Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12201514 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2015, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) 2015 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-14. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 2 DBE/2015 SCE YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B, kanye NESIGABA C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE. 5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40 9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 3 DBE/2015 SCE ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2. 1.1 Funda itheksthi elandelako bese uphendula imibuzo. UKUGIDINGWA KWELANGA LEKULULEKO Ngemva komguruguru weSoweto wangomnyaka we-1976 umzabalazo wekululeko wathoma ukuba namandla. Iiyuniyoni zabasebenzi zathoma ukuvuselela nokuqinisa amalungelo weensebenzi. Amakhulukhulu wabantu ababevela eenhlanganweni zezakhamuzi, zezemidlalo, zabafundi, zabomma nezekolo bahlangana babumbana ngomnqopho wokulwisana nombuso wobupurelani. Ngemva kwalokho kwathatha isikhathi eside kulwisanwa nombuso lo bekwaba khona ababotjhwako, abadingiswako nababulawako. Ngomnyaka we-1993 umbuso webandlululo wathola igandelelo eenhlanganweni zezepolotiki zenarha le bekwavunyelanwa ngokubamba iinkulumiswano ngomThethosisekelo wesikhatjhana ongakhethululi ngokobutjhaba nombala. Lokho kwaba mhlahlandlela wokusungulwa kwakarhulumende wokuthoma wentando yenengi. Mhlana amalanga ama-27 kuSihlabantangana ngomnyaka we-1994 kwabanjwa amakhetho kawokewoke lapha woke umSewula Afrika aba nelungelo lokuzikhethela ihlangano yezombanganarha ayithandako. UNelson Rolihlahla Mandela wethulwa esitjhabeni njengoMongameli wokuthoma wentando yenengi. Indlela eya entandweni yenengi yayingasimnandi ngombana yayingeyomzabalazo obudisi nowathatha isikhathi eside. Koke lokho kwabangelwa bupurelani bakarhulumende wedlanzana labantu abamhlophe. Igadango lokuphikisana nobupurelani lasungula ukuhloma iinhlangano ezihlukahlukeneko zombanganarha enarheni mazombe. Iinhlanganwezi zazilwela ikululeko yabantu boke ababeninwa ngokombala. Zaragela phambili nokujamelana nemithetho yekhethululo yokungaphathwa kwabantu abanzima ngefanelo nangokulinganako. Ngomnyaka we-1995 kwahlonywa umThethomlingwa weKululeko embuthanweni owawubanjelwe eKliptown begodu lokho kwaleya umleyo odzimeleleko weSewula Afrika yentando yenengi. UmThethomlingwa lo wawuqinisekisa bonyana iSewula Afrika ngeyabantu boke abahlala kiyo, abanzima nabamhlophe begodu wawuphikisana norhulumende wamakhuwa owawuphatha abantu ngesandla sesincele, ngaphandle kokuvumelana nabo. Qobe mnyaka amalanga nakama-27 kuSihlabantangana, amaSewula Afrika athatha ilangeli njengelanga lekululeko nelekhetho lokuthoma lentando yenengi elabanjwa ngomnyaka we-1994. Ngokugidinga ilangeli kunqotjhwe ukusikhumbuza ngomzabalazo wokufuna ukuzuza iSewula Afrika etjhaphulukileko, ephatha abantu ngokulingana nangepumelelo esele siyifikelele thina njengesitjhaba. Kanengi nakugidingwa ilangeli iinkhulumi zizwakala zikhuthaza woke umuntu omSewula Afrika bona azibandakanye ekwakhiweni kwendawo engakhethululi ngokobutjhaba, ngokombala, ngokobulili nangokwamasiko lapha soke sinekululeko khona. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 4 DBE/2015 SCE Njenganje siqale ukugidinga ilangeli ngombana sithabela ukufunyanwa kwekululeko. Ilangeli libuye libe lithuba lokobana urhulumende aqinisekise ngobutjha ukuzibophelela kwakhe ekubumbeni intando yenengi, ekuthuthukiseni kokwamukeleka kwamasiko ahlukahlukeneko nokubumbana kwesitjhaba. Lokhu kwenziwa ngaphasi kwerherho lokuqinisekisa abantu bonyana angeze basamukwa ubuntu babo nangelanga lomhlolo, kungakhethi bona bangebabuphi ubutjhaba, ikolelo, ubulili nofana ukuzikhethela ubulili obuthileko. Thina abantu beSewula Afrika sikhumbula igandelelo lokunganikelwa ubulungiswa esikhathini esadlulako. Sibuye godu sihloniphe labo abatlhoriswa ngokulwela ubulungiswa nekululeko enarheni yekhethu nalabo abasebenzela ukwakha nokuthuthukisa inarha le. Sihlohlozela bona woke umuntu akholwe bonyana iSewula Afrika ingeyethu soke esihlala kiyo. UmThethosisekelo weSewula Afrika uhlonitjhwa khulu njengoneragelo phambili ephasini begodu amaLungelo woBuntu asisahluko esiligugu ngaphakathi kwawo. Ngaphakathi komThethosisekelo lo sikhona nesahluko esimanqophana nokuvikelwa kwamalungelo athathwa njengomrabhu wentando yenengi. Hlangana nokhunye sivikela ikululeko nesithunzi sethu, sithuthukise ukuphathwa ngokulingana, ukubekezelelana, ukuziphatha okunokuziphendulela, ukuhlonipha ipilo yomuntu besisekele namanye amagugu akhona emthethweni lo. Hlangana namalungelo angaphakathi komThethosisekelo, lilungelo lokuphila, lokulingana, lokuhlonipha isithunzi sobuntu, lokukhuluma ngokutjhaphuluka, lokuzikhethela ikolo, ubulunga behlangano, ukuzibandakanya kezepolotiki, lokubuthana nokutjhagala. Amalungelo wehlalakuhle womnotho nawo ayingcenye eqakathekileko ngombana inarha iyinarha ngomnotho wayo. Lokhu kufaka hlangana izenjiwa ezitholakala ngemathunjini wephasi. Elinye itshwayo elikhethekileko ngomThethosisekelo wethu kukobana abantu bakghona ukuhloma iinhlangano ezizijameleko ezisekela bezivikele intando yenengi njengomHloliincwadi mazombe, iKomitjhini yezokuLinganiswa koBulili, iKomitjhini yamaLungelo woBuntu, iKomitjhini yezamaKhetho ezijameleko, umVikeli womPhakathi, njll. UmThethosisekelo ujamele ubuhlakani obuhlanganyelwe babantu beSewula Afrika. Abantu nababuzwa ngomThethosisekelo baphendula ngokobana bacabanga bona uqakatheke khulu ngombana wenza amaSewula Afrika azwisise amalungelo wawo. Uqinisekisa bonyana bathuthukisa bebahlonipha umthetho ngeenkhathi zoke, ingasi ngelanga lokugidinga ikululeko kwaphela. Abanye bathi umthetho lo uhlangana kwaleyo ethuthuke khulu ephasini mazombe begodu uyame ekululekweni nokulingana kwazo zoke izakhamuzi. Njeke ukukhumbula abomma nabobaba abaziingorho nendima eyadlalwa zizakhamuzi ezijayelekileko ngenarheni yekhethu nangaphetjheya, urhulumende ukhombela bonyana boke abantu babumbane ekwakhiweni kwengomuso elingcono labantu boke. Ukwakhiwa kwesitjhaba kufuna amaSewula Afrika aphila ipilo esibonelo begodu eqinisekisa bonyana amagugu nekambisolawulo amunyethwe mThethosisekelo asetjenziswa ngendlela ekungiyo ngomnqopho wokuthuthukisa umphakathi onzinzileko. [Ikhutjhwe ephephandabeni iVuk'uzenzele lakaSihlabantangana 2012] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 5 DBE/2015 SCE 1.1.1 Tlola bonyana abantu ebe badosa phambili umguruguru wangomnyaka we-1976 benziwani? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 1.1.2 Tlola ilanga, inyanga nomnyaka ekwabanjwa ngawo amakhetho wokuthoma wentando yenengi. (1) 1.1.3 Tlola bonyana ngikuphi okwasiza ukobana kube nomleyo odzimeleleko weSewula Afrika yentando yenengi. (2) 1.1.4 Ngokurhunyezweko tlola okwabangela bona indlela eya entandweni yenengi ingabi ngemnandi. (2) 1.1.5 Tlola isehlakalo sangomnyaka we-1993 esenza bona kugcine kubanjwe amakhetho wokuthoma wentando yenengi enarheni yeSewula Afrika. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.6 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. UNomzana Mandela wakutjhwa ejele ngomnyaka we … A 1994 kuSihlabantangana amalanga nakama-27. B 1994 kuMrhayili amalanga nakali-10. C 1990 kuMhlolanja amalanga nakama-2. D 1990 kuMhlolanja amalanga nakali-11. (2) 1.1.7 Ucabanga bona kuyatlhogeka bona qobe mnyaka kubanjwe iminyanya yokugidinga ilanga lekululekweli na? Sekela isiqunto osithathako ngomuda OWODWA. (2) 1.1.8 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako ngawakho amagama. Ukubelethwa kwentando yenengi enarheni le kwaletha itjhaphuluko nethabo kiwo woke amaSewula Afrika. (2) 1.1.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusilo iqiniso bese usekela ipendulwakho ngelwazi onalo. Imiguruguru yeSoweto yangomnyaka we-1976 yabangelwa kungaphakelwa kweensetjenziswa endaweni le. (2) 1.1.10 Ngaphakathi komThethosisekelo kunamalungelo ekufanele bona ahlonitjhwe, okubalwa hlangana ilungelo lokukhuluma ngokutjhaphuluka. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali indlela izinto ezenzeka ngayo, kungaba kusePalamende, emphakathini ohlala kiwo nakezinye iindawo nje bese uyacoca ngokobana lelilungelo lihlonitjhwa kangangani. (2) 1.1.11 I-ofisi loMvikeli woMphakathi li-ofisi elizijameleko elingalawulwa mbuso begodu umsebenzi walo kuvikela amalungelo womphakathi sekubalwa hlangana nawo la akhulunyiswa endatjaneni engehla. Coca uveze amazizwakho ngokuqakatheka nofana ukungakaqakatheki kwe-ofiseli. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 6 DBE/2015 SCE TJHEJA: YEQA IMIDA EMITHATHU NGAPHAMBI KOKUPHENDULA UMBUZO 1.2. 1.2 Qalisisa iinthombe ezilandelako bese uphendula imibuzo. Isithombe 1 Isithombe 2 Isithombe 3 [Zikhutjhwe ku-http://www.google.co.za/imgres?imgurl] 1.2.1 Tjhejisisa izembatho ezembethwe babantu abasesithombeni sesi-3 bese utlola ubuzwe babo. (1) 1.2.2 Tlola ngegama ELILODWA okwenziwa mumuntu osesithombeni soku-1. (1) 1.2.3 Ngokurhunyezweko veza okuqakathekileko abantu abasesithombeni sesi-3 abafuna bona sikulimuke njengababukeli besithombesi. Ipendulo ayibe mumutjho OWODWA. (2) 1.2.4 Ucabanga bona abantu abasesithombeni sesithathwaba bathatjiswe yini. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2.5 Ucabanga bonyana amaSewula Afrika khulukhulu indlu enzima yazuzani okwaba yiqophamlando ngalokhu okubonakala esithombeni soku-1. Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 7 DBE/2015 SCE 1.2.6 Ngokuyelela okutjhiwo etheksthini engehla ku-1.1 nokuvezwe eenthombenezi ezingehla ku-1.2 ingabe indlela yokuziphatha kwabantu beSewula Afrika iyakhambisana nalokho okumunyethwe mThethosisekelo wenarha le na? Sekela ipendulwakho ngomutjho OWODWA uqalise kumaboni wakho. (2) [30] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 8 DBE/2015 SCE ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi elandelako bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza iinzathu zokobana ukufunda akupheli. 2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko. 3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini ngombana uzokulahlekelwa imitlomelo. 5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. UMUNTU UFUNDA ABE ALUPHALE Ilwazi elisibhodileko linengi kangangokuthi angeze saliqeda. Linjalo nje alikajami ndawonye, liyatjhugutjhuguluka inga bujamo bezulu esele sibubona amalanga la. Nalokha nakuthiwa umuntu wenze irhubhululo ngelwazi elithileko, lelolwazi liba ngelesikhatjhana ngombana nakangaziliselela uzakuthi nakathi phapha athole sekunabanye esele bameqe ngaphezulu. Ngamanye amagama kutjho bona ukukhula komuntu ngokwefundo akutjho bona umuntu loyo wazi koke ngelwazi lesifundweso. Koke lokhu kubangelwa kukhula kwelwazi elikhambisana namatjhuguluko alethwa yithekhnoloji. Umuntu wangakhambisani namatjhuguluko la usalela emva ngombana uzakusala nelwazi esele liphelelwe sikhathi. Umbelethi ubeletha abentwana okufanele abakhulise babe babantu abalungele ukuqalana nobujamo obungafani naloba akhula kibo. Ikambiso yokubakhulisa iyahluka kunaleya ayifunda ebabelethini bakhe. Umbelethi owakhula abetjhwa uzibona asalele emva nakasabambelele ekulumeni eyayisithi iswazi liyamakha umntwana. Abanye ababelethi bazithola sele baqalene nejele ngebanga lokudzimelela emithethweni yakade yokukhuliswa kwabentwana. Abotitjhere abathwasiselwe ubutitjhere bahlala bafunda ipilo yabo yoke. Ubujamo bezehlalakuhle nobezefundo akudluli iminyaka engehla kwemihlanu bungakatjhuguluki, njeke nabo ubafumana baragela phambili bazithuthukisa ukulungiselela abafundi ukungakghona ukuqalana nobujamo obusezako emaphilwenabo. Lokha nabaragela phambili nokuzithuthukisa, umNyango wezeFundo uyabasekela ngokubahlelela iimfundobandulo ezibalungiselela iindlela ezitja zokufundisa. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 9 DBE/2015 SCE Nakeminye imikhakha yelwazi ukufunda akupheli. Emikhakheni yabonjiniyera, yemapholiseni, yabososayensi nakeminye imikhakha yezemisebenzi ilwazi lakhona lihlala lithuthuka mihla namalanga. Qala nje, nangathana abodorhodera abakajami ngeenzwana baqalane namalwele avumbuka mihla namalanga la ngabe akusenamuntu ophilako ephasinapha. Ilanga nelanga abodorhodera bafundana neendlela ezitja zokwelapha amalwele amatjha avelako. Sikhuluma nje abodorhodera basaragela phambili ngokufundisana nangokubonisana ngeendlela zokwelapha abangazilandela zokulwisana namalwele afana nentumbantonga, ubulwele bekankere yeengazi ne-EBHOLA esele buqede isitjhaba ephasini mazombe. Abodorhoderaba nabangahlala phasi bathi bafunda kade baqeda, amalwele la ngabe aragela phambili nokudlula nesitjhaba. Kwamambala umuntu ufunda abe ahlongakale. Ifundo nanyana ngeyawuphi umkhakha, ayikhulelwa. Amaqhegu, amaqhakazana nabentwana kunezinto ezitja abazifundako qobe kulilanga. Kungaba yifundo ngokwamasiko, ngokwemindeni, ngokukhuliswa kwabentwana, ngokwezekolo, ngokwemisebenzi, njll. Yoke ayinamkhawulo. [Ithethwe encwadini yeSizulu Sethu yatjhugululelwa esiNdebeleni] IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 10 DBE/2015 SCE ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Qalisisa isikhangiso esilandelako bese uphendula imibuzo. ISIKHANGISO ZITHOLELE IINKHALI ZOKULWISANA NOKUTLHAYELELWA LILWAZI YIZA ETHOLILWAZI LIBRARY! NANGOSONDO SIYAVULA! Zitholele ilwazi simahla! Indawo ivulekile! Umuntu kuzihlomisa, kumbi ngaphandlapha! 1. Ukungena umfundi uzokukhupha amaranda ali-R100 qobe ngenyanga. 2. Akubolekiswa iincwadi ezingehla kwezimbili ngelanga. [Zigugulwe ku-http://www.google.co.za] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 11 DBE/2015 SCE 3.1 Tlola amagama asetjenziswe njengesiqubulo selayibhrari evezwe esikhangiswenesi. (1) 3.2 Buyelela utlole umutjho ongenzasi kodwana ujamiselele igama elithalelweko ngelimqondofana nalo. Zitholele ilwazi simahla. (1) 3.3 Igama elithi; 'Iinkhali' elisetjenziswe esikhangisweneli lingatjho izinto ezinengana ngokwesikhangiswesi. Tlola EZIMBILI ocabanga bona lingazitjho. (2) 3.4 Hlathulula ukutjhayisana kwemibono okuvezwa mimitjho elandelako esesikhangisweni esingehla. • Zitholele ilwazi simahla. • Ukungena umfundi uzokukhupha amaranda ali-R100 qobe ngenyanga. (2) 3.5 Ingabe uyini umnqopho wabatloli besikhangiswesi wokusebenzisa amagama athi; 'Umuntu kuzihlomisa, kumbi ngaphandlapha!'? (2) 3.6 Coca ngokuphumelela kokusetjenziswa kwamaqhinga wokukhangisa asetjenziswe mtloli wesikhangiswesi. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 12 DBE/2015 SCE TJHEJA: YEQA IMIDA EMITHATHU NGAPHAMBI KOKUPHENDULA UMBUZO 4 UMBUZO 4 Qalisisa ikhathuni elandelako bese uphendula imibuzo. IKHATHUNI 4.1 Ibizo elisetjenziswe ekulumeni kamaluleki elithi; 'mdobhiindaba' libizovanga. Tlola iinkhekhe zekulumo ezimbili ezakhe ibizweli. (2) 4.2 Tsomula igama elisetjenziswe njengesiphawulo esikhangisweni esingehla uzakhele ngaso umutjho ozozitlamela wona. (2) 4.3 Ngokuyelela imithetho nemithetjhwana yokutlola nokupeledwa kwamagama elimini lesiNdebele. Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo ulungise okungakalungi kiwo. Iofisi yabaluleki babafundi. (2) 4.4 Phendula umbuzo ongenzasi ngoLiqiniso nofana Mbono bese usekela isiqunto osithathako. Iimfundo ezibonakala ekhathunini engehla zikuvumela bona uthathe kwaphela ibizelo lokuba mdobhiindaba. (2) 4.5 Tsomula amagama asisaga asetjenziswe ekhathunini engehla uwasebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kubonakale bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 13 DBE/2015 SCE UMBUZO 5 Funda itheksthi elandelako bese uphendula imibuzo. UMphikwa wavuka ngesamarimarima ngoMgqibelo wafunana nebhugwana yakhe yebhanga wangayithola. Wabiza umkakhe bona amsize ukuyibhudula kodwana do ukuyithola. Ilanga labe lathi qakalala lapha. UNoSponono wabasitjho ngehliziyo athi; 'Abakubonako bafile ziinhleko sinakanaka ndina. Furuludlha beliyokutjhinga. Kanti abathe ungokufihla izinto zakho bathe uzifihlele ebudlhayeleni? Uzasubone.' Mbala uMphikwa angasaba nekani. 'Sewuzininde ngani-ke ebuswenapha Msweswe? Sikufunisile thina besazitjhayisa', kwatjho umkakhe uNoSponono, onguNaSukwini. UNaSukwini wazi bona imali yendodakwakhe kade yaphela. Nebhugwana efunwako le abakayazi, azange akhe ayibone nangelihlo. 'Lisa amadoda nefihlo', watjho abetha izandla umfazabantu angena ngephunyaneni ngombana nelanga seliyokutjhinga, kufuze abeke iimpoto eziko apheke ukudla kwantambama. UJali yena ungekumbeni yokulala selafile ziinhloni ngombana uyazi bona waleya amala watjela umkakhe bona imali iphelile. Qala-ke namhlanje ikghuru iphume ngeqepheni. Amapatlagwana selafuthelwe le, ugadanga phasi ngeenyawokazi ugala. Nalokho akasakuboni ucabanga ngemadlana ebeyisasalele ngebhugwaneni engabonakaliko le. Phela ubazitjela bona uzakuthi angayikhupha kube ngiyo ancenga ngayo amalalo kumanakhe labantwana nakasemsebenzini phakathi kweveke. 5.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese ujamiselela isenzo esithalelweko ngesimqondofana naso. Wabiza umkakhe bona amsize ukuyibhudula kodwana do ukuyithola. (1) 5.2 Tlola umutjho ongenzasi lo ube sesikhathini esadlulako. Sikufunisile thina besazitjhayisa. (1) 5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese kuthi igama elithalelweko ulijamiselele ngesirhunyezo salo. UMphikwa wavuka ngesamarimarima ngoMgqibelo wafunana nebhugwana yakhe yebhanga wangayithola. (1) 5.4 Tlola umutjho ongenzasi lo uveze umqondo wokulandula kodwana ungalahli isikhathi okiso. Phela ibhugwana efunwako le wakhe wayibona ngelihlo. (2) 5.5 Tlola umqondo omunyethwe silungelelo esithalelwe emutjhweni ongenzasi. Abakubonako bafile ziinhleko sinakanaka ndina. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 14 DBE/2015 SCE 5.6 Tlola bewuhlathulule umehluko wemiqondo emunyethwe zizakhi ezithalelwe emutjhweni ongenzasi. Ipendulo ayibe mumutjho OWODWA. 'Sikufunisile thina besazitjhayisa', kwatjho umkakhe uNoSponono, onguNaSukwini. (2) 5.7 Thatha isenzukuthi esisetjenziswe emutjhweni wesibili etheksthini engehla uzakhele wakho umutjho ukhombise bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all