Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
FEBHERBARI/MATJHI 2015
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 70
Imemorandamu le inamakhasi abu-8.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2015 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 8 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · isindebele. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 8
- File size
- 336.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 8
This exam
NSC Supplementary Exam 2015
- Paper 1Memo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Memo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2015
NSC – Imemorandamu
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
1.1 1.1.1 - Nawumumuntu osele umdala. (1)
- Nawusebujameni bokuphila nokukhubazeka.
- Nawungumakekere wepi yezombanganarha.
(Iimpendulo EZIMBILI kezingehla). (1)
1.1.2 Urhulumende usungule iziko le-SASSA ukobana liphathe iimbawo,
linikele imvumo yokungarhola imali yesibonelelo sakarhulumende
belibhadele imali yesondlo ezakhamuzini ezifaneleko zenarha le. (2)
1.1.3 Bekuthatha isikhathi eside bona abantu babhadelwe imali le. (1)
- Bekunokukhwatjaniswa kweemali eminyangweni
yaborhulumende beemfunda. (1)
1.1.4 Ungakhupha ngalo imali emitjhinini yokukhupha imali. (1)
- Ungabhadela ngalo kwezinye zeentolo nawuthengako. (1)
1.1.5 Umnqopho karhulumende wokunikela abentwana abaneminyaka
engaphezu kweli-16 imali yesibonelelo sakarhulumende kusiza
abentwana abanganabazali kanye nalabo abanabazali
abangasebenziko ukobana bathenge izinto abazitlhogako
ezinjengejinifomu yesikolo, ukudla nokhunye. (2)
1.1.6 Bathatha imininingwana yomuntu nofana yomntwana ongekho
bayifake ekhomphyutheni benze ikarada ngemininingwana leyo
bese balinikela omunye umuntu akhuphe ngalo imali nofana bona
ngokwabo balisebenzise ukuzikhuphela imali bese
bayayihlukaniselana.
(Nanyana ngiyiphi ipendula ezwakalako evezwa mfundi
izakuthathwa). (2)
1.1.7 Akusilo Iqiniso ngombana umntwana loyo nanyana angaba
nekarada lesibhedlela nofana lemtholapilo wenarheni le ngebanga
lokobana unina uzabe anganamazisi wenarheni le akanalo ilungelo
lokufumana imali yesibonelelo sakarhulumende.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako evezwa mfundi
izakuthathwa). (2)
1.1.8 C/Ngomunye nomunye umuntu ophila nokukhubazeka
nokurholophala kwananyana ngisiphi isitho. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2015
NSC – Imemorandamu
1.1.9 Akusisisenzo esihle/Sisenzo esimbi ngombana ukwenza kwabo
njalo kona ingomuso/ikusasa labo ngombana kubabangela bona
bangasakghona ukuragela phambili neemfundo zabo kanti nemali
yesondlo abayifumanako le yincani angeze yakghona ukufeza
zoke iimfuneko zabo beyitlhogomele nabantwababo/ Ngombana
imali yakhona ayibasizi ngalitho abantwana okuvamileko kukobana
abantwana batlhogonyelwa boyise nabazali babentazanaba
njengombana sibona kusenzeka emiphakathini esiphila kiyo.
Sisenzo esihle ngombana umuntu nakazithwala kanengi
uzokukghona ukurhola imali enengi akghone ukwenza izinto
azifunako.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako
izakwamukelwa). (2)
1.1.10 Ngingenza bona imali yesondlo sabantwana ingatholakali iyimali
kodwana itholakale iziimphaselana zokudla okulungele abantwana/
Nginganikela omunye nomunye umntwana izambatho qobe
nyanga/Ngingabanikela amavowutjha ayimali angatjhugulukiko
wokuthenga izembatho zabentwana nofana ukudla/
Ngingabanikela namavowutjha abangawasebenzisela ukubhadela
iindleko zabodorhodere umntwana nakagulako.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
1.2 1.2.1 Kunomfazi obhebhule inja wayenza umntwana ngomnqopho
wokobana akwazi ukuthola imali yesondlo sabantwana/Kunendoda
ebalekisa isandla sayo ngokuthuswa yinja ebhejulwe mfazi
lo/Kunenja ebhejulwe mfazi bewayembesa ngengubo.
(Umfundi angaveza nokhunye okubonakala esithombeni). (2)
1.2.2 South African Social Security Agency. (1)
1.2.3 Ligadango lokudosa ingubo eyembese inja le ukwenzela bona
kubonakale bona mbala umfazi lo ubhebhule umntwana
na/Ligadango lokufuna ukugadangisa umntwana obhejulweko lo
imino. (1)
1.2.4 Awa, bekungakafaneli umfazi lo usese mutjha usengakghona
ukusebenza nofana azibandakanye emahlelweni karhulumende
asiza abantu abangasebenziko/Ngombana lokhu kukhwabanisela
umbuso begodu angabotjhwa.
Iye, bekufanele ngombana izinga lokutlhogeka komsebenzi
liphezulu khulu enarheni le kanti nendlala iziphe amandla begodu
lokho kwenza abantu benze nanyana yini engabenza bathole imali.
(Nezinye iimpendulo ezizwakalako zizakwamukelwa). (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2015
NSC – Imemorandamu
1.2.5 Siyakholwakala ngombana iinrhatjhi zisibikela mihla namalanga
ngazo begodu abanye beenhlobo zethu nofana abangani bethu
siyababona bakwenza/Abantu banesibindi benza nanyana yini
abakghonako ukuyenza nasele bazimisele ngokukhwabanisa/
Esifundeni saKwaZulu-Natal lokhu kwenzeke kwamambala
bekwavezwa nephephandabeni ukuyelelisa abantu
ngesehlakalwesi.
Asikholwakali ngombana ngicabanga bona abantu bayazi bona
nakunikelwa imali nofana kuyokuvuselelwa imirholo umuntu
orholelwako loyo ufanele agadangiswe imino ukuqinisekisa
bonyana inikelwa umuntu ekunguye wamambala/Ngombana
ezinye izinja angeze zavuma ukubhejulwa bezembeswe ngengubo
njengomntwana.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
1.2.6 Ngingawuhlaba ngiwulawule kizo zoke iinkhungo ezinikela ngemali
yesondlo sabantwana bona iinsebenzi zomnyango lo azenze
ngokusemandleni ukuqinisekisa bona abantwana ababhejulweko
kwamambala bantwana ngokweqiniso ngaphambi kobana banikele
unina imali yesondlo/Abentwana abazokunikelwa imali yesondlo
abangabhejulwa, abantwana abaleleko kumele babonwe.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
[30]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2015
NSC – Imemorandamu
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Amaphuzu aziindlela umfundi angafumana ngayo imali yokuragisela phambili
iimfundo ezikweni eliphakemeko.
Umhlahlandlela wendinyana yesirhunyezo.
Amabulungelo weemali nawo ayabolekana ngemali yokufunda nawunetjhorithi.
I-Eduloan mhlinzeki wangeqadi umfundi angaboleka kuye imali yokuragisela iimfundo
zakhe phambili ezikweni eliphakemeko. Nasele umfundi angaphakathi kweziko
angazifumanela imali esikhwameni sakarhulumende esaziwa nge-NSFAS.
Nawuphumelele ngamalengiso eemfundweni zakamethrigi ungazifumanela imifundaze
eenkhamphanini ezifana nabo-Sasol, Eskom ne-Telkom. ImiNyango yomBuso
weeMfunda nabomasipala beendawo banayo imifundaze ebafundini abaphumelele
ngamalengiso nekufumaniseka bona ababelethi babo badobha phasi.
Inani lamagama asetjenzisweko lima-57.
NOFANA
Amaphuzu aziindlela umfundi angafumana ngayo imali yokuragisela phambili
iimfundo ezikweni eliphakemeko
Iindzubhulo Amagamakho/Amaphuzu
1. Amanye amabulungelo weemali 1. Umfundi angathola umuntu ozakuba
avame ukufuna umuntu ozokuba yitjhorithi nofana igarantha bese
yitjhorithi nofana igarantha athembise uyokuboleka imali ebulungelweni
ukubhadela nangange wena leemali.
ubhalelwa ukubuyisa imalimboleko
leyo.
2. I-Eduloan ingaba lisizo elingcono 2. Umfundi angaya kumhlinzeki
njengombana ibonelela kwaphela wangeqadi u-Eduloan uyokuboleka
ngesizo leemali zokufunda. imali yokufunda.
3. Kunesekelo lezeemali ongalibawa 3. Umfundi angafaka isibawo
esikhwanyeni senarha sesizo esikhwameni sakarhulumende i-
lezeemali ebizwa nge-NSFAS. NSFAS.
4. Iinkhamphani ezinjenge-Sasol, 4. Nawufumana imiphumela emihle
Eskom, Telkom nezinye nazo qobe mnyaka, uphumelela
ziyanikela ngemifundaze kodwana ngamalengiso kungakusiza bona
ivuselelwa qobe ngomnyaka ngemva ufumane isizo eenkhamphanini
kokuqala imiphumela yomfundi ezifana nabo- Sasol, Eskom ne-
yomnyaka lowo. Telkom.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2015
NSC – Imemorandamu
5. Iminyango yombuso 5. Umfundi angafumana isizo
ehlukahlukeneko nayo iyanikela lezeemali emiNyangweni
ngemifundaze kubafundi eyahlukahlukeneko yomBuso.
abaphumelela ngamalengiso
kodwana batlhoge imali yokufunda.
6. Neminyango yeemfunda nayo 6. Umfundi angafumana isizo
esabelweni sayo inalo ihlelo lezeemali zokufundela imisebenzi
lokunikela ngemifundaze begodu etlhayelako emiNyangweni
itjheja khulu imisebenzi etlhayelako yeemFunda
esifundeneso.
7. Bakhona nabanye abomasipala 7. Abomasipala bayanikela
abanikela abafundi abahlala ngemifundaze ezakhamuzini zabo.
eendaweni ezakhele umasipala loyo
ngemifundaze.
YELELA: Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:
• Ukwabiwa kwemitlomelo:
o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owo-1 kilelo nalelophuzu
eliqakathekileko).
o 3 imitlomelo yelimi.
o Inani loke: 10.
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi.
o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 yelimi.
o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 yelimi.
(Tshwaya indima engehla ngokutjengisa umutjho oliphuzu ngetshwayo).
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha nakadzubhule imitjho njengoba injalo
etheksthini:
o 6–7 yeendzubhulo: unganikeli umtlomelo welimi.
o 1–5 yeendzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 welimi.
• Ukubalwa kwamagama:
o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
akusingilo.
o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana ezinawo woke amaphuzu aqakathekileko
akukameli zijeziswe.
YELELA: Iinrhunyezo zamagama azingasetjenziswa kodwana nazingafunyanwa
esirhunyezweni, zifuze zibalwe njengegama ezilijameleko.
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2015
NSC – Imemorandamu
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3
ISIKHANGISO
3.1 Bukghwari bokugwala/Bokupenda. (1)
3.2 Iza uzokufunda esithakgheni esinguNoStokana, azibambele mathupha. (1)
3.3 Isikolo/Igama lesikolo esikhangisweko litlolwe ngamaledere amakhulu/
ngamagabhadlhela.
- Ukudwetjwa kwemibalabala yeenthombe ezisetjenziswe esikhangisweni
zidosa bezinikela ilulubezo.
(Ipendulo EYODWA kezingehla). (2)
3.4 Amumethe umqondo othi, nawungafundela ukwenza ubukghwari obufana
nebokugwala nofana obukhangiswekobu ungaba nemali/angeze watlhaga.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
3.5 Limumethe umqondo wokobana umma lo umsebenzakhe uwenza kuhle
nangokutlhogomela.
(Nanyana ngiyiphi ihlathululo engavezwa mfundi kodwana ikhambisane
nokukhangisweko). (2)
3.6 Lilimi elinokubandlulula ngokobutjhaba ngombana kuthiwa lesisikolo
ngesegugu lamaNdebele wodwa, okutjho bona ezinye iintjhaba azikavumeleki
kilesisikolo.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele bona kunelimi
elibandlulula ngokobutjhaba). (2)
[10]
UMBUZO 4
IKHATHUNI
4.1 Bentwana besikolo/Ngutitjhere nomntwana wesikolo.
- Kubonakala ngeencwadi eziseentafuleni zabantwaba.
- Kubonakala kusetlasini ngendlela iintafula neentulo zabesanaba zihleleke
ngayo.
- Magama akhulunywa mumuntu lo athi wenzelwa umsebenzi wesikolo.
(Iimpendulo EZIMBILI kezingehla). (2)
4.2 Umuntu okhulumako lo ubonakala athabile, ahleka begodu atjhaphulukile.
- Umuntu ongakhulumiko lo/othulileko lo ubonakala adanile ngebanga
lokukwatiswa magama akhulunywa ngilo ofunda iphephandaba/
kungenzeka lo ongakhulumiko nofana othulileko lo uthukiwe ngebanga
lokutlhoriswa ngilo ofunda iphepha. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2015
NSC – Imemorandamu
4.3 Kungenzeka unobangela kube kukobana lo ofunda iphepha ubuyelele
iGreyidi le amahlandla amanengi waze wafunyanwa ngilo obonakala amncani
ngobujamo bomzimba/Kungenzeka omunye lo semkhulu ngomzimba
kodwana bayalingana ngeminyaka. (2)
4.4 Umphumela womuntu lo ungenzeka agcine angawazi umsebenzakhe
wesikolo. (2)
4.5 Ummongo-ndaba omunyethwe yikhathuni le ngewokutlhoriswa nofana
ukuhlukunyezwa ngombana kubonakala umuntu ohlekako lo akatelela
omunye lo bona amenzele umsebenzi wesikolo yena azifundele
iphephandaba. (2)
[10]
UMBUZO 5
5.1 Eqinisweni - iqiniso. (1)
5.2 Abathengisela abantwana ukudla eenkolweni bathe bamukwa ukudla
emlonyeni begodu ababadobhi litho.
(Umfundi akanganikelwa umtlomelo nangabe akakasusi iindzubhuli zombili
begodu atjengise netjhuguluko leemvumelwano zehloko ezisetjenziswe
ezenzweni). (2)
5.3 Omunye njalo ukubethela izandla ukuphiwa ukudla kwasimahla. (2)
5.4 Siveza umqondo wokunciphisa nofana wobuncani bento ngokobujamo. (1)
5.5 -dududu – isihlonipho-kuhlonitjhwa igama elithi abatlhagako. (1)
5.6 Sisendleleni yesenzo enqophileko esikhathini sanje. (1)
5.7 USomkhandlu uthe bona aveze ihlelo lokubhadelwa kwamanzi kwabonakala
bona abantu abayi ngahlanye bangasimamanzi, kube khona abaphikisana
nehlelweli.
(Nanyana ngiwuphi umutjho ozwakalako uzakwamukelwa). (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper