Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2015 QP

Question paperisiNdebele HLGrade 12201522 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2015, 22 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) FEBHERBARI/MATJHI 2015 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ama-22. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ukufunda iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumumethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifundileko kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela (25) ISIGABA C: Umdlalo (25) 4. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU KUSIGABA A MUNYE KUSIGABA B NAMUNYE KUSIGABA C Ngalindlela: ISIGABA A: Iinkondlo IiNKONDLO EZIBONIWEKO- phendula imibuzo EMIBILI. IKONDLO ENGAKABONWA- mbuzo okatelelekileko. ISIGABA B: Inovela Phendula umbuzo MUNYE. ISIGABA C: Umdlalo Phendula umbuzo MUNYE. 5. KHETHA IIMPENDULO ZESIGABA B (INOVELA) NEZESIGABA C (UMDLALO). • Phendula ngenovela nofana umdlalo owufundileko KWAPHELA. • Phendula umbuzo munye omude namunye omfitjhani. Nangabe uphendule umbuzo omude ESIGABENI B, ufanele uphendule umbuzo omfitjhani ESIGABENI C. Nangabe uphendule umbuzo omude ESIGABENI C, ufanele uphendule umbuzo omfitjhani ESIGABENI B. Sebenzisa irherho lokuzihlola, lizakusiza. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 6. UBUDE BEEMPENDULO • Imibuzo emide yekondlo ifanele iphendulwe ngamagama ali-190 kufika kwama-240. • Imibuzo emide yesigaba senovela nesomdlalo kufanele iphendulwe ngamagama ama-340 kufika kwama-390. • Iimpendulo zemibuzo emifitjhani kufanele zilawulwe mitlomelo enikelweko. Umfundi kufanele atjheje umtlomelo wombuzo ngaphambi kobana angaphendula ukuze abe mfitjhani abe akhambelane nokubuzweko. 7. Landela imiyalo esekuthomeni KESINYE NESINYE isigaba ngokuyelela. 8. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 9. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. 11. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC IKHASI LOKUMUMETHWEKO: Ikhaseli lizokwenza ukobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana bafunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo eziboniweko: Phendula NOFANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOME IKHASI LO 1. Itjhuguluko Umbuzo omude 10 6–7 2. Intatha Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7–8 3. Isililo Senyoni Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9–10 4. Ipi yerholweni Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 10–11 KANYE Nekondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. Mma Afrika Umbuzo onemibuzo omfitjhani 10 11–12 ISIGABA B: INOVELA YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo omfitjhani. Phendula umbuzo OWODWA.* 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 13 NOFANA 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 13–14 NOFANA 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 15 NOFANA 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 15–16 ISIGABA C: UMDLALO YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo omfitjhani. Phendula umbuzo OWODWA. * 10. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 17 NOFANA 11. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17–19 NOFANA 12. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 19 NOFANA 13. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 20–22 *YELELA: ESIGABENI B kanye no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA omfitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC IRHELO LOKUQINISEKISA • Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI IMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO LEMIBUZO EMBUZWENI EZOKUPHE- OWUKHETHILEKO NDULWA A: Iinkondlo 1 (Iinkondlo ezibekelwe 1–4 2 2 ukufundwa) 3 4 A: Ikondlo (Ikondlo 5 engakabonwa) 5 1 B: Inovela 6 (Umbuzo omude NANYANA 6–9 1 7 umbuzo onemibuzo 8 emifitjhani) 9 C: Umdlalo 10 (Umbuzo omude NANYANA 10–13 1 11 umbuzo onemibuzo 12 emifitjhani) 13 YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA omfitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo eziboniweko (Umbuzo woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. (20) Umbuzo wesi-5 (Ikondlo engakabonwa) ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. (10) UMBUZO 1 Funda ikondlo elandelako bese uphendula umbuzo. Itjhuguluko – JK Mahlangu 1 Ukutjelwa kulalela, 2 Ukungafuni kufuna, 3 Ukufuna kuzenza, 4 Uzenze usiyazi ungazi, 5 Ngikho ukuhlonga indlebe. 6 Ngezayizolo tjhuguluko, 7 Zabantu zazidojwa ngodli, 8 Zaziba ngezami ngodli; 9 Kwakulila abazikakarelako, 10 Bapatjazwe babe bovu be! 11 Ngavakatjhela 'ngelawini', 12 Ngavakatjhela ngisanuka imikghatho. 13 Ngakhiwa 'lilawu', 14 Ngafumbatha ubudoda 15 Ngezandla zami zombili. 16 Maye, ukubotjhwa! 17 Ngangigangela saqhegwana, 18 Ngangigangela sasilukazi, 19 Ikani, ukwelelesa, kwakumphako 20 Wabentwana kimi. 21 Ijele kwakulikhaya, 22 'Amalawu' ngiwazi ngegego lawo: 23 IBaviyana ye-4, 24 IVoortrekerhoogte neNyulogo. 25 Mudle ndaba zakhe. 26 Nganginesithunzi izolo, 27 Bakwethu banesithunzi izolo, 28 Ekhethu kunesithunzi izolo, 29 Maye, ngikhumbula uWitvoet, 30 Inja yekhethu ehlwa iluse ikhaya, Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 31 Ngangizabe ngisambona 32 Kuphi uWitvoet? 33 'Ilawu' ngilitjhiye nobani? 34 Lona lingitjhiye nobani? 35 Ijayelo liyayeyisa ingqondo. 36 Ukuzisola nokubuyela 37 Emva ngangingakubhudangi, 38 Ngangimuzwa ubaba, 39 Abhibhidlha amagwebu, 40 Ngithi uyazenzisa. 41 Iye, ngithi uyazenzisa, 42 Wenziwa kukhula … 43 Ngitjho yena avutha, 44 Avutha ikolo nethando, 45 Iqiniso ngilazi njengombana ngizazi. Tlola ummongo-ndaba wekondlo le, uveze bewuhlathulule bona iinthombe-ngqondo ezisetjenziswe yimbongi ekondlweni le ziwuthinta njani ummongo-ndaba lowo. Amagamakho ozowasebenzisa akabe li-190–240. [10] NOFANA UMBUZO 2 Funda ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo. Intatha – JK Mahlangu 1 Ngiphan' intatha 2 Enelapha ngay' isitjhaba, 3 Naselapha saphola singaguli, 4 Sakhohlw' ubuhle belanga, 5 Sakhohlw' ubumbi belinzim' ilifu, 6 Sakhohlwa sakhohlwa ngangakhohlwa. 7 Maye ... uNomalanga! 8 KuNomalanga ngatjho 9 Bangatjh' abantu, 10 Bona ngizazibeth' isifuba ngaye, 11 Ngatjho laba linye ngathi: 12 Lakho livuth' ilangabi- 13 Liyokuphela mhlana ngiphelako. 14 Ngiphan' intatha, 15 Qala nihlezi niyahleka, 16 Niqalile niyahleba, 17 Nith' ulayekil' uLayiwe Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 18 Bekath'uzakuphelelaph' uLayiwe- 19 Namhlanjes' uph' uNomalanga? 20 Maye ... uNomalanga! 21 KuNomalanga ngatjho 22 Bangatjh' abantu, 23 Bona ngizazibeth' isifuba ngaye, 24 Ngatjho laba linye ngathi: 25 Lakho livuth' ilangabi 26 Liyokuphela mhlana ngiphelako. 27 Ngiph' intatha, 28 Ningangifihlel' amabala, 29 Ngiphani ngizilaphe lingakatjhingi, 30 Ngiphani ngizilaphe nomana selatjhinga, 31 Ngiphani ngizithobe ngizilaye ngizilahle 32 Ngombana vele ngilahliwe mina Nolahliwe, 33 Ngilahlekelwe lithemba nethabo, nethando. 34 Noman' abantu bangatjho 35 Bathi vele bavele batjho 36 Bon' ifesi izakutjhelwa mamanzi – 37 UNomalanga lilanga lami, 38 Lilang' elikhanyisa kukhanya, 39 Langitjhiya nelinzim' ilifu, 40 Ngasala ngilila ezimathosi ... 2.1 Ngimaphi amagama AMABILI imbongi esele izibiza ngawo ngebanga lobujamo ekibo ekondlweni le? (2) 2.2 Dzubhula umuda osetjenziswe yimbongi esigabeni sesi-6 ohlathulula bona uNomalanga gade amuhle khulu. (1) 2.3 Igama elisetjenziswe emudeni we-13 elithi, '... ngiphelako' lisijameleli. Tlola igama elilijameleko. (1) 2.4 Ingabe umuda we-10 ekondlweni engehla le uyikulumo bani begodu umumethe muphi umqondo ngokutjho kwekondlo le? (2) 2.5 Phendula umbuzo ongenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso. Sekela ipendulwakho uqalise kilokho okutjhiwo yikondlo. Ekondlweni le imbongi ilila ngokutlhalwa nguNomalanga. (2) 2.6 Akhe uhlathulule umqondo ophikisanako olethwa magama athi; lingakatjhingi nelithi selatjhinga asetjenziswe emudeni wama-29 nowama-30. (2) [10] NOFANA Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC UMBUZO 3 Funda ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo. Isililo Senyoni – JK Mahlangu 1 Mina ngiphapha njalo nje, 2 Ngizul' emkayini ngedwana, 3 Ngizul' ongcono umuthi 4 Wokuphumula kamnandi, 5 Ngiphumul' ukubalabala. 6 Mina ngilizuba ngiyazulazula, 7 Ngizul' omanz' umuthi, 8 Engingakha kiwo ngedwa 9 Ngakhe ngakhele safuthi, 10 Ngingasafuduka ngitjho 11 Lisina ngesinanja. 12 Ngihlala ngiphapha njalo, 13 Omanz' umuth' angiwufunyani 14 Ubutlawana bami sebuyala. 15 Ngamane ngigege nay' imithi 16 Bengifunyan' ongifaneleko 17 Ngakhe kiwo kamnandi. 18 Noman' iinyoni zingatjho 19 Bona ngiphaphele safuthi, 20 Ukuzuma khona ngiyazuma, 21 Kubamba ezumako, 22 Zizulele nyon' ehle! 23 Ngihlala ngiphapha njalo. 24 Eziny' iinyoni ziyangisola. 25 Ezinye zisol' amabalami, 26 Ezinye zisol' ubuhle bami, 27 Ezinye zikhuz' amalami, 28 Zimu, ngibutha nami hle! 3.1 Tlola igama elisetjenziswe yimbongi ekondlweni engehla elihlathulula bona imumuntu wengubo. (1) 3.2 Dzubhula umuda osetjenziswe ekondlweni le ohlathulula bona abanye abantu bayayisola imbongi ngesenzo sayo lesi. (1) 3.3 Dzubhula imida enehlathululo ethi imbongi izimisele ukuhlala nesokanelo nanyana kungaba budisi kangangani epilwenabo. (1) 3.4 Tlola umhlobo wevumelwano-phetha otholakala endimeni yesi-2 yekondlo engehla. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 3.5 Dzubhula amagama asisaga esigabeni sesi-4 bewuhlathulule umqondo esiwumumetheko ngokommongo-ndaba wekondlo engehla le. (2) 3.6 Madanisa imiqondo elethwa magama athalelweko emudeni ngamunye kengenzasi. Zizulele nyon' ehle! Zimu, ngibutha nami hle! (2) 3.7 Hlathulula bona imbongi iphumelele kangangani ukusebenzisa ilimi ukukhuluma ngayo nangomuntu ekhuluma ngaye ekondlweni le. (2) [10] NOFANA UMBUZO 4 Funda ikondlo elandelako bese uphendula imibuzo. Ipi Yerholweni – DM Jiyane 1 Phasi enzasi erholweni, 2 KwaMahlungulu kwasala abantu- 3 Kwaduma izulu kwamekeza umbani, 4 Kwatjha isikhuni kwasala umlotha. 5 Kwahlwa emini iNdebele liqalene noMsuthu, 6 Lafika iBhunu lasiza uMsuthu. 7 Umbango lo ngewani? 8 Nango uMampuru ngemathunjini, 9 Wathuthumba umdzobho yaba yincani indawo. 10 Yabambana kwathula umoya, 11 Yabambana kwaphapha ibhetjha eNdebeleni, 12 Yabambana kwaphapha umdzobho eMsuthwini, 13 Yabambana kwarathuka ibhrugu nerhembe eBhurwini. 14 Kwaba nzima ephasini lekhethu, 15 Kwalila ikule, kwalila isibhuku nomkhonto. 16 Abantu barhayileka inga ziimpukani zingananto, 17 Yafulathela yamaBhunu nabeSuthu. 18 UMabhoko akathomi muntu, 19 Nango uMaqobolwana acwilisa isitjhaba sesiyamile, 20 Bayenza indaba uburotho nejemu. 21 Wokhi! Amanaba asesenamandla 22 Umtlhago ubhode amanzinzo, 23 Amanaka namaphotho kukudla ngenca yephango. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 24 Iinhlokwana naziya laphaya, 25 Iindumbu ziintutwana nobujadajada. 26 Kulele uMsuthu, iBhunu neNdebele. 27 Izandla neenyawo zakaNdebele zadliwa ziinsimbi, 28 Iintjhaba zagida ngethambo lakhe, 29 Nango sele asisembamgodi, 30 Namhlanje sidindi sinzinzile. 4.1 Tlola izinto EZIMBILI imbongi ezivezako egade zizwakala lokha nakuliwako. (2) 4.2 Ngokuzwisisa kwakho ikondlo engehla le, dzubhula umuda oveza ukubotjhwa kwekosi. (2) 4.3 Ukusetjenziswa kwevumelwano-thoma emudeni wesi-2 ukuya emudeni wesi- 5 kuveza mqondo bani? (2) 4.4 Veza umhlobo wesithombe-ngqondo osetjenziswe emudeni othi; 'Abantu barhayileka inga ziimpukani zingananto' ekondlweni engehla le. (2) 4.5 Phawula ngokusetjenziswa kwekhetho-magama emideni we-11 nowe-13 ukuhlathulula abantu agade balwa ekondlweni engehla. (2) [10] KANYE IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO) UMBUZO 5 Funda ikondlo elandelako bese uphendula umbuzo. Mma Afrika – DM Jiyane 1 Ngesaba umoya weTlhagwini, mma Afrika. 2 Wangena kuwe kwathula umoya, 3 Sangena isiwuruwuru kwakhethululeka, 4 Sakusahlela, sakuhlutha koke. 5 Wasala ubulanzi, wawa isikulukutani ukhenile, 6 Wabetjhwa wawa isikulukutani. 7 Wasala udududu ngombana ulilahle. 8 Nanzi iimbayana zamakoro ngamakoro, 9 Naso isililo sirhahlawulwa, 10 Umkhosi lo ngewani? 11 Abentwana bayalila batlhoga umduduzi. 12 Abentwana bamagenge ngebanga lesivunguvungwani 13 Rhuwelelani ntandani ze-Afrika, 14 Nithi: ukutlhoga sakho kubhica ngamanzi. 15 Mma ngiyaphaphatha ngiyabawa, Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 16 Ngibawela abentwana bakho ukuthula. 17 Okungapheliko kuyahlola, 18 Nakuziingazi ziphalakile kwanele. 19 Nakuziinketani zisikinate sezwa, 20 Kunjenje ngebanga lomoya, 21 Bewungekhe wasibhacisela imizimba nemiphefumulo? 22 Kosi silondolozele i-Afrika, 23 Usifundise ukuba munye, 24 Sihlangane sibe yinyandanye, 25 Sitshophe sibe ikatha, 26 Nasithoma nganeno kuzokuba lula ngaphetjheya 27 Sizabe siyilwile, simunye nasifika ekhaya. 5.1 Tlola igama elitholakala ekondlweni engehla elitjho ibandlululo. (1) 5.2 Tlola isithombe-ngqondo esimunyethwe mumuda we- 7 wekondlo engehla? (1) 5.3 Tlola izaga EZIMBILI ezitholakala ekondlweni engehla. (2) 5.4 Hlathulula umqondo ovezwa mimida elandelako: 5.4.1 Nakuziingazi ziphalakile kwanele. (1) 5.4.2 Nakuziinketani zisikinate sezwa. (1) 5.5 Ingabe imbongi inqophe ukuthini ngokusebenzisa ikulumo ethi, 'Wasala ubulanzi', ekondlweni engehla le. (2) 5.6 Ingabe ummongo-ndaba ovezwa yikondlo le usisenzeko samambala nofana sokuzithomela? Sekela ipendulwakho uqalise elwazini olifumene ekondlweni le. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC ISIGABA B: INOVELA YELELA: ESIGABENI B kanye no-C, phendula umbuzo OWODWA OMUDE kanye NOWODWA UMBUZO OMFITJHANI. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZIMBILI, UMBALA NGUBABA NOKHOLIWE. Khetha inovela EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 6: MBALA NGUBABA – PB Skhosana Abatloli bamanovela basuke batlola ngomnqopho wokusidlulisela imilayezo ehlukahlukeneko. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali inovela yesihloko esithi, 'Mbala Ngubaba', uhlathulule imilayezo oyilethelwa balingisi uMavela, uNaMtshweni, uDladla noGotjiwe. Indabakho ayibe magama ama-340–390. [25] NOFANA UMBUZO 7: MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. 'Jali bengingasathembi bona uzabe useza. Phela umsebenzi wokuhlubula bewukuthangi. Izolo lithe nalihloma ihloko lapha embundwini, ngatjho vele bona uSkhosana ulibele, nanyana selathole abanye abazakubambisana naye ngcono. Nokho-ke ndodekhethu utjengisile bona uyikakaramba. Nakhu nje, sewula. Ngizwana nendoda enjalo-ke mina Jali,' kuphendula uMavela. Akakathabi uthi napa bayeza. Abe asikime ahlole ngefesidere godu. USkhosana athi ufuna ukuveza wakhe wokuthokoza amagama, abaselakhona uMavela godu. 'Yeyi! Jali sikima uzibonele ngawakho amehlo lento engangikutjela yona mhlanokha sibuya edorobheni. Sikima Jali. Angifuni umuntu athi nginamala ngomuso mina. Masango sikima ninoJali nihlole lapha phetjheya kuKhololo'. Mbala basikime aboSkhosana. Barheme bobathathu efesidereni elingavumiko bona bangabukela ngalo bobathathu. Bakatelele kunjalo, bebaphumelele ukuyibona lento uMavela abamemela yona. Kuzwakale ngokubabaza nokukhuza bona mbala nguye ubhisi weenkomo. Iimbuzi bangasazinaka. 'Masango, buza uSkhosana-ke bona amalami aphi? Mbuze phela,' kutjho uMavela. Abe asuke uMavela ayokusunduza umnyango ukobana unga uyavaleka. 'Hlangu ...! Iinkomo ezi ...' 'Thula Jali. Hlalani phasi simonyonge into le, siziledlhile. Ngifuna nasiqeda la, siphume sizikhambise la ngaphandle, nasele zibuya ngeembayeni,' kutjho uMavela angena uSkhosana ngemlonyeni. Mbala bahlale phasi. UMavela athintithe ihloko ababethe nomude umlozi ozwakala udengezela, kanti yindlela awufuna uzwakale ngayo. Uwubetha nje, usajame ngeenyawo yena. Athi angawukhawula umlozakhe uMavela, ahlale phasi. 'Skhosana mhlokha ngakutjela bona, anginakomo ngineenkomo mina. Ngitjho nekhuwa alikho elinepahla le enginayo.' Atjho abacala ngemehlweni bobabili uMavela. [Ikhasi 46–47] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 14 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 7.1 Tlola isizinda sendawo la kulingiselwa khona inovela le. (1) 7.2 Tlola iinzathu EZIMBILI ezihle kanye NAMBILI ezimbi ezalethwa kutlolwa nokwethulwa kwesifiso esenziwa mumufi uBongwe emndeninakhe. (4) 7.3 Ngisiphi isenzo esenziwe boDladla nesibangele bonyana iinkomo zakaBongwe zigcine zilahlekile. (1) 7.4 Ngokurhunyezweko akhe uhlathulule ngepilo ebekade iphilwa nguMavela ngemva kobana uyise sele amthathele umfazi. Ipendulo ayibe mumutjho OWODWA. (2) 7.5 Ngokurhunyezweko akhe utlole indlela uMavela agcine azi ngayo ngefandisi eyabe izokubanjelwa KwaMarhinini. (2) 7.6 Hlathulula ngomnqopho weqhinga lomtloli wokwenza bona uMavela kuthi izinto nazingamkhambeli kuhle amhlanganise noSkhosana. (2) 7.7 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokobana aveze umlingisi onguMavela atlhaga ngemva kobana abhale ukulalela uyise nakamyelelisa ngokobana abuyele esikolweni? (2) 7.8 UGotjiwe nakatjela uNaMtshweni banoNaKabini ngokutholakala kwamasela ebekebe iinkomo zakaBongwe wabe atjhalazela begodu neminyembezi igcwele ngemehlwenakhe. Akhe uhlathulule wenabe ngokwabangela bona amazizwakhe athinteke agcine sele angaleyondlela. (2) 7.9 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uzalisa isikhala. UNom ... oyindoda esebenza e-ofisini lefandisini abuze uMavela bona ingabe naye umfuyi ozokuthengisa na? A Gwetjiwe Sithole B Makhubela Sithole C Gotjiwe Sithole D Makhubela (2) 7.10 Hlathulula isifundo osifumene esenzweni esenziwe nguBongwe sokutlolisa isifiso ebamelini. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.11 Ingabe indlela umtloli aveze ngayo izenzo zomlingisi onguNaMtshweni usitjelani ngobujamo besimilo sakhe mazombe? (1) 7.12 Coca ngerarano elihlangana nomlingisi oyikutani nabanye abalingisi. Hlathulula izehlakalo EZIMBILI kwaphela. (4) [25] NOFANA Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 15 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. Abatloli bamanovela basuke batlola ngomnqopho wokusidlulisela imilayezo ehlukahlukeneko. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali inovela yesihloko esithi, 'UKholiwe', uhlathulule imilayezo oyilethelwa balingisi uKholiwe, uZondani, uMuzi noSipho. Indabakho ayibe magama ama-340–390. [25] NOFANA UMBUZO 9: UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. Mma, ukhona uKholiwe?' NguNgedu sele abuza ngemuva kokulotjhisa. Atjho unina kaKholiwe bona ukhona, usahlamba. Amlindalinde uNgedu. Kuthe bona aqede uKholiwe wabizela utitjhere ngendlini, balotjhisana. 'Kholi kubayini ungalandi imiphumela yakho?' UNgedu umbuza ngobuso obuzele ukumamatheka. Watjho uKholiwe bona yena uhlulwe livalo ngombana uzwile bona banengi abangakaphumeleli. Utitjhere wamqala ngamehlo azele ithabo. 'Kholi, ngikuphathele imiphumela yakho.' Uthe angabona udade bona uphumelele begodu uphumelele kuhle kangangani warhuwelela ngethabo. Isenzo leso sakaKholiwe sathuma isandla sakaNgedu ngesikhwameni, sabuya isandla sesiphethe ama-R50,00 wayinikela uKholiwe, amthokozisa phela. Kwamathomo gade sele kudlulile, kusele okukhulu okukukuthi alo ngombana aphasile uzokuyaphi ngomnyaka ozako. Wabuza uNgedu, uKholiwe wathi akazi kodwana iindawo ezithembisako yi-Vista University yangeMamelodi ePitori ne-Indumiso College of Education ese-Pietermaritzburg, eNatal. UKholiwe ufuna ukuba mfundisi weenkolweni eziphezulu. Wakuthanda ukufundisa waze wakhula sisese khona isifiso lesi. Nakazihlaleleko wabegade azibona sele ajame phambi kwabantwana afundisa zoMlando. Ngelinye ilanga azihlalele nonina wathi kuye, 'Mma, ngathi ngiyabona emva kweminyaka emihlanu sele ngijame phambi kwabantwana ngibanikela ilwazi. Phela kungombana gade azimisele ngalokhu. Waragela phambili uKholiwe atjho nokuthi iinkolo lezi zithembisile bona zizamphendula ngaphambi komhlaka-10 Janabari. Kuthe basacoca kungene umntwana aphethe iincwadi ezimbili ezivela khona eenkolweni lezi gade akhuluma ngazo. Evela eMaritzberg gade ithi nakaphase nge- symbol D afike ngomhlaka-25 Janabari azokutlolisa, eze aphethe i-R100, 00 yokutlolisa. Evela eMamelodi yona gade isithi nakaphumeleleko eze ngezi-14 Janabari azokutlola ukuhlolwa abakubiza ngelimi lesiyeni bonyana 'yi-Entrance test'. Uthe angazifunda notitjhere uNtuli iincwadi lezo wabuza uKholiwe bona yena kuhle kuhle ufuna ukuya kuphi. [Ikhasi 35] 9.1 Tlola amaziko wezefundo AMABILI abandula abotitjhere uKholiwe atjela uNgendu bona ufake kiwo iimbawo zokufunda. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 16 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 9.2 Konje bobani amabizo wabantwana bakaMuzi banoKholiwe? (2) 9.3 Ngisiphi isizathu esenza bona uKholiwe abe nesibindi sokuya esokaneni abawa kilo amanzi webhediri ngombana afuna ukuzibulala ngawo? (2) 9.4 UKholiwe wathi nakaqeda ukuhlamba athi uyokuthatha amanzi webhediri esokaneni elamthembisako kwakokoda umuntu emnyango. Ngokurhunyezweko tlola ubujamo azifumana akibo ngemva kobana athole bona kwakunguZweli umuntu owabe akokoda lo. (2) 9.5 Ngokurhunyezweko tlola isifundo esisithola ngomlingisi onguSipho nasimumadanisa nomlingisi onguZondani enovelini le. (2) 9.6 Isithombe-ngqondo esisekulumeni ethi, 'Isenzo leso sathuma isandla sakaNgedu ngesikhwameni' sisibikelani ngomlingisi lo, enovelini le? (2) 9.7 Phendula ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela ipendulwakho. UZwelibanzi banoKholiwe azange basabonana ngemva kobana uKholiwe athuthukiselwa egatjeni le-Vista elise-Daveyton. (2) 9.8 Bewuyini umnqopho wesenzo sakaZondani sokufuna ukubuyela esikolweni ayokuragela phambili ngeemfundo zakhe? (2) 9.9 Ucabanga bona bekufanele na bona uSipho atlolele uMuzi umlando kaKholiwe njengombana enzile? Sekela ipendulwakho ngomutjho OWODWA. (2) 9.10 Hlathulula isenzo esenzeka esibhedlela nesingathi ngiso esakhulisa indaba enovelini le. (2) 9.11 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako. UZondani wazibulala ngombana uKholiwe amtlhalile. (1) 9.12 Ingabe abalingisi benovela le bayakhambisana nesizinda sepilo umtloli wayo abaveze ngaphasi kwaso? Sekela ipendulwakho ngokuqalisa esenzweni ebasenza kuKholiwe. (2) 9.13 Nabegade unikelwe ithuba lokobana uyelelise uKholiwe bewungathini kuye ukwenzela bona angathathi ubuphilo bakhe njengombana enzile? (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 17 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC ISIGABA C: UMDLALO YELELA: ESIGABENI B kanye no-C, phendula umbuzo OWODWA OMUDE kanye NOWODWA UMBUZO OMFITJHANI. Kilesisigaba kuneencwadi zemidlalo EZIMBILI, IBHUDANGO LAMI NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA. Khetha umdlalo OWODWA uphendule ngawo umbuzo OWODWA. UMBUZO 10: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Umdlalo otloleke kuhle ngilowo umtloli wawo olandele ngepumelelo imileyo yokwethulwa kwabadlali abaqakathekileko, njengokuthi asivezele umdlali oyikutani, umdlali oyimbangi nomdlali oyihlanganisa. Emdlalweni wesihloko esithi, 'Ibhudango Lami' tsomula abadlali ABATHATHWABA bewuhlathulule izenzeko ezibaveza tjhatjhalazi eendimeni ebaphiwe zona. Indabakho ayibe magama ama-340–390. [25] NOFANA UMBUZO 11: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. (Esabelweni esibizwa bona kuKwaNdebele uTjhili uditjhe noNaNtuli). TJHILI: (Uthelela iinkukhu isiphila) Sazisiza ngokufudukela lapha kosikazi. NANTULI: (Uhlezi ngaphasi komuthi) Ukutjho ngebanga lani lokho baba? TJHILI: (Unqopha kuye) Ngitjho ngombana soloko safika lapha sele ngithoma nokunona. NANTULI: (Uyahleka) Ngiyakubona nami baba. Ngabona wenziwa ziinkukhu nezimvu ozifuyileko. TJHILI: (Uhlala phasi) Sele ngililela amandlami engawamotjha eplasini. Ngabe ngafika esabelwenapha ngisese namandla, ngabe indodanami yafunda beyaqeda. NANTULI: (Ngokutshwenyeka) Ungakhulumi ngoMbulawa ngombana ungivusela amanceba baba. Mhlamunye sele aba mathambo lapha akhona. TJHILI: (Ngokumtjhiriya) Singalahli ithemba kosikazi. Ngitjho ngombana uZimu ukhona, begodu akahlulwa lilitho. NANTULI: (Utshega iminyembezi) Ihliziyo yami iba buhlungu lokha nangibona abantwana besikolo baya esikolweni. Ngisuke ngikhumbule bona uMbulawa bekanebhudango lokuba mjameli wamalungelo wabantu. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 18 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC TJHILI: (Umlalisa esifubeni sakhe) Ngibawa bona ungilibalele ngokukuthunuka amanceba kosikazi. NANTULI: (Uvusa ihloko) Ngiyakuzwa baba. (Wesula iminyembezi) Sele ngikhohlwe ukukwazisa bona kunomsanyana olethe incwadi etlolwe ibizo lakho baba. TJHILI: (Ngokurareka) Iphi incwadi leyo? NANTULI: (Ayikhuphe) Nasi baba. TJHILI: (Ayivule ayifunde) NANTULI: (Ngokurareka) Wamomotheka wedwa baba kubayini? Kghani ivela kuMbulawa? TJHILI: (Sele aqedile ukuyifunda) Ivela kuMbonani esasakhe naye eplasini lakaMathumbu. NANTULI: (Uyahleka) Uthini baba? TJHILI: Uthi ngimfunise indawo lapha esabelweni. Batjho uMathumbu uyalithengisa iplasi. Batjho abanikazi bayo abatjha bafuna ukwakha ibubulo leenkukhu kileya ndawo. NANTULI: (Ngokurareka) Kutjho bona kufanele ifuduke yoke imizi leya eseplasini? TJHILI: Iye kunjalo kosikazi. Wasebenza ngokusiqotha kusakhanya uMathumbu. Phela sekufanele bakhokhele iinthuthi ezizobathutha gadesi. NANTULI: Alo-ke uyomphendula uthini ngombana phela ayisekho indawo lapha ngakithi? TJHILI: Kunesiza engezwa batjho siyathengiswa ngaphetjheya kosikazi. Ngizakhe ngiye ngekosini ngiyokuzwa bona siyimalini. [Ikhasi 52–54] 11.1 Tlola bona uMbulawa nelutjha elalibanjiwe bagwetjwa isikhathi esingangani umuntu ngamunye? (2) 11.2 Ilutjha labe liwubambelephi umhlangano walo lodwa wokuhlela ukunghala umsebenzi ukuze uVenter akwazi ukuphendula iinghonghoyilo zalo. (2) 11.3 Ngiziphi iinhlangano EZIMBILI zepolotiki ezisetjenziswe mtloli ngaphakathi komdlalo lo? (2) 11.4 Ngokurhunyezweko akhe utlole izehlakalo EZINE ezibufakazi bona izehlakalo zomdlalo lo akusizo ezisuselwa ehloko kodwana ngezamambala. (4) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 19 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 11.5 Ucabanga bona umukghwa womdlali onguTjhili wokusaba ukufudukela esikomplasi usivezelani ngabahlali bemaplasini? (2) 11.6 Uyini umnqopho womtloli wokobana asivezele bona uMbulawa ugcine abuyile azokusebenza enarheni yekhabo sele amjameli wamalungelo wobuntu? (2) 11.7 Ucabanga bona ngiliphi iqhinga elalisetjenziswa nguMathumbu ngabomu ukuqinisekisa bona ibhudango lakaMbulawa lifiphalelwa lilanga? (2) 11.8 Hlathulula umnqopho omkhulu wehlangano ebe yenganyelwe nguBotha. (2) 11.9 Ucabanga bona umphumela wobujamo bokunghala umsebenzi lilutjha leplasini ube nomthelela onjani eensebenzini ezililutjha zeplasini lakaVenter. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 11.10 Coca ngezehlakalo ezithuwelelise irarano elihlangana nomdlali oyikutani nobujamo bendawo yalapha bekahlala nofana asebenza khona. Ipendulo ayibe maphuzu AMABILI. (4) 11.11 Ingabe imikghwa yomdlali onguMbulawa esetjenziswe mtloli emdlalweni lo itjengisani ngomdlali lo ngehlangothini lesimilo sakhe mazombe? (1) [25] NOFANA UMBUZO 12: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. Umdlalo otloleke kuhle ngilowo umtloli wawo olandele ngepumelelo imileyo yokwethulwa kwabadlali abaqakathekileko, njengokuthi asivezele umdlali oyikutani, umdlali oyimbangi nomdlali oyihlanganisa. Emdlalweni wesihloko esithi, 'Umbango kaNzunza noManala' tsomula abadlali ABATHATHWABA bewuhlathulule izenzeko ezibaveza tjhatjhalazi eendimeni ebaphiwe zona. Indabakho ayibe magama ama-340-390. [25] NOFANA Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 20 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC UMBUZO 13: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esilandelako bese uphendula imibuzo. (uNzunza uthukile, ukhuluma namabutho wakhe) UNZUNZA: Bandla lakababa uMusi kaMhlanga, namhlanje nginibizele ukuthi sizokubonisana ngombana okunguyena ebe ngibanga naye ubukhosi sele ahlongakele. Labo abazabe bangena indabami nomufi bazabe bakhakhanya. IBANDLA: Bayede! Ngwenyama! UNZUNZA: Ngizwile ngeenhloli ukuthi leso sedeleli sizilungiselela ipi engingazi ukuthi uzayikghona na. Kade sikhona kilekundla, umuntu othome ukubusa namhlanje sele alungisa amabutho. Kufanele siqinise kwanje ukuze sibathumbe sikwazi ukuphumula sihlale sithabalale ephasini labobaba. IBANDLA: Bayede! Bayede! Ngwenyama! UNZUNZA: Ngokutjho njalo angitjho bona simqalele phasi uSele uzasiphuthelisa umoya njengoManala. AManala abukhali begodu anamandla. Mhlapha nje ahlule isizwe samaThombeni ebengithi sizangilamulela singephule emlilweni oburhangurhangu. Sekukini-ke sitjhaba sakababa ukuthi niyavuma ukuguqa ngedolo eManaleni angasiwo aphethe ubukhosi balapha emaNdebeleni. IBANDLA: (Lidume) Bayede! Bayede! Ndabezitha! UNZUNZA: Ngiyasilingeka nangikhumbula ukuthi ngibangiswa into engiyithetheko hayi into enginganayo. Asihlukaneni omunye nomunye olibutho afike lapha esigodlweni kusasa sizokulungiselela ipi ezakuhlathulula ukuthi ngubani ikosi. (Lidume kube yincani indawo) Bayede! Bayede! Ngwenyama! (Ikosi isikime imbongi iyithuke ...) (KuseMasongololo, amabutho athela ikosi uNcagu ngepi yawo) UNCAGU: Uphi uNzunza senibuya ninje, nimlisile godu wakhamba? UTJHABA: (Okunguye ophaka ipi) Ndabezitha, sithi asizokubikela ukuthi sibathele ngeRhunu babaleka kwanga batjhinge ngeBhalule. UNCAGU: Nabalisa sele nibafumene? Naningakafumani uNzunza anikenzi litho. Ngifuna nilethe umbiko othi nimqedile nesitjhaba sakhe. UTJHABA: Ndabezitha siseenthendeni zabo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 21 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC UNCAGU: Asibalandeleni kwanje ngikhamba nani. Ngifuna ukuzibuyiselela bengibuyiselele nobaba osele amathambo amhlophe. UNzunza wathatha ubukhosi bakababa ngokukhohlisa. Ngiyamzonda umkhohlisi. Asikhambeni siyobasenula ukuze bafunde isifundo. UTJHABA: Ndabezitha sele sisemtlhaleni wabo. (Kuvunywe ingoma yepi kukhanjwe). [Ikhasi 57–58 & 71] 13.1 Ingabe uNzunza unqophise kubani nakathi okunguyena ebekabanga naye ubukhosi sele ahlongakele? (1) 13.2 Tlola ibizo lento le uNzunza athi ubangiswa yona. (1) 13.3 Ngokomdlalo lo iBhalule le iyini? (1) 13.4 Tlola igama lendawo lapha amabutho kaNzunza ahlangana khona newakaManala bekwacolelanwa. (1) 13.5 Ngokurhunyezweko tlola indima edlalwe mdlali ngamunye kabangenzasi ekususeni umbango okhulunyiswa emdlalweni lo. 13.5.1 UNgendu. (2) 13.5.2 UNanasi. (2) 13.6 Ngalesisikhathi aManala besele ananyathelwe ligama elithileko elisuselwa esigeni ebekasenza nakabulala isitjhaba samaNzunza. Tlola igamelo nesiga esisuselwa kiso. (2) 13.7 Ngokuzwisisa kwakho ungathi ikulumo kaNzunza ethi, '... uzasiphuthelisa umoya njengoManala', imumethe mqondo bani ngokomdlalo lo? (2) 13.8 Ucabanga bona kungebanga lani ekulumo-pendulwaneni engehla le ibandla libiza uNzunza ngeNgwenyama ekubeni ikosi uMusi walitjela bona ngokwesiko nguManala iNgwenyama yesitjhaba samaNdebele? (2) 13.9 Phendula umbuzo ongenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo Iqiniso bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa esehlakalweni somdlalo lo. Nanyana aManala anamandla ngokwawo kodwana nekosi uMusi yadlala indima eqakathekileko ekutheni abenamandla khulu nakamadaniswa namaNzunza. (2) 13.10 Hlathulula ngesimilo somdlali onguManala, uveze umnqopho womtloli wokumethula ngaleso similo bewuveze nokobana lokho kumsize kangangani umtloli ekuphumeleliseni ummongo-ndaba womdlalo lo. (4) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 22 DBE/Febherbari–Matjhi 2015 NSC 13.11 Nasiyelela ezinye zeenkulumo zakaNzunza ekulumo-pendulwaneni engehla le zizwakala zizwisa ubuhlungu. Nabegade unguNzunza ngikuphi ebegade ungakwenza ekuzivikeleni bona aManala angakubulali nakakutholako? (2) 13.12 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa emdlalweni lo. Isenzo sakaNcagu sokukhamba namabutho nabazakufumana uNzunza namabuthwakhe sisilethela ukutjhuguluka kokulindelekileko emdlalweni lo. (3) IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all