Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
2017
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 80
Imemorandamu le inamakhasi ama-26.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo
Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2017, 26 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · isindebele. Memorandum, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 26
- File size
- 1.9 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 26
This exam
NSC June Exam 2017
- Paper 1Question paper
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions25 marks
Show all 7 questions
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 2 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA
1. Nangabe umfundi uphendule imibuzo engaphezu kwenani elibekiweko,
tshwaya ipendulo yokuthoma kwaphela. (Umfundi akakafaneli aphendule
umbuzo omude nomfitjhani ngencwadi eyodwa)
2. Nangabe umfundi uphendule imibuzo emi-4 ngaphasi kwesigaba A, (Iinkondlo
eziboniweko), tshwaya imibuzo emibili yokuthoma kwaphela.
3. Nangabe umfundi uphendule imibuzo emibili emifitjhani nofana emibili emide
ngaphasi kwesigaba B nesigaba C, tshwaya umbuzo wokuthoma omfitjhani
newokuthoma omude bese ulisa elandelako. (Nangabe umfundi uphendule
imibuzo yomi-4 tshwaya umbuzo wokuthoma ngaphasi kwesigaba ngasinye).
4. Nangabe umfundi utlole iimpendulo ezimbili, yokuthoma ingasiyo
elindelekileko bese yesibili kungelindelekileko tshwaya yokuthoma yesibili
ungayitjheja (Ungayitshwaya).
5. Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngendlela ekunonjorwe ngayo ephepheni
lemibuzo, tshwaya ngendlela imemorandamu inonjorwe ngayo.
6. Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama emutjhweni/emudeni kutjhugulula
elikutjhoko ungawutlomelisi. Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama
emutjhweni/emudeni akutjhugululi elikutjhoko utlomelise.
7. Imibuzo ema-eseyi (Imibuzo emide)
Nangabe inani lamagama asetjenzisweko e-eseyini mancani, ungamjezisi
umfundi ngombana sele azijezise yena ngokwakhe. Nangabe i-eseyi yide
khulu tshwaya kufikela enanini elibekiweko lamagama. (Tjheja: sebenzisa
igridi namatshwayo wokutshwaya umbuzo lo ngokuyelela).
8. Imibuzo emifitjhani
Nangabe umfundi akakasebenzisi iindzubhuli nakabawiwe bona adzubhule
ipendulwakhe akangajeziswa.
9. YELELA: Iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, liqiniso nofana mbono,
liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono
omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo
esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa isekelo kwaphela
(IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA).
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 3 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
ISIGABA A: IINKONDLO
UMBUZO 1: Isililo Senyoni – JM Mthimunye
Ummoya mazizo imbongi esuke ikiwo nayitlola nofana irhaya ikondlo yayo. Amagama
mimida esetjenziswa yimbongi nesithi nasiyifundako ithinte imizwa yethu bese
isivezela ubujamo namazizo wembongi. Ikondlo le izwakalisa ummoya wokudana.
Imbongi idaniswa kungafumani isokana engahlalisana nalo kamnandi ngokuthula,
begodu ibe yodwa kilo. Imbongi isebenzise amagama alandelako ukuveza tjhatjhalazi
ummoya lo.
- Ngizul' emkayini ngedwana > Imbongi ihlathulula bona inomzwangedwa, izulazula
ngomcabango ifunana nesokana engahlalisana nalo.
- Ngizul' omanzi umuthi > Imbongi ihlathulula bona ifuna isokana ezalithanda.
- Ngiphumul' ukubalabala > Imbongi isebenzise amagama la ukusihlathululela bona
nayingathola isokana ezolithanda ingaphumula ukusoloko ikhuluma ngehliziyo
ngebanga lokungabi netjhudu lokuzifumanela isokana.
- Omanz' umuth' angiwufumani > Imbongi ihlathulula bona isokana lona iyalifumana
kodwana eliyifaneleko nelifunwa yihliziywayo ayilifumani.
- Ubutlawana bami sebuyala > Imbongi ihlathulula bona seyisesigabeni sokobana
ngathana seyendile, njeke seyithoma ukutshwenyeka ngobudala bayo soloko
ingafumani isokana elinetlha.
- Ukuzuma khona ngiyazuma > Imbongi ihlathulula bona ithemba lona ayikalilahli,
ikhamba ifunafuna ngomkhumbulo wokobana mhlamunye ingaba netjhudu
lokuzifumanela isokana elithandako.
- Ngihlala ngiphapha njalo > Imbongi isihlathululela bona ayikutholi ukuphumula,
ihlala ifuna njalo.
- Zimu ngibutha nami hle! > Amagama la asihlathululela bona imbongi sese
izibawela kuZimu bona ayizwele ayibusise ngomtjhado nofana isokana ezalithanda.
- Engingakha kiwo ngedwa > Imbongi ihlathulula bona ifuna isokana ezakuthandana
nalo ibe yodwa kilo.
- Ngakhe ngakhele safuthi > Imbongi ihlathulula bona ihlale nalo unomphela.
- Ngingasafuduka ngitjho lisina ngesinanja > Imbongi ihlathulula bona ingeze
yahlukana nalo nanyana baneenkinga nofana imiraro ebangahlangabezana nayo.
Ngehlathululo engehla le kuyezwakala bona imbongi isemmoyeni odanileko
ngokungafumani kwayo isokana engalithatha naphezu kobana izula kangaka.
(Amaphuzu ali-7 kangehla).
(Umfundi angahlathulula ngeyakhe indlela ezwakalako)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
ISIGABA A: IIKONDLO
UMBUZO 1: Isililo Senyoni – JM Mthimunye
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA ZEMITLOLO: IINKONDLO [10 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO 6–7 4–5 3 2 0–1
- Umfundi uhlathulule isihloko -Umfundi utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -Isihloko akakasizwisisi kuhle. -Iimpendulo ezinikelweko
Ukuhlathululwa kwekondlo: ngokungeneleleko begodu isihloko. bewasihlathulula ngendlela -Ubuyelele amaphuzu kezinye azizwakali begodu
Ukuhlathulula amagama uwathinte woke amaphuzu ephakathi. Imininingwana iindawo uveze namaphuzu azikanamatheli esihlokweni
amummongo amunyethwe amayelana nekondlo. -limpendulo pheze ayikavezwa yoke. angafunekiko. esinikelweko, kubudisi
isihloko nokungenelela ziyakhambelana nesihloko. -Akakatloli amaphuzu ukuzilandela ngombana
kokunikelwa kwamaphuzu -Uphendule ngendlela ehle -Amaphuzu amanengi asekela azwakalako/Amaphuzu azikhambelani nombuzo.
azwakalako nokusekela ilwazi khulu. Kunamaphuzu -lmibono esekelweko ikhona imibono akakavezwa ngendlela awatlolileko akakasekelwa -Uhlulekile ukunikela iimpendulo
lekondlo. amanengi asekelwe kodwana ayikavezwa yoke eyanelisako. Unelwazi kuhle bekwazwakala. ekungizo.
ngokunemba begodu begodu ayikasekelwa elisezingeni eliphasi lekondlo. -Akayazi kuhle ikondlo Ie. -Amaphuzu ambalwa
anqotjhiswe ekondlweni. njengombana bekulindelekile. awanikeleko akakasekelwa.
7 IMITLOMELO -Umfundi ikondlo akayazi kuhle.
-Ikondlo uyizwisise kuhle khulu. -Kunobufakazi obutjengisa
bonyana uyayizwisisa ikondlo.
ISAKHIWO NELIMI 3 2 1
-Umtlolo unesakhiwo esihle -Umtlolo unesakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi besakhiwo -lkondlo ayikethulwa ngefanelo. -Kubudisi ukutjho bonyana
Isakhiwo, ukulandelana khulukhulu nokusekelwa nokusekelwa kwemibono sekondlo. kukhulunywe ngokwanelisako
kwamaphuzu nokwethulwa: kwemibono okulandelekako. okulandelekako. -Ukungakahlelwa kuhle ngikho ngesihloko.
Ukuzwakala kwelimi -Ikondlo ayinakho okwenza ukulandelana -Abukho ubufakazi bokuhlelwa
nokuzwakala kwamaphuzu. -Isingeniso, isiphetho neengaba -lsingeniso, isiphetho neengaba ukunamathelana kwamaphuzu kwamaphuzu kungezwakali. kwesakhiwo nanyana
kuhleleke kuhle khulu. kuhleleke kuhle. begodu ayilandeleki. -Kuneemphoso ezinengi zelimi ukulandelana kwamaphuzu.
begodu nokusetjenziswa -Ilimi elisetjenzisiweko
3 IMITLOMELO -lmibono iyazwakala -lmibono iyazwakala -Kuneemphoso ezenziwe kwelimi okunganembiko kwenza Iisezingeni eliphasi khulu
beyisekelwe kuhle khulu. beyisekelwe kuhle. elimini, ekuzwakaleni umtlolo lo ungezwakali. begodu alizwakali.
kwekondlo kanye nekuhlelweni
-Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa kodwana iingaba zakhiwe
kwamaphuzu kuhle kutjengisa kwamaphuzu kuhle. kuhle.
ukutjhuja kwengqondo.
IRHERHO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
LEMITLOMELO
YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje
engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi.
Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 2: Ipi Yerholweni – DM Jiyane
2.1 Kwahlwa emini iNdebele liqalene nomSuthu. (1)
2.2 - Ivumelwano-thoma.
- Ivumelwano-phakathi.
- Ivumelwano-yeqa. (1)
(Zimbili iimpendulo kezingehla). (1)
2.3 AmaBhunu nabeSuthu babaleka/Bakhamba. (1)
2.4 Imbongi ingathekise ipi le nesiwuruwuru ngomnqopho wokusivezela bona
ngemva kobana ipi le iphelile kwasala kulele ubujadajada/ kuhlangahlangene
njengalokha nakuqeda ukudlula isiwuruwuru/ Kwasala kunomonakalo
njengalokha nakuqeda ukudlula iiwuruwuru. (2)
2.5 Isisusa sepi le kukobana ikosi yesitjhaba samaNdebele yathumba uMampuru
yamfihla yangafuna bonyana abeSuthu bambone/ bamthole. (2)
2.6 Ummongondaba wekondlo le uyakholweka ngombana emlandweni
wesitjhaba samaNdebele kuyavela bona amaNdebele akhe alwa nabeSuthu
namaBhunu erholweni kubangwa uMampuru.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako kodwana kuvele bona
ummongondaba lo uliqiniso). (2)
[10]
UMBUZO 3: Isizi – JN Malobola
3.1 NgoMvulo. (1)
3.2 - Mqondo wokobana ngemva kwengozi le kwathula kwathi du ngesikhatjhana
esincani.
- Kwatholakala bona abanye babakhweli bebhesi le bahlongakala.
- Kwatholakala bona abanye babakhweli bebhesi balimala.
- Isehlakalwesi sabanga isizi emNyangweni wezeFundo endaweni
yaKwaNdebele.
(Zimbili iimpendulo kezingehla). (2)
3.3 Sisenzasamuntu/Sisenzamuntu. (1)
3.4 Kusivezela umqondo wokobana ibhesi le yabe sele iqedile ukuwa nabantu
sebathulile bangasarhuweleli ngombana ubunengi babo besele bahlongakele.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele ukuthula
nokuhlongakala kwabantu). (2)
3.5 - Lijamele umqondo wokobana abanye babantu ebebangebhesini le bebaya
emisebenzini. (1)
- Lijamele umqondo wokobana abentwana ebebangebhesini le bebaya
eenkolweni bayokufunda. (1)
3.6 Imbongi iphumelele ukusebenzisa isithombe-ngqondwesi ngomnqopho
wokusivezela bonyana ingozi le yenzeka umnyaka sele uyela
ekupheleni/Imbongi iphumelele ukusebenzisa isithombe-ngqondwesi
ukusihlathululela ngcono bonyana ingozi le yenzeka umnyaka sele uyela
ekupheleni/sele kusikhathi sokuphela komnyaka lapha abafundi bafanele
batlole khona iinhlahlubo zabo. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 4: Mma Wami – JM Mthimunye
4.1 - Wayikhalimela bona ingakhambi ebusuku. (1)
- Wayikhalimela bona ingakhambi nabesana. (1)
4.2 - Isithiyeleli/Isezura.
- Ijambamende/Isilungelelamuda.
(Yinye ipendulo kezingehla). (1)
4.3 Imbongi yabasidisi/Yazithwala/Yabanjwa kugula/Imbongi yavelelwa
sisehlakalo esimbi esizwisa ubuhlungu. (1)
4.4 Asitjela bona imbongi ayizisoli yona ngokwayo ngokuyehlakaleleko kodwana
isola unina ngokuyifihlela iqiniso ngalokho eyayimkhalimela khona/Isola unina
ngokungamhlathululeli ngcono, ayitjele iinzathu ezimenza bona angafuni
ikhambe ebusuku begodu nabesana. (2)
4.5 - Ngicabanga bona imbongi beyazi, njeke beyiziphathelwe kulelesa
nokungafuni ukulalela umbelethayo nakayikhalimako.
- Ngicabanga bona imbongi beyingazi ngeqiniso ngombana nangathana
beyazi beyingeze yaya ebesaneni ngekani ngombana beyingaaba bona
ingalimala nofana ingazithwala.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
4.6 - Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana esikhathini sakade bekuba
budisi ebabelethini bona bahlale phasi nabentwababo babatjele amaqiniso
njengombana kuzwakala ekondlweni le/Ngiyavumelana nesitatimendesi
ngombana ekadeni ababelethi babethembele ekusebenziseni iswazi
ekukhalimeni umntwana sekunokobana bahlale naye phasi bambonise
amaqiniso.
- Ngiyaphikisana nesitatimendesi ngombana nesikhathini sagadesi abanye
bababelethi abakghoni ukuhlala phasi nabentwababo babayelelise
ngeendaba zomseme/ ngobungozi abangabufumana lokha nabakhamba
ebusuku nabesana.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 5: Ngubo Yebusika – MA Mahlangu
5.1 Isifaniso/Isimanyaniso/Isenzasamuntu. (1)
5.2 Ivumelwano-phakathi. (1)
5.3 Ungitjele nawuluphalako, ngingabambeleli kuwe. (1)
5.4 … nimamathe nelimu… (1)
5.5 Umuda lo umumethe umqondo ositjela bona imbongi izizwa izala ithabo,
ihleka kancazana nayiqala ingubo yayo eyifuthumezako le.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
5.6 Imbongi ilinga ukusihlathululela bona isingani saywesi asiwesabi amanzi,
sihlala sihlwengekile ngaso soke isikhathi/Imbongi ilinga ukusihlathululela
nofana ukusitjela bona ingubayo le ayiwesabi amanzi, nayiyifake ngemanzini
ihlwengeka iqaleke iyitjha.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
5.7 Ekondlweni le imbongi ilonga umlinganayo nofana umuntu ethandana naye,
imtjela ngendlela emkarekela ngayo ngokuyisiza kwayo ezintweni ezinengi
ehlangabezana nazo ekhambeni layo lepilo/ngendlela amanelisa ngayo
ethandweni labo.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 8 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
ISIGABA B: INOVELA
UMBUZO 6: MBALA NGUBABA – PB Skhosana
IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Uphendule umbuzo kuhle khulu: -Utjengise ukuzwisisa isihloko. -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko
Ukuhlathululwa 14-15. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azizwakali begodu
Uhlathulule isihloko -limpendulo pheze ephakathi kodwana ephakathi kodwana azikanamatheli esihlokweni
kwesihloko: ngokungeneleleko begodu ziyakhambelana nesihloko. imininingwana ayikavezwa yoke. imininingwana ayikavezwa yoke. esinikelweko, kulikhuni
Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ukuzilandela nanyana
nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . -lmibono esekelweko ikhona -Amaphuzu amanengi asekela -Amaphuzu amanengi asekela azikhambelani nombuzo.
kodwana ayikavezwa yoke imibono akakavezwa ngendlela imibono akakavezwa ngendlela
-Uphendule umbuzo kuhle: 12-13. begodu ayikasekelwa eyanelisako. eyanelisako. -Uhlulekile ukunikela
15 IMITLOMELO Uphendule ngendlela ehle. njengombana bekulindelekile. iimpendulo ekungizo.
Kunamaphuzu amanengi -Unelwazi elisezingeni eliphakathi -Unelwazi elisezingeni eliphasi -Amaphuzu ambalwa
asekelwe ngokunembako -Kunobufakazi obutjengisa lomtlolo. lomtlolo. awanikeleko akakasekelwa.
anqotjhiswe emtlolweni. bonyana umtlolo uwuzwisisile. -Umtlolo akawazi.
-Umtlolo uwuzwisise kuhle khulu.
ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Umtlolo uhleleke kuhle.
Kunesingeniso, iingaba
-lsakhiwo esihle nokusekelwa -Bukhona ubufakazi besakhiwo -Isakhiwo asikathulwa ngefanelo. -Kulikhuni ukutjho bonyana
kukhulunywe ngokwanelisako
Isakhiwo, ukwethulwa kwemibono okulandelekako. somtlolo.
nesiphetho ezisezingeni elihle -Ukungakahlelwa kuhle ngikho ngesihloko.
komqondo. khulu. okwenza ukulandelana
Ilimi, iphimbo nesitayela -lsingeniso,iingaba nesiphetho -Umtlolo awunakho
kwamaphuzu kungezwakali. -Abukho ubufakazi bokuhlelwa
kuhleleke kuhle. ukunamathelana kwamaphuzu
okusetjenziswe endabeni. -Kunokuthuthuka kwamaphuzu
begodu awulandeleki.
kwesakhiwo nanyana
begodu azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi ukulandelana kwamaphuzu.
-lmibono ivezwe beyasekelwa
begodu nokusetjenziswa kwelimi
10 IMITLOMELO -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa
yezwakala. -Kuneemphoso ezenziwe elimini,
okunganembiko kwenza umtlolo -Ilimi elisetjenzisiweko
ekuzwakaleni kwendaba kanye
kwamaphuzu kuhle bekutjengisa lo ungezwakali. Iisezingeni eliphasi khulu
-Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa nekuhlelweni.
ukutjhuja kwengqondo. begodu alizwakali.
kwamaphuzu kuhle.
-Iingaba zakhiwe kuhle.
IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
LEMITLOMELO
YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje
engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi.
Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 9 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
ISIGABA B: INOVELA
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 6
‘MBALA NGUBABA’ - PB Skhosana
Isimilo yindlela umlingisi asuke athulwe ngayo nofana athatha ngayo izinto ebujameni
obuthileko. Umlayezo ngilokho umtloli asuke ahlose bona sikwazi nofana sikuyelele
ngokuqala indlela umlingisi aziphatha nofana enza ngayo izinto. Ngamanye amagama
isimilo somlingisi sivezwa yindlela athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko.
Ngalokho singatjho bona umlayezo osuke unqotjhwe mtloli ngomlingisi othileko
uvezwa yindlela enza nofana athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko.
Umtloli wenovela le usethulele uDladla amlingisi onamaqiniso, othembekako
nowuhloniphako umsebenzakhe. Enovelini le uDladla wethulwe aligqwetha elijamele
isifiso esenziwa nguBongwe asaphila ngelifa lakhe. Umndeni wakwaBongwe
bewungazi litho ngesifiswesi kodwana kwathi bona uBongwe ahlongakale uDladla
waya emndeninakhe wayowethulela sona njengombana sinjalo. Ngemva kobana
abikelwe ngokwetjiwa kweenkomo zakaBongwe simthola enza amano wokobana
ziyatholakala kanti nabebi bazo baphelela ejele.
Ngesimilo somlingisi onguDladla singatjho bona umtloli uhlose ukusidlulisela umlayezo
wokobana sibabantu sifanele siwenze ngefanelo nangokuthembeka umsebenzi wethu.
Lokhu sikutjho ngombana bekulula bona uDladla angasitjhugulula isifiso sakaBongwe
ngombana kunganalunga lomndeni osaziko kodwana azange akwenze lokho.
Kwabhala nanyana sekutholakele bona yindodana kaBongwe eyebe iinkomo zakwabo
kodwana waliselela umthetho bona udlale indima yawo, azange afune ukungena
hlangana aphazamise isandla somthetho.
Umtloli wenovela le usithulele uNaMtshweni amlingisi osadzimelele emasikweni,
ohloniphako nonekghono lokubuthelela umndenakhe nalokha ubabakwakhe
angasekho ephasini. UNaMtshweni wamzilela uBongwe bewenza koke okwenziwa
ngumma okhanjelweko. Nanyana uBongwe angazange amtjela uNaMtshweni
ngobunjalo besifiso asenzako kodwana simthola asihlonipha bekafisa nokobana
abentwabakhe basilandele njengokutjho kwaso. UMavela wathi nakaphikisana nesifiso
ekuthiwa senziwa nguBongwe lesi uNaMtshweni wazama ukukhulumisana naye
njengombana enzile nakabanye abentwabakhe.
Ngalokho singatjho bona umtloli ngesimilo somlingisi onguNaMtshweni usidlulisela
umlayezo othi sibabantu sifanele sidzimelele emasikweni wethu kodwana sifanele
silemuke bona esikhathini sagadesi kuyenzeka bona ilifa labiwe ngendlela yesikhuwa,
njeke sifanele sikuhloniphe lokho. Njengombelethi kumsebenzakho bona
abentwabakho ubabuthelele bewubakhuthaze bona bakhambe ngendlela ezobenza
bona kusasa babe babantu abathabela ipilo njengombana sibone uNaMtshweni
asenza ngayo enovelini le.
UMavela wethulwe anesimilo sokungalaleli iiyeleliso zababelethi bakhe. Uvezwe
amlingisi onekani, onamala, ozitlhagelako nothanda ipilo ephezulu. UBongwe wazama
ukuyelelisa uMavela bona afunde azokwazi ukuzijamela kodwana walikhomba libaba.
Ngemva kobana sekuvelile bona uyise ufuna bona ilifa lakhe lidliwe ngokuya
esikolweni unina uyazama ukumbonisa bona abuyele esikolweni nakhona simthola
abetha phasi ngenyawo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 10 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
Usuka lapho uya kiboDladla ngomnqopho wokuyokufunisisa ngesifiswesi kodwana
nakabona bona indaba le iliqiniso ukhuluma amala bona uyindoda ezokubika
ngokulahlekelwa ziinkomo.
Isizathu esenza uMavela aphikisane nesifiso sakayisesi kukobana azitlhagela, njeke
ufuna ukulisebenzisela bona azenzele koke akufunako ngalo okufaka hlangana
ukuthenga isibayibayi sekoloyi.
Umlayezo esiwuthola ngomlingisi onguMavela ngewokobana silalele iiyeleliso
zababelethi bethu. Singathi nasibona ababelethi bethu banezinto zabo/banelifa labo
bese sithembela kilo ngombana kungenzeka bona singatholi litho njengombana sibone
kusenzeka ngoMavela. Nawufuna ukuphila ipilo ephezulu ufanele uzisebenzele
ngamandla ukuze ukwazi ukuyifikelela.
Ngehlathululo engehla le singatjho bona umtloli wenovela le usethulele abalingisi bayo
baneemilo ezihlukahlukeneko ngomnqopho wokobana sithole imilayezo ehlukileko
esimilweni somlingisi ngamunye.
(Otshwayako angatshwaya ngokuqala iimilo ezinemilayezo ezivezwe ngehla nezinye
ezingavezwa bafundi).
Inani lamagama elisetjenzisweko = 429 [25]
UMBUZO 7: MBALA NGUBABA – PB Skhosana
7.1 Isizathu kukobana alizibulo ngakwabo. (1)
7.2 UngewakwaMasango. (1)
7.3 UNaMtshweni wakhumbula mhlana uBongwe alwa noMavela kokugcina amtjela
bona boke abentwabakhe bazasiphetha isifiso sakhe. (2)
7.4 Isizathu esisiqabo esikhulu esibhalelisa uMavela bona angakghoni ukudla ilifa
abalitjhiyelwe nguyise ngokomthetho kukobana akazwani nesikolo/Akafuni
ukubuyela esikolweni/Sele amkhulu angeze akghona ukubuyela esikolweni/Sele
athethe anomfazi. (2)
7.5 Wabe athoma ngokubhodabhoda umuzi wakwabo aqale bona akukho
okungabaphazamisa na nofana aqale bona akunamuntu ozombona lokha
nakaraga iinkomo zekhabo. (2)
7.6 Isizathu kukobana bebangafuni bona uMavela azi umuzi kaSkhosana nendawo
lapha bayokubeka khona iinkomo/Bebangafuni bona ababone bonyana iinkomezi
bazisaphi/Basele baseqhingeni lokumkhwabanisela iinkomo ebabegade
bazilayitjhile. (2)
7.7 Abentwana bakaMavela lokha nabasahlala eSoshanguve ngamanye amalanga
bebalala bangakadli begodu kesinye isikhathi bangabi nesibha sokuhlamba
kodwana njengombana sebahlala kwagogwabo nje sebabonakala
bahlambulukile, akunanto abathi nabayifunako bayitlhoge.
(Tjheja: umfundi ongakamadanisi ubujamo bepilo yeSoshanguve
nebeMadlangeni akangatlonyeliswa). (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 11 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
7.8 Siveza uNaMtshweni amlingisi ohloniphako nobegade amazi ngokuzeleko
usobentwabakhe ngombana angafuni ukweqa amagamakhe nanyana angasekho
nje/Simveza amlingisi omaziko usobentwabakhe bonyana uthandani begodu
akathandini/Siveza uNaMtshweni amlingisi ozithandako izinto ezinokuhleleka
njengesifiswesi nanyana abegade athoma ukuzwa ngaso nje.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
7.9 Ubujamo besizinda sendawo le busihlathululela bona indawo yeMadlangeni
kuyindawo yemaplasini ngombana kuthiwa uMavela wakhamba ibanga elide
ngaphambi kobana ayokufika endleleni ekulu ekhamba iinkoloyi/Busihlathululela
bona indawo yeMadlangeni kuyindawo etjhisako ngombana kuthiwa uMavela
wajuluka bewagcina asula ingurumela ngomkhono wembaji. (2)
7.10 Kumveza amlingisi osidlhadlha ngombana akunamapholisa angase akubophele
bona awuhlali endaweni nakhona bebazambona ngani bonyana akusuye umuntu
wangeBhundu/Kumveza amlingisi olitjhatjha ngokusaba kwakhe ukubotjhwa
nanyana anganamlandu. (2)
7.11 - Liqiniso ngombana yoke imali eyayokutholakala ngeenkomo
ezazizokuthengiswa efandisini yabe iyokuya kuMavela yoke.
- Akusiliqiniso ngombana imali wayeyokugcina ngaleyo eyayiyokutholakala
efandisini kwaphela, enengi bengekhe asayithola njengombana babevumelene
banaboSkhosana.
(Umfundi angasekela ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
7.12 - Ummongondaba wenovela le kummongondaba okholwekako ngombana vele
ikambiso yokwabiwa kwelifa yesikhuwa inokutjhayisana nekambiso yesintu
yokwabiwa kwelifa. (1)
- Esikhathini sanje abantu abanengi sebasebenzisa indlela yesikhuwa yokutlolisa
amafa wabo ukwabela abentwababo nesele ibonakala itjhayisana nendlela
yesintu ethi ilifa lisala lilawulwa lizibulo lokha unomzana nakaleleko. (2)
7.13 Umtloli wenovela le uphumelele ukuyinikela isihloko esiyifaneleko ngombana
sithola bona uMavela ubegade angakholwa bona mbala isifiso
esikhulunyiswakwesi senziwa nguyise kodwana kuthe bona bamrhumutjhele
itshayo leenkomo zakayise ngemva kobana abotjhiwe wakhona akholwako bona
mbala nguyise owenza isifiswesi.
(Umfundi angasekela ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
ISIGABA B: INOVELA
UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana
IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko,
Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana kulikhuni ukuzilandela nanyana azikhambelani
kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa nombuzo.
Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu Ziyakhambelana yoke. yoke.
nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko. -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
-Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
-Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa -Umtlolo akawazi.
15 IMITLOMELO 12-13. ikhona kodwana akakavezwa ngendlela ngendlela eyanelisako.
Uphendule ngendlela ehle. ayikavezwa yoke begodu eyanelisako.
Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi
asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo.
anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo.
-Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa
khulu. bonyana umtlolo
uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Umtlolo uhleleke kuhle.
Kunesingeniso, iingaba
-lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa
ngefanelo.
-Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo, ukwethulwa nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo.
nesiphetho ezisezingeni
komqondo. elihle khulu.
okulandelekako.
-Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
Ilimi, iphimbo nesitayela -Umtlolo awunakho
okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
-lsingeniso,iingaba Ukunamathelana
okusetjenziswe endabeni. -Kunokuthuthuka
nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu
kwamaphuzu kungezwakali.
kwamaphuzu begodu -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
kuhle. awulandeleki.
azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali.
10 IMITLOMELO begodu nokusetjenziswa
-lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe
-Ilimi, ukuzwakala kwelimi okunganembiko
beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni
nokwethulwa kwamaphuzu kwenza umtlolo lo ungezwakali.
kwendaba kanye
kuhle bekutjengisa ukutjhuja
-Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni.
kwengqondo.
Nokwethulwa
kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle.
IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
LEMITLOMELO
YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje
engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi.
Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
ISIGABA B: INOVELA
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 8
‘UKHOLIWE’ – N. Skosana
Isimilo yindlela umlingisi asuke athulwe ngayo nofana athatha ngayo izinto ebujameni
obuthileko. Umlayezo ngilokho umtloli asuke ahlose bona sikwazi nofana sikuyelele
ngokuqala indlela umlingisi aziphatha nofana enza ngayo izinto. Ngamanye amagama
isimilo somlingisi sivezwa yindlela athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko.
Ngalokho singatjho bona umlayezo osuke unqotjhwe mtloli ngomlingisi othileko
uvezwa yindlela enza nofana athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko.
Umtloli wenovela le usethulele isimilo sakaZondani amlingisi okholelwa kuZimu,
okhutheleko, nonethando kodwana ongakghoni ukubekezela lokha izinto
nazingakhambi ngendlela yena afuna ngayo. UZondani bekumumuntu osondako
begodu othembekileko esondweni. Sitjelwa bona wathi nakafuna ukubikela uKholiwe
indlela azizwa ngayo ngaye wamumemela esondweni. Ngemva kobana uKholiwe
angakavumelani nesibawo sakhe sokobana bathandane wagcina aveze indlela
athanda ngayo uKholiwe phambi kwekomidi yesondo nekukulapho kwathathwa khona
isiqunto sokobana kuthunyelwe abommamfundisi bona bayomkhulumela noKholiwe.
Ukungaphumeleli kwakaKholiwe ukuthandana naye kwenza bonyana uZondani agcine
sele azikhuphe umphefumulo.
Umlayezo umtloli asethulela wona ngesimilo sakaZondani lesi singatjho bona
amakholwa nawo ababantu abanemizwa begodu kuyenzeka bonyana abhalelwe
kujamelana nobujamo abahlangabezana nabo epilweni. Ukuzibulala kwakaZondani
kusitjela bona kuyenzeka bona umuntu nakathanda omunye umuntu kodwana loyo
muntu angamthandi angagcina azikhuphe umphefumulo ngokubona bona angeze
akghona ukuphila ngaphandle kwakhe.
USipho wethulwe amlingisi onesimilo sokuba mngani weqiniso nowamukelako lokha
izinto nazingenzeki ngendlela yena afuna ngayo. Ngokufanako noZondani, uSipho
bekathanda uKholiwe. Wazama ngamandla bona akhulumisane naye bonyana
bathandane kwafumaniseka bona uKholiwe akanathando lokobana bangatjhadana
banoSipho kodwana bangathandana njengabangani. USipho wakwamukela lokho
ngombana nasiragela phambili sifumana bona wazama ukududuza uKholiwe ngemva
kobana ahlutjukwe mphakathi wangekhabo ngebanga lokuzibulala kwakaZondani.
Wakghona ukuyokubalekisa uKholiwe mhlana umalumakhe kaZondani afuna
ukuyombulalela ngeMamelodi. Nguye godu owatlolela uMuzi incwadi eyayimazisa
ngendaba yokuzibulala komkakhe, uKholiwe.
Ngalokho singatjho bona umtloli wenovela le unqophe ukusivezela umlayezo
wokobana ithando phakathi komuntu wembaji nowengubo akusilo lesingani kwaphela
kodwana kungaba lithando lokuzwana nje kwaphela. Ngesimilo sakaSipho umtloli
usethulela umlayezo wokobana umuntu wembaji ufanele amukele lokha nakathanda
umuntu wengubo kodwana yena angamthandi. Ukuzwana nobungani babantu bobulili
obuhlukeneko akusibo bokutjhadana kwaphela.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
Umtloli usethulele isimilo sakaKholiwe amlingisi ozithandela ifundo, ozinikele kuZimu,
ongathatheki lula begodu othatha iinqunto ezidzimeleleko. Esikhathini esinengi
uKholiwe simthola azibandakanya eendaweni zokuthandaza uZimu kusukela asahlala
endaweni yekhabo nalokha nasele athuthele ngeMamelodi neDaveyton.
Sethulelwa yena amntwana othanda ifundo ngombana wathi ngemva kobana
aphumelele ebangeni le-10 wayokufunda ezikweni lezeFundo ePhakemeko, iVista.
Kwathi nanyana sele aqalene nomraro wokuzibulala kwakaZondani kodwana lokho
azange kumenze bona aphazamiseke eemfundweni zakhe bekwafika lapha aqeda
khona ukufundela ibizelo lokuba ngutitjhere. Zinengi iinqunto esifumana uKholiwe
adzimelele kizo ezifaka hlangana ukungavumi ukuthandana noZondani nanyana sele
khuthunyelwe abommamfundisi bona bazomkhulumela. UKholiwe wagcina athethe
isiqunto sokuzithatha umphefumulo ngombana adzimelele ekutheni angeze amtjela
uMuzi ngendaba kaZondani ngombana abhalelwa kumtjela yona kusese nesikhathi.
Ngesimilwesi singatjho bona umtloli usethulela umlayezo wokobana abanye abantu
abavumeli ukuphetjhulwa mumoya kodwana bathatha iinqunto ezidzimeleleko. Abanye
abantu nabanganathando lomunye umuntu abazenzisi nanyana bangazithola
basebujameni obuqokeme kangangani. Okhunye okuvelako ngesimilo sakaKholiwe
kukobana ifihlo kesinye isikhathi yenza umuntu agcine athethe isiqunto sokuzibulala
ngokungakalindeleki. Isimilo sakaKholiwe sisethulele umlayezo wokobana amakholwa
nawo anemizwa njengabanye abantu abangakholwako, njeke ezinye zeenqunto
azithathako kungaba ngilezo eziphambene nentando kaZimu.
Ngehlathululo engehla le singatjho bona umtloli usethulele abalingisi baneemilo
ezihlukahlukeneko nesithi nasizitjhejisisako sifumane bona zisethulela imilayezo
ehlukeneko.
(Otshwayako angatshwaya ngokuqala iimilo ezinemilayezo ezivezwe ngehla nezinye [25]
ezingavezwa bafundi).
Inani lamagama elisetjenzisiweko = 493
UMBUZO 9: UKHOLIWE – N Skosana
9.1 9.1.1 NguNancy. (1)
9.1.2 NguZwelibanzi. (1)
9.2 UKholiwe wathatha isiqunto sokobana angeze athandana nomuntu iqiniso
ngokuhlongakala kwakaZondani lingakaphandluseli. (2)
9.3 Unobangela waba kukobana wabesele aneenhloni ngombana wabe alazi
iqiniso lokobana uSipho akathandani noKholiwe, njeke umulwisele into
engekho. (2)
9.4 Isizathu kubona umkakhe atshwenyekile kodwana angamtjeli bona
utshwenywa yini. (2)
9.5 Ikulumo kamalume kaKholiwe yayisithi uMuzi atlhogomele uKholiwe
angatlhagi nanyana asele akwakhe.
(Umfundi angayirhunyeza ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
9.6 Isenzo sakaNgendu lesi asamukeleki ngombana umThetho wezeFundo uthi
utitjhere umbelethi womfundi, njeke uNgendu kufuze akwazi bekakuhloniphe
lokho.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
9.7 - Liqiniso ngombana nangathana bekamthanda bekazokuya ekhabo
kaKholiwe ayokubuza ngendaba eyakhulunywa ngumalumakhe
kaKholiwe leya mhlana alobolako/Bekazakwenza ilandelela yekulumo
kamalumakhe kaKholiwe leya.
- Akusiliqiniso ngombana ukungayi kwakhe ekhabo kaKholiwe ayokubuza
bekangafuni ukuzwa ngabanye abantu, bekazitjela bona uKholiwe
uzazitjelela yena ngokwakhe.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
9.8 Isenzo sakaKholiwe sokuzibulala sisitjela bona amakholwa nawo ababantu
njengawo woke umuntu ophilako, nakazizwa angaphasi kwegandelelo
elithileko angagcina sele enze isenzo esingafunwa nguZimu njengoKholiwe
ogcine sele azibulele. (2)
9.9 Ngicabanga bona umphakathi uzozisola bewube nehliziyo ebuhlungu
ngombana uzokulemuka bona uKholiwe umzondele into engekho.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
9.10 C/ewolweni yomphakathi yeMamelodi nabegade baye kusifundo-bandulo. (2)
9.11 - Ngiyavumelana nesitatimendesi, uSipho bekamkhathalela uKholiwe
ngombana wambalekisa lokha umalumakhe kaZondani, uPetha athi
uyombulala ngeMamelodi/Ngiyavumelana nesitatimendesi uSipho
bekamkhathalela uKholiwe ngombana kwathi ngelanga alotjolwa ngalo
weza ekhabo amlethele ikarada ebelitlolwe iimfisela buhle ngokulotjolwa
kwakhe/Ngiyavumelana nesitatimendesi uSipho bekamkhathalela uKholiwe
ngombana wavuma lokha uKholiwe nakambawa bonyana ahlathululele
uMuzi ngendaba kaZondani nanyana incwadi ayitlolako yafika sele
azibulele.
- Ngiyaphikisana nesitatimendesi, isenzo sakaSipho lesi sokwenza ngasuthi
ukhathalela uKholiwe bekahlose ukuthumba ihliziyo kaKholiwe ukwenzela
bona agcine sele amthanda. (2)
9.12 Sisenzo esimbi ukobana ahlubuke umntwanakhe akhethe ukukholwa indaba
ayizwa ngabanye abantu angabuzi ubuqiniso bendaba emntwanenakhe. (1)
9.13 Isiphetho senovela le besingakalindeleki/isiphetho-phekghu,
bekungakalindeleki bona uKholiwe angaphetha ngokuzibulala ngombana
amumuntu olikholwa nonelwazi bona kusisono phambi kwakaZimu
ukuzikhupha umphefumulo.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 16 DBE/2017
SCE–Imemorandamu
ISIGABA C: UMDLALO
UMBUZO 10: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko,
Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana kulikhuni ukuzilandela nanyana azikhambelani
kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa nombuzo.
Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ziyakhambelana yoke. yoke.
nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko. - Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
-Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela - Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
-Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa
15 IMITLOMELO 12-13. ikhona kodwana akakavezwa ngendlela ngendlela eyanelisako. - Umtlolo akawazi.
Uphendule ngendlela ehle. ayikavezwa yoke begodu eyanelisako.
Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi
asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo.
anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo.
-Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa
khulu. bonyana umtlolo
uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Umtlolo uhleleke kuhle.
Kunesingeniso, iingaba
-lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa
ngefanelo.
-Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo, ukwethulwa nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo.
nesiphetho ezisezingeni
komqondo. elihle khulu.
okulandelekako.
-Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
Ilimi, iphimbo nesitayela -Umtlolo awunakho
okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
-lsingeniso,iingaba ukunamathelana
okusetjenziswe endabeni. -Kunokuthuthuka
nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu
kwamaphuzu kungezwakali.
kwamaphuzu begodu -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
kuhle. awulandeleki.
azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali.
10 IMITLOMELO begodu nokusetjenziswa
-lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe
-Ilimi, ukuzwakala kwelimi okunganembiko kwenza
beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni
nokwethulwa kwamaphuzu umtlolo lo ungezwakali.
kwendaba kanye
kuhle bekutjengisa ukutjhuja
-Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni.
kwengqondo.
nokwethulwa
kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle.
IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
LEMITLOMELO
YELELA: YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce
indaba nje engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi.
Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: UMDLALO
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 10
‘IBHUDANGO LAMI’ – TG Mnguni
Izehlakalo zomdlalo misikinyeko nofana zizenzeko ezenziwa badlali emdlalweni.
Izehlakalwezi zenzeka ngokulandelana zithi nazihlanganiswako zibumbe indaba
eyodwa umtloli asuke anqophe ukusivezela yona ngomdlalwakhe. Kanengi izenzo
zabadlali emdlalweni zenzeka ngokulamana, okutjho bona isenzo esithileko senzeka
ngombana kwenzeke esinye kanti naleso senze bona kwenzeke esinye, njll.
Emdlalweni wesihloko esithi; ‘Ibhudango Lami’ indaba ekhulunyiswako libandlululo
elalenziwa makhuwa ebantwini abanzima benarha yeSewula Afrika nokobana kweza
njani bona indlu enzima igcine ithole itjhaphuluko/yindaba yokobana ungalifezekisa
bunjani ibhudango lakho lokha nakuneenqabo ezikuliyako.
Umtloli womdlalo lo indabakhe uyithoma ngesenzo sokukhubazeka kwakaTjhili
osisakhamuzi seplasini lakaMathumbu. Ukukhubazeka kwakhokhu kwamenza bona
angasakghona ukuragela phambili nokusebenza ukuze umndenakhe ukwazi ukuthola
imvumo yokuhlala kileliplasi. Ngokuya komthetho webandlululo kwakuthiwa ukuze
umndeni uthole ilungelo lokuhlala eplasini kwakufanele bona kube nelunga lomndeni
eliwusebenzela iplasi. Ngalokho kwaba semtarini emndenini kaTjhili bona
njengombana akhubazekile nje sekufanele bona akhuphe uMbulawa esikolweni
ayokusebenza eplasini, nakungasinjalo ubone enganatjani. Okwasuke kwaba mraro
kukobana uMbulawa wabe anebhudango ngepilwakhe. Ibhudango lakhe kwabe
kukuba mjameli wamalungelo wobuntu.
Isehlakalo esilandelako siba kukobana uMbulawa athathe isiqunto sokobana alise
isikolo ayokusebenza eplasini kodwana aragele phambili ngokufunda ngeposo
ukwenzela bona ibhudango lakhe lingatjhabalali. Ekufikeni kwakhe eplasini wathola
bona uhlangabezana neentjhijilo ezimenza bona angakghoni ukuragela phambili
ngefundwakhe njengombana bekahlelile. Nakatjhejisisako uthola bona iintjhijilwezi
ngezenziwa nguMathumbu ngabomu ngomnqopho wokubagandelela njengombana
bababantu abanzima. UMathumbu ubatjhayisisa ebusuku ukwenzela bona nabafika
ekhaya bafike badiniwe, bangatholi isikhathi sokufunda. Okhunye akwenzako
kukobana afikise iposo ngemva kwesikhathi ukwenzela bona imisebenzabo
abayithumela eenkolweni abazitlolisele ukufunda ngeqadi idlulelwe sikhathi.
UMbulawa warhabe wawubona lomkhutjana wokubandlululwa wathoma ukulwisana
nawo ngokusizwa ngezinye iinsebenzi ezibabantu abatjha. Esikhundleni sokobana
uMathumbu atjheje iinghonghoyilo zelutjhezi simthola alibizela amapholisa bekufika
lapha libotjhwa beligwetjwa khona. Ngonobangela wokobana uMbulawa atholakele
neencwadi zehlangano eyayilwela ikululeko neyayisele ivalwe umlomo, simthola
afakwa hlangana neembotjhwa zombanganarha ezifanele zibulawe. Ngetjhudu
ngelanga ekuyokubulawa ngalo iimbotjhwezi uMbulawa uyasinda ngebanga
lobutjhapha obenziwa mapholisa. Ukusuka lapho uMbulawa wabalekela eenarheni
ezibomakhelana nekukulapho afike waragela phambili ngeemfundo zakhe bewagcina
alifezile ibhudango lokuba mjameli wamalungelo wobuntu.
Ngegandelelo labalweli betjhaphuluko ababesenarheni le nalabo ababeseenarheni
zangaphandle, okufaka hlangana aboMbulawa naboNaidoo omnganakhe amthola
e-Angola, sithola abaphathi benarha le bagandeleleka bona bavumele amakhetho
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
wawo woke umuntu. Ihlangano yaboMathumbu namanye amapholisa wabantu
abamhlophe balwisana namakhetho la kodwana kwafumaniseka bona abaphumeleli.
Mbala abanjwa amakhetho kwatholakala bona athunjwa yihlangano eyayidoswa
phambili ngumongameli womuntu onzima.
Ngemva kwalapho kwaphela koke ukubandlululana ngokombala, nalabo
ababebalekele eenarheni zangaphandle babuyela enarheni le. UMbulawa wathi
nakafika enarheni le wasebenza njengomjameli wamalungelo wobuntu nokutjho khona
bona ekugcineni waliphumelelisa ibhudango lakhe.
Inani lamagama asetjenzisweko=385 [25]
NOFANA
UMBUZO 11: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
11.1 - NguVenter. (1)
- NguMathumbu. (1)
11. 2 - Ubudisi babo kukobana ipuphu uyazithengela.
- Ukhokhela amanzi, ukuhlala nokuthuthelwa iinzibi.
- Isitjhebo siyathengwa.
(Zimbili iimpendulo kezingehla). (2)
11. 3 Mbandela othi nange uTjhili akhetha ukufuduka kuzakufuneka bona
lingatjhingi lakusasa asese seplasinapha. (2)
11. 4 - Isinghonghoyilo sokobana litjhayisa ebusuku sele lidiniwe nalifika ekhaya
lingasakghona ukufunda. (1)
- Isinghonghoyilo sokobana iposo eliyisebenzisela ukuhlangana namaziko
wezefundo elizitlolisele ukufunda kiwo ifika ngemva kwesikhathi. (1)
11. 5 Ubudlelwano phakathi kweensebenzi ezibabantu abatjha nezibabantu
abadala azange baba buhle ngombana kwasuka kwaba nemibono
ehlukeneko, iinsebenzi ezibabantu abadala zesaba ukusekela ezibabantu
abatjha bona ziphenduleke eenghonghoyilweni zazo.
(Umfundi angayirhunyeza ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
11. 6 Isitjela bona kumndeni ozwanako nothatha iinqunto buhlanganyela, ubaba
wakhona akakateleli bona kwenzeke ngendlela acabanga ngayo/Isitjela bona
uTjhili akasiyindoda ekatelela izinto bona zenzeke emzinakhe, imibono
yamalunga womndenakhe uyayilalela.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako kodwana kuvele
ukubambisana). (2)
11. 7 Isiquntwesi simveza amntwana othanda isikolo nozaziko bona ufunani
epilweni/Isiquntwesi simveza amntwana onomnqopho nofuna ukuphumelelisa
ibhudango lakhe epilweni.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
11. 8 D/lijoni (2)
11.9 Iinsebenzi zeplasini lakaMathumbu bezisebenza ngaphasi kwegandelelo
ngombana zingawazi amalungelwazo kodwana iinsebenzi zemaplasini
zanamhlanjesi zisebenza ngokutjhaphuluka beziyawazi namalungelwazo
njengeensebenzi/UMathumbu wayesebenzisa iinsebenzi zakhe ngaphasi
kwegandelelo kanti namakhuwa wamaplasi wanamhlanje asasebenzisa
iinsebenzi zawo ngaphasi kwegandelelo.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako kodwana kuvele
ukumadanisa iinsebenzi zombili). (2)
11.10 Liqiniso ngombana kunendinyana lapha uJooste atjela khona uMabona
noDumako bona ihlangano yeSikakarele beyizokubawa iinkhali
neenthuthumbisi zokuphazamisa amakhetho begodu uyiphile, okutjho khona
bona uyayisekela. (2)
11.11 UVenter udlale indima eqakathekileko ngokobana akhombise igandelelo
lamakhuwa phezu kwabantu abanzima njengokuthi basebenzele ukuhlala
emaplasini wamakhuwa/Abantu abanzima bebasebenza ngaphasi kobujamo
obuqokamileko/Nawulimalele eplasini unganamuntu ozokusebenzela iplasi
uyaqotjhwa/Abentwana babantu abanzima bakhutjhwa eenkolweni basese
bancani bazokusebenza eplasini/Naniveza iinghonghoyilo nibizelwa
amapholisa nilunyiswe ngezinja benibotjhwe.
(Nezinye iimpendulo ezingavezwa bafundi ezikhambisana nokwenzeka
emdlalweni lo zizakwamukelwa). (2)
11.12 Zizehlakalo zamambala ngombana nanamhlanje basese khona abantu
abaphila ngaphasi kwegandelelo nebandlululo lamakhuwa begodu nomlando
weSewula Afrika wokufumana itjhaphuluko uyakufakazela lokhu.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (1)
11.13 Nabegade nginguTjhili bengingamangalela uVenter ekhotho yabasebenzi
ngombana kulilungelo lami lokobana angibhadele lokha nangilimalele
emsebenzini/Bengingabika indaba le ehlanganweni ejamele abasebenzi.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 20 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: UMDLALO
UMBUZO 12: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu
Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko,
Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana kulikhuni ukuzilandela nanyana azikhambelani
kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa nombuzo.
Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ziyakhambelana yoke. yoke.
nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko. - Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo.
-Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela
-Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa - Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa.
15 IMITLOMELO 12-13. ikhona kodwana akakavezwa ngendlela ngendlela eyanelisako. - Umtlolo akawazi.
Uphendule ngendlela ehle. ayikavezwa yoke begodu eyanelisako.
Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi
asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo.
anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo.
-Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa
khulu. bonyana umtlolo
uwuzwisisile.
ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Umtlolo uhleleke kuhle.
Kunesingeniso, iingaba
-lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa
ngefanelo.
-Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe
ngokwanelisako ngesihloko.
Isakhiwo, ukwethulwa nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo.
nesiphetho ezisezingeni
komqondo. elihle khulu.
okulandelekako.
-Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo
Ilimi, iphimbo nesitayela -Umtlolo awunakho
okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu.
-lsingeniso,iingaba ukunamathelana
okusetjenziswe endabeni. -Kunokuthuthuka
nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu
kwamaphuzu kungezwakali.
kwamaphuzu begodu -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu
kuhle. awulandeleki.
azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali.
10 IMITLOMELO begodu nokusetjenziswa
-lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe
-Ilimi, ukuzwakala kwelimi okunganembiko kwenza
beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni
nokwethulwa kwamaphuzu umtlolo lo ungezwakali.
kwendaba kanye
kuhle bekutjengisa ukutjhuja
-Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni.
kwengqondo.
nokwethulwa
kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle.
IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
LEMITLOMELO
YELELA: YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce
indaba nje engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi.
Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
ISIGABA C: UMDLALO
UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 12
Izehlakalo zomdlalo misikinyeko nofana zizenzeko ezenziwa badlali emdlalweni lowo.
Izehlakalwezi zenzeka ngokulandelana bese zithi nazihlanganiswako zibumbe indaba
eyodwa umtloli asuke anqophe ukusivezela yona ngomdlalwakhe. Kanengi izenzo
zabadlali emdlalweni zenzeka ngokulamana, okutjho bona isenzo esithileko senzeka
ngombana kwenzeke esinye kanti naleso senze bona kwenzeke esinye, njll.
Emdlalweni wesihloko esithi; 'Umbango kaNzunza noManala' indaba ekukhulunywa
ngayo ngeyokobana kweza njani bona isitjhaba samaNdebele, esasisitjhaba esisodwa
sigcine sele sihlukene njengombana sibona namhlanje.
Emdlalweni lo isehlakalo esivela ekuthomeni ngesokobana ikosi uMusi ithathe isiqunto
sokudlulisela unamrhali endodanenayo ezoyelama ngokuzizwa bona ayisanapilo ehle.
Ngokwekambiso nangesiko lesitjhaba samaNdebele kwakunguManala ofanele bona
athathe ubukhosi ngemva kwekosi uMusi. Ngemva kombiko lo kutholakala bona
uNanasi ongunina kaNzunza uba nomona ngokobana ubukhosi bungayi
endodanenakhe uNzunza. Simthola alukisa uNzunza amano wokobana angabuthatha
njani ubukhosi kuyise ngemva kobana asenge uNgendu bona amtjele bonyana ikosi
iyomdlulisela njani unamrhali kuManala, obukhosi besitjhaba samaNdebele.
UNanasi wabe asazi bonyana ikosi izokufuna ukumphumbutha lo ezabe imnikela
unamrhali ukuqinisekisa bona unoboya obunengi njengoManala njengombana
yayingasaboni emehlweni. Kungebangelo uNanasi athiyisa uNzunza amano wokobana
ayokufuna isikhumba senyamazana esinoboya obunengi asembathe bese uyokulala
emnyango kayise khona kuzakuthi nakusako angene azenze uManala ukwenzela
bona uyise amnikele unamrhali njengombana ahlelile. Mbala sithola bona iqhingeli
liyaphumelela, uNzunza uthatha unamrhali ngobukirikitjani. Ngemva kwalokho
kulandela isenzo sokobana uNzunza abuthelele elinye ibutho lesitjhaba samaNdebele
abalekele naso ehlathini lakwaMnyamana ukwenzela bona uManala nakamlandelako
azilwele.
Isehlakalo esilandelako ngesokobana uManala agijimisane noNzunza bekube khona
amabutho abhubhako epini leyo. Ngemva kwalapho uManala ujamisa ipi ukwenzela
bona kuyokufihlwa ikosi uMusi eyayisele ikhotheme. Lokho kwanikela uNzunza ithuba
elihle lokobana abaleke abayokufika kwaSimkhulu. Ngebanga lokubusa ngaphandle
konamrhali sithola bona iinkosi ezabusa isitjhaba sakaManala zarhayileka zoke
bekwafika isikhathi sokubusa kwendodana kaManala uNcagu. UNcagu naye wathi
bona angene esitulweni sokubusa waba ngemva kwakaNzunza asafunana nonamrhali
uNzunza amthathela uyise ngobukirikitjani.
Ekugcineni uNcagu uyamthola uNzunza kodwana ngonobangela wokobana uNzunza
ubasele athole isizo kuNangubokazi ubhalelwa kumbulala abuyise unamrhali kayise.
Esikhundleni salokho simfumana uNcagu amukela uMthise kaTjhangutjhangu bona
kube yindlovukazakhe nekuba litshwayo lokuqeda ipi hlangana neentjhaba ezimbilezi.
Sithola bona kubotjhwa isivumelwano sokobana uNzunza uzakuba yikosi yesitjhaba
samaNdebele wakwaNzunza bese uNcagu abe yikosi yesitjhaba samaNdebele
wakwaManala. Kungebangelo namhlanje sithola bona iintjhaba ezimbilezi zihlukene,
esinye nesinye sinekosi yaso.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
Nasiyelela indaba le kuyabonakala bona ibunjwa zizehlakalo ezihlukahlukeneko
kodwana ekugcineni indaba ekhulunyiswako kuba yindaba eyodwa nesingathi imlando
wesitjhaba samaNdebele.
Inani lamagama asetjenzisweko= 364 [25]
UMBUZO 13: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
13.1 SasiKwaMnyamana. (1)
13.2 - Beyingasaboni emehlweni. (1)
- Beyingasazizwa kuhle emzimbeni/Beyingasanapilo ehle. (1)
13.3 Wambatha isikhumba senyamazana esinoboya obunengi bese uyise wathi
nakambambako wamuzwa anoboya wacabanga kobana nguManala
wamnikela unamrhali. (2)
13.4 Wabusa ngemva kokucima kwelanga elinguMrhawu. (1)
13.5 Isizathu kukobana abegade sele ahlubulisa izitha zawo maqangi ngaphambi
kobana azihlabe ngemikhonto nofana ngeensutja zawo azibulale. (2)
13.6 UNangubokazi wathatha ingubo yedini waguqa phezu kwayo ngamadolo
enye wayembatha, ukusuka lapho warhuwelela acimezile bese uNcagu
wakhalima ibutho lakhe bona lingasaragela phambili nokulwa. (2)
13.7 - Kuthanda kwakhe ukuphuma ubuzimba bese angatjheji iindaba
eziphathelene nobukhosi. (1)
- Kuhlongakalelwa ngunina bese angabi nomuntu ongamthiyisa amano
njengombana sibone kusenzeka kuNzunza. (1)
13.8.1 UNgendu udlale indima ngokobana athathe iindaba zamadoda
ezikhulunywe ebandla azidlulisele kuNanasi ngombana lokho kwamenza
bona akghone ukulukisa uNzunza iqhinga lokobana angamfumana njani
unamrhali.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa). (2)
13.8.2 UNanasi udlale indima ngokobana asenge uNgendu bese ngemva
kwalokho aleyise uNzunza iqhinga elihle nesingathi ngilo
elamphumelelisako ekugalajeni uyise unamrhali.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa). (2)
13.9 IBIZO LENDODANA INDAWO EYATJHINGA KIYO
1. UGegana C/eMletlana (1)
2. UDlomu A/eNatali (1)
13.10 Ikulumo le imveza amumuntu othanda ibumbano nofisa ngathana isitjhaba
samaNdebele singahlala sisitjhaba esisodwa. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
13.11 Ummongondaba womdlalo lo uyakholweka ngombana umbango wesitjhaba
samaNzunza nesaManala okhulunyiswa emdlalweni lo uyavela emlandweni
wesitjhaba samaNdebele.
(Umfundi angacoca aveze lakhe iphuzu eliphathelene nokukholweka
kommongondaba womdlalo lo). (2)
13.12 UTjhaba banoMbangwa emdlalweni lo badlale indima yokuba lilihlo lesitjhaba. (1)
Umtloli womdlalo lo uphumelele ukubadlalisa indima le ngombana pheze
zoke iindaba ngaphambi kobana zizwakale esitjhabeni zabe zaziwa ngibo
kokuthoma; isib: indaba yokobana ikosi ifuna ukudlulisa unamrhali evela
esethulweni somdlalo lo ithome ukuzwakala ngabo, indaba yokobana
nguManala ofanele alame ikosi uMusi izwakele ngabo.
(Umfundi angahlathulula ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LILOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com
24 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com
25 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com
26 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Memo
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper