Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
2015
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 80
Imemorandamu le inamakhasi ama-25.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2015 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Memo
Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2015, 25 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isindebele. Memorandum, 25 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 25
- File size
- 1.8 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 25
This exam
NSC June Exam 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Ubukghwari / Literature (Set Works)40 marks
- Question 7Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 2 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA
1. Nangabe umfundi uphendule imibuzo engaphezu kwenani elibekiweko
tshwaya ipendulo yokuthoma kwaphela. (Umfundi akakafaneli aphendule
umbuzo omude nomfitjhani ngencwadi eyodwa)
2. Nangabe umfundi uphendule imibuzo emi-4 ngaphasi kwesigaba A, (Iinkondlo
eziboniweko), tshwaya imibuzo emibili yokuthoma kwaphela.
3. Nangabe umfundi uphendule imibuzo emibili emifitjhani nofana emibili emide
ngaphasi kwesigaba B nesigaba C, tshwaya umbuzo wokuthoma omfitjhani
newokuthoma omude bese ulisa elandelako. (Nangabe umfundi uphendule
imibuzo yomi-4 tshwaya umbuzo wokuthoma ngaphasi kwesigaba ngasinye).
4. Nangabe umfundi utlole iimpendulo ezimbili, yokuthoma ingasiyo
elindelekileko bese yesibili kungelindelekileko tshwaya yokuthoma yesibili
ungayitjheja (Ungayitshwaya).
5. Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngendlela ekunonjorwe ngayo ephepheni
lemibuzo, tshwaya ngendlela imemorandamu inonjorwe ngayo.
6. Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama emutjhweni/emudeni kutjhugulula
elikutjhoko ungawutlomelisi. Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama
emutjhweni/emudeni akutjhugululi elikutjhoko utlomelise.
7. Imibuzo ema-eseyi (Imibuzo emide)
Nangabe inani lamagama asetjenzisweko e-eseyini mancani, ungamjezisi
umfundi ngombana sele azijezise yena ngokwakhe. Nangabe i-eseyi yide
khulu tshwaya kufikela enanini elibekiweko lamagama.
(TJHEJA: SEBENZISA IGRIDI NAMATSHWAYO WOKUTSHWAYA
UMBUZO LO NGOKUYELELA).
8. Imibuzo emifitjhani
Nangabe umfundi akakasebenzisi iindzubhuli nakabawiwe bona adzubhule
ipendulwakhe akangajeziswa.
9. YELELA: Iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, liqiniso nofana mbono,
liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono
omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo
esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa isekelo kwaphela
(IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 3 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: IINKONDLO
UMBUZO 1: ITJHUGULUKO – JN Malobola
Ummongondaba ngilokho okutjhiwo yikondlo. Ummongondaba omunyethwe yikondlo
engehla le kukufa ihliziyo, kungabi nendaba komuntu nanyana enza izinto ezimbi.
Ikhetho magama; magama akhethekileko asetjenziswa yimbongi ekondlweni ukuveza
nofana ukuphumelelisa umlayezo ewuthulako. La magama aragisela ikondlo phambili
ngokubeka epepeneneni lokho ekuhlosileko.
Imbongi isebenzise amagama alandelako ukuveza tjhatjhalazi ummongondaba
wekondlo le.
- Uzenze usiyazi ungazi > imbongi beyizenza umuntu owazi into yoke, bengeze
wayitjela ikulalele nanyana ithathe iiyeleliso zakho.
- Ngikho ukuhlonga indlebe > imbongi beyingezwa nayitjelwako izenzela lokho
okufunwa ngiyo.
- Zabantu zazidojwa ngodli > imbongi begade ithatha nanyana yini eyifunako
emntwini begodu ikwenza ngelunya ngaphandle kokuyibawa into leyo eyifunako.
- Zaziba ngezami ngodli > imbongi yoke into bekuba ngeyayo. Beyithatha ngekani
kunganamuntu oyilwisako.
- Kwakulila abazikakarelako, Bapatjazwe babe bomvu be! > imbongi itjengisa
ukungabi nezwelo ngombana nalokha umuntu nakala nalokho okufunwa ngiyo
bekagcina ngokulila bekabetjhwe kabuhlungu agcine sele aphuma neengazi.
Nalapho bekanganandaba neengazi zakhezo, beyiragela phambili ngokuthatha
ekufunako.
- Ngangigangela saqhegwana > imbongi beyingakhethi bona igangela umuntu
ongangani. Amaqhegwana nawo bewenziwa soneso sokuthathelwa izinto
nokubetjhwa nange iqhegwelo lingafuni nezinto zalo.
- Ngangigangela sasilukazi > imbongi ithi beyithathela neenlukazana ingasaqali
nobulili kodwana iziqalele lokhu ekufunako ngaleso sikhathi.
- Ikani, ukwelelesa, kwakumphako > ukuveza ubuhlongandlebe bayo imbongi yoke
into yayo begade iyenza ngekani. Ukwelelesa kwakuyinto eseengazini zayo
ngombana kiyo besele kufana nokuphatha umphako nofana nokwenza into qobe
lilanga.
- Ijele kwakulikhaya > imbongi bekumumuntu olelesa khulu ngikho sele ibiza nejele
ngekhaya layo ngombana bekungapheli isikhathi eside ingakabotjhwa mapholisa
ngokulelesela abantu.
- Ukuzisola nokubuyela emva ngangingakubhudangi > imbongi bekumumuntu
onesihlungu esikhulu ngombana nalapho yonele umuntu beyingazisoli,
beyingacabangi nokuyokubetha irhobhe emntwini loyo imbawe bona ayilibalele.
- Ngangimuzwa ubaba, abhibhidlha amagwebu > imbongi yayingenalo izwelo
ngitjho nakuyise mbala beyinganandaba nobuhlungu egade imzwisa bona
ngokungamlaleli imbona kwanga uyazenzisa.
Nasiyelela amaphuzu ahlathululwe ngehla la singatjho bona imbongi iphumelele
ukusebenzisa ikhetho magama elinembako ukusivezela ummongondaba wekondlo le. [10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YEZEMITLOLO: IINKONDLO [10 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO 6–7 4–5 3 2 0–1
-Umfundi uhlathulule isihloko -Umfundi utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -Isihloko akakasizwisisi kuhle. -Iimpendulo ezinikelweko
Ukuhlathululwa kwekondlo: ngokungeneleleko begodu isihloko. bewasihlathulula ngendlela -Ubuyelele amaphuzu kezinye azizwakali begodu
Ukungenelela kokunikelwa uwathinte woke amaphuzu ephakathi. Imininingwana iindawo uveze namaphuzu azikanamatheli esihlokweni
kwamaphuzu azwakalako, amayelana nekondlo. -limpendulo pheze ayikavezwa yoke. angafunekiko. esinikelweko, kubudisi
ukusekela kanye nelwazi ziyakhambelana nesihloko. -Akakatloli amaphuzu ukuzilandela ngombana
lekondlo. -Uphendule ngendlela ehle -Amaphuzu amanengi asekela azwakalako/Amaphuzu azikhambelani nombuzo.
khulu. Kunamaphuzu amanengi -lmibono esekelweko ikhona imibono akakavezwa ngendlela awatlolileko akakasekelwa kuhle -Uhlulekile ukunikela iimpendulo
asekelwe ngokunemba begodu kodwana ayikavezwa yoke eyanelisako. Unelwazi bekwazwakala. ekungizo.
7 AMAMAKSI anqotjhiswe ekondlweni. begodu ayikasekelwa elisezingeni eliphasi lekondlo. -Akayazi kuhle ikondlo Ie. -Amaphuzu ambalwa
njengombana bekulindelekile. awanikeleko akakasekelwa.
-Ikondlo uyizwisise kuhle khulu. -Umfundi ikondlo akayazi kuhle.
-Kunobufakazi obutjengisa
bonyana uyayizwisisa ikondlo.
ISAKHIWO NELIMI 3 2 1
-Umtlolo unesakhiwo esihle -Umtlolo unesakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi besakhiwo -lkondlo ayikethulwa ngefanelo. -Kubudisi ukutjho bonyana
Isakhiwo, ukulandelana khulukhulu nokusekelwa nokusekelwa kwemibono sekondlo. kukhulunywe ngokwanelisako
kwamaphuzu kanye kwemibono okulandelekako. okulandelekako. -Ukungakahlelwa kuhle ngikho ngesihloko.
nokwethulwa: Ukuzwakala -Ikondlo ayinakho okwenza ukulandelana -Abukho ubufakazi bokuhlelwa
kwelimi kanye nokuzwakala -Isingeniso, isiphetho neengaba -lsingeniso, isiphetho neengaba ukunamathelana kwamaphuzu kwamaphuzu kungezwakali. kwesakhiwo nanyana
kwamaphuzu. kuhleleke kuhle khulu. kuhleleke kuhle. begodu ayilandeleki. -Kuneemphoso ezinengi zelimi ukulandelana kwamaphuzu.
begodu nokusetjenziswa kwelimi -Ilimi elisetjenzisiweko
-lmibono iyazwakala -lmibono iyazwakala -Kuneemphoso ezenziwe okunganembiko kwenza umtlolo Iisezingeni eliphasi khulu
3 AMAMAKSI beyisekelwe kuhle khulu. beyisekelwe kuhle. elimini, ekuzwakaleni kwekondlo lo ungezwakali. begodu alizwakali.
kanye nekuhlelweni kodwana
-Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa iingaba zakhiwe kuhle.
kwamaphuzu kuhle kutjengisa kwamaphuzu kuhle.
ukutjhuja kwengqondo.
IRHERHO LAMAMAKSI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
YELELA: Nangabe umfundi akakatloli okukhambelana nombuzo/nokumumethweko begodu sewazitlolela umtlolo nje
ongavezi okubuziweko, mtlomelise i-0 kokubili okumumethweko, isakhiwo nelimi.
ISITJENGISO: km- (tlola imitlomelo efunyenwe mfundi kokumunyethweko)
Sk-/L- (tlola imitlomelo efunyenwe mfundi esakhiweni nelimi)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 5 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 2: Isizi – JN Malobola
2.1 Ligama elithi, 'Ilanga'. (1)
2.2 Kungombana kungoMvulo badiniwe. (1)
2.3 Ummongondaba wekondlo le kuketuka kwebhesi okwadlula nemiphefumulo
yabotitjhere, abafundi neensebenzi zombuso waKwaNdebele. (2)
2.4 Mqondo wokobana abanye babantu ababandakanyeka engozini yebhesini le
bahlongakala kwathi abanye balimala. (2)
2.5 Imbongi ihlathulula bona ilanga lamhlana kwenzeka ingozi yebhesi le labe
liphume njengawo woke amalanga, lizikhambela ngefanelo begodu lilindeleke
ukutjhinga ngesikhathi elitjhinga ngaso nakamanye amalanga. (2)
2.6 Emudeni lo imbongi isebenzise isithombe-ngqondo sesingathekiso/
sesenzamuntu/serhwala. Ukusetjenziswa kwaso kuveze tjhatjhalazi bona
ingozi le yenzeka umnyaka sele usemaphethelweni/sele uyokuphela. (2)
[10]
NOFANA
UMBUZO 3: Mma Wami – JM Mthimunye
3.1 - Kukhamba ebusuku.
- Kukhamba nabesana. (2)
3.2 - Mqondo wokuvuma bonyana bekakhalinywa.
- Mqondo wokuvela kwezinto ebekakhalinyelwa zona. (2)
3.3 - Ngiyavumelana ngombana unina wayitjela kodwana yona yakhamba
ngekani, beyifanele ilalele unina nakayitjelako ingahle ibuza okunengi.
- Ngiyaphikisana ngombana imbongi yambuza unina kodwana esikhundleni
sokobana ayitjele amaqiniso yena wayithuka bewayibetha. (2)
3.4 - Ngicabanga bona beyazi kodwana bese iziphathelwe ngezayo
ngokwenza ngathi ayazi ngombana ukuba sidisi kwayo kuyatjho bona
besele ikhulakhulile.
- Ngicabanga bona beyingazi nangabe beyazi beyingekhe yakhamba
ebusuku ifuna ukuzibonela ngokwayo/beyingazi bonyana nayikhamba
nabesana bangayithathela ubuntombi bayo.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako ingathathwa). (2)
3.5 Imbongi izwakala idanile ngesenzo sakanina sokungayitjeli amaqiniso begodu
ukuyifihlela kwakaninokhu kwayenza igcine sele iyozifunela yona amaqiniso
kanti izakugcina sele izithwele nekusisehlakalo engasithabeliko.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako ingathathwa). (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 6 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 4: Isililo senyoni – JM Mthimunye
4.1 Ibuyelelo-ngwaqa ka-z/Ibuyelelo-kamisa ka –a. (1)
4.2 Ngingasathutha/ngingasasuka ngitjho. (1)
4.3 Endimeni le imbongi isitjela bona abanye abantazana basola imikghwa
yembongi bathi yenziwa ubuhle bayo bona ikhambe izwana nawo woke
amasokana, njeke sele izibawela ukubuthwa nguZimu. (2)
4.4 - Emudeni woku-1 liveza umqondo wokuphapha phezulu.
- Emudeni wesi-2 liveza umqondo wokufuna indawo engcono. (2)
4.5 Imbongi ihlathulula bona isokana elifunakweli ayisafuni ukuhlukana nalo
nanyana bangahlangabezana nobudisi obungangani.
(Umfundi angahlathulula ngeyakhe indlela kodwana kuvele ukungasafuni
ukuhlukana kwembongi nesokana elifunakweli nanyana kubudisi epilweni). (2)
4.6 - Ngiyayisola ngombana esikhathini sanamhlanje kuzele amalwele, yeke
imbongi izakubanjwa malwele ingakalifumani nesokana elifunakwelo.
- Angiyisoli ngombana angeze wazikatelela ukuhlala nomuntu nanyana
sele ubona bona akukho lapha niya khona ninaye.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo enembako izakwamukelwa). (2)
[10]
UMBUZO 5: Umona – MS Ntuli
5.1 - Ziinyawo.
- Yihloko.
- Yihliziyo.
(Zimbili kezingehla). (2)
5.2 Yivumelwano-yeqa. (1)
5.3 Umuntu onomona akadzimeleli entweni eyodwa/uyatjhugutjhuguluka/akahlali
endaweni eyodwa.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (1)
5.4 Umuda lo umumethe umqondo wokobana umuntu onomona ufelelisa abanye
abantu ngokubenza bona bangaphumeleli.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
5.5 Imbongi ingathekise umona nesirhulurhulu ngombana isirhulurhulu sikhamba
ebusuku asibonakali kanti nomona ungaphakathi komuntu awubonakali.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
5.6 Ikondlo le izwakala inommoya wokudana nozele ukunina umona. Imbongi
ihlathulula ubumbi obenziwa mumuntu onomona kabanye abantu, ukuzifihla
kwawo ebantwini ngokuzenza kwanga bayabuka kanti iinhliziyo zabo zizele
umona nokhunye.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela). (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 7 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: INOVELA
UMBUZO 6: MBALA NGUBABA – PB Skhosana
IGRIDI YOKUTSHWAYA I-ESEYI
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, kulikhuni
Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana ukuzilandela nanyana azikhambelani nombuzo.
kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa
Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ziyakhambelana yoke. yoke. -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko. -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
-Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela -Umtlolo akawazi.
-Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa ngendlela
15 IMITLOMELO 12-13 ikhona kodwana akakavezwa ngendlela eyanelisako.
Uphendule ngendlela ehle ayikavezwa yoke begodu eyanelisako.
Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi
asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo.
anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo.
-Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa
khulu. bonyana umtlolo
uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Umtlolo uhleleke kuhle.
Kunesingeniso, iingaba
-lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa
ngefanelo.
-Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo, nesiphetho ezisezingeni
nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo.
okulandelekako.
ukwethulwa elihle khulu.
-Umtlolo awunakho
-Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
komqondo. -Kunokuthuthuka
-lsingeniso,iingaba ukunamathelana
kwamaphuzu kungezwakali.
nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu
Ilimi, iphimbo kwamaphuzu begodu
kuhle. awulandeleki.
-Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali.
nesitayela begodu nokusetjenziswa
-lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe
okusetjenziswe -Ilimi, ukuzwakala
beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni
kwelimi okunganembiko kwenza
nokwethulwa kwamaphuzu umtlolo lo ungezwakali.
endabeni. kuhle bekutjengisa ukutjhuja
kwendaba kanye
-Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni.
kwengqondo.
nokwethulwa
10 IMITLOMELO kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle.
IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
LEMITLOMELO
YELELA: Nangabe umfundi akakatloli okukhambelana nombuzo/nokumumethweko begodu sewazitlolela umtlolo nje ongavezi okubuziweko, mtlomelise i-0
kokubili okumumethweko, isakhiwo nelimi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 8 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 6
Abalingisi kungaba babantu nofana iinlwana ezisetjenziswa batloli ukwenza izenzo
ezithileko ngendlela abafuna ngayo ngomnqopho wokusethulela lokho abasuke
bakuhlosile ngamanovela wabo. Iimilo ziindlela abalingisi abasuke banazo, okufaka
hlangana amajamo wabo, iindlela abaziphatha ngazo, iinkolelo zabo nokhunye.
Umlingisi oyikutani ngiloyo inovela esuke idzimelele phezu kwakhe. Ngamanye
amagama indaba isuke iqaliswe nofana inqophene naye. Ngokwemileyo yokwethulwa
komlingisi oyikutani uMavela ubonakala kunguye oyikutani enovelini le. Kilomtlolo
sizokucoca ngesimilo nezenzo zomlingisi lo bese sitshwaya ukukhambisana
nokungakhambisani kwazo.
Enovelini le sethulelwe uMavela amlingisi ongalaleliko lokha nakaboniswako. Igama
lakhe nalo liyatjho bona kukhona okuzakuvela ngaye okungaba ngokuhle nofana
okumbi. Isenzo sakhe sokungalaleli uyise samenza agcine sele athuthile eMadlangeni
ayokwakha umkhukhwana eSoshanguve. Isimilo sakhe sokungalaleli uyise sabe
siphikisana nobujamo bakhe ngombana wabe amumuntu othanda ipilo ephezulu kanye
nokuhlala esigoga. Ngebanga lokobana wabe angasebenzi wabe angakwazi
ukuzithengela umuzi. Kungebangelo wakatelela uyise bona athengise iinkomo
ayomthengela umuzi khona eSoshanguve. Ngemva kokuhlongakala kwakayise
simbona abona kulithuba elihle lokobana abuyele eMadlangeni ngelokuthi
uzokutlhogomela ilifa elitjhiywe nguyise njengezibulo.
Ekufikeni kwakhe kwabo wafumana indaba yesifiso esatjhiywa nguyise, nakhona
azange afune ukulandela indlela ehlelwe nguyise yokwabiwa kwalo. Simbona
angahloniphi unina kanye nesifiso. Isimilo sakhesi samenza bonyana agcine sele
amarhamaru afune ukudla ilifa elitjhiywe nguyise ayedwa ngaphandle kokwabela
abentwana bakwabo. Iqhinga lakhe lokweba iinkomo banaboSkhosana lifakazela
isimilo sakhe sokuba marhamaru nokungalaleli abantu abadala kunaye.
UMavela umtloli umveze amlingisi ophela ihliziyo khulukhulu lokha nakayeleliswako.
Lokho kufakazelwe yindlela esimuzwa akhuluma ngayo kuHleziphi kanye
nakuNaKabini lokha nabamtjela bonyana akalandele indlela isifiso esihlelwe ngayo,
abuyele esikolweni khona azakwazi ukuthola ilifa elitjhiywe nguyise. Wathukana
noHleziphi bewamtjela bona uzamvala ngepama nakasoloko amtjela ngendaba leyo.
Waragela phambili wathukana nomkakhe wamtjela bona uyise wafa nembuzi
anganayo, njeke akalise ukumtjela bona abuyele esikolweni. Ngikho godu okwamenza
bona arhitjhane nonina nakalinga ukumfanisela ngevakatjho laboDladla noJanson.
Umumuntu onamala nongakghoni ukwamukela ubujamo obungakhambisani nento
ayifunako nofana ngendlela afuna izinto zikhambe ngayo, simthola ehla enyuka
afunana neqhinga lokobana aleye amala kiboDladla bona yena ungusomaplasi
owetjelwe iinkomo bewazinikela nebizo ekungasilo lamambala ukuze aboDladla
bangamboni bona ungemuva kwesifiso/ilifa elitjhiywe mumufi uBongwe.
Umlingisi onehliziyo ede ngombana wakghona ukweba iinkomo zakwabo wayozifihla
bebazithengisa banaboSkhosana. Ihliziywakhe ede yamenza agcine sele abotjhiwe
nekukulapho azwakala sele azisola bona 'Mbala nguyise ongamenza nje na'.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 9 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
Ngokwehlathululo esinikelwe yona ngehla ngesimilo nangokuziphatha kwakaMavela
kuyavela bona uyakhambisana naso ukusukela nakalako ukubuyela esikolweni
nokuswaphelisa ngokobana avalelwe ngebanga lokweba iinkomo zakayise
ebezinetshayo elitjhoko bona ozebako uzokuya kwasathana. [25]
NOFANA
UMBUZO 7: MBALA NGUBABA – PB Skhosana
7.1 7.1.1 UMavela ubethe sentwala. (1)
7.1.2 Ungathi sibhudabhudwa yitjhirho kangaka. (1)
7.2 Isizathu ukobana kunguye izibulo lakaBongwe begodu ngokuya kwekambiso
namasiko wesitjhaba samaNdebele izibulo ngilo elisala lilawula izinto
zakayise nakangasekho. (1)
7.3 Kwabangelwa kutinazelela ukufuduka nababuyela eMadlangeni. (1)
7.4 UBongwe ubafisa bona ilifa lakhe lidliwe ngefundo bese kuthi ongafuni ukuya
esikolweni angatholi litho kodwana lidluliselwe ebantwaneni bakhe nabo
balidle ngefundo ingasi ngomlomo. (2)
7.5 Bathuswa kukobana uMavela nenjanakhe bebakhwele phezu kwentundu,
njeke bebathukelwe bonyana bazakuwa/Ivenyana kaTsiri beyibhema, njeke
bebathuswe kukobana ayikazukutjha na nofana izakufika eMadlangeni na. (2)
7.6 Wathi unguGijimani wakwaNtuli. (2)
7.7 UNaKabini uzwakala amukela bonyana bayatlhaga ngakwakhe begodu
angakhambisani nendaba yokobana njengombana uyise kaMavela
angasekho nje sekufanele babuyele ekhabo kodwana uMavela uzibona
anjingile ngokuhlongakala kwakayise begodu ubona kuligadango elihle khulu
bona babuyele ekhabo azokwazi ukuba seduze nelifa lakhe.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
7.8 Wabe akwatele bona angeze akghona ukudlelezela uMavela ngombana
namhlanje azibambele yena ngokwakhe; njeke lokho kutjho bona yoke imali
ezokutholakala ngokuthengisa leziinkomo abazilayitjhileko izokuya kuMavela.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
7.9 Kumsize ngokwenza bona uMavela aragele phambili nokulwisana nesifiso
esenziwe nguyisesi azokwazi ukuthola ilifa ukwenzela ukuqotha
umtlhagwakhe ombhodileko lo ngombana nangathana bekangatlhagi
bekangeze azitshwenya ngokulwisana nesifiswesi ngombana anezinto zakhe.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
7.10 Akusilo iqiniso ngombana isifiso besithi qobe ngenyanga aboDladla balethele
uNaMtshweni imali eyaneleko, azange abeka inani. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 10 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
7.11 Umtloli ukhombisa ukuhlakanipha ngokuhlanganisa uMavela noSkhosana
ngombana uMavela uneenkomo bese uSkhosana unelori, isilarha neplasi,
njeke lokho kwenze kwaba lula bona bakghone ukusebenzisana, uMavela
nakeba iinkomo zakayise azange aba nobudisi bokobana uzozilayitjha ngani,
azibekephi begodu azithengise njani.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako izakwamukelwa). (2)
7.12 - Bekufanele bona bagwetjwe umnyaka owodwa umuntu ngamunye
ngombana azange baye kwaBongwe bayokuvulela iinkomo zakhona
ngesibayeni, beziza noMavela.
- Bekungakafaneli bona uMasango banoSkhosana bagwetjwe umnyaka
owodwa ejele ngombana ukusiza kwabo uMavela ukweba iinkomo
zekhabo kumlandu omkhulu. (1)
7.13 Umtloli uphumelele ukusiphethela inovela le ngombana ekugcineni sifumana
isiphetho ebesilindelekile nesiphetho ebesingakalindeleki/isiphetho-phekghu.
Njengabafundi esiphethweni besivele silindele ukubona uMavela abotjhwa
ngombana besazi bona nguye owebe iinkomo zakayise. Ngehlangothini
lomndeni wakwaBongwe kube siphetho ebesingakalindeleki ngombana
bebangakalindeli ukubona uMavela ahlangana namasela ebe iinkomo
zakaBongwe. (4)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
ISIGABA B: INOVELA
UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana
IGRIDI YOKUTSHWAYA I-ESEYI
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, kulikhuni
Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana ukuzilandela nanyana azikhambelani nombuzo.
kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa
Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ziyakhambelana yoke. yoke. -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko. -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
-Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela -Umtlolo akawazi.
-Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa ngendlela
15 IMITLOMELO 12-13 ikhona kodwana akakavezwa ngendlela eyanelisako.
Uphendule ngendlela ehle . ayikavezwa yoke begodu eyanelisako.
Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi
asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo.
anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo.
-Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa
khulu. bonyana umtlolo
uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Umtlolo uhleleke kuhle.
Kunesingeniso, iingaba
-lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa
ngefanelo.
-Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo, nesiphetho ezisezingeni
nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo.
okulandelekako.
ukwethulwa elihle khulu.
-Umtlolo awunakho
-Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
komqondo. -Kunokuthuthuka
-lsingeniso,iingaba ukunamathelana
kwamaphuzu kungezwakali.
nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu
Ilimi, iphimbo kwamaphuzu begodu
kuhle. awulandeleki.
-Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali.
nesitayela begodu nokusetjenziswa
-lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe
okusetjenziswe -Ilimi, ukuzwakala
beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni
kwelimi okunganembiko kwenza
nokwethulwa kwamaphuzu umtlolo lo ungezwakali.
endabeni. kuhle bekutjengisa ukutjhuja
kwendaba kanye
-Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni.
kwengqondo.
nokwethulwa
10 IMITLOMELO kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle.
IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
LEMITLOMELO
YELELA: Nangabe umfundi akakatloli okukhambelana nombuzo/nokumumethweko begodu sewazitlolela umtlolo nje ongavezi okubuziweko, mtlomelise i-0
kokubili okumumethweko, isakhiwo nelimi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 12 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 8
Abalingisi kungaba babantu nofana iinlwana ezisetjenziswa batloli ukwenza izenzo
ezithileko ngendlela abafuna ngayo ngomnqopho wokusethulela lokho abasuke
bakuhlosile ngamanovela wabo. Iimilo ziindlela abalingisi abasuke banazo, okufaka
hlangana amajamo wabo, iindlela abaziphatha ngazo, iinkolelo zabo nokhunye.
Umlingisi oyikutani ngiloyo inovela esuke idzimelele phezu kwakhe. Ngamanye
amagama indaba isuke iqaliswe nofana imanqophana naye. Ngokwemileyo
yokwethulwa komlingisi oyikutani, uKholiwe ubonakala amlingisi oyikutani enovelini le.
Kilomtlolo sizokucoca ngesimilo nezenzo zomlingisi lo bese sitshwaya
ngokukhambisana nokungakhambisani kwazo.
Enovelini le umtloli usethulele uKholiwe alikholwa njengebizo lakhe. Sethulelwe
uKholiwe azinikele kuZimu kusukela ebuncanini bakhe, wakhula wayokufunda
ezikweni lezefundo ephakemeko bewatjhada alokhu azinikele njalo. Lokhu sikutjho
ngombana nakasafunda isikolo, asese sendaweni yekhabo iVlaklaagte 2 bekuthi qobe
ngoSondarha aye esondweni. Sibikelwa nokobana uZondani wathi nakafuna
ukukhuluma naye ngeendaba zethando wambawa bona azobavakatjhela esondweni
labo, mbala uKholiwe waya. UKholiwe wathi nakafika ngeMamelodi wafuna isondo
lapha azakuphele ayokusonda khona njalo ngaboSondarha.
Ngemva kobana asuswe eMamelodi ayokufunda egatjeni le-VISTA elingeDaveyton
into yokuthoma ayenzako nakafikako kukobana afune isondo lapha azakusonda
khona. Uthe bona atjhade noMuzi bayokwakha umuzi wabo ngeValschfontein nakhona
sitjelwa bona wafika wafuna isondo lapha agcina yena, ubabakwakhe nabantwabakhe
basonda khona. Epilweni yakhe yoke uKholiwe bekamumuntu ophila ngokuthandaza
ngombana nabantwana bakhe bekahlala abatjela njalo bona nakunobudisi
abahlangana nabo bangokuthandaza.
Nasiyelela indlela umtloli asethulele ngayo isimilo sakaKholiwe kubonakala kunezenzo
ezingakhambisani nangendlela athulwe ngayo. Kunesehlakalo lapha abommamfundisi
bakhe bathunyelwa khona kuye bona bayokukhulumela uZondani bonyana ufuna
ukumthatha, amenze ukosikazi wakhe. Indlela uKholiwe aphudlhela ngayo
ummamfundisi banoNaKoteni ayikhambisani nesimilo umtloli amethule ngaso.
UKholiwe wayengamthandi uZondani kodwana kwakufanele atjele abommamfundisi
ngokuzithoba nangokubahlonipha okukhombisako bona umumuntu okholwako/
olikholwa.
Kanengi amakholwa babantu abanganafihlo nabathembekako kodwana kuyarara
ukubona uKholiwe afihlela uMuzi indaba yokuzibulala kwakaZondani. UKholiwe
bekazazi bona azange athandane noZondani njengokutjho kwabantu, njeke
bekungatlhogeki ukobana afihlele uMuzi bona uZondani wazibulala ngombana yena
athe akamthandi. Kwabhala nanyana uMuzi selazibonela bona umkakhe kunento
emdlako begodu wambawa bona amtjele njengoyise labantwabakhe kodwana
uKholiwe wabhala neqiniso nekuyinto engakhambisani nesimilo umtloli amthule
angiso.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 13 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
Esitlhorini senovela le sithola uKholiwe athatha ubuphilo bakhe ngemva kobana aye
kwaSipho athi uyombawa bona atjele uMuzi indaba emdlako le. Ukuzibulala kwakhe
kulandela isehlakalo esenzeka emzini kaSipho sokobana umkaSipho amlwise
ngokucabanga bona mhlambe uthandana nendodakwakhe.
Ngokubona bona indaba le seyiseduze nokobana uMuzi ayazi simthola akhetha
ukuzibulala ngelokobana uzibona angazange athembeke kuMuzi. UMuzi nabantwana
nabathola unobangela wokuzibulala kwakhe kutholakala bona sekungemva kwendaba.
Nasiyelela ihlathululo engehla le singatjho bona izenzo zakaKholiwe ezinengi
azikhambisani nesimilo umtloli asethulele sona ngaye.
(Umtloli angahlathulula ngeyakhe indlela ezwakalako). [25]
NOFANA
UMBUZO 9: UKHOLIWE – N Skosana
9.1 NgumkaMatjeni. (1)
9.2 Beze ngokuzokubawa uKholiwe bonyana atjhade noZondani begodu
baphekelelwe nguSipho ngekoloyi yakhe ngombana yena bekakwazi lapha
bekuqatjhe khona uKholiwe. (2)
9.3 Sisenzo sokobana aphekelele umalumakhe kaZondani, uManghope bona
ayokubulala uKholiwe ngemva kokuzwakala bona uZondani uzidumuze
ngebanga lakhe. (2)
9.4 Yayitlolelwe uMuzi/Indoda kaKholiwe. (1)
9.5 Ummongondaba wencwadi le bekukuhlathulula bona uKholiwe wabangelwa
yini bona agcine athethe ubuphilo bakhe/Beyihlathulula ngepilo kaKholiwe
kusukela ebuncanini bakhe bekufike lapha athatha khona ubuphilo
bakhe/Beyihlathulula ngobudisi uKholiwe adlula kibo ngendaba yokuzibulala
kwakaZondani bekufike lapho naye azibulala khona. (2)
9.6 Bahlanganiswa kukobana umkamfundisi esondweni lapha kusonda khona
uZondani. (2)
9.7 Yikulumo kababa kaMuzi nakabayalako bona njengombana sebatjhadile nje
bafanele bavulelane iimfuba bebatjelane nezinto ezabehlakalelako
nabasakhulako/Bafanele bazelane iimfihlo zabo njengabantu abakhula boke,
bangafihlelani ilitho. (2)
9.8 Liqiniso ngombana ikomidi yathi ingezwana bona kuthunyelwe abommaba
bona bayokukhulumisana noKholiwe kwaba nguye uZondani oyitjelako bona
umuntu owazi lapha kuqatjhe khona uKholiwe ngeMamelodi nguSipho. (2)
9.9 UZondani waphetha ngokobana azidumuze, wagcina ahlongakalele
esibhedlela begodu lokho kwaba nomthelela omumbi khulu epilweni
kaKholiwe ngombana wathoma ukuzondwa babantu bekwafika lapha naye
azibulala khona. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 14 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
9.10 Ngiyavumelana nombono lo ngombana bathi nabaqeda ukutjhada ngaphambi
kobana baye emzinabo usosokanakhe nakabayalako wabatjela bona
kufanele batjelane amaqiniso bangafihlelani litho kodwana uKholiwe
wakhetha ukuzithulela nendaba le. (2)
9.11 Umtloli unqophe bona iinini zakhe zimuzwe nakakhuluma amagama
wokugcina athi uhlongakala nje kungebanga lakaKholiwe ukwenzela bona
zibe nesizathu esihle sokuzonda uKholiwe bese inovela le ikwazi ukuragela
phambili beyiyokufika kummongondaba awuhlosileko. (2)
9.12 - UZondani wathi nakatjela uKholiwe bonyana emsebenzini bamthengele
indlu uKholiwe wabona bona njengombana indoda yomuzi loyo ikhona
kutjho bona yena Kholiwe kufanele ayokuba ngumma womuzi loyo.
- UZondani wathi nakabuza uKholiwe bona ucabangani ngekusasa lakhe
begodu ufuna umuzi onjani uKholiwe walemuka bona kuhlekuhle
uZondani unqophe ukumbuza bona ufuna indoda enjani wamphendula
ngokobana ufuna indoda emaziko uZimu begodu efundileko.
(Ipendulo EYODWA kezingehla). (2)
9.13 - Esitlhorini senovela le bekungakalindeleki bona uKholiwe angathatha
ubuphilo bakhe ngombana umtloli usithulele yena alikholwa, njeke uyazi
bona emthethweni kaZimu kuthiwa kusisono ukubulala nofana
ukuzibulala wena ngokwakho. Bekulindeleke bona athandaze, abawe
uZimu bona amsize akwazi ukutjela uMuzi indaba le bese iyadlula
baragele phambili nepilo.
- Bekungakalindeleki bona uKholiwe angazikhupha umphefumulo
ngombana indaba yokuzibulala kwakaZondani besele inesikhathi eside
khulu yenzeka, njeke bekulindeleke bona aragele phambili nepilo
njengombana akghonile bekwafika lapha simthola sele akhona.
(Ipendulo EYODWA kezingehla). (3)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 15 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: UMDLALO
UMBUZO 10: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
IGRIDI YOKUTSHWAYA I-ESEYI
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, kulikhuni
Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana ukuzilandela nanyana azikhambelani nombuzo.
kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa
Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ziyakhambelana yoke. yoke. -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko. -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
-Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela
-Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa ngendlela -Umtlolo akawazi.
15 IMITLOMELO 12-13 ikhona kodwana akakavezwa ngendlela eyanelisako.
Uphendule ngendlela ehle . ayikavezwa yoke begodu eyanelisako.
Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi
asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo.
anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo.
-Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa
khulu. bonyana umtlolo
uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Umtlolo uhleleke kuhle.
Kunesingeniso, iingaba
-lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa
ngefanelo.
-Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo, nesiphetho ezisezingeni
nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo.
okulandelekako.
ukwethulwa elihle khulu.
-Umtlolo awunakho
-Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
komqondo. -Kunokuthuthuka
-lsingeniso,iingaba ukunamathelana
kwamaphuzu kungezwakali.
nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu
Ilimi, iphimbo kwamaphuzu begodu
kuhle. awulandeleki.
-Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali.
nesitayela begodu nokusetjenziswa
-lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe
okusetjenziswe -Ilimi, ukuzwakala
beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni
kwelimi okunganembiko kwenza
nokwethulwa kwamaphuzu umtlolo lo ungezwakali.
endabeni. kuhle bekutjengisa ukutjhuja
kwendaba kanye
-Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni.
kwengqondo.
nokwethulwa
10 IMITLOMELO kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle.
IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
LEMITLOMELO
YELELA: Nangabe umfundi akakatloli okukhambelana nombuzo/nokumumethweko begodu sewazitlolela umtlolo nje ongavezi okubuziweko, mtlomelise i-0
kokubili okumumethweko, isakhiwo nelimi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 16 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 10
Ummongondaba ngilokho umtloli akhuluma ngakho emdlalweni wakhe. Yindaba
umdlalo osuke ucoca ngayo ngobunjalo bayo. Kanengi iindaba ezicocwa batloli
emidlalweni zimaqiniso nanyana kokhunye akhambe afaka izenzo ezithileko
ezinganabuqiniso ukwenzela bona ummongondaba wakhe uzwakale kuhle.
Emdlalweni lo umtloli usitjela ngokobana kweza njani bona iSewula Afrika ithole
ikululeko kezombanganarha.
Umtloli usibikela ngokobana umdlalo lo wenzeka eplasini lekhuwa uVenter. Amaplasi
ziindawo egade zazeka ngokutlhorisa abantu nangegandelelo ebelenziwa
bosomaplasi. Emindenini ebeyakhe eplasini lakaVenter nakhona igandelelo labe
likhona. Ubaba uTjhili wasebenza iplasi wakhubala isandla wabhalelwa kuragela
phambili nokusebenza. Ukukhubalela kwakhe eplasini lakaVenter azange
kwamkhandela uVenter bona amtjele bonyana afune umuntu ozomsebenzela iplasi
nakungasinjalo kuzakufanele bona aphume aphele eplasini lakhe. Umndeni
wakaNomzana Masuku nawo kwaba ngiso leso waqotjhwa nanyana indodakwakhe
yagadangwa yitregere khona eplasinapha beyahlongakala.
UMbulawa wakateleleka bona alise isikolo ayokusebenzela uyise ukukhandela bona
umndenakwabo ungaqotjhwa. UVenter azange kwamzwisa ubuhlungu ukukhutjhwa
kwakaMbulawa esikolweni amncani kunalokho wamukela ngombana kungazukuba
nomndeni ohlala simahla eplasini. Ilutjha noMbulawa laragela phambili ngokufuna
ubujamo obungcono emsebenzini kodwana ivalo labantu abadala gade libakhandela
bona bavumelane ngesiqunto esithathwako. Induna uMbonani nayo beyisebenza
ngaphasi kwegandeleleko elikhulu ngombana isaba ukuphikisana nekhuwa labo.
Ilutjha lakghona ukukatelela bona kubizwe uMathumbu ngokuthoma umguruguru
wokunghala umsebenzi begodu likhandele nabadala bona baragele phambili
ngokusebenza. Lokhu kwabangela bona libizelwe amapholisa ngemuva kobana
libhalile ukuragela phambili ngomsebenzi lingakayitholi ipendulo yeenghonghoyilo zalo.
UMathumbu wasebenzisa ikulumo eletha ivalo ebantwini abadala ngombana
bekabatjela bona umuntu ongafuni ukusebenza nofana onganamuntu omsebenzela
iplasi uyaqotjhwa. Yeke ukungabi nendawo yokuhlala nokungabi nebonelo phambili
ngikho ebegade kwenza abadala bona bamlalele nalokha babona bona iqiniso likuphi.
UMbulawa kwakufanele ayokubulawa nezinye iimbotjhwa zombanganarha kodwana
waphunyurha ekudunyuzweni. Wabalekela enarheni ye-Angola nekukulapho aqedelela
khona iimfundo zakhe zokuba mjameli wamalungelo wobuntu. Nakhona lapho
wapheze wahlongakala ngombana bamthumela incwadi esithuthumbisi mapholisa
weSewula Afrika. Ngokukhutjhwa kwesimemezelo sokukhutjhwa kweembotjhwa zoke
zombanganarha nokubanjwa kwamakhetho atjhaphulukileko kwavumbuka iinhlangano
zamakhuwa aziimpurelani okwenza bona kube neenthuthumbisi ezibulala abantu.
Amakhetho abanjwa begodu kwaba ngatjhaphulukileko kwangena umbuso wentando
yenengi njengombana siwubona nanamhlanjesi.
Nasiyelela ihlathululo enikelwe ngehla kuyabonakala bona ummongondaba womdlalo
lo uliqiniso njengombana izehlakalo ezivezwe ngaphakathi kwawo kuzizehlakalo
ezenzeka kwamambala emlandweni weSewula Afrika. [25]
NOFANA
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 17 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 11: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
11.1 Bamapholisa. (1)
11.2 Bathi ngombana navane kulilanga lokubulawa kweembotjhwa
zombanganarha bathoma ngokusela ibhurendi bese bagcina ngokubasa
inyama. (2)
11.3 Begade bazithatha bakhambe nazo ehlathini bese nabafika lapho isibotjhwa
esinye nesinye sizembele umgodi waso ngemva kwalapho bese
bayazidumuza ziwele ngemgodini lowo. (2)
11.4 Wathweswa umlandu wokutholakala aneencwadi zehlangano
yezombanganarha esele yavalwa umlomo/Kubamba umhlangano
ongasisemthethweni. (1)
11.5 Amapholisa la athoma ngokudumuza ezinye iimbotjhwa bese bajama kancani
baragela phambili nokusela ibhurendi nokubasa inyama. UMbulawa wavula
amehlo kancani wawabona asalibele waziphosela ngemgodini njengomunye
wabadunyuzweko. Ngebanga lokobana besele asele khulu atjhiya imigodi
leyo ingakavalwa azwana bona bazayivala kusasa ngalokho uMbulawa
wakghona ukuphuma wabaleka. (2)
11.6 Bathi abakhambisani nakho ngombana soloko bafika esipholiseni kubulawa
iimbotjhwa ezibabantu abanzima kwaphela, azange nakanye khekubulawe
iimbotjhwa ezibabantu abamhlophe. (2)
11.7 Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana uMbulawa watlolela bakwabo
incwadi yafikela ezandleni zakaMathumbu/Bekazi bona uMbulawa usaphila
kodwana bekangamazi bona ukuphi kufikela lapha uMbulawa atlolela
bakwabo incwadi ebazisa bona use-Angola kodwana yafikela ezandleni
zakhe. (2)
11.8 Umndeni wakwaTjhili usivezela bona basakholelwa emasikweni ngombana
bathi nababona uMbulawa bona usaphila uTjhili wathi kufanele kuphahlwe
ngekukhu emhlophe kuthokozwe abaphasi. (2)
11.9 Umsize khulu ngombana ukurhamula kwamapholisokhu kwenza bona
angabona bona uMbulawa akakadunyuzwa; njeke athi bona akhambe
wakghona ukuphuma ngemgodini wabaleka bekwafika lapha athola khona
isithuthi esamsiza bona agcine afike e-Angola nekukulapho aphumelelisa
ibhudango lakhe.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 18 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
11.10 Bezikholelwa ekutheni koke okwenziwa likhuwa kulungile nanyana
kuhlukumeza amalungelo wazo. (1)
- UTjhili walimalela eplasini, esikhundleni sokobana uMathumbu
ambhadele simthola amkatelela bona akhuphe uMbulawa
azomsebenzela iplasi, njeke yena azange akubone kuyinto engakafaneli
leyo. (1)
- Iinsebenzi bezisebenza ngaphasi kobujamo obungakalungi, njengokuthi
isikhathi sokudla sincani, zitjhayisa ebusuku begodu neensebenzi
zabantu abatjha zidinywa ilungelo lokufunda kodwana iinsebenzi
ezibabantu abadala azinandaba nakho lokho ngombana kungendlela
ikhuwa lifuna ngakhona. (1)
- Umndeni wakwaMasuku uhlongakalele eplasini lakaMathumbu,
akusanamuntu ongasebenzela umfelokazi wakhona iplasi sekunokobana
amzwele simthola aqotjha umfelokazi kaMasuku eplasini lakhe begodu
iinsebenzi ezibabantu abadala azikuboni kuyinto ezingayilwela leyo.
(Amaphuzu angehla la angabekwa ngeendlela ezihlukeneko
azakwamukelwa). (1)
11.11 Isehlakalo ekukhulunywa ngaswesi siliqiniso ngombana banengi abantu
ababulawa mapholisa ngesikhathi sebandlululo enarheni le hlangana nabo
kubalwa abalweli bekululeko abafana naboSolomon Mahlangu, aboSteve
Biko nabanye. (2)
11.12 - Umtloli uphumelele ukusethulela isitlhori somdlalo lo ngombana
ekugcineni sithola uMbulawa alifezile ibhudango lakhe begodu abuyile
enarheni yekhabo wazokusebenza njengomjameli wamalungelo
wobuntu.
- Umtloli akakaphumeleli ukusethulela isitlhori somdlalo lo ngombana
ngokwemileyo yokutlolwa kwemidlalo kuthiwa isitlhori kulapha indaba
ifika ekugcineni khona bese ukusuka lapho iyehla kodwana emdlalweni lo
akukaveli lokho. (3)
[25]
NOFANA
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 19 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 12: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
IGRIDI YOKUTSHWAYA I-ESEYI
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, kulikhuni
Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana ukuzilandela nanyana azikhambelani nombuzo.
kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa
Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ziyakhambelana yoke. yoke. -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko.
-Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
-Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa ngendlela -Umtlolo akawazi.
15 IMITLOMELO 12-13 ikhona kodwana akakavezwa ngendlela eyanelisako.
Uphendule ngendlela ehle . ayikavezwa yoke begodu eyanelisako.
Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi
asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo.
anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo.
-Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa
khulu. bonyana umtlolo
uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Umtlolo uhleleke kuhle.
Kunesingeniso, iingaba
-lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa
ngefanelo.
-Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo, nesiphetho ezisezingeni
nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo.
okulandelekako.
ukwethulwa elihle khulu.
-Umtlolo awunakho
-Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
komqondo. -Kunokuthuthuka
-lsingeniso,iingaba ukunamathelana
kwamaphuzu kungezwakali.
nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu
Ilimi, iphimbo kwamaphuzu begodu
kuhle. awulandeleki.
-Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali.
nesitayela begodu nokusetjenziswa
-lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe
okusetjenziswe -Ilimi, ukuzwakala
beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni
kwelimi okunganembiko kwenza
nokwethulwa kwamaphuzu umtlolo lo ungezwakali.
endabeni. kuhle bekutjengisa ukutjhuja
kwendaba kanye
-Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni.
kwengqondo.
nokwethulwa
10 IMITLOMELO kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle.
IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
LEMITLOMELO
YELELA: Nangabe umfundi akakatloli okukhambelana nombuzo/nokumumethweko begodu sewazitlolela umtlolo nje ongavezi
okubuziweko, mtlomelise i-0 kokubili okumumethweko, isakhiwo nelimi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com
20 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com
21 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com
22 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 23 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 12
Ummongondaba ngilokho umtloli akhuluma ngakho emdlalweni wakhe. Yindaba
umdlalo osuke ucoca ngayo ngobunjalo bayo. Kanengi iindaba ezicocwa batloli
emidlalweni zimaqiniso nanyana kokhunye bakhambe bafaka izenzo ezithileko
ezinganabuqiniso ukwenzela bona ummongondaba wabo uzwakale kuhle. Emdlalweni
lo umtloli usitjela ngokobana kweza njani isitjhaba samaNdebele, okwakusitjhaba
esisodwa sigcine sele sihlukene sibe ziintjhaba ezimbili, sakwaNzunza
nesakwaManala njengombana sibona namhlanje. Umtloli akakazifaki ezinye iintjhaba
zamaNdebele ezifana nesitjhaba sakwaGegana, sakwaSibasa nezinye ngombana
umdlalwakhe uwuqalise khulu embangweni weentjhaba ezimbilezi
ekungesakwaNzunza nesakwaManala.
Umtloli usibikela bona umdlalo lo wenzeka endaweni eyayibizwa bona
kuKwaMnyamana. Ngokomlando wesitjhaba samaNdebele kuyavela bona
amaNdebele akhe ahlala endaweni yaKwaMnyamana esele yaziwa ngePitori
namhlanje. Ngaleso sikhathi amaNdebele bekabuswa yikosi uMusi njengombana
kuvela emdlalweni lo. Ngokutjho komlando wesitjhaba samaNdebele kuthiwa
isitjhabesi ukuze sihlukane kwabangelwa mbango wobukhosi phakathi kwamadodana
kaMusi. Kwaba khona isitjhaba esilandela uManala naleso esilandela uNzunza.
Nasiyelela okuvela emdlalweni lo umtloli uyasitjela bona umbango lo wasuka
ngombana uNzunza wakhamba wayokuthatha unamrhali kuyise ngobukirikitjani
ngombana ngokwendabuko wayefanele athathwe nguManala. UManala wathi bona
ezwe ukuthi uNzunza uthethe unamrhali wabaleka wabuthelela isitjhaba esasisele
wagijimisana noNzunza.
UManala uthe asese seenthendeni zakaNzunza njalo ikosi uMusi yahlongakala
kwatlhogeka bona uManala ajamise ipi kancani kuyokufihlwa ilanga esele licimileli.
Lokho kwanikela uNzunza nesitjhaba sakhe ithuba elihle lokuyokufika KwaSimkhulu
nekuyindawo evelako emlandweni wesitjhaba samaNdebele. Ngemva kokucima
kwelanga uMusi, amanye wamadodanakhe nawo anghwatha esitjhabeni esasiseleko.
Nasiyelela indlela amaNdebele aphadlhalele ngayo gadesi kuyatjho bona koke lokhu
kuliqiniso. Namhlanje sinamaNdebele wakwaNzunza, wakwaManala, weMledlhana
(wakwaGegana) namanye. Woke amaNdebele la ahlukana ngesikhathi sombango lo
kwaba ngilelo nalelo ibutho lalandela indodana yekosi uMusi.
Ngokomdlalo lo kuthiwa isisusa sombango kwaba yintonga yobukhosi ebizwa bona
ngunamrhali owathathwa nguNzunza ngokungemthetho. Umbango lo ususwa
kukobana intonga le solo yathathwa nguNzunza ngaleso sikhathi azange isabuyela
ngakwaManala. Esitlhorini somdlalo lo kuyavela bona uNcagu wathi bona afumane
uNzunza azange athathe unamrhali kodwana wamukela uMthise kaTjhangutjhangu
bona kube yindlovukazi yakhe bekwacolelanwa.
Ngokwehlathululo engehla le kuyavela bona ummongondaba womdlalo uliqiniso kanti
nezenzo eziwubumbako ngezenzeka ngeqiniso ngesikhathi sakade.
(Umfundi angahlathulula ngeyakhe indlela ezwakalako). [25]
NOFANA
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 24 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 13: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
13.1 Ngumfowabo/Babelethwa ngubaba oyedwa kodwana bahluka ngabonina. (1)
13.2 Kubusa isitjhaba ngaphandle kukanamrhali. (1)
13.3 NakaKwaMnyamana. (1)
13.4 NguSele. (1)
13.5 NguTjhaba noMbangwa. (2)
13.6 - UNanasi wabiza uNzunza wamtjela bona ayokufuna isikhumba
esinoboya obunengi asembathe ukwenzela bona uyise acabange bona
nguManala ngombana azi bona akasaboni emehlweni.
- UNzunza wathi bona athole isikhumbeso wasembatha, wayokulala
emnyango kayise ukwenzela bona angaladelwa.
- Ngamasa uNzunza wakokodela uyise wazibiza ngoManala uyise
wamvulela.
- Uyise wathi nakamphumbuthako wamuzwa anoboya, wakholwa bona
nguManala, wamnikela unamrhali. (4)
13.7 Isitjela bona ipilo ebeyiphilwa emdlalweni lo ngeyokuhlonipha nokulandela
isiko ngombana uNzunza njengekosi ubizwa ngeNgwenyama nofana
ngoNdabezitha bese abantu bakhe babizwa ngebandla/Ikosi isahlonitjhwa
khulu ngombana ayiphikiswa, kuvunyelwa yoke into eyitjhoko. (2)
13.8 - Abangelwa kuphatha kwawo itjhwalo lokuzuma uManala alinikelwa
nguyise uMusi.
- Kukuba namaqhinga wokuzuma kwawo awafunda kuManala
njengombana agade athanda ukukhipha ubuzimba bokuzuma nje. (4)
13.9 Utjho ukuthi akukafaneli bona bamnyaze uSele njengombana banyaza
uManala kanti abazi bona unamandla kangangani ngehlangothini lezepi
nofana lokulwa. (2)
13.10 Atjho ukuthi ikosi nayisikimako imbongi iyibongelele nofana irhaye iimbongo
zayo. (2)
13.11 Umdlalo lo uyakholweko ngamaphuzu alandelako:
- Indawo yaKwaMnyamana nekuthiwa umbango lo wathoma kiyo yakhe
yahlala amaNdebele ngaphasi kwekosi uMusi.
- Amagama wamakhosi akhe abusa phambilini esitjhabeni samaNdebele
ayavela emdlalweni lo.
- Esikhathini sanamhlanje amaNdebele ahlukene aziintjhaba ezimbili
ekusitjhaba sakwaManala nesitjhaba sakwaNzunza.
- Ikomitjhana kaNhlapho eyahlonywa ngomnqopho wokuqalelela imibango
yeendaba zobukhosi eentjhabeni ngokwahlukana kwazo iyaveza bona
ngokwendabuko yesitjhaba samaNdebele ubukhosi bungesitjhabeni
sakwaManala.
(Iimpendulo EZINTATHU kezingehla). (3)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P2 25 DBE/2015
SCE – Imemorandamu
13.12 - Angimzweli ngombana umbango okhulunyiswa lapha lo wathonywa
nguye ngokobana ayokuthatha unamrhali ongakamfaneli ngobukirikitjani,
njeke okufanele akwenze nakafuna ukuzilamulela kunikela aManala
lokho akufunako.
- Ngiyamzwela ngombana ikulumakhe le ikhombisa khona bona
uyawasaba aManala, sese afuna abantu abangamlamulela bona
angambulali.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LILOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper