Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12202431 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2024, 31 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2024

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Confidential SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) MRHAYILI/MGWENGWENI 2024 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ama-31. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunde imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25) ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25) 4. Phendula imibuzo EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU ESIGABENI A, MUNYE ESIGABENI B NAMUNYE ESIGABENI C ngalendlela: ISIGABA A: IINKONDLO IINKONDLO EZIBONWEKO – Phendula imibuzo EMIBILI. IKONDLO ENGAKABONWA – UKATELELEKILE ukuwuphendula umbuzo lo. ISIGABA B: INOVELI/UBUKGHWARI BOMLOMO Phendula umbuzo OWODWA. ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo OWODWA. 5. UKUKHETHWA KWEEMPENDULO ESIGABENI B (INOVELI/UBUKGHWARI BOMLOMO) NESIGABENI C (UMDLALO/IDRAMA):  Phendula imibuzo yenoveli neyomdlalo owufundileko KWAPHELA.  Phendula UMBUZO WE-ESEYI MUNYE NAMUNYE UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C. Nawukhethe umbuzo onemibuzo emifitjhani ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo we-eseyi (omude) ESIGABENI C.  Sebenzisa irhelo lokuqinisekisa lizakusiza. 6. UBUDE BEEMPENDULO  Umbuzo omude we-eseyi yekondlo awuphendulwe ngamagama ali-190–240.  Umbuzo omude we-eseyi yenoveli nomdlalo/drama awuphendulwe ngamagama ama-340–390.  Ubude beempendulo zombuzo onemibuzo emifitjhani uzokulawulwa linali lemitlomelo. Abafundi abaqinisekise bonyana iimpendulo zabo zinqophile begodu zikhambelana nombuzo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 7. Landela imilayelo esekuthomeni kwesigaba ngasinye ngokuyelela. 8. Nombora iimpendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzweli. 9. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 10. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 11. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential IKHASI LOKUMUNYETHWEKO Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana bafunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. 'Sidakamizwa' Umbuzo omude 10 6 2. 'Mbulali' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7 3. 'Isililo Sakatitjhere' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 4. 'Kuzokuyameka' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 10 KANYE Ikondlo engakabonwa (Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo) 5. 'Uthi Uyazi Kanti Awa' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 11 YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYE kwaphela. ISIGABA B: INOVELI/UBUKGHWARI BOMLOMO INOVELI: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenoveli efundiweko. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 12 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 12 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 15 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 15 10. UBonakele Umbuzo omude 25 17 11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17 UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundiweko. 12. 'Umoya Omumbi' Umbuzo omude 25 20 13.1 'Ubudoda abukhulelwa' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 20 13.2 'Iinanazelo zakwaMasango' ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundweko. 14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 23 15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 23 16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 26 17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 26 18. Ifindo Umbuzo omude 25 29 19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 29 YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. 2024 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO (√) A: IINKONDLO 1–4 2 (Iinkondlo ezibonweko) A: IKONDLO 5 1 (Ikondlo engakabonwa) B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1 BOMLOMO (Umbuzo omude NANYANA umbuzo onemibuzo emifitjhani) C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1 (Umbuzo omude NANYANA umbuzo onemibuzo emifitjhani) YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE) Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula umbuzo olandelako. SIDAKAMIZWA – TM Mthimunye 1 Sidakamizw' akh' urhawukel' abentabethu, 2 Lizokubayin' iphasi nabanje? 3 Lizakubuseka njani nawudlange kangaka na? 4 Sebabuswa nguwe. 5 Ngiyakwesaba nyawupe. 6 Abentabethu ziimbandana 7 Ngebanga lakho nyawupe, 8 Umumbi sidakamizwa. 9 Ulibazis' abentabethu, 10 Balibel' ifundo. 11 Baphelelwe yihlonipho. 12 Bazilibele bona babobani. 13 Umumbi sidakamizwa. 14 Iphasi loke libubula ngawe, 15 Iphasi loke litjharagene ngawe, 16 Abentwana balibele bona babuyaphi. 17 Nyawupe libalel' abentwana, 18 Abasazi phambili nemuva, 19 Liyokuba yin' iphasi? 20 Ababusi bangomuso bobani? Coca ngommongondaba omunyethwe yikondlo le. Dzubhula bewuhlathulule amagama akhethwe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmongondaba. Esingenisweni hlathulula bona yini ummongondaba, ngothini ummongondaba wekondlo le bese uhlathulule nokobana liyini ikhethomagama, emzimbeni dzubhula bewuhlathulule amagama aveza ummongondaba lowo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela kwembongi ukusethulela ummongondaba wekondlo le. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190 ukuya kwama-240. [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. MBULALI – TM Mthimunye 1 Qal' isililo singangani, 2 Qal' amatlhuw' owenzileko, 3 Qal' imiz' oyivalileko, 4 Kuthini kuwe na? 5 Kuthini kuwe nabalila kangaka nje? 6 Kuthini nabadududu kangaka nje? 7 Kunjani nabatlhoga ngebanga lakho nje? 8 Wayaph' unembeza na? 9 Uragela phambili ngomsebenzakho na? 10 Akakutlhuwis' olilako loya na? 11 Osel' angazi bon' uyokutjhingaphi, 12 Uthini unembezakho na? 13 Abentwana balila kangaka kuthini kuwe? 14 Batlhog' ababelethi ngebanga lakho, 15 Batlhoge, bakhamba dududu! 16 Uyokufik' uthini kuSomandla na? 17 Uthini ngobatjhiyise amasana na? 18 Isililo salo akhange sikuhlabe na? 19 Umseph' unembezakho na? 20 Isirhawu sakho sona siphi? 2.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi emudeni ngamunye kengenzasi. 2.1.1 'Akakutlhuwis' olilako loya na?' (1) 2.1.2 'Batlhoge, bakhamba dududu!' (1) 2.2 Rhunyeza ummongodaba/okutjhiwo yikondlo engehla le ngephuzu ELILODWA. (2) 2.3 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda wama-20 wekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa umbuzo- ziphendule pheze kiyo yoke imida yekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.5 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le bewuhlathulule nokobana lowo mmoya ungaba nawuphi umthelela ebantwaneni abakhulunyiswa yimbongi ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ISILILO SAKATITJHERE – BJ Skhosana 1 Kuhlekuhle kwenzekani? 2 Ngithukwelani kangaka? 3 Ongibonak' uyangikhafulela. 4 Ngidujulelw' imilomo, 5 Ngenzan' ephasini? 6 Umbus' uyangithuka, 7 Ababelethi bayangihlukumeza, 8 Abentwana bayangigijimisa, 9 Nginamlandu mun' ephasini? 10 Ukufundisa ngiyafundisa 11 Ngiyabaphandlulul' abentwana, 12 Ngiyabararulul' abararekileko, 13 Ngiyabasunduz' ababhajweko, 14 Alo, ngithokozwa ngubani? 15 Ubusuku nemini ngiyasebenza, 16 Ngamaholideyi ngiyasebenza, 17 Ngeempelaveke ngiyasebenza, 18 Ngizithwesa ngedolo, 19 Ngilala ngivale linye, 20 Koke lokh' akubonakali. 21 Zadlul' iinkathi zethabo, 22 Utitjhere kusese ngutitjhere, 23 Ngangingatjhetjiswa ngomrorho, 24 Ngangisezwa ngerhalasi, 25 Ngisatjwa, ngihlonipheka. 26 Namhlanjesi ngikukudla kwehlamba, 27 Bakhohliw' engabakhethako, 28 Bangikhumbula ngeenkhathi zamakhetho, 29 Mbus' omutjha ngizwelani, 30 Ngilil' ubusuku nemini. 3.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo otholakala emudeni ngamunye kengenzasi. 3.1.1 'Ongibonak' uyangikhafulela.' (1) 3.1.2 'Ubusuku nemini ngiyasebenza.' (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 3.2 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongondaba/okutjhiwo yikondlo engehla le. (2) 3.3 Hlathulula umqondo omunyethwe yindima yesi-4 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.4 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Izenzo ezimbi ezenziwa botitjhere ngizo ezenza bona ababelethi nabentwana bagcine sele bangasabahloniphi. (2) 3.5 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le bewuhlathulule nokobana lowo mmoya ungaba nawuphi umthelela kutitjhere okhulunyiswa yimbongi ekondlweni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. KUZOKUYAMEKA – TN Mahamba 1 Indlela itshu! Ngokusabeka, 2 Nawuyiqalako kuthi rhe! Ivalo, 3 Nawuyiqalako kuphakam' iinhluthu, 4 Kube budisi nokususa inyawo. 5 Batjho baqinisile nabathi 6 Umlambo ulingwa ngedondolo, 7 Khamba usiwa, uvuke 8 Utjhitjhingele phambili. 9 Ikesi yokuzikhanyisela uyiphethe, 10 Kufuneka enamafutha ukwaz' ukweyama. 11 Bamba uqinise kuyenyukela, 12 Kghodlhelela naku umkhanyo, 13 Ungabeki phasi' ipumelelo nasi. 14 Ingomuso sele lisenyonga, 15 Ubudisi banamhlanjesi 16 Buzokuphenduka iluju leenyosi, 17 Iinyembezi ozibonakwezi zizakuba ngezethabo. 18 Namathela njengekghomu ebhudangweni lakho. 4.1 Tlola ubukondlo OBUBILI obutholakala emudeni we-7 wekondlo engehla le. (2) 4.2 Rhunyeza ummongondaba/okutjhiwo yikondlo engehla le ngephuzu ELILODWA. (2) 4.3 Ingabe ukusetjenziswa kweenlingisi emudeni woku-1 newesi-2 kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho lokho okunqotjhwe yimbongi ngekondlo le? (2) 4.4 Hlathulula umqondo omunyethwe yindima yesi-2 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.5 Tshwaya ngomnqopho wembongi wokusebenzisa i-injambamende/ isilungelelamuda emudeni we-15 ukuya kewe-16 wekondlo engehla le uqalise kummgongandaba wekondlo l. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential IKONDLO ENGAKABONWA (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO) UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi le uyizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. UTHI UYAZI KANTI AWA – TN Mahamba 1 Asikh' isihlakaniphi kileli, 2 Othi sihlakaniphi uswaphelis' andawana. 3 Yok' into iba mnandi njengeswigiri, 4 Ibuy' ibabe njengomrhalagani, 5 Yok' into inomvuzwayo. 6 Ungathi wazi koke, kulula ukudana, 7 Ungathi wazi koke, isiphundu siyaba yintaba, 8 Umkhanyo uba khona kwesikhatjhana. 9 Ipil' ayifundeki akusiyincwadi, 10 Kubudis' ukuyibonela phambili, 11 Kubudis' ukuyibuyisela emva, 12 Othi uyaz' usuk' asiphofu, 13 Usuk' akhohlis' ingqondo ngokungekho. 14 Yenza uyelele, okungapheliko kuyahlola. 5.1 Tlola umhlobo wesithombengqondo otholakala emudeni ngamunye kengenzasi. 5.1.1 'Asikh' isihlakaniphi kileli' (1) 5.1.2 Yok' into iba mnandi njengeswigiri' (1) 5.2 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongondaba/okutjhiwo yikondlo engehla le. (2) 5.3 Ucabanga bona ngimaphi amagadango abantu ekufanele bawathathe lokha nabafuna ukungezelela ilwazi labo ngezinto ezenzeka ephasini mazombe? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 5.4 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda we-14 wekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 5.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali ukuphumelela kwembongi ukunikela ikondlo le isihloko esikhambelana nommongondaba wayo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential ISIGABA B: INOVELI/UBUKGHWARI BOMLOMO YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo enemibuzo EMIFITJHANI enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zamanoveli: MBALA NGUBABA, UKHOLIWE NOBONAKELE. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Inoveli etloleke kuhle neveza tjhatjhalazi ummongondaba ohloswe mtloli ngayo ngeba nemihlobo ehlukahlukeneko yamararano. Coca ngerarano langaphakathi nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) atholakala enovelini yesihloko esithi; MBALA NGUBABA abonakala anomthelela ekubunjweni kommongondaba wenoveli le. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula imihlobo emibili yamararano la nokobana ngothini ummongondaba wenoveli le. Emzimbeni coca ngerarano langaphakathi nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) avela enovelini le bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano la ukubumba ummongondaba awuhlosileko ngayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A Umoya ovunguza namhlanje ngewebusika kanti kusese sehlobo. Uhlaba emnkantjeni. Line ngamatje izolo eendaweni zangePumalanga. Kungakho amakhaza la abuza bona unazingaki iingubo. Ilanga nantiya. Kade liphumile kodwana soloko akuthembisi bona kungabe kuphunyelwe ngaphandle. Kumakhaza. 'Makoti akusizi mntwanami, kumakhaza. Yewungenise iinkuni ngobunengi kuzokwazi ukubaswa. Angifuni bona 5 iinzukulwani zamezi, uFikile noSizakele bathuthumele,' kutjho uNaMtshweni asizwa bona libhokile ilothe namhlanje. Akuphumeki ngendlini. Mbala atinazele uNaKabini angenise iinkuni ngobunengi. Athi angaqeda abe nesikhathi esihle-ke kwanje sokuhlala. Ukupheka, kade aqedile. Nokugoma sekugonyiwe ukudla kwekuseni. 'Wu ngilele kabuhlungu-ke namhlanje makoti. Ngilele ngiphilelwa ubusuku boke. 10 Ubuthongo bungibambe nje ngamasa,' kutjho uNaMtshweni ahlezi hlanu kweziko azwelelela ukufuthumala komlilo. 'Kufuzile mma. Amakhazakazi la soloko athome ebusuku. Mhlambe ngiwo akuphilelisileko,' kufakaza uNaKabini umkaMavela. 'Nanje mntwanami umzimba lo, udiniwe. Ungathi bengiguga imigodla yesiphila. Kanti-ke okhunye mhlambe kwenziwe kukobana ngithe ngizakuphilelwa nje, bengithome 15 ngokubhudanga.' 'Ngilokho-ke mma okwenze bona uphilelwe.' Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential Athi uhlola emnyango uNaKabini abone ikoloyi ijama esangweni. Abuyele msinya ngendlini. 'Mma kunekoloyi ejama la ngaphandle,' kutjho yena uNaKabini. 'Ngeyakosobani-ke leyo makoti? Injani?' Kubuza uNaMtshweni angakazimiseli bona angasikima ayihlole. 'Awa mma abe angiyazi. Nokuyibona kuhle abe angikayiqalisisi 20 kodwana sinyonyovu esimhlophe esinelithi phezulu,' kuhlathula uNaKabini. UFikile noSizakele napa sebabanjwa buthongo ngokuzwelela umtjhiso omnanjana. Basabuzana ngesinyonyovu sekoloyi athokoze umniniso. Avume uNaMtshweni. Iziphosele indoda. Idle ngesudu enzima, yafaka irhembe elimhlophe yabopha nethayi ebovu. 'Lotjhani ekhaya.' 'Akwande baba,' kuvuma uNaMtshweni. Bathi bayayiqala 25 indoda le bafumane bona mumuntu abamaziko, uGotjiwe. Ezwe ihliziyo ithaba uNaMtshweni. 'Usilethele ziphi emakhazenikazi angaka baba? Iinkomo zakwami nizitholile?' 'Wu ... nangabe bazitholile mma, bangabe basebenzile uyazi?' Kweleka uNaKabini atjengisa ukuthaba okukhulu ehliziyweni. 'Liqiniso silukazi ezinye ziyokuthathwa la zifihlwe khona. Nje ngize la ukuzokuthatha ngombana sezitholakele,' 30 kutjho uGotjiwe amehlo aciphiza iminyembezi ngentuthu yomlilo waphasi. Siwahle izandla isilukazi esinguNaMtshweni. Sikwakwazele. Sibonge ezinye iimbongo zakwaBongwe, bekukhambe nobuthongo kuFikile noSizakele. [Ikhasi 126–128] 7.1 Tlola isenzeko ESISODWA esenziwa mndeni wakwaBongwe etheksthini engehla le esisitjengisako bona umndeni lo usaphila ngaphasi kwesizinda sesikhathi sakade. (1) 7.2 Ngokurhunyezweko tlola isehlakalo esifihlelwe uNaMtshweni kodwana uGotjiwe naboDladla basazi esimayelana nomuntu obotjhelwe ukweba iinkomo zakaBongwe ngokuya ngenoveli le. (2) 7.3 Tlola izinto EZINTATHU ekuthiwa besele zithomile ukudliwa lokha nakuhlongakala uBongwe ngokuya kwenoveli le. (3) 7.4 Rhunyeza ummongo wekulumo kaSkhosana aba nayo noNaMzwezi ngemva kobana avumelene noMavela bona bazokweba iinkomo zakaBongwe bazise eplasini lakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.5 Tlola ngokulamana izehlakalo EZIMBILI ezenzekako ezilandela ikulumo esetheksthini engehla le ukufikela esiphethweni senoveli le. (2) 7.6 Ucabanga bona isenzo somtloli sokusivezela uBongwe ahlele ilifa lakhe asaphila simveza amumuntu onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.7 Hlathulula iqhinga lokuvezwa kwabalingisi elisetjenziswe mtloli ukusihlathululela bona uSkhosana banoMasango bababantu abanjani uqalise ngesikhathi nabafika kwaBongwe bazokubona uMavela. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 7.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Enovelini le isehlakalo esingasithatha njengesiphetho ngesokutholakala kweenkomo zakaBongwe efandisini KwaMarhinini. (2) 7.9 Ucabanga bona ngothini umlayezo esiwethulelwa mtloli wenoveli le ngesenzo sakaMavela sokuleya amala emndeninakhe athi sekunomukghwa wokwetjiwa kwefuyo eMadlangeni ngombana anqophe ukwenza bona unina angasoli nasele kulahleka iinkomo zakwakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.10 Ucabanga bona isehlakalo sakaMavela sokuzwakala asithi into yokobana kunesifiso esatloliswa nguyise emagqwetheni yisangu lokha nakahlezi ngaphandle ema-ofisini waboDladla banoJohnson sibumba muphi umhlobo werarano? Sekela ipenduwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 7.11 Ingabe isenzo somndeni kaBongwe sokubethela mthalazeni indaba yokobona uBongwe ubulewe sidliso siyamukeleka nofana asamukeleki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 7.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusivezela uMavela njengomlingisi oyikutani wenoveli le ngaphasi kwemileyo yesakhiwana elandelako; isingeniso, isitlhori nesiphetho. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE) UKHOLIWE – N Skosana Inoveli etloleke kuhle neveza tjhatjhalazi ummongondaba ohloswe mtloli ngayo ngeba nemihlobo ehlukahlukeneko yamararano. Coca ngerarano langaphakathi nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) atholakala enovelini yesihloko esithi; UKHOLIWE abonakala anomthelela ekubunjweni kommongondaba wenoveli le. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula imihlobo emibili yamararano la nokobana ngothini ummongondaba wenoveli le. Emzimbeni coca ngerarano langaphakathi nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) avela enovelini le bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano le ukubumba ummongondaba awuhlosileko ngayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B Ngesikhathi leso uKholiwe gade akwabo nomnganakhe abafunda naye bazilungisa nabo, bazilungisela ukuya khona eMafu High School. Kuthe basendleleni elunge emateksini bajanyiswa msanyana omunye owababawa bona bajame. 'Dade Kholiwe, uMalume ungithume kuwe. Uthe ngikuphe incwadi nasi.' Atjho amnikela emhlophe twa imvilobhu etlolwe ngamagabhadlhela ibizo lakaKholiwe. Nangambala ayithathe 5 athokoze kuVusi bahlukane, baragele phambili nekhambo labo aboKholiwe. Babe netjhudu nabafika nje esitopeni bayithola iteksi eya eKwagga. Ngokuphazima kwelihlo bafika la babelindelwe khona. Umuntu wokuthoma owababonako nabavelako nguNgendu. Wathoma nokuphuruluka. Wakutjheja lokho uNghodela kodwana wafela ngaphakathi. Kuyaphithizela, kumnandi kwamambala. Babodwa abarhuwelelako, 10 babodwa abavumako, babodwa abahlekako. Kungaso isikhathi leso la uNgendu abiza uKholiwe ngaso. UKholiwe nokho kumthuse ukubizwa ngutitjhere uNtuli. Nokho waziduduza ngokuthi ngutitjherakhe begodu bobabili bangena ikerege yinye. Alunge kuye uNtuli, uKholiwe. 'Nawusuka lapha uya kuphi Kholi?' UKholiwe watjela utitjhere bona yena ucabanga ukukhamba ngombana uphethwe yindlala begodu 15 akanayo imali. Ukutjho njalo kukaKholiwe kwamthabisa uMhlalukwana. Ngubani obengeze athaba abona bonyana uzokuba lisizo emntwini amthandako? Ngaphandle kokona isikhathi, uNgendu wakhupha iimponde ezihlanu wazinikela uKholiwe bona ayokudla. UKholiwe wathokoza wakhamba. Ukhamba nje, amehlo kaNtuli anamathele kuye, bewayokutjhinga. Athathe umnganakhe uKholiwe balunge ngevikilini, nabo 20 abotitjhere bakhambe bayokudla ngekumbeni abalungiselwe kiyo ukudla. Ngemva nje kokudla kwabotitjhere usuke godu umdlalo, kuthonywe ukugijinywa. Kugijinywa nje ihliziyo kaNgendu ayikho lapha. Uphela ihliziyo bona ubuya nini uKholiwe. Amehlo bekalokhu aqale indlela evela ngesitolo. Bekuthi kungavela umntazanyana amaphaphu aphakame, ihliziyo ithome ukugida kodwana lokho kuphele 25 msinyana nasele lo ofanisweko atjhidela. [Ikhasi 25–26] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 9.1 Tlola izinto EZIMBILI ezivezwe etheksthini engehla le ezimatshwayo wokobana indawo yeKwaggafontein aboKholiwe abeze kiyo isisabelo. (2) 9.2 Tlola iimbongo zabotitjhere ABABILI bakaKholiwe abakhulunyiswa etheksthini engehla. (2) 9.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA umraro oqalene noKholiwe njengomlingisi oyikutani wenovela le. (2) 9.4 Hlathulula isehlakalo esibumba irarano langaphakathi esenzeka ngaphambi kobana uKholiwe azibulale ngokuya kwenoveli le. (2) 9.5 Tlola ngokulamana izehlakalo EZIMBILI ezenziwa nguZondani ngemva kobana umkaMfundisi amtjele bona uKholiwe akafuni litho elimhlanganisa naye. (2) 9.6 Etheksthini engehla le sitjelwa bona uKholiwe nomnganakhe bebakhambele iphaliswano lokugijima leenkolo ezihlukahlukeneko. Ucabanga bona siyini isizathu sokobana eenkolweni kube namaphaliswano anjengala kunokobana kufundwe kwaphela? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. URhulumende wenza ngokwaneleko ukusiza boke abafundi abaphumelele kuhle egreyidini le-12 njengoKholiwe ngemali yokuragela phambili ngeemfundo zabo. (2) 9.8 Hlathulula iqhinga lokuvezwa kwabalingisi elisetjenziswe mtloli esingenisweni senoveli le ukusihlathululela bona uMuzi umumuntu onjani. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.9 Ucabanga bona ngimuphi umlayezo esiwethulelwa mtloli wenoveli le ngesehlakalo esenzeka esondweni mhlana uKholiwe aye khona ngethemba lokobana bayomduduza? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.10 Nange unomngani osebujameni obufana nebakaKholiwe bokudliwa sisazelo ungamyelelisa bona enzeni ukuze akghone ukusizakala kunokobana azibulale? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.11 Ingabe isehlakalo sokobana uZondani uzibulele ngebanga lokobana uKholiwe akafuni ukumqoma siyakholweka nofana asikholweki? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 9.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusivezela uKholiwe njengomlingisi oyikutani wenoveli le ngaphasi kwemileyo yesakhiwana elandelako; isingeniso, isitlhori nesiphetho. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE) UBONAKELE – M Skosana Inoveli etloleke kuhle neveza tjhatjhalazi ummongondaba ohloswe mtloli ngayo ngeba nemihlobo ehlukahlukeneko yamararano. Coca ngerarano langaphakathi nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) atholakala enovelini yesihloko esithi; UBONAKELE abonakala anomthelela ekubunjweni kommongondaba wenoveli le. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula imihlobo emibili yamararano la nokobana ngothini ummongondaba wenoveli le. Emzimbeni coca ngerarano langaphakathi nelangaphandle (elihlangana nabalingisi) avela enovelini le bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano la ukubumba ummongondaba awuhlosileko ngayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UBONAKELE – M Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI C UBonakele bekanganaso isikhathi sokudlala ngamathuba nakavelako. Wazimisela ngawo woke amandla anawo bona naye abe ngomunye wabantu abaziwako emdlalweni wezamaguduva. Lokhu ukuzimisela kwakhe bakubona aboKiller nabanye abambisene nabo kilesi siqhema. Njeke nabo benza okusemandlenabo bona bamenze agcine sele ayikutani yamaguduva. 5 Umphathi wakhe akhange athande ukona isikhathi sakaBonakele. Wamfaka esiqhemeni sababhadelwako kwezamaguduva. Kwamthokozisa khulu lokho uBonakele. Kwaduma iDaveyton yoke bonyana uBonakele sele angomunye wabalwela unongorwana kwezamaguduva. Abanye bamfisela itjhudu kodwana abanye abangamthandiko njengoSponono banoNduku khabe bafisa ngasuthi uBonakele 10 angekhe aphumelela. Kwathi ngemva kwesikhathi esincani nje kwezwakala emaphepheni nemirhatjhweni bonyana uBonakele Mahlangu uzokubethana nesokana elivela ngaphetjheya kwamalwandle, uDuke Hudson. Bazokubanga unongorwana wephasi kwezamaguduva kilabo abasebangeni eliphakathi. 'Bonakele namhlanjesi uyindoda emadodeni kodwana okunengi sizakukhuluma 15 ngemuva kobana sewulihlulile isokana ozokubambana nalweli ngenyanga esizoyithoma le. Ngiyathemba nawe sewuyazizwa neengazini bonyana uzolihlula. Akusinjalo ndoda?' kwabuza uKiller. 'Ngifisa kwangathi ngabe sibethana khona kusasa lokhu okusako! Kade ngililindile ithuba elifana naleli. Namhlanjesi nami ngiyazizwa nanyana ngilele bonyana 20 ngiyindoda emadodeni. Abadala baqinisile nabathi ubudoda abukhulelwa. Namhlanjesi ngimi lo okusele kutlolwa ngaye emaphepheni nosele aziwa kiyo yoke inarha njengekutani esakhulako,' kwatjho uBonakele ngokuthaba okukhulu. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 'Lokho sikuzwa ngawe bonyana uyikutani esakhulako ngombana thina esikwaziko kukobanyana ngenyanga ezako mhlana amalanga alitjhumi nahlangu, uzabe uyikutani 25 yephasi. Sikhuluma nje baphi aboGeorge, abo-DD Bush naboFalakhona Mpisi, ngingababala ngithini nje mina, akusinguwe owabavusa phasi ethulini?' 'Ngiyakuzwa uyakhuluma Killer kodwana nawuphatha indaba yeminyakana egadungileko ungivusela ubuhlungu behliziyo. Nangicabanga ngomtlhagwami egade ngikiwo bekube namhlanjesi ngifikelwa mcabango wokukhumbula ababelethi bami. Iye 30 khona, ngiyakuthabela ukuba yikutani yephasi kodwana ngaphandle kwababelethi bami koke lokho kuyafana nokusebenzela e ...' UKiller wabona bonyana uBonakele selakude khulu, njeke warhaba wamkhalima bona angacabangi khulu ngesekwadlula nangababelethi bakhe ngombana lokho kungamqeda amandla ngitjho nekundleni yokulwela. 35 [Ikhasi 54–56] 11.1 Tlola iinrhatjhi EZIMBILI ezivezwe etheksthini engehla le ezibufakazi bokobana abantu abakhulunyiswa kiyo baphila ngaphasi kwesizinda sesikhathi sanje. (2) 11.2 Rhunyeza indlela uBonakele azizwa ngayo ngemva kobana uKiller amtjele ngokuba kwakhe yikutani yephasi kezamaguduva soloko athoma ukudlala umdlalo wezamaguduva. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.3 Tlola okuhlukileko phakathi kwendlela uMahlangu egade aphila ngayo lokha nabegade ahlala noNaMndebele nendlela aphila ngayo gadesi njengombana sele ahlala noNaSilombo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILDOWA. (2) 11.4 Ngokurhunyezweko tlola ummongo wekulumo kaSgwadi yalokha nabekavakatjhele umnakwabo uMahlangu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.5 Tlola ngokulamana izehlakalo EZIMBILI ezenzenziwa nguBonakele ngemva kobana athumbe umdlalo wezamaguduva lokha nabekabethana nesokana langaphetjheya kwamalwandle, uDuke Hudson. (2) 11.6 Ucabanga bona ngisiphi isifundo esisifumana ngesenzo sakaBonakele sokuthatha isiqunto sokobana uzokukhamba ekhabo kodwana angakhambi ngaleso isikhathi ahlalahlale nanyana bekatlhoriseka nje? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.7 Hlathulula umhlobo werarano owabakhona ngemva kobana uBafunani abikele uThokozani bona uzithwele umntwanakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Enovelini le uBafunani uvezwe njengomlingisi orondo. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 11.9 Ucabanga bona ngimuphi umlayezo esiwethulelwa mtloli wenoveli le ngesenzo sabesana bakwaMbuyiseli sokuleyela uBonakele amala bathi nguye olahle amakonyana kayise ngombana bekalele ekwaluseni? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 11.10 Ucabanga bona isehlakalo sokuthoma kokutlhoriswa kwakaBonakele nguNaSilombo lokha nakasahlala ekhaya siwela ngaphasi kwawuphi umleyo wesakhiwana senveli le? Sekela ipenduwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 11.11 Ingabe isenzo sakaBafunani sokuzibulala ngokuzitjhayisisa ngekoloyi egijimako ngebanga lokobana sekadinwe yipilo yakwabo siyamukeleka nofana asamukeleki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 11.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusivezela uBonakele njengomlingisi oyikutani wenoveli le ngaphasi kwemileyo yesakhiwana elandelako: isingeniso, isitlhori nesiphetho. (3) [25] NOFANA Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UBUKGHWARI BOMLOMO IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – E Mampokoro UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE) 'UMOYA OMUMBI' Iinolwana zizwakala ziziindatjana ezinganamaqiniso kodwana nasizifunda ngokuyelela sithola bona kuneemfundo esizitholako kizo ezikhambela nezitjho ezisetjenziswa ekulumeni yangamalanga. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali inolwana yesihloko esithi, UMOYA OMUMBI bese uhlathulula isifundo osifumana kiyo ngokuqalisa ebalingisini bayo bewutjho nokobana isifundweso sikhambelana kangangani nesitjho esithi, 'Ukuba lihlongandlebe' kanye nesithi, 'Ukuzidosela amanzi ngomsele'. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isifundo nezitjho, emzimbeni uhlathulule isifundo osifumana enolwaneni le bewutjho nokobana sikhambelana kangangani nezitjho ezitlolwe ngehla bese esiphethweni utshwaya ngokuphumelela komtlami wenolwana le ukusethulela iimfundo ezikhambelana nezitjho ezivezwe ngehla. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) 13.1 'UBUDODA ABUKHULELWA' – CM Sangweni Funda isiqetjhana esingenzasesi usizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D Kwasukelasukela! Cozi! Ngomunye umnyaka kwakhe kwavuka ipi hlangana neentjhaba ezimbili. Isitjhaba sakwaPhumasilwe nesitjhaba sakwaMaphuthuma. Iintjhabezi zahlangana phezulu kwathula umoya. Isitjhaba sakwaPhumasilwe sasaziwa 5 iphasi loke bona sisitjhaba sabaphehli benturhu. Isitjhaba sakwaPhumasilwe sasihlome siphelele sidoswa yindunaso uMadoda. Nakukhulunywa ngoMadoda kwakukhulunywa ngekutani yesitjhaba eyaziwako. Zoke iintjhaba ezakhelene nesitjhaba sakwaPhumasilwe zazimazi kuhle uMadoda bona akabhenywa, akasiyo isangu. Ngehlangothini lakaMadoda lapho ayibambe 10 khona ipi, kwakhomba bona bayathumba. Ipi yesitjhaba sakwaMaphuthuma yasele ithoma ukudeda ngehlangothini lakaMadoda. Abangani bakaMadoda, uMkhuzelwa noPorwana nabo bebakhupha ikghono lokulwa eqadi kukaMadoda. Abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma bathoma batshwenyeka nababona 15 ukobana uMadoda nabangani bakhe beyisa ipi yakwaMaphuthuma. Njengombana ipi ibambene ngeenhluthu nje, abomma nabentwana babalekela esiqongweni sentaba. Ukujama phezu kwentaba kwenza bona babone kuhle koke okwenzekako. Abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma bakhuza umhlolo nababona umsana oneminyaka elisumi nesithandathu enza 20 into engakhange yenziwe msana ongangaye. UZabalunge wasuka ngebelo watjhinga epini aphethe zakhe. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential Umnakwabo kaZabalunge, uZamani owayasepini wamkhalima wathi akabuyele esiqongolweni sentaba ngombana nabo ibutho lakwaPhumasilwe liyababhalela. Nangambala ibutho lakwaMaphuthuma besele lideda 25 sakubaleka. Ikulumo kaZamani akhange imthundubaze uZabalunge, kunalokho watjhinga ngencangapho aboMadoda nabangani bakhe bazenzela khona. Amadoda wesitjhaba sakwaMaphuthuma aqina idolo nakabona uZabalunge enza imigilingwana, kambe wayekhupha ikghono angazange alibone likhutjhwa msanyana onganga lo. 30 UMadoda nebutho lakhe bathoma babetjhwa livalo, bafikelwa mkhumbulo wokobana mhlamunye boke abesana bakwaMaphuthuma banekghono njengalomsana obajamise kumbi. Ikulumo ethi; 'ayihlabi ngobujamo beempondo zayo' yahlala epepeneneni lokha uZabalunge nakaqalene noMkhuzelwa. UZabalunge bekamsanyana nje osanuka ibisi kanti 35 uMkhuzelwa bekulijoni elaziwako. Ngokuphazima kwelihlo uMkhuzelwa wahlaba ngedolo phasi. [Ikhasi 97–98] 13.1.1 Tlola igama lomhlobo womlingisi ngamunye kabangenzasi. A Umlingisi oyikutani. (1) B Umlingisi oyimbangi. (1) 13.1.2 Ngokutjho kwenolwana le kuthiwa khuyini okwabangela abomma besitjhaba sakwaMaphuthuma bagcine sele babalekela esiqongolweni sentaba? (2) 13.1.3 Rhunyeza isiga esabonwa bommaba nabafika phezu kwesiqongolo sentaba nesabenza bona bangenwe mamanzi emadolweni. (2) 13.1.4 Ingabe indlela yokuziphatha yesitjhaba sakwaPhumasilwe yokobana sikhambe silwa neentjhaba ezakhelene naso sisilethela isifundo esithini epilweni mazombe? Ipendulwakho ayiqaliswe esitlhorini senolwana engehla le. (2) 13.1.5 Ucabanga bona isenzo sakaZabalunge sokungafuni ukubulala uMadoda esiphethweni senolwana le simveza amumuntu onjani? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 13.1.6 Ingabe umthiyi wenolwana le unqophe ukuthini ngekulumo ayisebenzise esiqetjhaneni esingehlesi ethi; 'ayihlabi ngobujamo beempondo zayo'? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.1.7 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokuphumelela komthiyi wenolwana le ukulandela kuhle imileyo yesakhiwo sezemitlolo nakayitlolako. (3) KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 13.2 Funda iimbongo ezingenzasezi uzizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E IINANAZELO ZAKWAMASANGO – ET Mampokoro 1 Liphondo elibovu lakwaMasango, 2 Namhlana lingakahlabi lihlabile, 3 Lahlaba isincathi nesitshila; 4 Lahlaba umnyanya. 5 NguMasangubala nguSongade, 6 Ngowasonga isala sekosi sakhamba 7 Sabuya singakanethwa mhla izulu 8 Lina ngamatjhatjhatjha, 9 Yikungu yezulu ngeyeza nobulembu, 10 Yikungu yakonyelwako singabakoSonyere. 11 Lisango elibanzi lakwaMasango, 12 Ngelangena ikomo nekonyana nomuntu, 13 Sibalekelani sakwaMrhali ngesabaleka 14 Nesikhuni somlilo sivutha saphuma 15 Sivutha wangena naso ngerholweni, 16 Wabasela amakhosi. 17 Bantazana abahle bakwaMasango, 18 BoNaMrhali, boNaMkhweli, boNaMeyebe 19 BoNaLidwaba, bomadamba ekwendeni 20 Babukhali ekhaya. 21 Sibomakhonza akhonzele futhi 22 Ngombana sakhonza abanguni azange sisabuya, 23 Yindlovu eyehla isinyovani entabeni ngombana 24 Isaba ukugadanga umboko wayo ... 13.2.1 Tlola amagama AMABILI abentazana bakwaMasango ababizwa ngawo ngokuya kwendima yesi-4 yeenanazelo ezingehlezi. (2) 13.2.2 Tlola umehluko phakathi kwendlela abentazana bakwaMasango abangayo lokha nabasekhabo naleyo ababangayo nabasekwendeni ngokuya ngendima yesi-4 yeenanazelwezi. (2) 13.2.3 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda we-13 kufika kewe-16 weenanazelo ezingehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.2.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi yeenanazelwezi ngokusitlolela zona? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.2.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombengqondo sesingathekiso eenanazelweni ezingehla. Ipendulwakho ayine liphuzu ELILODWA. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oba nabadlali ABATHATHU indaba edzimelele phezu kwabo ekumdlali oyikutani, oyimbangi nomdlali oyihlanganisa. Coca wenabe ngokuphumelela komtloli womdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI ukusethulela abadlali abathathwaba bewuhlathulule nezenzo ezenziwa mdlali ngamunye ezisivezela bona mbala ungilowo mhlobo womdlali. Esingenisweni hlathulula bona yini abadlali nezenzo bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani, oyimbangi noyihlanganisa emdlalweni lo. Emzimbeni coca ngemihlobo yabadlali ababalwe ngehlaba bewuhlathulule nezenzo zabo ezisivezela bona bangileyo mihlobo yabadlali bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusethulela abadlali ABATHATHU laba ngokusebenzisa izenzo zabo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasesi usizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F (Ngephunyaneni kwaTjhili kuditjhe uNaNtuli nendodanakhe uMbulawa.) NANTULI: (Uyapheka.) Mbulawa ndodana, sele litjhingile ilanga kodwana uyihlo akabonakali. MBULAWA: (Uphethe iincwadi zakhe zesikolo uyafunda.) Kanti uyephi ubaba mma? NANTULI: Usaye kwaMathumbu. 5 MBULAWA: (Uyahleka.) Kanti ibizo elithi Mathumbu walifumana njani uVenter mma? NANTULI: (Naye uyahleka.) Bekanamathumbu amakhulu lokha asese msanyana. MBULAWA: Kanti umazi asese msana mma? NANTULI: (Ubonda ipoto.) Iye, phela safika lapha aneminyaka emibili. MBULAWA: Kutjho bona nafika kusaphethe uyise kaMathumbu mma? 10 NANTULI: Iye kunjalo ndodana. Phela uyise bekalungile angafani noMathumbu nje. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential MBULAWA: UMathumbu yena uyabandlulula begodu akanandaba namalungelo wabanye abantu. Ngikho ngifuna ukuba mjameli wamalungelo wobuntu nje. NANTULI: (Uyahleka.) Phela thina sele silijayele ibandlululo ndodana. 15 (Kuzwakale umdumo wekoloyi ejamako ngaphandle.) NANTULI: Kunekoloyi edumako ngaphandle ndodana. Akhesuhlole mhlamunye baletha uyihlo. MBULAWA: (Aphume ahlole.) Nangambala nguye mma. (Usese ngaphandle.) TJHILI: (Ngommoya opholileko.) Besele nirarekile na ndodana? 20 MBULAWA: (Uyahleka.) Iye baba. (Bangene bobabili.) NANTULI: (Umnikela amarhewu.) Ukhambe njani baba? TJHILI: (Usela amarhewu.) Ngikhambe kuhle kosikazi. Nanyana izinto zingangikhambeli kuhle nje. 25 NANTULI: (Ngokurareka.) Kanti bekakubizelani uMathumbu baba? TJHILI: Usangibizele indaba leya akhe wangibizela yona phambilini. Ngitjho indaba yomuntu ongangisebenzela iplasi. MBULAWA: (Avale iincwadi zakhe zesikolo.) Usakubuza indaba yeveke egadungileko nagadesi baba? 30 TJHILI: (Ngommoya ophasi.) Iye ndodana. MBULAWA: (Ngokutshwenyeka.) Kutjho bona akanandaba nokurholophala kwakho baba? TJHILI: (Ngommoya ophasi.) Anjalo amakhuwa weplasini ndodana. Umuntu amthanda asaphilile, nasele arholophele ayamjikela. 35 MBULAWA: (Ngokutshwenyeka.) Ngikho ngifuna ukufundela ukuba mjameli wamalungelo wobuntu baba. Ngisola zonezi mina. NANTULI: Niswaphelise ngokuthini ekulumeni yenu baba? TJHILI: Phela ufuthumele kumbi uMathumbu nangimazisa bona ngisengakamfumani umuntu ongangisebenzela iplasi. 40 MBULAWA: Phana bekakunikele iveke eyodwa bona ufumane umuntu ongakusiza baba? TJHILI: Kunjalo ndodana begodu ngilingile ukumbawa bonyana angiphe elinye ithutjana wala. [Ikhasi: 44–46] 15.1 Tlola bona umdlali ngamunye kabangenzasi uvezwe amhlobobani womdlali emdlalweni lo: 15.1.1 UNaNtuli (1) 15.1.2 UMbonani (1) 15.2 Ngokurhunyezweko hlathulula isenzeko esenzeka ngaphambi kwekulumo- pendulwano edzujulwe etheksthini engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.3 Tlola izinto EZINE umndeni kaTjhili obewufanele uzenzele zona nange ukhetha ukuyokuhlala esikomplasi ngokuya komdlalo lo. (4) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 15.4 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA indlela uMbulawa azizwa ngayo lokha ababelethi bakhe nabambawa bona alise ukufunda esikolweni ayobasebenzela eplasini. (2) 15.5 Ingabe isenzo sakaMbulawa sokususa umguruguru eplasini lakaVenter ngebanga lokunganeliseki ngepatho uVenter ayinikela iinsebenzi zakhe simveza amumuntu onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Ingemuva nesizinda umdlali onguVenter akhulele ngaphasi kwaso siyakhambelana nezenzo azenza emdlalweni lo. (2) 15.7 Ucabanga bona isenzo samapholisa womBuso weBandlululo sokubulala iimbotjhwa ezibabantu abanzima kwaphela njengombana sivezelwe emdlalweni lo sisitjelani ngesizinda sesikhathi sokwenzeka komdlalo lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.8 Hlathulula umhlobo werarano owabakhona lokha uVenter nakazakubizwa nguMbulawa nelutjha bathi bazokukhulumisana naye ngendaba yokuqotjhwa komndeni wakwaMasuku ngokuya komdlalo lo. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 15.9 Ngaphandle komhlobo webandlululo esivezelwe wona emdlalweni lo, ucabanga bona ngiziphi ezinye iindlela abantu ababandlululana ngazo epilweni yamambala? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 15.10 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa siphetho somdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.11 Tshwaya ngokuphumelela komtloli womdlalo lo ukusitlolela isethulo/isingeniso sawo. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oba nabadlali ABATHATHU indaba edzimelele phezu kwabo ekumdlali oyikutani, oyimbangi nomdlali oyihlanganisa. Coca wenabe ngokuphumelela komtloli womdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA NOMANALA ukusethulela abadlali abathathwaba bewuhlathulule nezenzo ezenziwa mdlali ngamunye ezisivezela bona mbala ungilowo mhlobo womdlali. Esingenisweni hlathulula bona yini abadlali nezenzo bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani, oyimbangi noyihlanganisa emdlalweni lo. Emzimbeni coca ngemihlobo yabadlali ababalwe ngehlaba bewuhlathulule nezenzo zabo ezisivezela bona bangileyo mihlobo yabadlali bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusethulela abadlali ABATHATHU laba ngokusebenzisa izenzo zabo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasesi usizwise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G (UNanasi ukhuluma yedwa ngemva kokuhlukana noNzunza. Uphazanyiswa kufika kwakaNgendu noMlahleki.) UNANASI: Gadesi khona siqalene nobudisi obukhulu. Angekhe kwagoma aboManala babodwa abonina sebaba mathambo amhlophe. Kanti nakuthiwa intandani ehle ngumakhothwa ngunina kutjhiwoni? Kambe 5 kutjhiwo izinto nazinje. Angekhe kwathaba intandani thina bethu abentwana bajame ngaphandle ezulwini siphila. Lokho angekhe kwenzeka mina ngisadla amabele. Kungaba butjhapha obukhulu ukuthi ngilise izinto zenzeke ngalendlela wami umntwana kube umunya umuno. 10 UNGENDU: Sikhulekile esigodlweni. UNANASI: (Avele ahleka.) Akhulu Ngendu noMlahleki. UNGENDU NOMLAHLEKI: Akhulu Ndlovukazi (UNgendu uragela phambili.) Ndlovukazi usibona silapha nje sithunywe yiNgwenyama ukuthi sizokubawa amarhabha amathathu womsusathuli. 15 UNANASI: Awa akunamraro, ngenani nizowathatha ngizanitjengisa wona. (Bangene bawathathe.) Ngendu uzakubuya uzokuthatha lesithathu. UNGENDU: Kunjalo Ndlovukazi. UNANASI: (Ukhuluma noNgendu nakazokuthatha amarhabha.) Ngendu niyasithusa nanihlangana ngalendlela, ngibawa ubuye naniqedako 20 ngifuna ukukhuluma nawe nakuphadlhalala ibandla. UNGENDU: Awa ngizokufika Ndlovukazi. (Emva kokuzwa iindaba lezi uNanasi agijimele kuNzunza.) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UNANASI: (Arhuwelele uNzunza.) Nzunza, Nzunza, usese khona mntwanami? UNZUNZA: (Avele.) Awa ngisese khona mma angikayi ndawo, ngikhona ekhayapha. 25 UNANASI: Lalela mntwanami ukuthi izinto zijame bunjani ngaphandlapha. Sekusikhathi sokobana uvule amehle ukuze ungalali ngeenyaweni. Uyihlo uthi uManala azokuthatha unamrhali wakhe kusasa ngamasa. UNZUNZA: Alo, nange ngihlangana noManala ngizokwenzanjani? UNANASI: Akhe uthi uyezwa ukuthi uthini? Uvuke ekuseni ulinge ukufika phambi 30 kwakhe. UNZUNZA: Mina ngibona ukuthi okungcono kukuthi ngiyokulala emnyango kababa namhlanje. UNANASI: Kwanje uyakhuluma, soloko ngithome ukukhuluma nawe khona ngikuzwako gadesi. 35 UNZUNZA: Awa mma vele ngiyokuba semnyango, ukusa kuzokwaziwa ngimi. Sengiyozilungiselela kwanje ukuze ngithole ubukhosi. UNANASI: Kulungile Nzunza kodwana ungakhohlwa iinkhumba zakho nalokho engikulaye ngakho. UNZUNZA: Ngiyathokoza mma, angekhe ngakudanisa. Asibonane kusasa sele 40 kungimi ikosi yesitjhaba sakababa. UNANASI: Nami ngithi akube litjhudu Nzunza, senga amadlozi wekhenu angaba nawe. [Ikhasi17 & 21–22] 17.1 Tlola bona umdlali ngamunye kabangenzasi uvezwe amhlobobani womdlali emdlalweni lo. 17.1.1 UMbangwa (1) 17.1.2 UNcagu (1) 17.2 Ngokurhunyezweko tlola umlayezo ikosi uMusi eyawulayeza uNgendu bona ayowethula kuManala ngemva kwembizo eyayibizwe ngesigodlweni. (2) 17.3 Ngokurhunyezweko hlathulula ngephuzu ELILODWA indlela uNanasi azizwa ngayo ngendaba yokobana uManala nguye ozokuba yikosi. (2) 17.4 Tlola amagama AMANE wamanye amadodana kaMusi esivezelwa wona nguTjhaba banoMbangwa ekugcineni komdlalo lo ngaphandle kwakaNzunza banoManala. (4) 17.5 Ucabanga bona isenzo sakaNzunza sokuyokulala emnyango weKosi uMusi ukwenzela bona nakusako angene ayokuthatha unamrhali njengombana bekulaywe uManala simveza amumuntu onjani? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 17.6 Ucabanga bona isenzo sekosi sokuthuma iingijimi zayo bona zikhambe zisabalalise umlayezo esitjhabeni kunokobana kusetjenziswe iinrhatjhi sisitjelani ngesikhathi sokwenzeka komdlalo lo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA uyiqalise eendleleni zokuthintana/zokusabalalisa ilwazi. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 17.7 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusitlolela umdlalo lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Ingemuva nesizinda umdlali onguManala akhulele ngaphasi kwaso siyakhambelana nezenzo azenza emdlalweni lo. (2) 17.9 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esingasithatha njengesisusa serarano emdlalweni lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.10 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa siphetho somdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.11 Tshwaya ngokuphumelela komtloli womdlalo lo ukusitlolela isethulo/isingeniso sawo. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE) IFINDO – Sovumani kaZimkhona Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oba nabadlali ABATHATHU indaba edzimelele phezu kwabo ekumdlali oyikutani, oyimbangi nomdlali oyihlanganisa. Coca wenabe ngokuphumelela komtloli womdlalo wesihloko esithi; IFINDO ukusethulela abadlali abathathwaba bewuhlathulule nezenzo ezenziwa mdlali ngamunye ezisivezela bona mbala ungilowo mhlobo womdlali. Esingenisweni hlathulula bona yini abadlali nezenzo bewutjho nokobana ngubani umdlali oyikutani, oyimbangi noyihlanganisa emdlalweni lo. Emzimbeni coca ngemihlobo yabadlali ababalwe ngehlaba bewuhlathulule nezenzo zabo ezisivezela bona bangileyo mihlobo yabadlali bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusethulela abadlali ABATHATHU laba ngokusebenzisa izenzo zabo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IFINDO – Sovumani KaZimkhona Funda isiqetjhana esingenzasesi usizwisise bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI H (Kusesikolweni samabanga aphezulu iJaphta Mahlangu ngeMamelodi. UHleziphi ukhambisana noBalise banqophe lapho kujanyiswa khona iinkoloyi.) HLEZIPHI: Msiza, benambona umfundisi uThombeni? BALISE: Awa. HLEZIPHI: Nilindeni? Amathos' abanzi? 5 BALISE: ULungile ubetha phasi ngenyawo. HLEZIPHI: Alo uzokubona wenzeni? BALISE: Angazi. HLEZIPHI: Mrholozi, (Aphakamise ukhombabantu notsetserwana wesandla sokudla.) phaphama. Ukutsitsila komkakho kutjho likhulu. 10 BALISE: (Asothe ubuso.) Kutjho ukuthini? HLEZIPHI: Kunekghonakalo yokobana nguye onomraro, yeke-ke bamenze bonyana areme ngomthangala nakufanele afunyane isizo. Banjalo abantu abenziweko, bararha ngazo zombili nakufanele basizakale. BALISE: Lisa ukungihlekisa NaMabhena. ULungile akafuni ukuya emphorofidini 15 ngombana ukhulele ekhayeni labazalwa ... HLEZIPHI: Ukukhulela ekhayeni labazalwana akuqinisi umuzi. Umuzi uqiniswa mfazi osikimako, abophe iinthimba zakhe ziqine ngho. Umfazi ohlakaniphileko uyawakha umzakhe ngezandla zakhe. Litjho njalo iBhayibheli. BALISE: Ngiyakuzwa. Ngetjhudu elimbi ngibotjhwe izandla neenyawo. Njengabo 20 boke abantu, uLungile unamalungelo. Angeze sengamdumela ngamusa lapho angafuni ukuya khona. Nakangangibophisa ngizokuthini? HLEZIPHI: Akubophise! (Ahleke.) Umkakho ukuthanda khulu bonyana angenza into enjalo. BALISE: Nanyana angeze angibophisa, akusiyinto ehle ukwenzisa umuntu into 25 angayifuniko. Into enjalo ayikabusiseki. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential HLEZIPHI: Msiza, unethando lamambala. BALISE: Ngiyathokoza. HLEZIPHI: Vele ukhambe wedwa uye kuThombeni umkakho uzamtjela nawubuyako. BALISE: Awa NaMabhena, leyo yona angifuni nokuyicabanga. 30 HLEZIPHI: (Ngokuphela ihliziyo.) Ngombana? BALISE: UThombeni nakangangifumbathisa izinto ekufanele zisetjenziswe nguLungile uzokuvuma ukuzisebenzisa? Angithembi. HLEZIPHI: Liphuzu lelo. BALISE: Ngisese nethemba lokobana uLungile uzokugcina avumile. Into le 35 isamethusile. HLEZIPHI: Khulumisana nababelethi bakhe. BALISE: (Atomule amehlo.) Ini? HLEZIPHI: Ubabawe bonyana ... ngiyabheda uyazi. Tjhephana linto yobuzalwana yinto yekhabo. 40 BALISE: (Ahleke.) Kuhle nawuzibonako bona uyabheda. HLEZIPHI: Linga umkhozanakhe atjhidelene naye khulu, umbawe bonyana amncenge. BALISE: ULungile akanamkhozi. HLEZIPHI: Mina ngizakukhulumisana naye. 45 BALISE: Ungathomi. Angangipupura ngiphele nya. Akafuni iindaba zethu zihle zicocwa nabantu bangaphandle. (Aqale phezulu.) Mhh ... ngakhumbula. Ngizakubawa umntamamakhe uNobukhazi akhulumisane naye. UNobukhazi akasuye umzalwana, kanti yena noLungile bamamathe nelimu. 50 [Ikhasi 32–34] 19.1 Tlola bona umdlali ngamunye kabangenzasi uvezwe amhlobo onjani womdlali emdlalweni lo. 19.1.1 UNobukhazi (1) 19.1.2 UMnguni (1) 19.2 Ngokurhunyezweko tlola isizathu sakaLungile sokungafuni ukuya kumPhorofidi uThombeni njengombana uBalise aveza etheksthini engehla le. (2) 19.3 Hlathulula ubujamo uMnguni azithola akibo ngemva kobana uNobukhazi amtjele bona uyamazela ukobana ukhamba inyanga ngemsitheleni. (2) 19.4 Tlola amano uBalise banoLungile abawenze ngokuhlanganyela ukusuka ekuthomeni bekuyokufika esiphethweni somdlalo lo ukulinga ukurarulula umraro wabo wokungafumani umtnwana. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMANE. (4) 19.5 Ucabanga bona isenzo sakaNaMalemane sokungafuni ukwamukela bona nanyana uNobukhazi azithwala asafunda ibanga letjhumi kodwana wagcina aphumelele epilweni, anezinto zakhe simveza amumuntu onjani? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Mrhayili/Mgwengweni 2024 SC/NSC Confidential 19.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Isenzo sakaBalise sokuba nekulumo kayedwana ngemva kobana uLungile amlandulele bona yena angekhe akghone ukuya ebantwini ababonako sibufakazi bokobana bekabanerarano langaphandle. (2) 19.7 Ucabanga bona isenzo sakaNaMalemane sokuphalaza itiye ayithole ngesiqandisini kwaBalise banoLungile siwela ngaphasi kwamuphi umleyo wesakhiwana somdlalo lo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 19.8 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli womdlalo lo wokusivezela uBalise arareka kodwana amukela bona uyise kaLungile umumuntu okholelwa ebezimini nakuZimu? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 19.9 Hlathulula ummoya ozwakaliswa sisenzeko sokobana uLungile banoBalise bangakghoni ukufumana umntwana emtjhadwenabo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.10 Ingabe isenzo sakaNaMalemane sokwahlulela uBalise ngesikopilo lakhe siyamukeleka nofana asamukeleki? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 19.11 Tshwaya ngokuphumelela komtloli womdlalo lo ukusitlolela isethulo/isingeniso sawo. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all