Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
2015
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 70
Imemorandamu le inamakhasi abu-8.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2015 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2015, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isindebele. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 8
- File size
- 289.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 8
This exam
NSC June Exam 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)20 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)40 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions26 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 2 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa
• Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).
• Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle
kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha
umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi
lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa.
• Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka-
IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
ukusekelwa kwependulo kwaphela.
• Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
IQINISO/UMBONO.
• Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.
• Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.
• Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (isiNzunza nesiNala).
• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 3 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
1.1 1.1.1 - Babotjhwa.
- Badingiswa.
- Babulawa.
(Yinye ipendulo kezingehla). (1)
1.1.2 Abanjwa mhlana amalanga ama-27 kuSihlabantangana (ku-Apreli) (1)
ngomnyaka we-1994.
1.1.3 Kuhlonywa komThethomlingwa weKululeko. (2)
1.1.4 Kwabangelwa bupurelani bakarhulumende wedlanzana labantu
abamhlophe/Yayingasimnandi ngombana yayingeyomzabalazo
obudisi nowathatha isikhathi eside/Yayingasimnandi ngombana
kwakunegandelelo. (2)
1.1.5 Urhulumende wathola igandeleleko eenhlanganweni
zombanganarha wakateleleka bona kubanjwe iinkulumiswano
ngomnqopho wokubunjwa kombuso wentando yenengi.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
1.1.6 D/1990 kuMhlolanja amalanga nakali-11. (2)
1.1.7 - Kuyatlhogeka ngombana ukugidingwa kwelangeli kuzokwenza
woke umuntu angakhohlwa ngomlando wenarha le begodu
nabantwana ababelethwa ngemva kokufunyanwa kwekululeko
bazokwazi bonyana yafumaneka bunjani.
- Akutlhogeki ngombana eminyanyeni le kusuke kusetjenziswe
iimali ezinengi ekufanele ngathana zisetjenziselwa ukutjheja
iindingoqangi zabantu.
(Umfundi anganikela yakhe ipendulo ezwakalako). (2)
1.1.8 - Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana woke amaSewula
Afrika aba nelungelo lokuhlala eendaweni azifunako, aba
nelungelo lokufunda lapha afuna khona.
(Namanye amalungelo angavezwa bafundi azakwamukelwa).
- Ngiphikisana nesitatimendesi ngombana abanye bamaSewula
Afrika basaphila ngaphasi kwegandelelo lokungaphakelwa
kweensetjenziswa, njll. (2)
1.1.9 Akusilo iqiniso, imiguruguru yangomnyaka we-1976 yabangelwa
kuhlonywa kwelimi le-Afrikansi/lesiBhuru/lesiBhunu njengelimi
lokufunda nokufundisa kizo zoke iinkolo zeSewula Afrika. (2)
1.1.10 - Ilungelo lokukhuluma ngokutjhaphuluka liyahlonitjhwa
ngombana kukanengi sibona abantu batjhagala baveza
bebakhuluma tjhatjhalazi izinto ezingabaphathi kuhle.
- Ilungelo lokukhuluma ngokutjhaphuluka alihlonitjhwa
njengombana belinqotjhwe mThethosisekelo ngaphasi
kombuso wentando yenengi ngombana abantu bayabotjhwa,
abanye babulawe nofana bathuliswe lokha nabaveza
amazizwabo ngezinto ezingabaphathi kuhle ezifana
neempendulo zezehlakalo ezithileko.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 4 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
1.1.11 - I-ofiseli liqakathekile ngombana kuyenzeka bonyana
amalungelo wabantu adlelezelwe nofana amalungelo wabo
aphulwe babantu abaseenkhundleni eziphezulu uthole
bonyana abanawo namagqwetha, njeke bangakghona ukuya
kumvikeli womphakathi bayokulila ngaphandle kobana
babhadeliswe imali.
- I-ofiseli alikaqakatheki ngombana abantu bangaziyela ekhotho
nabanemiraro yokudlelezelwa kwamalungelwabo bese
umbuso ubanikela abajameli bawo nangabe kuyatlhogeka.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
1.2 1.2.1 MaSewula Afrik (1)
1.2.2 Ukuvowuda. (1)
1.2.3 Bafuna silimuke bona enarheni yeSewula Afrika abantu bomhlobo
woke bayazwana begodu abanye babo
babangani/Bayazikhakhazisa ngokuba maSewula Afrika.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
1.2.4 Kungenzeka kuthumbe isiqhema sebholo seSewula
Afrika/Bathatjiswe kukuba maSewula Afrika asele anebumbano
ngokobuhlanga. (2)
1.2.5 AmaSewula Afrika, khulukhulu indlu enzima yakghona
ukuzikhethela ihlangano eyithandako/Kuthola itjhaphuluko/Kuthola
ikululeko. (2)
1.2.6 - Iye iyakhambisana, abantu abanengi sebakhululekile
ngombana sebakghona ukungena nokuhlala eendaweni
ebegade kuthiwa ngezamakhuwa kwaphela/Abantu
sebakghona ukutjhadana nanyana bangebombala ongafaniko
nekuyinto eyayingenzeki ngesikhathi sombuso webandlululo.
- Awa ayikhambisani ngombana kusese namakhuwa asanina
abantu abanzima eendaweni ahlala kizo, emidlalweni,
eendaweni zokuzithabisa nakezinye iindawo
ezahlukahlukeneko lapha ahlangana khona ngobunengi.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izokwamukelwa). (2)
[30]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 5 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Ukurhunyeza okumayelana namaphuzu aziinzathu zokobana ukufunda akupheli.
IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA
Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalendlela:
• Ukwabiwa kwemitlomelo:
o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu
eliqakathekileko)
o 3 imitlomelo yelimi.
o Inani loke: 10
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise
amagamakhe.
o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1.
o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2.
o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3.
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako angakasebenzisi
amagamakhe.
o 6–7 imidzubhulo: akunamtlomelo.
o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1.
TJHEJA:
• Ukubala amagama:
o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako khenge atjengise inani
lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
akusingilo.
o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko
akukameli zijeziswe.
Isigaba sesirhunyezo
Abantu abenze amarhubhululo ngeenhloko ezithileko bagcina basalele emuva
nangabe abarageli phambili ngokurhubhulula. Ababelethi bakateleleka ukufunda
ngeendlela ezitja zokukhulisa abentwana babo ezikhambisana namatjhuguluko
enzekako. Kumele kufundiswe ngeendlela ezitja zokufundisa abentwana izinto
ezizobenza bajamelane nepilo yesikhathi esisezako. Emikhakheni efana
neyabosonjiniyera, amapholisa, nakeminye imisebenzi bafanele bafunde iindlela ezitja
ukuze imikhiqizo yabo ikhambisane nobujamo besikhatheso. Abodorhodera ngibo
abaqalene nomsebenzi omkhulu wokufunda ukwelapha amalwele amatjha naqubuka
qobe kulilanga. Abantu abadala nabo kunento etja abayifundako ngamalanga.
Inani lamagama asetjenzisweko =70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 6 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza
abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.
IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
A 'Nakuthiwa umuntu wenze 1. Abarhubhululi basalela emuva
irhubhululo ngelwazi elithileko nabangarageli phambili
lelolwazi liba ngelesikhatjhana namarhubhululo wabo.
ngombana nakangazililselela
uzakuthi nakathi phapha….
B 'Ukukhula komuntu ngokwefundo 2. Woke umuntu ukatelelekile bona ahlale
akutjho bona umuntu loyo wazi afunda.
koke ngelwazi lesifundweso'.
C 'Umbelethi ubeletha abentwana 3. Umbelethi kumele afunde iindlela ezitja
okufanele abakhulise babe zokukhulisa abantwabakhe
babantu abalungele ukuqalana ngamatjhuguluko amatjha
nobujamo obungafani naloba wokubakhulisa.
akhula kibo.'
D 'Abotitjhere abathwasiselwa 4. Abotitjhere kufanele bazithuthukise
ubutitjhere bahlala bafunda ipilo ukuze bakhambisane nobujamo
yabo yoke.' obutjha bezefundo.
E 'Emikhakheni yabonjiniyera, 5. Kiyo yoke imikhakha kufanele
yemapholiseni, yabososayensi kufundwe iindlela ezitja ukuze
nakeminye imikhakha imikhiqizo yabo ikhambisane nobujamo
yezemisebenzi ilwazi lakhona besikhatheso.
lihlala lithuthuka mihla namalanga.'
F 'Nangathana abodorhodera 6. Abodorhodera baqalene nomsebenzi
abakajami ngeenzwana baqalane omkhulu wokufunda ukwelapha
namalwele avumbuka mihle amalwele amatjha.
namalanga ngabe akusanamuntu
ephasinapha …'
G 'Amaqhegu, amaqhakazana, 7. Abantu abadala nabo kunento etja
abentwana boke banento etja abayifundako ngamalanga.
abayifundako qobe lilanga.' Inani lamagama asetjenzisweko =54
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 7 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3
Ukutshwaya isigaba C
• Ukupeleda:
o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana
kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula ihlathululo
yegamelo/okutjhiwo ligama lelo.
o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko,
ungci.
• Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe
ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo.
• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
3.1 Amagama athi; 'NangoSondo siyavula'/ZITHOLELE IINKHALI
ZOKULWISANA NOKUTLHAYELELWA LILWAZI. (1)
3.2 Zitholele ilwazi mahala/ngesihle. (1)
3.3 - Litjho iincwadi zokufunda. (1)
- Litjho iinsetjenziswa zokufunda zethekhnoloji ezitholakala elayibhrari le. (1)
3.4 Kunokutjhayisana kwemibono evezwa mimitjho le. Umutjho othi: 'Zitholele
ilwazi simahla' uhlathulula bona ilwazi elifumaneka elayibhrari le
alibhadelelwa kodwana umutjho othi: 'Ukungena umfundi uzokukhupha
amaranda ali-R100 qobe ngenyanga' utjho bona akusese simahla. (2)
3.5 Umnqopho wabo kurogela abafundi bona beze elayibhrari le bazokufunda
khona bazokwazi ukujamelana nobudisi bepilo/Kukhuthaza abantu bona
bafunde ngombana ngaphandle kwefundo ipilo ibudisi/Kulemukisa abafundi
bona basebenzise ithuba abalitholako bona bafunde ngombana ngaphandle
kwefundo angeze bakghona ukuqalana nobudisi bepilo.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
3.6 Umtloli wesikhangiswesi uphumelele ukusebenzisa amaqhinga wokukhangisa
ngombana:
- Umkhiqizo wakhe uwutlole ngamaledere/ngamagama amagabhadlhela
ukwenzela bona ubonakale nanyana umuntu akude.
- Imibandela uyitlole ngamaledere/ngamagama amancani ukwenzela bona
abantu bangayiboni basese kude.
- Usebenzise iinthombe zeensetjenziswa ezitholakala ngelayibhrari le
ukwenzela bona abantu bazibone.
- Usebenzise nelimi elirogelako ukwenzela bona umuntu abe nekareko
yokuvakatjhela ilayibhrari le. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya/HL/P1 8 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 4
4.1 Sisenzo (dobha) + Ibizo (iindaba). (2)
4.2 Elihle.
- UBusani lisokana lakwaMahlangu elihle kwamanikelela.
(Umfundi angazitlamela wakhe umutjho onesiphawulo esithalelwe ngehla). (2)
4.3 I-ofisi labaluleki babafundi. (2)
4.4 Mbono. Manengi amabizelo ongawathatha nawenze iimfundo ezitlolwe
ekhathunini le, hlangana nawo kukuba ngutitjhere, sisangoma sezulu, sisazi
ngesayensi ephathelene nephasi namanye. (2)
4.5 UBalekile uthe nakazibona bona usemrarweni ngesifundo sesiNdebele
wabawa isizo kutitjhere ngombana azi bona umntwana ongaliliko ufela
embelekweni.
(Nanyana ngiwuphi umutjho ozakutlanywa mfundi ikani nakasebenzise
isagesi kuhle). (2)
[10]
UMBUZO 5
5.1 Wabiza umkakhe bona amsize ukuyifuna/ukuyizuma/ukuyiqala kodwana do
ukuyithola. (1)
5.2 Sakufunisa thina besazitjhayisa. (1)
5.3 UMphikwa wavuka ngesamarimarima ngoMgq. wafunana nebhugwana yakhe
yebhanga wangayithola. (1)
5.4 Phela ibhugwana efunwako le azange/akhange akhe ayibone nangelihlo. (2)
5.5 Simumethe umqondo wokunyefula/wokudelela/wokukorhola/wokunyaza. (1)
5.6 Isakhi uNo- simumethe umqondo wokobana umma lo ubizwa ngegama
lezibulo lakhe bese isakhi uNa-simumethe umqondo wokobana ubizwa
ngesibongo sekhabo lapha abelethwa khona. (2)
5.7 Umma wabiza uSipho kodwana do ukusabela.
(Nanyana ngiwuphi umutjho umfundi azozitlamela wona onesenzukuthesi
uzakwamukelwa). (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper