Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
2015
IMITLOMELO: 70
ISIKHATHI: ama-iri ama-2
Iphepheli linamakhasi ali-14.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2015 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2015, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isindebele. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 14
- File size
- 713.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 14
This exam
NSC June Exam 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)20 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)40 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions26 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 2 DBE/2015
SCE
YELELA
1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA C.
ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30)
ISIGABA B: Ukurhunyeza (10)
ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30)
2. Phendula YOKE imibuzo.
3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.
5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.
7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
ezwakalako.
8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40
9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 3 DBE/2015
SCE
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1 Funda itheksthi elandelako bese uphendula imibuzo.
UKUGIDINGWA KWELANGA LEKULULEKO
Ngemva komguruguru weSoweto wangomnyaka we-1976 umzabalazo
wekululeko wathoma ukuba namandla. Iiyuniyoni zabasebenzi zathoma
ukuvuselela nokuqinisa amalungelo weensebenzi. Amakhulukhulu wabantu
ababevela eenhlanganweni zezakhamuzi, zezemidlalo, zabafundi, zabomma
nezekolo bahlangana babumbana ngomnqopho wokulwisana nombuso
wobupurelani. Ngemva kwalokho kwathatha isikhathi eside kulwisanwa
nombuso lo bekwaba khona ababotjhwako, abadingiswako nababulawako.
Ngomnyaka we-1993 umbuso webandlululo wathola igandelelo
eenhlanganweni zezepolotiki zenarha le bekwavunyelanwa ngokubamba
iinkulumiswano ngomThethosisekelo wesikhatjhana ongakhethululi
ngokobutjhaba nombala. Lokho kwaba mhlahlandlela wokusungulwa
kwakarhulumende wokuthoma wentando yenengi. Mhlana amalanga ama-27
kuSihlabantangana ngomnyaka we-1994 kwabanjwa amakhetho
kawokewoke lapha woke umSewula Afrika aba nelungelo lokuzikhethela
ihlangano yezombanganarha ayithandako. UNelson Rolihlahla Mandela
wethulwa esitjhabeni njengoMongameli wokuthoma wentando yenengi.
Indlela eya entandweni yenengi yayingasimnandi ngombana
yayingeyomzabalazo obudisi nowathatha isikhathi eside. Koke lokho
kwabangelwa bupurelani bakarhulumende wedlanzana labantu abamhlophe.
Igadango lokuphikisana nobupurelani lasungula ukuhloma iinhlangano
ezihlukahlukeneko zombanganarha enarheni mazombe. Iinhlanganwezi
zazilwela ikululeko yabantu boke ababeninwa ngokombala. Zaragela phambili
nokujamelana nemithetho yekhethululo yokungaphathwa kwabantu abanzima
ngefanelo nangokulinganako. Ngomnyaka we-1995 kwahlonywa
umThethomlingwa weKululeko embuthanweni owawubanjelwe eKliptown
begodu lokho kwaleya umleyo odzimeleleko weSewula Afrika yentando
yenengi. UmThethomlingwa lo wawuqinisekisa bonyana iSewula Afrika
ngeyabantu boke abahlala kiyo, abanzima nabamhlophe begodu
wawuphikisana norhulumende wamakhuwa owawuphatha abantu ngesandla
sesincele, ngaphandle kokuvumelana nabo.
Qobe mnyaka amalanga nakama-27 kuSihlabantangana, amaSewula Afrika
athatha ilangeli njengelanga lekululeko nelekhetho lokuthoma lentando
yenengi elabanjwa ngomnyaka we-1994. Ngokugidinga ilangeli kunqotjhwe
ukusikhumbuza ngomzabalazo wokufuna ukuzuza iSewula Afrika
etjhaphulukileko, ephatha abantu ngokulingana nangepumelelo esele
siyifikelele thina njengesitjhaba. Kanengi nakugidingwa ilangeli iinkhulumi
zizwakala zikhuthaza woke umuntu omSewula Afrika bona azibandakanye
ekwakhiweni kwendawo engakhethululi ngokobutjhaba, ngokombala,
ngokobulili nangokwamasiko lapha soke sinekululeko khona.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 4 DBE/2015
SCE
Njenganje siqale ukugidinga ilangeli ngombana sithabela ukufunyanwa
kwekululeko. Ilangeli libuye libe lithuba lokobana urhulumende aqinisekise
ngobutjha ukuzibophelela kwakhe ekubumbeni intando yenengi,
ekuthuthukiseni kokwamukeleka kwamasiko ahlukahlukeneko nokubumbana
kwesitjhaba. Lokhu kwenziwa ngaphasi kwerherho lokuqinisekisa abantu
bonyana angeze basamukwa ubuntu babo nangelanga lomhlolo, kungakhethi
bona bangebabuphi ubutjhaba, ikolelo, ubulili nofana ukuzikhethela ubulili
obuthileko.
Thina abantu beSewula Afrika sikhumbula igandelelo lokunganikelwa
ubulungiswa esikhathini esadlulako. Sibuye godu sihloniphe labo
abatlhoriswa ngokulwela ubulungiswa nekululeko enarheni yekhethu nalabo
abasebenzela ukwakha nokuthuthukisa inarha le. Sihlohlozela bona woke
umuntu akholwe bonyana iSewula Afrika ingeyethu soke esihlala kiyo.
UmThethosisekelo weSewula Afrika uhlonitjhwa khulu njengoneragelo
phambili ephasini begodu amaLungelo woBuntu asisahluko esiligugu
ngaphakathi kwawo. Ngaphakathi komThethosisekelo lo sikhona nesahluko
esimanqophana nokuvikelwa kwamalungelo athathwa njengomrabhu
wentando yenengi. Hlangana nokhunye sivikela ikululeko nesithunzi sethu,
sithuthukise ukuphathwa ngokulingana, ukubekezelelana, ukuziphatha
okunokuziphendulela, ukuhlonipha ipilo yomuntu besisekele namanye
amagugu akhona emthethweni lo.
Hlangana namalungelo angaphakathi komThethosisekelo, lilungelo lokuphila,
lokulingana, lokuhlonipha isithunzi sobuntu, lokukhuluma ngokutjhaphuluka,
lokuzikhethela ikolo, ubulunga behlangano, ukuzibandakanya kezepolotiki,
lokubuthana nokutjhagala. Amalungelo wehlalakuhle womnotho nawo
ayingcenye eqakathekileko ngombana inarha iyinarha ngomnotho wayo.
Lokhu kufaka hlangana izenjiwa ezitholakala ngemathunjini wephasi.
Elinye itshwayo elikhethekileko ngomThethosisekelo wethu kukobana abantu
bakghona ukuhloma iinhlangano ezizijameleko ezisekela bezivikele intando
yenengi njengomHloliincwadi mazombe, iKomitjhini yezokuLinganiswa
koBulili, iKomitjhini yamaLungelo woBuntu, iKomitjhini yezamaKhetho
ezijameleko, umVikeli womPhakathi, njll. UmThethosisekelo ujamele
ubuhlakani obuhlanganyelwe babantu beSewula Afrika.
Abantu nababuzwa ngomThethosisekelo baphendula ngokobana bacabanga
bona uqakatheke khulu ngombana wenza amaSewula Afrika azwisise
amalungelo wawo. Uqinisekisa bonyana bathuthukisa bebahlonipha umthetho
ngeenkhathi zoke, ingasi ngelanga lokugidinga ikululeko kwaphela. Abanye
bathi umthetho lo uhlangana kwaleyo ethuthuke khulu ephasini mazombe
begodu uyame ekululekweni nokulingana kwazo zoke izakhamuzi.
Njeke ukukhumbula abomma nabobaba abaziingorho nendima eyadlalwa
zizakhamuzi ezijayelekileko ngenarheni yekhethu nangaphetjheya,
urhulumende ukhombela bonyana boke abantu babumbane ekwakhiweni
kwengomuso elingcono labantu boke. Ukwakhiwa kwesitjhaba kufuna
amaSewula Afrika aphila ipilo esibonelo begodu eqinisekisa bonyana
amagugu nekambisolawulo amunyethwe mThethosisekelo asetjenziswa
ngendlela ekungiyo ngomnqopho wokuthuthukisa umphakathi onzinzileko.
[Ikhutjhwe ephephandabeni iVuk'uzenzele lakaSihlabantangana 2012]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 5 DBE/2015
SCE
1.1.1 Tlola bonyana abantu ebe badosa phambili umguruguru
wangomnyaka we-1976 benziwani? Ipendulo ayibe liphuzu
ELILODWA. (1)
1.1.2 Tlola ilanga, inyanga nomnyaka ekwabanjwa ngawo amakhetho
wokuthoma wentando yenengi. (1)
1.1.3 Tlola bonyana ngikuphi okwasiza ukobana kube nomleyo
odzimeleleko weSewula Afrika yentando yenengi. (2)
1.1.4 Ngokurhunyezweko tlola okwabangela bona indlela eya
entandweni yenengi ingabi ngemnandi. (2)
1.1.5 Tlola isehlakalo sangomnyaka we-1993 esenza bona kugcine
kubanjwe amakhetho wokuthoma wentando yenengi enarheni
yeSewula Afrika. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.1.6 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
UNomzana Mandela wakutjhwa ejele ngomnyaka we …
A 1994 kuSihlabantangana amalanga nakama-27.
B 1994 kuMrhayili amalanga nakali-10.
C 1990 kuMhlolanja amalanga nakama-2.
D 1990 kuMhlolanja amalanga nakali-11. (2)
1.1.7 Ucabanga bona kuyatlhogeka bona qobe mnyaka kubanjwe
iminyanya yokugidinga ilanga lekululekweli na? Sekela isiqunto
osithathako ngomuda OWODWA. (2)
1.1.8 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese
usekela isiqunto osithathako ngawakho amagama.
Ukubelethwa kwentando yenengi enarheni le kwaletha itjhaphuluko
nethabo kiwo woke amaSewula Afrika. (2)
1.1.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo
iqiniso bese usekela ipendulwakho ngelwazi onalo.
Imiguruguru yeSoweto yangomnyaka we-1976 yabangelwa
kungaphakelwa kweensetjenziswa endaweni le. (2)
1.1.10 Ngaphakathi komThethosisekelo kunamalungelo ekufanele bona
ahlonitjhwe, okubalwa hlangana ilungelo lokukhuluma
ngokutjhaphuluka. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali indlela izinto
ezenzeka ngayo, kungaba kusePalamende, emphakathini ohlala
kiwo nakezinye iindawo nje bese uyacoca ngokobana lelilungelo
lihlonitjhwa kangangani. (2)
1.1.11 I-ofisi loMvikeli woMphakathi li-ofisi elizijameleko elingalawulwa
mbuso begodu umsebenzi walo kuvikela amalungelo womphakathi
sekubalwa hlangana nawo la akhulunyiswa endatjaneni engehla.
Coca uveze amazizwakho ngokuqakatheka nofana
ukungakaqakatheki kwe-ofiseli. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 6 DBE/2015
SCE
TJHEJA: YEQA IMIDA EMITHATHU NGAPHAMBI KOKUPHENDULA UMBUZO 1.2.
1.2 Qalisisa iinthombe ezilandelako bese uphendula imibuzo.
Isithombe 1 Isithombe 2
Isithombe 3
[Zikhutjhwe ku-http://www.google.co.za/imgres?imgurl]
1.2.1 Tjhejisisa izembatho ezembethwe babantu abasesithombeni sesi-3
bese utlola ubuzwe babo. (1)
1.2.2 Tlola ngegama ELILODWA okwenziwa mumuntu osesithombeni
soku-1. (1)
1.2.3 Ngokurhunyezweko veza okuqakathekileko abantu
abasesithombeni sesi-3 abafuna bona sikulimuke njengababukeli
besithombesi. Ipendulo ayibe mumutjho OWODWA. (2)
1.2.4 Ucabanga bona abantu abasesithombeni sesithathwaba
bathatjiswe yini. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.2.5 Ucabanga bonyana amaSewula Afrika khulukhulu indlu enzima
yazuzani okwaba yiqophamlando ngalokhu okubonakala
esithombeni soku-1. Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 7 DBE/2015
SCE
1.2.6 Ngokuyelela okutjhiwo etheksthini engehla ku-1.1 nokuvezwe
eenthombenezi ezingehla ku-1.2 ingabe indlela yokuziphatha
kwabantu beSewula Afrika iyakhambisana nalokho okumunyethwe
mThethosisekelo wenarha le na? Sekela ipendulwakho ngomutjho
OWODWA uqalise kumaboni wakho. (2)
[30]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 8 DBE/2015
SCE
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.
IMIYALO:
1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza iinzathu zokobana ukufunda
akupheli.
2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe
etheksthini ngombana uzokulahlekelwa imitlomelo.
5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
UMUNTU UFUNDA ABE ALUPHALE
Ilwazi elisibhodileko linengi kangangokuthi angeze saliqeda. Linjalo nje alikajami
ndawonye, liyatjhugutjhuguluka inga bujamo bezulu esele sibubona amalanga la.
Nalokha nakuthiwa umuntu wenze irhubhululo ngelwazi elithileko, lelolwazi liba
ngelesikhatjhana ngombana nakangaziliselela uzakuthi nakathi phapha athole
sekunabanye esele bameqe ngaphezulu. Ngamanye amagama kutjho bona ukukhula
komuntu ngokwefundo akutjho bona umuntu loyo wazi koke ngelwazi lesifundweso.
Koke lokhu kubangelwa kukhula kwelwazi elikhambisana namatjhuguluko alethwa
yithekhnoloji. Umuntu wangakhambisani namatjhuguluko la usalela emva ngombana
uzakusala nelwazi esele liphelelwe sikhathi.
Umbelethi ubeletha abentwana okufanele abakhulise babe babantu abalungele
ukuqalana nobujamo obungafani naloba akhula kibo. Ikambiso yokubakhulisa iyahluka
kunaleya ayifunda ebabelethini bakhe. Umbelethi owakhula abetjhwa uzibona asalele
emva nakasabambelele ekulumeni eyayisithi iswazi liyamakha umntwana. Abanye
ababelethi bazithola sele baqalene nejele ngebanga lokudzimelela emithethweni
yakade yokukhuliswa kwabentwana.
Abotitjhere abathwasiselwe ubutitjhere bahlala bafunda ipilo yabo yoke. Ubujamo
bezehlalakuhle nobezefundo akudluli iminyaka engehla kwemihlanu
bungakatjhuguluki, njeke nabo ubafumana baragela phambili bazithuthukisa
ukulungiselela abafundi ukungakghona ukuqalana nobujamo obusezako
emaphilwenabo. Lokha nabaragela phambili nokuzithuthukisa, umNyango wezeFundo
uyabasekela ngokubahlelela iimfundobandulo ezibalungiselela iindlela ezitja
zokufundisa.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 9 DBE/2015
SCE
Nakeminye imikhakha yelwazi ukufunda akupheli. Emikhakheni yabonjiniyera,
yemapholiseni, yabososayensi nakeminye imikhakha yezemisebenzi ilwazi lakhona
lihlala lithuthuka mihla namalanga. Qala nje, nangathana abodorhodera abakajami
ngeenzwana baqalane namalwele avumbuka mihla namalanga la ngabe
akusenamuntu ophilako ephasinapha. Ilanga nelanga abodorhodera bafundana
neendlela ezitja zokwelapha amalwele amatjha avelako. Sikhuluma nje abodorhodera
basaragela phambili ngokufundisana nangokubonisana ngeendlela zokwelapha
abangazilandela zokulwisana namalwele afana nentumbantonga, ubulwele bekankere
yeengazi ne-EBHOLA esele buqede isitjhaba ephasini mazombe. Abodorhoderaba
nabangahlala phasi bathi bafunda kade baqeda, amalwele la ngabe aragela phambili
nokudlula nesitjhaba.
Kwamambala umuntu ufunda abe ahlongakale. Ifundo nanyana ngeyawuphi
umkhakha, ayikhulelwa. Amaqhegu, amaqhakazana nabentwana kunezinto ezitja
abazifundako qobe kulilanga. Kungaba yifundo ngokwamasiko, ngokwemindeni,
ngokukhuliswa kwabentwana, ngokwezekolo, ngokwemisebenzi, njll. Yoke
ayinamkhawulo.
[Ithethwe encwadini yeSizulu Sethu yatjhugululelwa esiNdebeleni]
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 10 DBE/2015
SCE
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3
Qalisisa isikhangiso esilandelako bese uphendula imibuzo.
ISIKHANGISO
ZITHOLELE IINKHALI ZOKULWISANA NOKUTLHAYELELWA LILWAZI
YIZA ETHOLILWAZI LIBRARY!
NANGOSONDO SIYAVULA!
Zitholele ilwazi simahla! Indawo ivulekile! Umuntu kuzihlomisa, kumbi
ngaphandlapha!
1. Ukungena umfundi uzokukhupha amaranda ali-R100 qobe ngenyanga.
2. Akubolekiswa iincwadi ezingehla kwezimbili ngelanga.
[Zigugulwe ku-http://www.google.co.za]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 11 DBE/2015
SCE
3.1 Tlola amagama asetjenziswe njengesiqubulo selayibhrari evezwe
esikhangiswenesi. (1)
3.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ujamiselele igama elithalelweko
ngelimqondofana nalo.
Zitholele ilwazi simahla. (1)
3.3 Igama elithi; 'Iinkhali' elisetjenziswe esikhangisweneli lingatjho izinto
ezinengana ngokwesikhangiswesi. Tlola EZIMBILI ocabanga bona lingazitjho. (2)
3.4 Hlathulula ukutjhayisana kwemibono okuvezwa mimitjho elandelako
esesikhangisweni esingehla.
• Zitholele ilwazi simahla.
• Ukungena umfundi uzokukhupha amaranda ali-R100 qobe ngenyanga. (2)
3.5 Ingabe uyini umnqopho wabatloli besikhangiswesi wokusebenzisa amagama
athi; 'Umuntu kuzihlomisa, kumbi ngaphandlapha!'? (2)
3.6 Coca ngokuphumelela kokusetjenziswa kwamaqhinga wokukhangisa
asetjenziswe mtloli wesikhangiswesi. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 12 DBE/2015
SCE
TJHEJA: YEQA IMIDA EMITHATHU NGAPHAMBI KOKUPHENDULA UMBUZO 4
UMBUZO 4
Qalisisa ikhathuni elandelako bese uphendula imibuzo.
IKHATHUNI
4.1 Ibizo elisetjenziswe ekulumeni kamaluleki elithi; 'mdobhiindaba' libizovanga.
Tlola iinkhekhe zekulumo ezimbili ezakhe ibizweli. (2)
4.2 Tsomula igama elisetjenziswe njengesiphawulo esikhangisweni esingehla
uzakhele ngaso umutjho ozozitlamela wona. (2)
4.3 Ngokuyelela imithetho nemithetjhwana yokutlola nokupeledwa kwamagama
elimini lesiNdebele. Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo ulungise
okungakalungi kiwo.
Iofisi yabaluleki babafundi. (2)
4.4 Phendula umbuzo ongenzasi ngoLiqiniso nofana Mbono bese usekela
isiqunto osithathako.
Iimfundo ezibonakala ekhathunini engehla zikuvumela bona uthathe
kwaphela ibizelo lokuba mdobhiindaba. (2)
4.5 Tsomula amagama asisaga asetjenziswe ekhathunini engehla uwasebenzise
emutjhweni ozozitlamela wona kubonakale bona uyayazi ihlathululo yaso. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 13 DBE/2015
SCE
UMBUZO 5
Funda itheksthi elandelako bese uphendula imibuzo.
UMphikwa wavuka ngesamarimarima ngoMgqibelo wafunana nebhugwana yakhe
yebhanga wangayithola. Wabiza umkakhe bona amsize ukuyibhudula kodwana do
ukuyithola. Ilanga labe lathi qakalala lapha.
UNoSponono wabasitjho ngehliziyo athi; 'Abakubonako bafile ziinhleko sinakanaka
ndina. Furuludlha beliyokutjhinga. Kanti abathe ungokufihla izinto zakho bathe
uzifihlele ebudlhayeleni? Uzasubone.' Mbala uMphikwa angasaba nekani.
'Sewuzininde ngani-ke ebuswenapha Msweswe? Sikufunisile thina besazitjhayisa',
kwatjho umkakhe uNoSponono, onguNaSukwini.
UNaSukwini wazi bona imali yendodakwakhe kade yaphela. Nebhugwana efunwako le
abakayazi, azange akhe ayibone nangelihlo. 'Lisa amadoda nefihlo', watjho abetha
izandla umfazabantu angena ngephunyaneni ngombana nelanga seliyokutjhinga,
kufuze abeke iimpoto eziko apheke ukudla kwantambama. UJali yena ungekumbeni
yokulala selafile ziinhloni ngombana uyazi bona waleya amala watjela umkakhe bona
imali iphelile. Qala-ke namhlanje ikghuru iphume ngeqepheni.
Amapatlagwana selafuthelwe le, ugadanga phasi ngeenyawokazi ugala. Nalokho
akasakuboni ucabanga ngemadlana ebeyisasalele ngebhugwaneni engabonakaliko le.
Phela ubazitjela bona uzakuthi angayikhupha kube ngiyo ancenga ngayo amalalo
kumanakhe labantwana nakasemsebenzini phakathi kweveke.
5.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela isenzo esithalelweko
ngesimqondofana naso.
Wabiza umkakhe bona amsize ukuyibhudula kodwana do ukuyithola. (1)
5.2 Tlola umutjho ongenzasi lo ube sesikhathini esadlulako.
Sikufunisile thina besazitjhayisa. (1)
5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese kuthi igama elithalelweko
ulijamiselele ngesirhunyezo salo.
UMphikwa wavuka ngesamarimarima ngoMgqibelo wafunana nebhugwana
yakhe yebhanga wangayithola. (1)
5.4 Tlola umutjho ongenzasi lo uveze umqondo wokulandula kodwana ungalahli
isikhathi okiso.
Phela ibhugwana efunwako le wakhe wayibona ngelihlo. (2)
5.5 Tlola umqondo omunyethwe silungelelo esithalelwe emutjhweni ongenzasi.
Abakubonako bafile ziinhleko sinakanaka ndina. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 14 DBE/2015
SCE
5.6 Tlola bewuhlathulule umehluko wemiqondo emunyethwe zizakhi ezithalelwe
emutjhweni ongenzasi. Ipendulo ayibe mumutjho OWODWA.
'Sikufunisile thina besazitjhayisa', kwatjho umkakhe uNoSponono,
onguNaSukwini. (2)
5.7 Thatha isenzukuthi esisetjenziswe emutjhweni wesibili etheksthini engehla
uzakhele wakho umutjho ukhombise bona uyayazi ihlathululo yaso. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum