Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12201521 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2015, 21 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) 2015 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ama-21. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 2 DBE/2015 SCE YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, ufunda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela (25) ISIGABA C: Umdlalo nanyana Idrama (25) 4. Landela imilayo esekuthomeni KWESINYE NESINYE isigaba ngokuyelela. 5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU KUSIGABA A MUNYE KUSIGABA B NAMUNYE KUSIGABA C 6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo uyiphendulile. 7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 3 DBE/2015 SCE IKHASI LOKUMUNYETHWEKO Ikhaseli lizokwenza ukobana umfundi akhethe imibuzo afuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana afunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibekelwe ukufundwa: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. Itjhuguluko Umbuzo omude 10 5 2. Isizi Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6 3. Mma Wami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7 4. Isililo Senyoni Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. Umona Umbuzo onemibuzo emfitjhani 10 10 ISIGABA B: INOVELA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMFITJHANNI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 11 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 11 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 13 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 13 ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. 10. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 16 11. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 16 12. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 18 13. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 19 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 4 DBE/2015 SCE IRHELO LOKUQINISEKISA • Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO UMBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO A: Iinkondlo 1 (Iinkondlo ezibekelwe 1–4 2 2 ukufundwa) 3 4 A: Ikondlo (Ikondlo 5 engakabonwa) 5 1 B: Inovela 6 (Umbuzo omude NANYANA 6–9 1 7 umbuzo OMFITJHANI) 8 9 C: Umdlalo 10 (Umbuzo omude NANYANA 10–13 1 11 onemibuzo emifitjhani) 12 13 YELELA: Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 5 DBE/2015 SCE ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo eziboniweko (Umbuzo woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (Umbuzo wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1: ITJHUGULUKO – JN Malobola Fundisisa ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo. Itjhuguluko – JN Malobola 1 Ukutjelwa kulalela, 2 Ukungafuni kufuna, 3 Ukufuna kuzenza, 4 Uzenze usiyazi ungazi; 5 Ngikho ukuhlonga indlebe. 6 Ngezayizolo tjhuguluko, 7 Zabantu zazidojwa ngodli, 8 Zaziba ngezami ngodli; 9 Kwakulila abazikakarelako, 10 Bapatjazwe babe bomvu be! 11 Ngavakatjhela 'ngelawini', 12 Ngavakatjhela ngisanuka imikghatho. 13 Ngakhiwa 'lilawu', 14 Ngafumbatha ubudoda 15 Ngezandla zami zombili. 16 Maye, ukubotjhwa! 17 Ngangigangela saqhegwana, 18 Ngangigangela sasilukazi, 19 Ikani, ukwelelesa, kwakumphako 20 Wabentwana kimi. 21 Ijele kwakulikhaya, 22 'Amalawu' ngiwazi ngegego lawo: 23 Ibhaviyana ye-4, 24 IVoortrekkerhoogte neNyulogo. 25 Mudle ndaba zakhe 26 Nganginesithunzi izolo, 27 Bakwethu banesithunzi izolo, 28 Ekhethu kunesithunzi izolo, 29 Maye, ngikhumbula uWitvoet, 30 Inja yekhethu ehlwa iluse ikhaya Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 6 DBE/2015 SCE 31 Ngangizabe ngisambona 32 Kuphi uWitvoet? 33 'Ilawu' ngilitjhiye nobani? 34 Ijayelo liyayeyisa ingqondo. 35 Ukuzisola nokubuyela 36 Emva ngangingakubhudangi, 37 Ngangimuzwa ubaba, 38 Abhibhidlha amagwebu, 39 Ngithi uyazenzisa ... Tlola ummongondaba wekondlo le, dzubhula bewuhlathulule amagama asetjenziswe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmongondaba. [10] NOFANA UMBUZO 2: ISIZI – JN Malobola Fundisisa ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo. Isizi – JN Malobola 1 Laphuma njengemihla, 2 Laphakama lihlophe 3 Ukuzifihla kunina. 4 Imisebenzi yemihla 5 Irheme ngerherho layo. 6 Umuntu woke bekahlophe 7 Ukuyokufika lapho 8 Lapho alima khona. 9 Amacoco akakho kangako 10 Mvulo sidiniwe, 11 Nokho siyakhona, 12 Igijima njengemhleni ibhesi. 13 Maye! Ha ... wu ...! Iwu! 14 Gidi! Bhu! Bhu! 15 Ngokuphazima kwelihlo 16 Kwaphela nya! 17 Kwathula du! 18 Ababonileko kwaba ngabathulileko, 19 Abalimeleko kwaba ngabaphephileko 20 Isizi leWangendrift lembatha 21 IkwaNdebele ngomzuzwana Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 7 DBE/2015 SCE 22 Abotitjhere bayile, 23 Bakhambile abafundi, 24 Iinsebenzi zoMbuso ziyile, 25 UMbuso wembethe isizi. 26 Kwalila umNyango wezeFundo, 27 Khona umnyaka sele wonde kangaka? 28 Awa, ukwelusa kubhalile, 29 Iinkomo zifahlile, kubhalile. 2.1 Tlola igama eleqiweko nelijanyelwe yivumelwano-thoma esetjenziswe yimbongi emudeni woku-1 nowesi-2 wekondlo engehla le. (1) 2.2 Tlola isizathu ebegade senza abantu bakhwele ibhesi le bangacoci. (1) 2.3 Rhunyeza ummongondaba wekondlo le ngomuda OWODWA. (2) 2.4 Hlathulula ngomuda OWODWA umqondo ovezwa yimbongi ngomuda we-18 nowe-19 wekondlo engehla le. (2) 2.5 Hlathulula ngawakho amagama okutjhiwo yimbongi ukusuka emudeni woku-1 kufika kewe-3 wekondlo engehla le. (2) 2.6 Tshwaya ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombe-ngqondo emudeni wama-27 bewuhlathulule nokobana ukusetjenziswa kwaso kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho ikondlo le. (2) [10] UMBUZO 3: MMA WAMI – JM Mthimunye Fundisisa ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo. Mma Wami – JM Mthimunye 1 Ungikhalimile iye, 2 Angali ngiyavuma. 3 Wathi ngingakhambi ebusuku, 4 Wathi ngingakhambi nabesana 5 Ngabuza ngifuna ukwazi, 6 Ngabuza bonyana kungebanga lani. 7 Ipendulo yakho kwaba liswazi, 8 Ipendulo kwaba ziinhlamba. 9 Wathi ngingabuzi okunengi 10 Kwaphela ngenze njalo. 11 Ngahlala ngitshwenyekile 12 Ngombana ngifuna ukwazi 13 Bonyana yini ephethwe busuku, Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 8 DBE/2015 SCE 14 Bonyana yini elumako ebesaneni. 15 Iye, ngakhamba ngekani 16 Ngombana ngifuna ilwazi. 17 Umvuzo walokho kwaba budisi, 18 Kwaba ngilokhu okubonako. 19 Namtjhana ungangithuka, 20 Uthi: ngeqa amagama wakho. 21 Kwaphela khumbula lokhu: 22 Wangifihlela iqiniso lakho. 3.1 Tlola izinto EZIMBILI unina lembongi abegade ayitjela zona bona ingazenzi kodwana yona yazenza ngekani. (2) 3.2 Rhunyeza imiqondo EMIBILI evezwa yimbongi ngokusebenzisa isithombe- ngqondo sebuyelela-mqondo esigabeni soku-1 sekondlo engehla. (2) 3.3 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako. Imbongi ayikafaneli bona isole unina ngalokhu okuyehlakaleleko kodwana ifanele izisole yona. (2) 3.4 Ucabanga bona imbongi beyingazi ngeqiniso bona ubusuku buphetheni nokuthi yini elumako ebasaneni nofana sekuyindlela yokuzivikela nje kwaphela? (2) 3.5 Tshwaya ngelihlo elibukhali ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le. (2) [10] UMBUZO 4: ISILILO SENYONI – JM Mthimunye Fundisisa ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo. Isililo senyoni – JM Mthimunye 1 Mina ngiphapha njalo nje, 2 Ngizul' emkayini ngedwana, 3 Ngizul' ongcon' umuthi 4 Wokuphumula kamnandi, 5 Ngiphumul' ukubalabala. 6 Mina ngilizuba ngiyazulazula, 7 Ngizul' omanz' umuthi, 8 Engingakha kiwo ngedwa 9 Ngakhe ngakhele safuthi 10 Ngingasafuduka ngitjho 11 Lisina ngesinanja. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 9 DBE/2015 SCE 12 Ngihlala ngiphapha njalo, 13 Omanz' umuthi angiwufunyani 14 Ubutlawana bami sebuyala. 15 Ngamane ngigege nay' imithi 16 Bengifunyan' ongifaneleko 17 Ngakhe kiwo kamnandi. 18 Noman' 'iinyoni zingatjho 19 Bona ngiphaphele safuthi, 20 Ukuzuma khona ngiyazuma, 21 Kubamba ezumako, 22 Zizulele nyon' ehle! 23 Ngihlala ngiphapha njalo. 24 Eziny' iinyoni ziyangisola. 25 Ezinye zisol' amabalami, 26 Ezinye zisol' ubuhle bami, 27 Ezinye zikhuz' amalami. 28 Zimu, ngibutha nami hle! 4.1 Tlola umhlobo webuyelelo osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-6 wekondlo engehla. (1) 4.2 Buyelela utlole umuda ongenzasi ujamiselele igama elithalelwe kiwo ngelimqondofana nalo. Ngingasafuduka ngitjho. (1) 4.3 Rhunyeza ngomuda OWODWA ummongo omunyethwe yindima yamaswaphelo yekondlo engehla. (2) 4.4 Igama elithi, 'Ngizul' ...' elisetjenziswe yimbongi emudeni woku-1 nemudeni wesi-2 ekondlweni engehla le lizwakala limumethe imiqondo EMIBILI engafananiko. Hlathulula uveze umqondo eliwumumetheko emudeni ngamunye. (2) 4.5 Hlathulula ngawakho amagama okutjhiwo yimbongi ngomuda we-9 ukuya kewe-10 wekondlo engehla le. (2) 4.6 Ingabe uyayisola imbongi ngokukhamba ihlala kiyo yoke imithi ngomnqopho wokufumana ongcono nengakhela kiyo safuthi? Sekela isiqunto osithathako. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 10 DBE/2015 SCE IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO). UMBUZO 5: UMONA – MS Ntuli Funda ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo. Umona – MS Ntuli 1 Nguhliziyokul' umafela ngendeni, 2 Sihlub' abany' iimpiko 3 Angazenzeli yena. 4 Ngumarhudul' amehlw abovu; 5 Wamalangab' atjhisa kutjhisa, 6 Abe makhaza kumakhaza. 7 Ngunyawo liphapha phezulu, 8 Nguhloko sithaya phasi. 9 Nguhliziyo silal' emini, sivuka ebusuku; 10 Sirhulurhulu sirhuluphel' umnyama, 11 Uphetjhulwa mumoya, 12 Urhurhulwa mamanzi; 13 Uphekwa kuphakululwa, uphakulula kuphekwa. 14 Akwenzako kwaziwa nguye, umona. 5.1 Dzubhula izitho EZIMBILI zomzimba imbongi engathekise ngazo umona ekondlweni engehla le. (2) 5.2 Tlola umhlobo wevumelwano-phetha osetjenziswe yimbongi endimeni yesi-2 emideni ye-7 ukuya kowo-9 wekondlo engehla. (1) 5.3 Tlola ngomuda OWODWA okutjhiwo mumuda we-11 newe-12 ngomuntu onomona. (1) 5.4 Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda wesi-2 othi, 'Sihlub' abany' iimpiko' wekondlo engehla le. (2) 5.5 Ucabanga bona kubangelwa yini bona imbongi ingathekise umona nesirhulurhulu ekondlweni engehla le. (2) 5.6 Coca wenabe ngommoya ovezwa yimbongi ekondlweni engehla le. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 11 DBE/2015 SCE ISIGABA B: INOVELA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhethe umbuzo OMFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha Umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZIMBILI: MBALA NGUBABA KANYE NOKHOLIWE. Khetha inovela EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 6: MBALA NGUBABA – PB Skhosana Abatloli bamanovela bavamise ukusethulela abalingisi babo baneemilo ezizokukhambisana nezenzo zabo. Ngelihlo elibukhali akhe ucoce ngokukhambisana nokungakhambisani kwezenzo nesimilo somlingisi oyikutani enovelini yesihloko esithi, MBALA NGUBABA. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] NOFANA UMBUZO 7: MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. Athi angaqeda ukuhlanza izitja uNaKabini, alile ngokudinwa nokufuna ukuyozibeka phasi. UMavela ajatjuliswe kukobana ubethe sentwala, iindaba nemibuzo enghwarako ingeza kwanje. Nokudinwa ebesele kumbangela ukungabi nesineke kumkakhe akuzwe kungasekho. 'NaKabini yiza nazo-ke dade, kodwana ngifuna ezivuthweko. Nawunganazo uphume etlheni, nginazo mina ezithe tjha,' kutjho uMavela sele kutjhejeka ithabo nehlambuluko ebusweni. I-ovorolo ebekayembethe selayihlubulile. Usele ngamathumbukazi ngaphandle. 'Awa angisanakulumo Mahlangu,' kutjho uNaKabini abonakala bona yimvuthu ngokudinwa. 'Hlala phasi ngikudzubhulele-ke bona yini esengqondwenami njenganje.' Mbala adose umsenyana ngemva komnyango ahlale, akhongozele uNaKabini. 'Yintumba le engizokuhlebela yona. Ekuseni abomakhelani nabazosilayelisa njengombana ngibamemile nje, ungabese uphulurhelwa lilimu bese uyayifafatha,' kuyelelisa uMavela. 'Ngithenge isibayibayi sekoloyi. Ngithe bangayilethi ngisese lapha nje. Ngibatjele bona bangilinde ngifuduke qangi la eSoshanguve ngibuyele ekhaya eMadlangeni, ngaphambi kobana bayilethe.' Athuke uNaKabini nakezwa into ebekangacabangi bona ingaba khona kwakhe. Azame ukufuna iqiniso kuMavela. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 12 DBE/2015 SCE 'Hawu! Kazi yikoloyi oyithenge ngani Mavela nasiyikoloyi ngokwethu nje. Ungathi sibhudabhudwa yitjhirho kangaka uzongitjela bona uthenge ikoloyi? Mavela uyakhuluma nanyana uyafanisa? Kunini safika la sihlala emkhukhwini ngokobana singanamali yokwakha nanyana yokuthenga indlu? Akhe uhlathulule ngokuzeleko ngizwe. Mhlambe ubambe iimpera nje akwaziwa,' kubuza uNaKabini. 'Awa akusizo iimpera. Njengombana iinkomo zakababa zimhlambikazi njaya, ngicabange bona ngizakuthengisa itjhumi lazo, ngiyibhadele. Manje ngibabawe bona bayilethe sele siseMadlangeni. Manje ngibawa ungayiphathi indaba leyo. Nje kusasa nasifika ekhaya, kufuze ngibikele umma. 'Awa iyezwakala Mahlangu. Siyakuthokozisa. Nathi sizakhe sikhambe sihlezi njengabanengi abanemali. Into nje ngibuhlungwana ngombana ubaba utjhiye ilifa elingaka, azange akhakhambe ngekoloyi yena. Namhlanje uze ulele usosokanami, azikhambela ngeenyawo,' kukwakwazela uNaKabini, ngehliziyo enokudana nezwelo. [Ikhasi 16–17] 7.1 Dzubhula imida esetjenziswe esiqetjhaneni esingehla ehlathulula okulandelako: 7.1.1 UMavela udle wasutha. (1) 7.1.2 KwaMavela gade kulanjwa. (1) 7.2 Tlola isizathu esenza uMavela abe nesiqiniseko sokobana zoke izinto ezitjhiywe nguyise ngezakhe. (1) 7.3 Esiqetjhaneni esidzujulwe ngehlesi kunalapha kuthiwa uNaKabini nendodakwakhe uMavela badinwe bayimvuthu. Tlola ngomuda OWODWA unobangela wokudinwa kwabokhu. (1) 7.4 Rhunyeza ummongo omunyethwe sifiso sakaBongwe. (2) 7.5 Tlola isehlakalo esathusa abanye babomakhelana bakaMavela lokha ivenyana kaTsiri nasele ilayitjhe intundu yakwaMavela ikhamba. (2) 7.6 Tlola igama nesibongo uMavela azipha zona nakafika nge-ofisini laboDladla. (2) 7.7 UMavela banomkakhe uNaKabini babonakala bathethene kodwana bahlukile. Akhe utshwaye iinkulumo zabo bese uhlathulula okubonakala bahluke ngakho. (2) 7.8 Ucabanga bona kwabangelwa yini bona uSkhosana aphikise uMavela bona akahlali eBhundu lokha nakade uMavela atlolisa imininingwana yakhe efandisini? (2) 7.9 Umtloli wenovela le usethulele uMavela kumlingisi odobha phasi. Hlathulula bona lokho kumsize njani ekuphumeleliseni ummongondaba wenovela le. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 13 DBE/2015 SCE 7.10 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto osithathako. Hlangana neemfiso ezenziwa nguBongwe bekukhona iphuzu elithi qobe ngenyanga aboDladla balethele uNaMtshweni nabantwabakhe imali ezi- R5 000. (2) 7.11 Hlathulula iqhinga lomtloli wenovela le lokuhlanganisa uMavela noSkhosana. (2) 7.12 Tshwaya ngesigwebo esanikelwa uSkhosana noMasango bese uyatjho bona sibafanele namkha asikabafaneli na? Sekela ipendulwakho ngomuda OWODWA. (1) 7.13 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isiphetho senovela le. (4) [25] NOFANA UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana Abatloli bamanovela bavamise ukusethulela abalingisi babo baneemilo ezizokukhambisana nezenzo zabo. Ngelihlo elibukhali akhe ucoce ngokukhambisana nofana ukungakhambisani kwezenzo nesimilo somlingisi oyikutani enovelini yesihloko esithi, UKHOLIWE. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] NOFANA UMBUZO 9: UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. UmkaMatjeni wabona bona zingaye. 'Dade besize kuwe mani.' Awa umfazabantu naye abone bonyana into ayikhulumako ayikho ngombana uKholiwe bekazi bona beze kuye. 'Size kuwe dade si ... si ... ze kuwe manqophana noZ ... Z ... Zond ... Zondani.' Zathoma iinhloni kumkaMatjeni. Ukuthi zibuya kuphi akekho umuntu obegade angatjho. Wakhona abubonako ubudisi bendaba le. Yabophana ihloko kwaba kude emva kwaba kude phambili. Wabathe uqala umkhambisanakhe, adlumbana uzamsiza kodwana akhenge awathole amehlwakhe. Wamthola aziqalele phasi, ihloko le, wawungabona bonyana isese kude khulu nokusikinyiswa. Aphelelwe mamandla umkaMatjeni, alo kade azokwenzani. Nangani uthwele ihloko wathi uzokufunela uZondani umfazi. 'Dade, uZondani usi ... usithume bonyana ufuna ukutjhada nawe.' Soloko athomile ukukhuluma uKholiwe uthule kwangathi akekho, ulalele, ubeke izandla emhlathini. Amehlo woke uwarhudulele lo okhulumako. Ngikho ukuthula kwakaKholiwe okwenza bona kuvuke namalimi. Kuthe angaqeda ukukhuluma umkaMatjeni, wathatha ngeliphasi uKholiwe angafuni ukutjengisa bonyana usilingekile. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 14 DBE/2015 SCE 'Bomma ngiyaswaba ukwizwa bonyana nisuke kude kangaka emakhaya wenu, nadela imisebenzi yenu nabantwana benu neza lapha kimi. Okubuhlungu kukobana ayikho nento eniyizeleko. Okungizwisa ubuhlungu khulu kukuthi ngitshwile ukuya esikolweni namhlanjesi ngithi ngizelwa babantu, norhwana abantu abakhulu. Bengizitjela bona nizongakha, bengingacabangi bonyana nizongibhuruza. Nanyana kunjalo ...' Uthe angakaqedi ukukhuluma wamgena emlonyeni umkaMatjeni naye uthe asakhuluma uKholiwe wamngena emlonyeni, 'Kuyamangaza mma ukuthi nakukhuluma nina kungabi nomuntu oniphazamisako kodwana nina niyangiphazamisa nangikhulumako. Akukho okubuhlungu njengokuthi umuntu enze omunye into angeze afuna yenzeke kuye.' Kuthe angatjho njalo wathula du wabuye waragela phambili nalokho agade akutjho. 'Bengisatjho-ke mma bonyana be ... 'Lapha amanzi ajama khona, abuye ajame godu.' [Ikhasi 62–63] 9.1 Tlola ibizo lomkhambisani kaNaKoteni okhulunyiswa esiqetjhaneni esingehla. (1) 9.2 Tlola bona uNaKoteni banomkhambisanakhe lo beze ngani begodu bakwazi njani lapha bekuqatjhe khona uKholiwe ngeMamelodi. (2) 9.3 Ngaphandle kwekulumo engehla le ngisiphi esinye isenzo esitholakala enovelini le esiveza umkhambisani kaNaKoteni lo njengomma ongazange adlale indima ehle neyakhako epilweni kaKholiwe? (2) 9.4 Incwadi yesihloko esithi, 'UKholiwe' etholakala ngaphakathi kwenovela le yayigade itlolelwe bani? (1) 9.5 Tlola ngomuda OWODWA ummongondaba wencwadi ekubuzwe ngayo embuzweni 9.4 ngehla. (2) 9.6 Ngokurhunyezweko tlola bona umkaMatjeni okhulunyiswa esiqetjhaneni esingehlesi bahlanganiswa yini banoZondani nasele azomkhulumela noKholiwe nje. (2) 9.7 Ngokuyelela iinkulumo ezihlangana nabalingisi benovela le ucabanga bona ngiyiphi ikulumo eyayinikela uKholiwe ithuba lokobana ahlanze ibizo lakhe ngendaba yokuzibulala kukaZondani? Sekela isiqunto osithathako. (2) 9.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela isiqunto osithathako. UZondani banoSipho gade bafuna uKholiwe babobili begodu bebazana. (2) 9.9 Ngomuda OWODWA hlathulula isiphetho esathathwa nguZondani ngemva kobana ezwe umphumela wekulumo-pendulwano engehla le bewuveze nokobana lesosiphetho saba nomphumela onjani epilweni kaKholiwe. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 15 DBE/2015 SCE 9.10 Vumelana nofana uphikisane nombono ongenzasi bese usekela ipendulwakho ngokuqalisa esehlakalweni esitholakala enovelini le esibufakazi balokho. Nanyana uKholiwe angazange ayitjela indodakwakhe nabasathoma ukuthandana ngobudisi akhe ahlangabezana nabo epilweni kodwana ukhe waba nethuba elihle lokobana angayitjela. (2) 9.11 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokwenza bona iinini zakaZondani zibe seduze kwakhe nakahlongakalako? (2) 9.12 Umtloli wenovela le usithulele uKholiwe kumlingisi ohlakaniphileko nonebonelo phambili. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali ikulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakhe noZondani mhlana basekhabo lakaZondani bese utlola isehlakalo ESISODWA esifakazela isitatimendesi. (2) 9.13 Esitlhorini senovela le kunokutjhuguluka kwalokho ebekulindelekile. Coca ngawakho amagama usekele umbono lo. (3) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 16 DBE/2015 SCE ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhethe umbuzo OMFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo OMFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha Umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZIMBILI zomdlalo: IBHUDANGO LAMI KANYE NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 10: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Abatloli bemidlalo esuselwa ehloko basuke batlole ngomnqopho wokusivezela imimmongondaba ethileko. Kanengi nasitjhejisisa imimmongondaba le sithola bona iliqiniso begodu nezehlakalo eziwubumbako ngezamambala nezenzeka esikhathini esadlulako. Akhe ucoce wenabe ngommongondaba womdlalo wesihloko esithi, IBHUDANGO LAMI bewuveze nobuqiniso bezehlakalo eziwubumbako. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] NOFANA UMBUZO 11: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. (Emapholiseni ebusuku amapholisa amajadujadu ngomsebenzi wawo wangamalanga) BOTHA: (Uphethe iphetjhana elinamabizo weembotjhwa) Dumako! Dumako! DUMAKO: (Uyasabela bewuyagijima) Ngiyeza! BOTHA: (Umnikela iphetjhana) Ngifuna bona ungikhuphele iimbotjhwa nanzi. DUMAKO: (Ngokurareka) Ngizisephi mhlonitjhwa? BOTHA: Uzilayitjhe ekoloyini yethu edosa ngemva nangaphambili. DUMAKO: Kulungile mhlonitjhwa. (Aphume) BOTHA: (Uhlezi nge-ofisinakhe begodu ubetha umlozi) (Kungene uJooste nge-ofisini) JOOSTE: Wathaba kangaka mlingani kubayi BOTHA: (Uyahleka) Phela namhlanje lilanga lokobana siyokubulala iimbotjhwa zoke ezimavukela mbuso. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 17 DBE/2015 SCE JOOSTE: O! Ngiyakhumbula. Phana zingaki iimbotjhwa eziyokubulawa namhlanje? BOTHA: Zilitjhumi nesithandathu. Ezihlanu zazo ngezililutjha. (Akhuphe ibhurendi ayibeke etafuleni) Thela sifuthumeze iingazi. JOOSTE: (Athele barhamule) Lilanga elikhulu kithi namhlanjesi. BOTHA: (Uyahleka) Ukutjho ngebanga lani lokho mlingani? JOOSTE: (Uyarhamula) Ngitjho ngombana nange kulilanga lokubulawa kweembotjhwa zombanganarha, sithoma ngokurhamula sigcine ngokutjhisa inyama. BOBABILI: (Bahleke bebabethanise amarhalasi) (Kukokode umuntu emnyango) BOTHA: Ungubani? MABONA: Ngimi mhlonitjhwa! BOTHA: (Usaphethe irhalasi lebhurendi) Ngena! MABONA: (Avule angene) Lotjhani bahlonitjhwa! BOTHA: Lotjha Mabona (Umnikela irhalasi) Thela nawe urhamule. JOOSTE: (Uyahleka) Angithi uyazi bona vane kwenzekani nawusifumana sirhamula umrhamulo lo? MABONA: Iye sele ngazi. BOTHA: (Uyahleka) Thela godu urhamule. (Kungene uDumako) BOTHA: Sele uqedile Dumako? DUMAKO: Iye. JOOSTE: (Umnikela irhalasi) Rhamula nawe ufuthumeze iingazi. BOTHA: Sele azilayitjhile iimbotjhwa uDumako madoda. (Uyasikima) Khupha utjwala nenyama ngesiqandisenapho Mabona uyilatjhe ekoloyini. JOOSTE: (Naye uyasikima) Sele ngithoma ukuba mnandi gadesi. BOTHA: (Uyaphuma) Sekunjalo-ke madoda. (Bamlandele boke) (Bangene ngeenkoloyini ezimbili bezisuke) [Ikhasi 36–38] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 18 DBE/2015 SCE 11.1 Tlola bona abadlali abakukulumo-pendulwano engehla le bavezwe benza msebenzi bani. (1) 11.2 Abadlali abangehlaba bathi kubayini ilanga lokubulawa kweembotjhwa zombanganarha balithabela kangaka? (2) 11.3 Rhunyeza utlole indlela egade ilandelwa lokha nakudunyuzwa iimbotjhwezi. (2) 11.4 Ngaphandle komlandu wokobana uMbulawa uvuse umguruguru eplasini lakaMathumbu ngimuphi omunye umlandu athweswa wona? (1) 11.5 Tlola indlela uMbulawa asinda ngayo nakudunyuzwa iimbotjhwa ezaziyokudunyuzwa ngaleli langa. (2) 11.6 Hlangana nabadlali abakukulumo-pendulwano engehla le kukhona egade bangakhambisani nesenzo sokudunyuzwa kweembotjhwezi. Konje bathi kungebanga lani bangakhambisani nakho? (2) 11.7 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela ipendulwakho ngokuqalisa esehlakalweni esivela emdlalweni lo. UMathumbu wabe asazi bona uMbulawa uyaphila begodu usenarheni ye- Angola. (2) 11.8 Hlathulula isizinda sepilo esisivezelwa mndeni wakwaTjhili mhlana uMbulawa afika ekhabo eza noMbonani ngemva kobana sele afeze ibhudango lakhe. (2) 11.9 Ucabanga bona umukghwa ebewenziwa mapholisa wokusela utjwala nakufanele ayokubulala iimbotjhwa zombanganarha umsize kangangani umtloli womdlalo lo ekutheni umdlali oyikutani aphumelelise ibhudango lakhe? (2) 11.10 Hlathulula ikolelo yeensebenzi ezibabantu abadala bomdlalo lo bewusekele ikolelo leyo ngezehlakalo EZINTATHU ezivele emdlalweni lo. (4) 11.11 Ngokwazi kwakho ungathi indaba ekhulunywa badlali kukulumo-pendulwano engehla le iliqiniso kangangani? (2) 11.12 Coca ngokuphumelela namkha ukungaphumeleli komtloli ukulandela imileyo yokutlola isitlhori somdlalo lo. (3) [25] NOFANA UMBUZO 12: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Abatloli bemidlalo esuselwa ehloko basuke batlola ngomnqopho wokusivezela imimmongondaba ethileko. Kanengi nasitjhejisisa imimmongondaba le sithola bona iliqiniso begodu nezehlakalo eziwubumbako ngezamambala nezenzeka esikhathini esadlulako. Akhe ucoce wenabe ngommongondaba womdlalo wesihloko esithi, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA bewuveze nobuqiniso bezehlakalo eziwubumbako. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] NOFANA Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 19 DBE/2015 SCE UMBUZO 13: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. (UNzunza uthukile, ukhuluma namabutho wakhe) UNZUNZA: Bandla lakababa uMusi kaMhlanga, namhlanje nginibizele ukuthi sizokukhulumisana ngombana okunguyena ebengibanga naye ukubukhosi sele ahlongakele. Labo abazabe bangena indaba yami nomufi bazabe bakhakhanya. IBANDLA: Bayede! Ngwenyama. UNZUNZA: Ngizwile ngeenhloli ukuthi leso sedeleli sizilungiselela ipi engingazi ukuthi uzayikghona na. Kade sikhona kilekundla, umuntu othoma ukubusa namhlanje sele alungisa amabutho. Kufanele siqinise kwanje ukuze sithumbe sikwazi ukuphumula sihlale sithabalale ephasini labobaba. IBANDLA: Bayede! Ndabezitha. UNZUNZA: Ngokutjho njalo angitjho ukuthi simqalele phasi uSele uzasiphuthelisa umoya njengoManala. AManala abukhali begodu anamandla. Mhlapha nje ahlule isizwe samaThombeni ebengithi sizangilamulela singephule emlilweni oburhangurhangu. Sekukini-ke sitjhaba sakababa ukuthi niyavuma ukuguqa ngedolo eManaleni angasiwo aphethe ubukhosi bamaNdebele. Ikosi ephethe unamrhali ngimi niyangizwa na? (Akwate abe nzima tshu). IBANDLA: (Lidume) Bayede! Bayede! Ndabezitha! UNZUNZA: Ngiyasilingeka nangikhumbula ukuthi ngibangiswa into engiyithetheko hayi into enginganayo. Asihlukaneni omunye nomunye olibutho afike lapha esigodlweni kusasa sizokulungiselela ipi ezakuhlathulula ukuthi ngubani ikosi. IBANDLA: (Lidume kube yincani indawo) Bayede! Bayede! Ngwenyama! (Ikosi isikime imbongi iyithuke) ... UNCAGU: (UNcagu uthatha ubukhosi ngemva kokufihlwa kukaMrhawu) (Ukhuluma namabutho) Ngifuna nilandele uNzunza ngombana soloko athatha ubukhosi bakababa utjhida nabo kancanikancani. Mkhulu umonakalo owenziwe nguNzunza esitjhabeni sakababa. Ubaba uMrhawu sele abaqedile bakwaNzunza abasenamandla. Ngifuna nibalandelele leKwaSimkhulu niyobaminyelela. Ngizwile bathi umhlanga usathindile. Ngifuna niyowulalisa uphele nya. AMABUTHO: Bayede! Ngwenyama. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 20 DBE/2015 SCE UNCAGU: Ngiyanithuma ukuthi niyokuvuna isimu ebeyivunwa njengamabele ivunwa yiNgwenyama uMrhawu. Ubadlile abantu wabadlisa kwenyamazana. Ngifuna niyokuqedelela isikhohlela leso esiseleko nibadle njengaye kodwana ningatjhiyi umhlanga usathindile. Isikhohlela esiseleko ngingasikhomba ngesutja yami le sivuke phasi. Khambani amadlanga abalambele afuna ukudla. AMABUTHO: (Akhambe avuma ingoma). [Ikhasi 57–58 & 68] 13.1 Tlola bona uNzunza uhlobana njani nomufi akhuluma ngaye esiqetjhaneni esidzujulwe ngehlesi. (1) 13.2 Ngokuzwisisa kwakho umdlalo lo tlola isizathu ongathi singunobangela wokuhlongakala kwalo uNzunza akhuluma ngaye. (1) 13.3 Umbango okhulunyiswa emdlalweni lo wathoma amaNdebele nakakiyiphi indawo? (1) 13.4 Tlola ibizo lomuntu uNzunza ambiza ngesideleli esele sizilungiselele ipi esiqetjhaneni esingehlesi. (1) 13.5 Tlola amabizo wabadlali ABABILI abasetjenziswe njengelihlo lesitjhaba emdlalweni lo. (2) 13.6 Ngokurhunyezweko tlola urhemise ngokulamana izehlakalo EZINE ezasusa umbango okhulunyiswa emdlalweni lo ukusuka lapha uNgendu atjela khona uNanasi bona ikosi ithe uManala azokuthatha unamrhali ngamasa kufikela lapha uNzunza athatha khona unamrhali ngobukirikitjani. (4) 13.7 Ingabe indlela abadlali abasemdlalweni lo ababiza ngayo uNzunza esiqetjhaneni esingehlesi isitjelani ngehlangothini lesizinda sepilo somdlalo lo? (2) 13.8 Esiqetjhaneni esingehlesi sizwa uNzunza ababaza ubukhali namandla baManala. Ngokwazi nangokucabanga kwakho ungathi ngikuphi OKUBILI okungunobangela wobukhali nokuba namandla kwawo? (4) 13.9 Hlathulula ngawakho amagama bonyana uNzunza utjho ukuthini ngamagama athi, 'Ngokutjho njalo angitjho ukuthi simqalele phasi uSele, uzasiphuthelisa umoya njengoManala.' (2) 13.10 Ngokwazi kwakho ungathi kunqotjhweni ngamagama la athi; 'Ikosi isikime imbongi iyithuke.' (2) 13.11 Tshwaya ngelihlo elibukhali ummongondaba womdlalo bese ucoca ngokukholweka kwawo. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU anemiqondo epheleleko. (3) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 21 DBE/2015 SCE 13.12 UNzunza uzwakala akhuluma kabuhlungu nakathi aManala ahlule isizwe samaThombeni ebekathi sizamlamulela. Ingabe amagama la akwenza bona umzwele uNzunza nofana ungamzweli? Sekela ipendulwakho ngelwazi onalo. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LILOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all