Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 1220158 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2015, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) 2015 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 70 Imemorandamu le inamakhasi abu-8. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 2 DBE/2015 SCE – Imemorandamu ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa • Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa. • Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka- IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe ukusekelwa kwependulo kwaphela. • Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. • Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe. • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi, tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu. • Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (isiNzunza nesiNala). • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 3 DBE/2015 SCE – Imemorandamu 1.1 1.1.1 - Babotjhwa. - Badingiswa. - Babulawa. (Yinye ipendulo kezingehla). (1) 1.1.2 Abanjwa mhlana amalanga ama-27 kuSihlabantangana (ku-Apreli) (1) ngomnyaka we-1994. 1.1.3 Kuhlonywa komThethomlingwa weKululeko. (2) 1.1.4 Kwabangelwa bupurelani bakarhulumende wedlanzana labantu abamhlophe/Yayingasimnandi ngombana yayingeyomzabalazo obudisi nowathatha isikhathi eside/Yayingasimnandi ngombana kwakunegandelelo. (2) 1.1.5 Urhulumende wathola igandeleleko eenhlanganweni zombanganarha wakateleleka bona kubanjwe iinkulumiswano ngomnqopho wokubunjwa kombuso wentando yenengi. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 1.1.6 D/1990 kuMhlolanja amalanga nakali-11. (2) 1.1.7 - Kuyatlhogeka ngombana ukugidingwa kwelangeli kuzokwenza woke umuntu angakhohlwa ngomlando wenarha le begodu nabantwana ababelethwa ngemva kokufunyanwa kwekululeko bazokwazi bonyana yafumaneka bunjani. - Akutlhogeki ngombana eminyanyeni le kusuke kusetjenziswe iimali ezinengi ekufanele ngathana zisetjenziselwa ukutjheja iindingoqangi zabantu. (Umfundi anganikela yakhe ipendulo ezwakalako). (2) 1.1.8 - Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana woke amaSewula Afrika aba nelungelo lokuhlala eendaweni azifunako, aba nelungelo lokufunda lapha afuna khona. (Namanye amalungelo angavezwa bafundi azakwamukelwa). - Ngiphikisana nesitatimendesi ngombana abanye bamaSewula Afrika basaphila ngaphasi kwegandelelo lokungaphakelwa kweensetjenziswa, njll. (2) 1.1.9 Akusilo iqiniso, imiguruguru yangomnyaka we-1976 yabangelwa kuhlonywa kwelimi le-Afrikansi/lesiBhuru/lesiBhunu njengelimi lokufunda nokufundisa kizo zoke iinkolo zeSewula Afrika. (2) 1.1.10 - Ilungelo lokukhuluma ngokutjhaphuluka liyahlonitjhwa ngombana kukanengi sibona abantu batjhagala baveza bebakhuluma tjhatjhalazi izinto ezingabaphathi kuhle. - Ilungelo lokukhuluma ngokutjhaphuluka alihlonitjhwa njengombana belinqotjhwe mThethosisekelo ngaphasi kombuso wentando yenengi ngombana abantu bayabotjhwa, abanye babulawe nofana bathuliswe lokha nabaveza amazizwabo ngezinto ezingabaphathi kuhle ezifana neempendulo zezehlakalo ezithileko. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 4 DBE/2015 SCE – Imemorandamu 1.1.11 - I-ofiseli liqakathekile ngombana kuyenzeka bonyana amalungelo wabantu adlelezelwe nofana amalungelo wabo aphulwe babantu abaseenkhundleni eziphezulu uthole bonyana abanawo namagqwetha, njeke bangakghona ukuya kumvikeli womphakathi bayokulila ngaphandle kobana babhadeliswe imali. - I-ofiseli alikaqakatheki ngombana abantu bangaziyela ekhotho nabanemiraro yokudlelezelwa kwamalungelwabo bese umbuso ubanikela abajameli bawo nangabe kuyatlhogeka. (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2) 1.2 1.2.1 MaSewula Afrik (1) 1.2.2 Ukuvowuda. (1) 1.2.3 Bafuna silimuke bona enarheni yeSewula Afrika abantu bomhlobo woke bayazwana begodu abanye babo babangani/Bayazikhakhazisa ngokuba maSewula Afrika. (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2) 1.2.4 Kungenzeka kuthumbe isiqhema sebholo seSewula Afrika/Bathatjiswe kukuba maSewula Afrika asele anebumbano ngokobuhlanga. (2) 1.2.5 AmaSewula Afrika, khulukhulu indlu enzima yakghona ukuzikhethela ihlangano eyithandako/Kuthola itjhaphuluko/Kuthola ikululeko. (2) 1.2.6 - Iye iyakhambisana, abantu abanengi sebakhululekile ngombana sebakghona ukungena nokuhlala eendaweni ebegade kuthiwa ngezamakhuwa kwaphela/Abantu sebakghona ukutjhadana nanyana bangebombala ongafaniko nekuyinto eyayingenzeki ngesikhathi sombuso webandlululo. - Awa ayikhambisani ngombana kusese namakhuwa asanina abantu abanzima eendaweni ahlala kizo, emidlalweni, eendaweni zokuzithabisa nakezinye iindawo ezahlukahlukeneko lapha ahlangana khona ngobunengi. (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izokwamukelwa). (2) [30] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 5 DBE/2015 SCE – Imemorandamu ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana namaphuzu aziinzathu zokobana ukufunda akupheli. IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko) o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10 • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise amagamakhe. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako angakasebenzisi amagamakhe. o 6–7 imidzubhulo: akunamtlomelo. o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1. TJHEJA: • Ukubala amagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako khenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. Isigaba sesirhunyezo Abantu abenze amarhubhululo ngeenhloko ezithileko bagcina basalele emuva nangabe abarageli phambili ngokurhubhulula. Ababelethi bakateleleka ukufunda ngeendlela ezitja zokukhulisa abentwana babo ezikhambisana namatjhuguluko enzekako. Kumele kufundiswe ngeendlela ezitja zokufundisa abentwana izinto ezizobenza bajamelane nepilo yesikhathi esisezako. Emikhakheni efana neyabosonjiniyera, amapholisa, nakeminye imisebenzi bafanele bafunde iindlela ezitja ukuze imikhiqizo yabo ikhambisane nobujamo besikhatheso. Abodorhodera ngibo abaqalene nomsebenzi omkhulu wokufunda ukwelapha amalwele amatjha naqubuka qobe kulilanga. Abantu abadala nabo kunento etja abayifundako ngamalanga. Inani lamagama asetjenzisweko =70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 6 DBE/2015 SCE – Imemorandamu Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO A 'Nakuthiwa umuntu wenze 1. Abarhubhululi basalela emuva irhubhululo ngelwazi elithileko nabangarageli phambili lelolwazi liba ngelesikhatjhana namarhubhululo wabo. ngombana nakangazililselela uzakuthi nakathi phapha…. B 'Ukukhula komuntu ngokwefundo 2. Woke umuntu ukatelelekile bona ahlale akutjho bona umuntu loyo wazi afunda. koke ngelwazi lesifundweso'. C 'Umbelethi ubeletha abentwana 3. Umbelethi kumele afunde iindlela ezitja okufanele abakhulise babe zokukhulisa abantwabakhe babantu abalungele ukuqalana ngamatjhuguluko amatjha nobujamo obungafani naloba wokubakhulisa. akhula kibo.' D 'Abotitjhere abathwasiselwa 4. Abotitjhere kufanele bazithuthukise ubutitjhere bahlala bafunda ipilo ukuze bakhambisane nobujamo yabo yoke.' obutjha bezefundo. E 'Emikhakheni yabonjiniyera, 5. Kiyo yoke imikhakha kufanele yemapholiseni, yabososayensi kufundwe iindlela ezitja ukuze nakeminye imikhakha imikhiqizo yabo ikhambisane nobujamo yezemisebenzi ilwazi lakhona besikhatheso. lihlala lithuthuka mihla namalanga.' F 'Nangathana abodorhodera 6. Abodorhodera baqalene nomsebenzi abakajami ngeenzwana baqalane omkhulu wokufunda ukwelapha namalwele avumbuka mihle amalwele amatjha. namalanga ngabe akusanamuntu ephasinapha …' G 'Amaqhegu, amaqhakazana, 7. Abantu abadala nabo kunento etja abentwana boke banento etja abayifundako ngamalanga. abayifundako qobe lilanga.' Inani lamagama asetjenzisweko =54 IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 7 DBE/2015 SCE – Imemorandamu ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Ukutshwaya isigaba C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula ihlathululo yegamelo/okutjhiwo ligama lelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko, ungci. • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. 3.1 Amagama athi; 'NangoSondo siyavula'/ZITHOLELE IINKHALI ZOKULWISANA NOKUTLHAYELELWA LILWAZI. (1) 3.2 Zitholele ilwazi mahala/ngesihle. (1) 3.3 - Litjho iincwadi zokufunda. (1) - Litjho iinsetjenziswa zokufunda zethekhnoloji ezitholakala elayibhrari le. (1) 3.4 Kunokutjhayisana kwemibono evezwa mimitjho le. Umutjho othi: 'Zitholele ilwazi simahla' uhlathulula bona ilwazi elifumaneka elayibhrari le alibhadelelwa kodwana umutjho othi: 'Ukungena umfundi uzokukhupha amaranda ali-R100 qobe ngenyanga' utjho bona akusese simahla. (2) 3.5 Umnqopho wabo kurogela abafundi bona beze elayibhrari le bazokufunda khona bazokwazi ukujamelana nobudisi bepilo/Kukhuthaza abantu bona bafunde ngombana ngaphandle kwefundo ipilo ibudisi/Kulemukisa abafundi bona basebenzise ithuba abalitholako bona bafunde ngombana ngaphandle kwefundo angeze bakghona ukuqalana nobudisi bepilo. (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2) 3.6 Umtloli wesikhangiswesi uphumelele ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa ngombana: - Umkhiqizo wakhe uwutlole ngamaledere/ngamagama amagabhadlhela ukwenzela bona ubonakale nanyana umuntu akude. - Imibandela uyitlole ngamaledere/ngamagama amancani ukwenzela bona abantu bangayiboni basese kude. - Usebenzise iinthombe zeensetjenziswa ezitholakala ngelayibhrari le ukwenzela bona abantu bazibone. - Usebenzise nelimi elirogelako ukwenzela bona umuntu abe nekareko yokuvakatjhela ilayibhrari le. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 8 DBE/2015 SCE – Imemorandamu UMBUZO 4 4.1 Sisenzo (dobha) + Ibizo (iindaba). (2) 4.2 Elihle. - UBusani lisokana lakwaMahlangu elihle kwamanikelela. (Umfundi angazitlamela wakhe umutjho onesiphawulo esithalelwe ngehla). (2) 4.3 I-ofisi labaluleki babafundi. (2) 4.4 Mbono. Manengi amabizelo ongawathatha nawenze iimfundo ezitlolwe ekhathunini le, hlangana nawo kukuba ngutitjhere, sisangoma sezulu, sisazi ngesayensi ephathelene nephasi namanye. (2) 4.5 UBalekile uthe nakazibona bona usemrarweni ngesifundo sesiNdebele wabawa isizo kutitjhere ngombana azi bona umntwana ongaliliko ufela embelekweni. (Nanyana ngiwuphi umutjho ozakutlanywa mfundi ikani nakasebenzise isagesi kuhle). (2) [10] UMBUZO 5 5.1 Wabiza umkakhe bona amsize ukuyifuna/ukuyizuma/ukuyiqala kodwana do ukuyithola. (1) 5.2 Sakufunisa thina besazitjhayisa. (1) 5.3 UMphikwa wavuka ngesamarimarima ngoMgq. wafunana nebhugwana yakhe yebhanga wangayithola. (1) 5.4 Phela ibhugwana efunwako le azange/akhange akhe ayibone nangelihlo. (2) 5.5 Simumethe umqondo wokunyefula/wokudelela/wokukorhola/wokunyaza. (1) 5.6 Isakhi uNo- simumethe umqondo wokobana umma lo ubizwa ngegama lezibulo lakhe bese isakhi uNa-simumethe umqondo wokobana ubizwa ngesibongo sekhabo lapha abelethwa khona. (2) 5.7 Umma wabiza uSipho kodwana do ukusabela. (Nanyana ngiwuphi umutjho umfundi azozitlamela wona onesenzukuthesi uzakwamukelwa). (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all