzo sekosi sokuthuma iingijimi zayo bona zikhambe
zisabalalise umlayezo esitjhabeni kunokobana kusetjenziswe iinrhatjhi
sisitjelani ngesikhathi sokwenzeka komdlalo lo? Sekela ipendulwakho
ngephuzu ELILODWA uyiqalise eendleleni zokuthintana/zokusabalalisa
ilwazi. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
17.7 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusitlolela umdlalo lo?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Ingemuva nesizinda umdlali onguManala akhulele ngaphasi kwaso
siyakhambelana nezenzo azenza emdlalweni lo. (2)
17.9 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esingasithatha njengesisusa serarano
emdlalweni lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.10 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa siphetho somdlalo lo. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
17.11 Tshwaya ngokuphumelela komtloli womdlalo lo ukusitlolela isethulo/isingeniso
sawo. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE)
IFINDO – Sovumani kaZimkhona
Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oba nabadlali ABATHATHU indaba edzimelele phezu
kwabo ekumdlali oyikutani, oyimbangi nomdlali oyihlanganisa. Coca wenabe
ngokuphumelela komtloli womdlalo wesihloko esithi; IFINDO ukusethulela abadlali
abathathwaba bewuhlathulule nezenzo ezenziwa mdlali ngamunye ezisivezela bona
mbala ungilowo mhlobo womdlali. Esingenisweni hlathulula bona yini abadlali
nezenzo bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani, oyimbangi noyihlanganisa
emdlalweni lo. Emzimbeni coca ngemihlobo yabadlali ababalwe ngehlaba
bewuhlathulule nezenzo zabo ezisivezela bona bangileyo mihlobo yabadlali bese
esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusethulela abadlali ABATHATHU
laba ngokusebenzisa izenzo zabo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IFINDO – Sovumani KaZimkhona
Funda isiqetjhana esingenzasesi usizwisise bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI H
(Kusesikolweni samabanga aphezulu iJaphta Mahlangu ngeMamelodi. UHleziphi
ukhambisana noBalise banqophe lapho kujanyiswa khona iinkoloyi.)
HLEZIPHI: Msiza, benambona umfundisi uThombeni?
BALISE: Awa.
HLEZIPHI: Nilindeni? Amathos' abanzi? 5
BALISE: ULungile ubetha phasi ngenyawo.
HLEZIPHI: Alo uzokubona wenzeni?
BALISE: Angazi.
HLEZIPHI: Mrholozi, (Aphakamise ukhombabantu notsetserwana wesandla sokudla.)
phaphama. Ukutsitsila komkakho kutjho likhulu. 10
BALISE: (Asothe ubuso.) Kutjho ukuthini?
HLEZIPHI: Kunekghonakalo yokobana nguye onomraro, yeke-ke bamenze bonyana
areme ngomthangala nakufanele afunyane isizo. Banjalo abantu
abenziweko, bararha ngazo zombili nakufanele basizakale.
BALISE: Lisa ukungihlekisa NaMabhena. ULungile akafuni ukuya emphorofidini 15
ngombana ukhulele ekhayeni labazalwa ...
HLEZIPHI: Ukukhulela ekhayeni labazalwana akuqinisi umuzi. Umuzi uqiniswa mfazi
osikimako, abophe iinthimba zakhe ziqine ngho. Umfazi ohlakaniphileko
uyawakha umzakhe ngezandla zakhe. Litjho njalo iBhayibheli.
BALISE: Ngiyakuzwa. Ngetjhudu elimbi ngibotjhwe izandla neenyawo. Njengabo 20
boke abantu, uLungile unamalungelo. Angeze sengamdumela ngamusa
lapho angafuni ukuya khona. Nakangangibophisa ngizokuthini?
HLEZIPHI: Akubophise! (Ahleke.) Umkakho ukuthanda khulu bonyana angenza into
enjalo.
BALISE: Nanyana angeze angibophisa, akusiyinto ehle ukwenzisa umuntu into 25
angayifuniko. Into enjalo ayikabusiseki.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
HLEZIPHI: Msiza, unethando lamambala.
BALISE: Ngiyathokoza.
HLEZIPHI: Vele ukhambe wedwa uye kuThombeni umkakho uzamtjela nawubuyako.
BALISE: Awa NaMabhena, leyo yona angifuni nokuyicabanga. 30
HLEZIPHI: (Ngokuphela ihliziyo.) Ngombana?
BALISE: UThombeni nakangangifumbathisa izinto ekufanele zisetjenziswe
nguLungile uzokuvuma ukuzisebenzisa? Angithembi.
HLEZIPHI: Liphuzu lelo.
BALISE: Ngisese nethemba lokobana uLungile uzokugcina avumile. Into le 35
isamethusile.
HLEZIPHI: Khulumisana nababelethi bakhe.
BALISE: (Atomule amehlo.) Ini?
HLEZIPHI: Ubabawe bonyana ... ngiyabheda uyazi. Tjhephana linto yobuzalwana
yinto yekhabo. 40
BALISE: (Ahleke.) Kuhle nawuzibonako bona uyabheda.
HLEZIPHI: Linga umkhozanakhe atjhidelene naye khulu, umbawe bonyana
amncenge.
BALISE: ULungile akanamkhozi.
HLEZIPHI: Mina ngizakukhulumisana naye. 45
BALISE: Ungathomi. Angangipupura ngiphele nya. Akafuni iindaba zethu zihle
zicocwa nabantu bangaphandle. (Aqale phezulu.) Mhh ... ngakhumbula.
Ngizakubawa umntamamakhe uNobukhazi akhulumisane naye.
UNobukhazi akasuye umzalwana, kanti yena noLungile bamamathe
nelimu. 50
[Ikhasi 32–34]
19.1 Tlola bona umdlali ngamunye kabangenzasi uvezwe amhlobo onjani womdlali
emdlalweni lo.
19.1.1 UNobukhazi (1)
19.1.2 UMnguni (1)
19.2 Ngokurhunyezweko tlola isizathu sakaLungile sokungafuni ukuya
kumPhorofidi uThombeni njengombana uBalise aveza etheksthini engehla le. (2)
19.3 Hlathulula ubujamo uMnguni azithola akibo ngemva kobana uNobukhazi
amtjele bona uyamazela ukobana ukhamba inyanga ngemsitheleni. (2)
19.4 Tlola amano uBalise banoLungile abawenze ngokuhlanganyela ukusuka
ekuthomeni bekuyokufika esiphethweni somdlalo lo ukulinga ukurarulula
umraro wabo wokungafumani umtnwana. Ipendulwakho ayibe maphuzu
AMANE. (4)
19.5 Ucabanga bona isenzo sakaNaMalemane sokungafuni ukwamukela bona
nanyana uNobukhazi azithwala asafunda ibanga letjhumi kodwana wagcina
aphumelele epilweni, anezinto zakhe simveza amumuntu onjani? Sekela
ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024
SC/NSC Confidential
19.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Isenzo sakaBalise sokuba nekulumo kayedwana ngemva kobana uLungile
amlandulele bona yena angekhe akghone ukuya ebantwini ababonako
sibufakazi bokobana bekabanerarano langaphandle. (2)
19.7 Ucabanga bona isenzo sakaNaMalemane sokuphalaza itiye ayithole
ngesiqandisini kwaBalise banoLungile siwela ngaphasi kwamuphi umleyo
wesakhiwana somdlalo lo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
19.8 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli womdlalo lo wokusivezela uBalise
arareka kodwana amukela bona uyise kaLungile umumuntu okholelwa
ebezimini nakuZimu? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
19.9 Hlathulula ummoya ozwakaliswa sisenzeko sokobana uLungile banoBalise
bangakghoni ukufumana umntwana emtjhadwenabo. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
19.10 Ingabe isenzo sakaNaMalemane sokwahlulela uBalise ngesikopilo lakhe
siyamukeleka nofana asamukeleki? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
19.11 Tshwaya ngokuphumelela komtloli womdlalo lo ukusitlolela isethulo/isingeniso
sawo. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper

Memorandum




