Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 12201726 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2017, 26 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) 2017 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 80 Imemorandamu le inamakhasi ama-26. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 2 DBE/2017 SCE–Imemorandamu UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA 1. Nangabe umfundi uphendule imibuzo engaphezu kwenani elibekiweko, tshwaya ipendulo yokuthoma kwaphela. (Umfundi akakafaneli aphendule umbuzo omude nomfitjhani ngencwadi eyodwa) 2. Nangabe umfundi uphendule imibuzo emi-4 ngaphasi kwesigaba A, (Iinkondlo eziboniweko), tshwaya imibuzo emibili yokuthoma kwaphela. 3. Nangabe umfundi uphendule imibuzo emibili emifitjhani nofana emibili emide ngaphasi kwesigaba B nesigaba C, tshwaya umbuzo wokuthoma omfitjhani newokuthoma omude bese ulisa elandelako. (Nangabe umfundi uphendule imibuzo yomi-4 tshwaya umbuzo wokuthoma ngaphasi kwesigaba ngasinye). 4. Nangabe umfundi utlole iimpendulo ezimbili, yokuthoma ingasiyo elindelekileko bese yesibili kungelindelekileko tshwaya yokuthoma yesibili ungayitjheja (Ungayitshwaya). 5. Nangabe iimpendulo azikanonjorwa ngendlela ekunonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo, tshwaya ngendlela imemorandamu inonjorwe ngayo. 6. Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama emutjhweni/emudeni kutjhugulula elikutjhoko ungawutlomelisi. Nangabe ukupeledwa kumbi kwegama emutjhweni/emudeni akutjhugululi elikutjhoko utlomelise. 7. Imibuzo ema-eseyi (Imibuzo emide) Nangabe inani lamagama asetjenzisweko e-eseyini mancani, ungamjezisi umfundi ngombana sele azijezise yena ngokwakhe. Nangabe i-eseyi yide khulu tshwaya kufikela enanini elibekiweko lamagama. (Tjheja: sebenzisa igridi namatshwayo wokutshwaya umbuzo lo ngokuyelela). 8. Imibuzo emifitjhani Nangabe umfundi akakasebenzisi iindzubhuli nakabawiwe bona adzubhule ipendulwakhe akangajeziswa. 9. YELELA: Iimpendulo ezifuna u-iye nofana awa, liqiniso nofana mbono, liqiniso nofana akusilo iqiniso, kulungile nofana akukalungi, mbono omuhle nofana akusimbono omuhle, sisenzo esihle nofana sisenzo esimbi azinikelwa umtlomelo kodwana kutlonyeliswa isekelo kwaphela (IMITLOMELO YOKE NGEYOKUSEKELA). Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 3 DBE/2017 SCE–Imemorandamu ISIGABA A: IINKONDLO UMBUZO 1: Isililo Senyoni – JM Mthimunye Ummoya mazizo imbongi esuke ikiwo nayitlola nofana irhaya ikondlo yayo. Amagama mimida esetjenziswa yimbongi nesithi nasiyifundako ithinte imizwa yethu bese isivezela ubujamo namazizo wembongi. Ikondlo le izwakalisa ummoya wokudana. Imbongi idaniswa kungafumani isokana engahlalisana nalo kamnandi ngokuthula, begodu ibe yodwa kilo. Imbongi isebenzise amagama alandelako ukuveza tjhatjhalazi ummoya lo. - Ngizul' emkayini ngedwana > Imbongi ihlathulula bona inomzwangedwa, izulazula ngomcabango ifunana nesokana engahlalisana nalo. - Ngizul' omanzi umuthi > Imbongi ihlathulula bona ifuna isokana ezalithanda. - Ngiphumul' ukubalabala > Imbongi isebenzise amagama la ukusihlathululela bona nayingathola isokana ezolithanda ingaphumula ukusoloko ikhuluma ngehliziyo ngebanga lokungabi netjhudu lokuzifumanela isokana. - Omanz' umuth' angiwufumani > Imbongi ihlathulula bona isokana lona iyalifumana kodwana eliyifaneleko nelifunwa yihliziywayo ayilifumani. - Ubutlawana bami sebuyala > Imbongi ihlathulula bona seyisesigabeni sokobana ngathana seyendile, njeke seyithoma ukutshwenyeka ngobudala bayo soloko ingafumani isokana elinetlha. - Ukuzuma khona ngiyazuma > Imbongi ihlathulula bona ithemba lona ayikalilahli, ikhamba ifunafuna ngomkhumbulo wokobana mhlamunye ingaba netjhudu lokuzifumanela isokana elithandako. - Ngihlala ngiphapha njalo > Imbongi isihlathululela bona ayikutholi ukuphumula, ihlala ifuna njalo. - Zimu ngibutha nami hle! > Amagama la asihlathululela bona imbongi sese izibawela kuZimu bona ayizwele ayibusise ngomtjhado nofana isokana ezalithanda. - Engingakha kiwo ngedwa > Imbongi ihlathulula bona ifuna isokana ezakuthandana nalo ibe yodwa kilo. - Ngakhe ngakhele safuthi > Imbongi ihlathulula bona ihlale nalo unomphela. - Ngingasafuduka ngitjho lisina ngesinanja > Imbongi ihlathulula bona ingeze yahlukana nalo nanyana baneenkinga nofana imiraro ebangahlangabezana nayo. Ngehlathululo engehla le kuyezwakala bona imbongi isemmoyeni odanileko ngokungafumani kwayo isokana engalithatha naphezu kobana izula kangaka. (Amaphuzu ali-7 kangehla). (Umfundi angahlathulula ngeyakhe indlela ezwakalako) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/2017 SCE – Imemorandamu ISIGABA A: IIKONDLO UMBUZO 1: Isililo Senyoni – JM Mthimunye IRUBHRIKHI YOKUHLOLA ZEMITLOLO: IINKONDLO [10 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli OKUMUNYETHWEKO 6–7 4–5 3 2 0–1 - Umfundi uhlathulule isihloko -Umfundi utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -Isihloko akakasizwisisi kuhle. -Iimpendulo ezinikelweko Ukuhlathululwa kwekondlo: ngokungeneleleko begodu isihloko. bewasihlathulula ngendlela -Ubuyelele amaphuzu kezinye azizwakali begodu Ukuhlathulula amagama uwathinte woke amaphuzu ephakathi. Imininingwana iindawo uveze namaphuzu azikanamatheli esihlokweni amummongo amunyethwe amayelana nekondlo. -limpendulo pheze ayikavezwa yoke. angafunekiko. esinikelweko, kubudisi isihloko nokungenelela ziyakhambelana nesihloko. -Akakatloli amaphuzu ukuzilandela ngombana kokunikelwa kwamaphuzu -Uphendule ngendlela ehle -Amaphuzu amanengi asekela azwakalako/Amaphuzu azikhambelani nombuzo. azwakalako nokusekela ilwazi khulu. Kunamaphuzu -lmibono esekelweko ikhona imibono akakavezwa ngendlela awatlolileko akakasekelwa -Uhlulekile ukunikela iimpendulo lekondlo. amanengi asekelwe kodwana ayikavezwa yoke eyanelisako. Unelwazi kuhle bekwazwakala. ekungizo. ngokunemba begodu begodu ayikasekelwa elisezingeni eliphasi lekondlo. -Akayazi kuhle ikondlo Ie. -Amaphuzu ambalwa anqotjhiswe ekondlweni. njengombana bekulindelekile. awanikeleko akakasekelwa. 7 IMITLOMELO -Umfundi ikondlo akayazi kuhle. -Ikondlo uyizwisise kuhle khulu. -Kunobufakazi obutjengisa bonyana uyayizwisisa ikondlo. ISAKHIWO NELIMI 3 2 1 -Umtlolo unesakhiwo esihle -Umtlolo unesakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi besakhiwo -lkondlo ayikethulwa ngefanelo. -Kubudisi ukutjho bonyana Isakhiwo, ukulandelana khulukhulu nokusekelwa nokusekelwa kwemibono sekondlo. kukhulunywe ngokwanelisako kwamaphuzu nokwethulwa: kwemibono okulandelekako. okulandelekako. -Ukungakahlelwa kuhle ngikho ngesihloko. Ukuzwakala kwelimi -Ikondlo ayinakho okwenza ukulandelana -Abukho ubufakazi bokuhlelwa nokuzwakala kwamaphuzu. -Isingeniso, isiphetho neengaba -lsingeniso, isiphetho neengaba ukunamathelana kwamaphuzu kwamaphuzu kungezwakali. kwesakhiwo nanyana kuhleleke kuhle khulu. kuhleleke kuhle. begodu ayilandeleki. -Kuneemphoso ezinengi zelimi ukulandelana kwamaphuzu. begodu nokusetjenziswa -Ilimi elisetjenzisiweko 3 IMITLOMELO -lmibono iyazwakala -lmibono iyazwakala -Kuneemphoso ezenziwe kwelimi okunganembiko kwenza Iisezingeni eliphasi khulu beyisekelwe kuhle khulu. beyisekelwe kuhle. elimini, ekuzwakaleni umtlolo lo ungezwakali. begodu alizwakali. kwekondlo kanye nekuhlelweni -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa kodwana iingaba zakhiwe kwamaphuzu kuhle kutjengisa kwamaphuzu kuhle. kuhle. ukutjhuja kwengqondo. IRHERHO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 LEMITLOMELO YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi. Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/2017 SCE – Imemorandamu UMBUZO 2: Ipi Yerholweni – DM Jiyane 2.1 Kwahlwa emini iNdebele liqalene nomSuthu. (1) 2.2 - Ivumelwano-thoma. - Ivumelwano-phakathi. - Ivumelwano-yeqa. (1) (Zimbili iimpendulo kezingehla). (1) 2.3 AmaBhunu nabeSuthu babaleka/Bakhamba. (1) 2.4 Imbongi ingathekise ipi le nesiwuruwuru ngomnqopho wokusivezela bona ngemva kobana ipi le iphelile kwasala kulele ubujadajada/ kuhlangahlangene njengalokha nakuqeda ukudlula isiwuruwuru/ Kwasala kunomonakalo njengalokha nakuqeda ukudlula iiwuruwuru. (2) 2.5 Isisusa sepi le kukobana ikosi yesitjhaba samaNdebele yathumba uMampuru yamfihla yangafuna bonyana abeSuthu bambone/ bamthole. (2) 2.6 Ummongondaba wekondlo le uyakholweka ngombana emlandweni wesitjhaba samaNdebele kuyavela bona amaNdebele akhe alwa nabeSuthu namaBhunu erholweni kubangwa uMampuru. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako kodwana kuvele bona ummongondaba lo uliqiniso). (2) [10] UMBUZO 3: Isizi – JN Malobola 3.1 NgoMvulo. (1) 3.2 - Mqondo wokobana ngemva kwengozi le kwathula kwathi du ngesikhatjhana esincani. - Kwatholakala bona abanye babakhweli bebhesi le bahlongakala. - Kwatholakala bona abanye babakhweli bebhesi balimala. - Isehlakalwesi sabanga isizi emNyangweni wezeFundo endaweni yaKwaNdebele. (Zimbili iimpendulo kezingehla). (2) 3.3 Sisenzasamuntu/Sisenzamuntu. (1) 3.4 Kusivezela umqondo wokobana ibhesi le yabe sele iqedile ukuwa nabantu sebathulile bangasarhuweleli ngombana ubunengi babo besele bahlongakele. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele ukuthula nokuhlongakala kwabantu). (2) 3.5 - Lijamele umqondo wokobana abanye babantu ebebangebhesini le bebaya emisebenzini. (1) - Lijamele umqondo wokobana abentwana ebebangebhesini le bebaya eenkolweni bayokufunda. (1) 3.6 Imbongi iphumelele ukusebenzisa isithombe-ngqondwesi ngomnqopho wokusivezela bonyana ingozi le yenzeka umnyaka sele uyela ekupheleni/Imbongi iphumelele ukusebenzisa isithombe-ngqondwesi ukusihlathululela ngcono bonyana ingozi le yenzeka umnyaka sele uyela ekupheleni/sele kusikhathi sokuphela komnyaka lapha abafundi bafanele batlole khona iinhlahlubo zabo. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/2017 SCE – Imemorandamu UMBUZO 4: Mma Wami – JM Mthimunye 4.1 - Wayikhalimela bona ingakhambi ebusuku. (1) - Wayikhalimela bona ingakhambi nabesana. (1) 4.2 - Isithiyeleli/Isezura. - Ijambamende/Isilungelelamuda. (Yinye ipendulo kezingehla). (1) 4.3 Imbongi yabasidisi/Yazithwala/Yabanjwa kugula/Imbongi yavelelwa sisehlakalo esimbi esizwisa ubuhlungu. (1) 4.4 Asitjela bona imbongi ayizisoli yona ngokwayo ngokuyehlakaleleko kodwana isola unina ngokuyifihlela iqiniso ngalokho eyayimkhalimela khona/Isola unina ngokungamhlathululeli ngcono, ayitjele iinzathu ezimenza bona angafuni ikhambe ebusuku begodu nabesana. (2) 4.5 - Ngicabanga bona imbongi beyazi, njeke beyiziphathelwe kulelesa nokungafuni ukulalela umbelethayo nakayikhalimako. - Ngicabanga bona imbongi beyingazi ngeqiniso ngombana nangathana beyazi beyingeze yaya ebesaneni ngekani ngombana beyingaaba bona ingalimala nofana ingazithwala. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 4.6 - Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana esikhathini sakade bekuba budisi ebabelethini bona bahlale phasi nabentwababo babatjele amaqiniso njengombana kuzwakala ekondlweni le/Ngiyavumelana nesitatimendesi ngombana ekadeni ababelethi babethembele ekusebenziseni iswazi ekukhalimeni umntwana sekunokobana bahlale naye phasi bambonise amaqiniso. - Ngiyaphikisana nesitatimendesi ngombana nesikhathini sagadesi abanye bababelethi abakghoni ukuhlala phasi nabentwababo babayelelise ngeendaba zomseme/ ngobungozi abangabufumana lokha nabakhamba ebusuku nabesana. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/2017 SCE – Imemorandamu UMBUZO 5: Ngubo Yebusika – MA Mahlangu 5.1 Isifaniso/Isimanyaniso/Isenzasamuntu. (1) 5.2 Ivumelwano-phakathi. (1) 5.3 Ungitjele nawuluphalako, ngingabambeleli kuwe. (1) 5.4 … nimamathe nelimu… (1) 5.5 Umuda lo umumethe umqondo ositjela bona imbongi izizwa izala ithabo, ihleka kancazana nayiqala ingubo yayo eyifuthumezako le. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 5.6 Imbongi ilinga ukusihlathululela bona isingani saywesi asiwesabi amanzi, sihlala sihlwengekile ngaso soke isikhathi/Imbongi ilinga ukusihlathululela nofana ukusitjela bona ingubayo le ayiwesabi amanzi, nayiyifake ngemanzini ihlwengeka iqaleke iyitjha. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 5.7 Ekondlweni le imbongi ilonga umlinganayo nofana umuntu ethandana naye, imtjela ngendlela emkarekela ngayo ngokuyisiza kwayo ezintweni ezinengi ehlangabezana nazo ekhambeni layo lepilo/ngendlela amanelisa ngayo ethandweni labo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 8 DBE/2017 SCE–Imemorandamu ISIGABA B: INOVELA UMBUZO 6: MBALA NGUBABA – PB Skhosana IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Uphendule umbuzo kuhle khulu: -Utjengise ukuzwisisa isihloko. -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko Ukuhlathululwa 14-15. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azizwakali begodu Uhlathulule isihloko -limpendulo pheze ephakathi kodwana ephakathi kodwana azikanamatheli esihlokweni kwesihloko: ngokungeneleleko begodu ziyakhambelana nesihloko. imininingwana ayikavezwa yoke. imininingwana ayikavezwa yoke. esinikelweko, kulikhuni Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ukuzilandela nanyana nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . -lmibono esekelweko ikhona -Amaphuzu amanengi asekela -Amaphuzu amanengi asekela azikhambelani nombuzo. kodwana ayikavezwa yoke imibono akakavezwa ngendlela imibono akakavezwa ngendlela -Uphendule umbuzo kuhle: 12-13. begodu ayikasekelwa eyanelisako. eyanelisako. -Uhlulekile ukunikela 15 IMITLOMELO Uphendule ngendlela ehle. njengombana bekulindelekile. iimpendulo ekungizo. Kunamaphuzu amanengi -Unelwazi elisezingeni eliphakathi -Unelwazi elisezingeni eliphasi -Amaphuzu ambalwa asekelwe ngokunembako -Kunobufakazi obutjengisa lomtlolo. lomtlolo. awanikeleko akakasekelwa. anqotjhiswe emtlolweni. bonyana umtlolo uwuzwisisile. -Umtlolo akawazi. -Umtlolo uwuzwisise kuhle khulu. ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Umtlolo uhleleke kuhle. Kunesingeniso, iingaba -lsakhiwo esihle nokusekelwa -Bukhona ubufakazi besakhiwo -Isakhiwo asikathulwa ngefanelo. -Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe ngokwanelisako Isakhiwo, ukwethulwa kwemibono okulandelekako. somtlolo. nesiphetho ezisezingeni elihle -Ukungakahlelwa kuhle ngikho ngesihloko. komqondo. khulu. okwenza ukulandelana Ilimi, iphimbo nesitayela -lsingeniso,iingaba nesiphetho -Umtlolo awunakho kwamaphuzu kungezwakali. -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kuhleleke kuhle. ukunamathelana kwamaphuzu okusetjenziswe endabeni. -Kunokuthuthuka kwamaphuzu begodu awulandeleki. kwesakhiwo nanyana begodu azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi ukulandelana kwamaphuzu. -lmibono ivezwe beyasekelwa begodu nokusetjenziswa kwelimi 10 IMITLOMELO -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa yezwakala. -Kuneemphoso ezenziwe elimini, okunganembiko kwenza umtlolo -Ilimi elisetjenzisiweko ekuzwakaleni kwendaba kanye kwamaphuzu kuhle bekutjengisa lo ungezwakali. Iisezingeni eliphasi khulu -Ilimi, ukuzwakala nokwethulwa nekuhlelweni. ukutjhuja kwengqondo. begodu alizwakali. kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle. IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 LEMITLOMELO YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi. Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 9 DBE/2017 SCE–Imemorandamu ISIGABA B: INOVELA UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 6 ‘MBALA NGUBABA’ - PB Skhosana Isimilo yindlela umlingisi asuke athulwe ngayo nofana athatha ngayo izinto ebujameni obuthileko. Umlayezo ngilokho umtloli asuke ahlose bona sikwazi nofana sikuyelele ngokuqala indlela umlingisi aziphatha nofana enza ngayo izinto. Ngamanye amagama isimilo somlingisi sivezwa yindlela athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko. Ngalokho singatjho bona umlayezo osuke unqotjhwe mtloli ngomlingisi othileko uvezwa yindlela enza nofana athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko. Umtloli wenovela le usethulele uDladla amlingisi onamaqiniso, othembekako nowuhloniphako umsebenzakhe. Enovelini le uDladla wethulwe aligqwetha elijamele isifiso esenziwa nguBongwe asaphila ngelifa lakhe. Umndeni wakwaBongwe bewungazi litho ngesifiswesi kodwana kwathi bona uBongwe ahlongakale uDladla waya emndeninakhe wayowethulela sona njengombana sinjalo. Ngemva kobana abikelwe ngokwetjiwa kweenkomo zakaBongwe simthola enza amano wokobana ziyatholakala kanti nabebi bazo baphelela ejele. Ngesimilo somlingisi onguDladla singatjho bona umtloli uhlose ukusidlulisela umlayezo wokobana sibabantu sifanele siwenze ngefanelo nangokuthembeka umsebenzi wethu. Lokhu sikutjho ngombana bekulula bona uDladla angasitjhugulula isifiso sakaBongwe ngombana kunganalunga lomndeni osaziko kodwana azange akwenze lokho. Kwabhala nanyana sekutholakele bona yindodana kaBongwe eyebe iinkomo zakwabo kodwana waliselela umthetho bona udlale indima yawo, azange afune ukungena hlangana aphazamise isandla somthetho. Umtloli wenovela le usithulele uNaMtshweni amlingisi osadzimelele emasikweni, ohloniphako nonekghono lokubuthelela umndenakhe nalokha ubabakwakhe angasekho ephasini. UNaMtshweni wamzilela uBongwe bewenza koke okwenziwa ngumma okhanjelweko. Nanyana uBongwe angazange amtjela uNaMtshweni ngobunjalo besifiso asenzako kodwana simthola asihlonipha bekafisa nokobana abentwabakhe basilandele njengokutjho kwaso. UMavela wathi nakaphikisana nesifiso ekuthiwa senziwa nguBongwe lesi uNaMtshweni wazama ukukhulumisana naye njengombana enzile nakabanye abentwabakhe. Ngalokho singatjho bona umtloli ngesimilo somlingisi onguNaMtshweni usidlulisela umlayezo othi sibabantu sifanele sidzimelele emasikweni wethu kodwana sifanele silemuke bona esikhathini sagadesi kuyenzeka bona ilifa labiwe ngendlela yesikhuwa, njeke sifanele sikuhloniphe lokho. Njengombelethi kumsebenzakho bona abentwabakho ubabuthelele bewubakhuthaze bona bakhambe ngendlela ezobenza bona kusasa babe babantu abathabela ipilo njengombana sibone uNaMtshweni asenza ngayo enovelini le. UMavela wethulwe anesimilo sokungalaleli iiyeleliso zababelethi bakhe. Uvezwe amlingisi onekani, onamala, ozitlhagelako nothanda ipilo ephezulu. UBongwe wazama ukuyelelisa uMavela bona afunde azokwazi ukuzijamela kodwana walikhomba libaba. Ngemva kobana sekuvelile bona uyise ufuna bona ilifa lakhe lidliwe ngokuya esikolweni unina uyazama ukumbonisa bona abuyele esikolweni nakhona simthola abetha phasi ngenyawo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 10 DBE/2017 SCE–Imemorandamu Usuka lapho uya kiboDladla ngomnqopho wokuyokufunisisa ngesifiswesi kodwana nakabona bona indaba le iliqiniso ukhuluma amala bona uyindoda ezokubika ngokulahlekelwa ziinkomo. Isizathu esenza uMavela aphikisane nesifiso sakayisesi kukobana azitlhagela, njeke ufuna ukulisebenzisela bona azenzele koke akufunako ngalo okufaka hlangana ukuthenga isibayibayi sekoloyi. Umlayezo esiwuthola ngomlingisi onguMavela ngewokobana silalele iiyeleliso zababelethi bethu. Singathi nasibona ababelethi bethu banezinto zabo/banelifa labo bese sithembela kilo ngombana kungenzeka bona singatholi litho njengombana sibone kusenzeka ngoMavela. Nawufuna ukuphila ipilo ephezulu ufanele uzisebenzele ngamandla ukuze ukwazi ukuyifikelela. Ngehlathululo engehla le singatjho bona umtloli wenovela le usethulele abalingisi bayo baneemilo ezihlukahlukeneko ngomnqopho wokobana sithole imilayezo ehlukileko esimilweni somlingisi ngamunye. (Otshwayako angatshwaya ngokuqala iimilo ezinemilayezo ezivezwe ngehla nezinye ezingavezwa bafundi). Inani lamagama elisetjenzisweko = 429 [25] UMBUZO 7: MBALA NGUBABA – PB Skhosana 7.1 Isizathu kukobana alizibulo ngakwabo. (1) 7.2 UngewakwaMasango. (1) 7.3 UNaMtshweni wakhumbula mhlana uBongwe alwa noMavela kokugcina amtjela bona boke abentwabakhe bazasiphetha isifiso sakhe. (2) 7.4 Isizathu esisiqabo esikhulu esibhalelisa uMavela bona angakghoni ukudla ilifa abalitjhiyelwe nguyise ngokomthetho kukobana akazwani nesikolo/Akafuni ukubuyela esikolweni/Sele amkhulu angeze akghona ukubuyela esikolweni/Sele athethe anomfazi. (2) 7.5 Wabe athoma ngokubhodabhoda umuzi wakwabo aqale bona akukho okungabaphazamisa na nofana aqale bona akunamuntu ozombona lokha nakaraga iinkomo zekhabo. (2) 7.6 Isizathu kukobana bebangafuni bona uMavela azi umuzi kaSkhosana nendawo lapha bayokubeka khona iinkomo/Bebangafuni bona ababone bonyana iinkomezi bazisaphi/Basele baseqhingeni lokumkhwabanisela iinkomo ebabegade bazilayitjhile. (2) 7.7 Abentwana bakaMavela lokha nabasahlala eSoshanguve ngamanye amalanga bebalala bangakadli begodu kesinye isikhathi bangabi nesibha sokuhlamba kodwana njengombana sebahlala kwagogwabo nje sebabonakala bahlambulukile, akunanto abathi nabayifunako bayitlhoge. (Tjheja: umfundi ongakamadanisi ubujamo bepilo yeSoshanguve nebeMadlangeni akangatlonyeliswa). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya(HL)/P2 11 DBE/2017 SCE–Imemorandamu 7.8 Siveza uNaMtshweni amlingisi ohloniphako nobegade amazi ngokuzeleko usobentwabakhe ngombana angafuni ukweqa amagamakhe nanyana angasekho nje/Simveza amlingisi omaziko usobentwabakhe bonyana uthandani begodu akathandini/Siveza uNaMtshweni amlingisi ozithandako izinto ezinokuhleleka njengesifiswesi nanyana abegade athoma ukuzwa ngaso nje. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 7.9 Ubujamo besizinda sendawo le busihlathululela bona indawo yeMadlangeni kuyindawo yemaplasini ngombana kuthiwa uMavela wakhamba ibanga elide ngaphambi kobana ayokufika endleleni ekulu ekhamba iinkoloyi/Busihlathululela bona indawo yeMadlangeni kuyindawo etjhisako ngombana kuthiwa uMavela wajuluka bewagcina asula ingurumela ngomkhono wembaji. (2) 7.10 Kumveza amlingisi osidlhadlha ngombana akunamapholisa angase akubophele bona awuhlali endaweni nakhona bebazambona ngani bonyana akusuye umuntu wangeBhundu/Kumveza amlingisi olitjhatjha ngokusaba kwakhe ukubotjhwa nanyana anganamlandu. (2) 7.11 - Liqiniso ngombana yoke imali eyayokutholakala ngeenkomo ezazizokuthengiswa efandisini yabe iyokuya kuMavela yoke. - Akusiliqiniso ngombana imali wayeyokugcina ngaleyo eyayiyokutholakala efandisini kwaphela, enengi bengekhe asayithola njengombana babevumelene banaboSkhosana. (Umfundi angasekela ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 7.12 - Ummongondaba wenovela le kummongondaba okholwekako ngombana vele ikambiso yokwabiwa kwelifa yesikhuwa inokutjhayisana nekambiso yesintu yokwabiwa kwelifa. (1) - Esikhathini sanje abantu abanengi sebasebenzisa indlela yesikhuwa yokutlolisa amafa wabo ukwabela abentwababo nesele ibonakala itjhayisana nendlela yesintu ethi ilifa lisala lilawulwa lizibulo lokha unomzana nakaleleko. (2) 7.13 Umtloli wenovela le uphumelele ukuyinikela isihloko esiyifaneleko ngombana sithola bona uMavela ubegade angakholwa bona mbala isifiso esikhulunyiswakwesi senziwa nguyise kodwana kuthe bona bamrhumutjhele itshayo leenkomo zakayise ngemva kobana abotjhiwe wakhona akholwako bona mbala nguyise owenza isifiswesi. (Umfundi angasekela ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/2017 SCE–Imemorandamu ISIGABA B: INOVELA UMBUZO 8: UKHOLIWE – N Skosana IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana kulikhuni ukuzilandela nanyana azikhambelani kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa nombuzo. Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu Ziyakhambelana yoke. yoke. nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko. -Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo. -Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela -Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa. -Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa -Umtlolo akawazi. 15 IMITLOMELO 12-13. ikhona kodwana akakavezwa ngendlela ngendlela eyanelisako. Uphendule ngendlela ehle. ayikavezwa yoke begodu eyanelisako. Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo. anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo. -Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa khulu. bonyana umtlolo uwuzwisisile. ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Umtlolo uhleleke kuhle. Kunesingeniso, iingaba -lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa ngefanelo. -Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe ngokwanelisako ngesihloko. Isakhiwo, ukwethulwa nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo. nesiphetho ezisezingeni komqondo. elihle khulu. okulandelekako. -Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo Ilimi, iphimbo nesitayela -Umtlolo awunakho okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu. -lsingeniso,iingaba Ukunamathelana okusetjenziswe endabeni. -Kunokuthuthuka nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu kwamaphuzu kungezwakali. kwamaphuzu begodu -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu kuhle. awulandeleki. azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali. 10 IMITLOMELO begodu nokusetjenziswa -lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe -Ilimi, ukuzwakala kwelimi okunganembiko beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni nokwethulwa kwamaphuzu kwenza umtlolo lo ungezwakali. kwendaba kanye kuhle bekutjengisa ukutjhuja -Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni. kwengqondo. Nokwethulwa kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle. IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 LEMITLOMELO YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi. Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/2017 SCE–Imemorandamu ISIGABA B: INOVELA UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 8 ‘UKHOLIWE’ – N. Skosana Isimilo yindlela umlingisi asuke athulwe ngayo nofana athatha ngayo izinto ebujameni obuthileko. Umlayezo ngilokho umtloli asuke ahlose bona sikwazi nofana sikuyelele ngokuqala indlela umlingisi aziphatha nofana enza ngayo izinto. Ngamanye amagama isimilo somlingisi sivezwa yindlela athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko. Ngalokho singatjho bona umlayezo osuke unqotjhwe mtloli ngomlingisi othileko uvezwa yindlela enza nofana athatha ngayo iinqunto ebujameni obuthileko. Umtloli wenovela le usethulele isimilo sakaZondani amlingisi okholelwa kuZimu, okhutheleko, nonethando kodwana ongakghoni ukubekezela lokha izinto nazingakhambi ngendlela yena afuna ngayo. UZondani bekumumuntu osondako begodu othembekileko esondweni. Sitjelwa bona wathi nakafuna ukubikela uKholiwe indlela azizwa ngayo ngaye wamumemela esondweni. Ngemva kobana uKholiwe angakavumelani nesibawo sakhe sokobana bathandane wagcina aveze indlela athanda ngayo uKholiwe phambi kwekomidi yesondo nekukulapho kwathathwa khona isiqunto sokobana kuthunyelwe abommamfundisi bona bayomkhulumela noKholiwe. Ukungaphumeleli kwakaKholiwe ukuthandana naye kwenza bonyana uZondani agcine sele azikhuphe umphefumulo. Umlayezo umtloli asethulela wona ngesimilo sakaZondani lesi singatjho bona amakholwa nawo ababantu abanemizwa begodu kuyenzeka bonyana abhalelwe kujamelana nobujamo abahlangabezana nabo epilweni. Ukuzibulala kwakaZondani kusitjela bona kuyenzeka bona umuntu nakathanda omunye umuntu kodwana loyo muntu angamthandi angagcina azikhuphe umphefumulo ngokubona bona angeze akghona ukuphila ngaphandle kwakhe. USipho wethulwe amlingisi onesimilo sokuba mngani weqiniso nowamukelako lokha izinto nazingenzeki ngendlela yena afuna ngayo. Ngokufanako noZondani, uSipho bekathanda uKholiwe. Wazama ngamandla bona akhulumisane naye bonyana bathandane kwafumaniseka bona uKholiwe akanathando lokobana bangatjhadana banoSipho kodwana bangathandana njengabangani. USipho wakwamukela lokho ngombana nasiragela phambili sifumana bona wazama ukududuza uKholiwe ngemva kobana ahlutjukwe mphakathi wangekhabo ngebanga lokuzibulala kwakaZondani. Wakghona ukuyokubalekisa uKholiwe mhlana umalumakhe kaZondani afuna ukuyombulalela ngeMamelodi. Nguye godu owatlolela uMuzi incwadi eyayimazisa ngendaba yokuzibulala komkakhe, uKholiwe. Ngalokho singatjho bona umtloli wenovela le unqophe ukusivezela umlayezo wokobana ithando phakathi komuntu wembaji nowengubo akusilo lesingani kwaphela kodwana kungaba lithando lokuzwana nje kwaphela. Ngesimilo sakaSipho umtloli usethulela umlayezo wokobana umuntu wembaji ufanele amukele lokha nakathanda umuntu wengubo kodwana yena angamthandi. Ukuzwana nobungani babantu bobulili obuhlukeneko akusibo bokutjhadana kwaphela. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/2017 SCE–Imemorandamu Umtloli usethulele isimilo sakaKholiwe amlingisi ozithandela ifundo, ozinikele kuZimu, ongathatheki lula begodu othatha iinqunto ezidzimeleleko. Esikhathini esinengi uKholiwe simthola azibandakanya eendaweni zokuthandaza uZimu kusukela asahlala endaweni yekhabo nalokha nasele athuthele ngeMamelodi neDaveyton. Sethulelwa yena amntwana othanda ifundo ngombana wathi ngemva kobana aphumelele ebangeni le-10 wayokufunda ezikweni lezeFundo ePhakemeko, iVista. Kwathi nanyana sele aqalene nomraro wokuzibulala kwakaZondani kodwana lokho azange kumenze bona aphazamiseke eemfundweni zakhe bekwafika lapha aqeda khona ukufundela ibizelo lokuba ngutitjhere. Zinengi iinqunto esifumana uKholiwe adzimelele kizo ezifaka hlangana ukungavumi ukuthandana noZondani nanyana sele khuthunyelwe abommamfundisi bona bazomkhulumela. UKholiwe wagcina athethe isiqunto sokuzithatha umphefumulo ngombana adzimelele ekutheni angeze amtjela uMuzi ngendaba kaZondani ngombana abhalelwa kumtjela yona kusese nesikhathi. Ngesimilwesi singatjho bona umtloli usethulela umlayezo wokobana abanye abantu abavumeli ukuphetjhulwa mumoya kodwana bathatha iinqunto ezidzimeleleko. Abanye abantu nabanganathando lomunye umuntu abazenzisi nanyana bangazithola basebujameni obuqokeme kangangani. Okhunye okuvelako ngesimilo sakaKholiwe kukobana ifihlo kesinye isikhathi yenza umuntu agcine athethe isiqunto sokuzibulala ngokungakalindeleki. Isimilo sakaKholiwe sisethulele umlayezo wokobana amakholwa nawo anemizwa njengabanye abantu abangakholwako, njeke ezinye zeenqunto azithathako kungaba ngilezo eziphambene nentando kaZimu. Ngehlathululo engehla le singatjho bona umtloli usethulele abalingisi baneemilo ezihlukahlukeneko nesithi nasizitjhejisisako sifumane bona zisethulela imilayezo ehlukeneko. (Otshwayako angatshwaya ngokuqala iimilo ezinemilayezo ezivezwe ngehla nezinye [25] ezingavezwa bafundi). Inani lamagama elisetjenzisiweko = 493 UMBUZO 9: UKHOLIWE – N Skosana 9.1 9.1.1 NguNancy. (1) 9.1.2 NguZwelibanzi. (1) 9.2 UKholiwe wathatha isiqunto sokobana angeze athandana nomuntu iqiniso ngokuhlongakala kwakaZondani lingakaphandluseli. (2) 9.3 Unobangela waba kukobana wabesele aneenhloni ngombana wabe alazi iqiniso lokobana uSipho akathandani noKholiwe, njeke umulwisele into engekho. (2) 9.4 Isizathu kubona umkakhe atshwenyekile kodwana angamtjeli bona utshwenywa yini. (2) 9.5 Ikulumo kamalume kaKholiwe yayisithi uMuzi atlhogomele uKholiwe angatlhagi nanyana asele akwakhe. (Umfundi angayirhunyeza ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/2017 SCE–Imemorandamu 9.6 Isenzo sakaNgendu lesi asamukeleki ngombana umThetho wezeFundo uthi utitjhere umbelethi womfundi, njeke uNgendu kufuze akwazi bekakuhloniphe lokho. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 9.7 - Liqiniso ngombana nangathana bekamthanda bekazokuya ekhabo kaKholiwe ayokubuza ngendaba eyakhulunywa ngumalumakhe kaKholiwe leya mhlana alobolako/Bekazakwenza ilandelela yekulumo kamalumakhe kaKholiwe leya. - Akusiliqiniso ngombana ukungayi kwakhe ekhabo kaKholiwe ayokubuza bekangafuni ukuzwa ngabanye abantu, bekazitjela bona uKholiwe uzazitjelela yena ngokwakhe. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 9.8 Isenzo sakaKholiwe sokuzibulala sisitjela bona amakholwa nawo ababantu njengawo woke umuntu ophilako, nakazizwa angaphasi kwegandelelo elithileko angagcina sele enze isenzo esingafunwa nguZimu njengoKholiwe ogcine sele azibulele. (2) 9.9 Ngicabanga bona umphakathi uzozisola bewube nehliziyo ebuhlungu ngombana uzokulemuka bona uKholiwe umzondele into engekho. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 9.10 C/ewolweni yomphakathi yeMamelodi nabegade baye kusifundo-bandulo. (2) 9.11 - Ngiyavumelana nesitatimendesi, uSipho bekamkhathalela uKholiwe ngombana wambalekisa lokha umalumakhe kaZondani, uPetha athi uyombulala ngeMamelodi/Ngiyavumelana nesitatimendesi uSipho bekamkhathalela uKholiwe ngombana kwathi ngelanga alotjolwa ngalo weza ekhabo amlethele ikarada ebelitlolwe iimfisela buhle ngokulotjolwa kwakhe/Ngiyavumelana nesitatimendesi uSipho bekamkhathalela uKholiwe ngombana wavuma lokha uKholiwe nakambawa bonyana ahlathululele uMuzi ngendaba kaZondani nanyana incwadi ayitlolako yafika sele azibulele. - Ngiyaphikisana nesitatimendesi, isenzo sakaSipho lesi sokwenza ngasuthi ukhathalela uKholiwe bekahlose ukuthumba ihliziyo kaKholiwe ukwenzela bona agcine sele amthanda. (2) 9.12 Sisenzo esimbi ukobana ahlubuke umntwanakhe akhethe ukukholwa indaba ayizwa ngabanye abantu angabuzi ubuqiniso bendaba emntwanenakhe. (1) 9.13 Isiphetho senovela le besingakalindeleki/isiphetho-phekghu, bekungakalindeleki bona uKholiwe angaphetha ngokuzibulala ngombana amumuntu olikholwa nonelwazi bona kusisono phambi kwakaZimu ukuzikhupha umphefumulo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 16 DBE/2017 SCE–Imemorandamu ISIGABA C: UMDLALO UMBUZO 10: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana kulikhuni ukuzilandela nanyana azikhambelani kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa nombuzo. Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ziyakhambelana yoke. yoke. nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko. - Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo. -Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela - Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa. -Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa 15 IMITLOMELO 12-13. ikhona kodwana akakavezwa ngendlela ngendlela eyanelisako. - Umtlolo akawazi. Uphendule ngendlela ehle. ayikavezwa yoke begodu eyanelisako. Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo. anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo. -Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa khulu. bonyana umtlolo uwuzwisisile. ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Umtlolo uhleleke kuhle. Kunesingeniso, iingaba -lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa ngefanelo. -Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe ngokwanelisako ngesihloko. Isakhiwo, ukwethulwa nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo. nesiphetho ezisezingeni komqondo. elihle khulu. okulandelekako. -Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo Ilimi, iphimbo nesitayela -Umtlolo awunakho okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu. -lsingeniso,iingaba ukunamathelana okusetjenziswe endabeni. -Kunokuthuthuka nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu kwamaphuzu kungezwakali. kwamaphuzu begodu -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu kuhle. awulandeleki. azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali. 10 IMITLOMELO begodu nokusetjenziswa -lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe -Ilimi, ukuzwakala kwelimi okunganembiko kwenza beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni nokwethulwa kwamaphuzu umtlolo lo ungezwakali. kwendaba kanye kuhle bekutjengisa ukutjhuja -Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni. kwengqondo. nokwethulwa kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle. IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 LEMITLOMELO YELELA: YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi. Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/2017 SCE – Imemorandamu ISIGABA C: UMDLALO UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 10 ‘IBHUDANGO LAMI’ – TG Mnguni Izehlakalo zomdlalo misikinyeko nofana zizenzeko ezenziwa badlali emdlalweni. Izehlakalwezi zenzeka ngokulandelana zithi nazihlanganiswako zibumbe indaba eyodwa umtloli asuke anqophe ukusivezela yona ngomdlalwakhe. Kanengi izenzo zabadlali emdlalweni zenzeka ngokulamana, okutjho bona isenzo esithileko senzeka ngombana kwenzeke esinye kanti naleso senze bona kwenzeke esinye, njll. Emdlalweni wesihloko esithi; ‘Ibhudango Lami’ indaba ekhulunyiswako libandlululo elalenziwa makhuwa ebantwini abanzima benarha yeSewula Afrika nokobana kweza njani bona indlu enzima igcine ithole itjhaphuluko/yindaba yokobana ungalifezekisa bunjani ibhudango lakho lokha nakuneenqabo ezikuliyako. Umtloli womdlalo lo indabakhe uyithoma ngesenzo sokukhubazeka kwakaTjhili osisakhamuzi seplasini lakaMathumbu. Ukukhubazeka kwakhokhu kwamenza bona angasakghona ukuragela phambili nokusebenza ukuze umndenakhe ukwazi ukuthola imvumo yokuhlala kileliplasi. Ngokuya komthetho webandlululo kwakuthiwa ukuze umndeni uthole ilungelo lokuhlala eplasini kwakufanele bona kube nelunga lomndeni eliwusebenzela iplasi. Ngalokho kwaba semtarini emndenini kaTjhili bona njengombana akhubazekile nje sekufanele bona akhuphe uMbulawa esikolweni ayokusebenza eplasini, nakungasinjalo ubone enganatjani. Okwasuke kwaba mraro kukobana uMbulawa wabe anebhudango ngepilwakhe. Ibhudango lakhe kwabe kukuba mjameli wamalungelo wobuntu. Isehlakalo esilandelako siba kukobana uMbulawa athathe isiqunto sokobana alise isikolo ayokusebenza eplasini kodwana aragele phambili ngokufunda ngeposo ukwenzela bona ibhudango lakhe lingatjhabalali. Ekufikeni kwakhe eplasini wathola bona uhlangabezana neentjhijilo ezimenza bona angakghoni ukuragela phambili ngefundwakhe njengombana bekahlelile. Nakatjhejisisako uthola bona iintjhijilwezi ngezenziwa nguMathumbu ngabomu ngomnqopho wokubagandelela njengombana bababantu abanzima. UMathumbu ubatjhayisisa ebusuku ukwenzela bona nabafika ekhaya bafike badiniwe, bangatholi isikhathi sokufunda. Okhunye akwenzako kukobana afikise iposo ngemva kwesikhathi ukwenzela bona imisebenzabo abayithumela eenkolweni abazitlolisele ukufunda ngeqadi idlulelwe sikhathi. UMbulawa warhabe wawubona lomkhutjana wokubandlululwa wathoma ukulwisana nawo ngokusizwa ngezinye iinsebenzi ezibabantu abatjha. Esikhundleni sokobana uMathumbu atjheje iinghonghoyilo zelutjhezi simthola alibizela amapholisa bekufika lapha libotjhwa beligwetjwa khona. Ngonobangela wokobana uMbulawa atholakele neencwadi zehlangano eyayilwela ikululeko neyayisele ivalwe umlomo, simthola afakwa hlangana neembotjhwa zombanganarha ezifanele zibulawe. Ngetjhudu ngelanga ekuyokubulawa ngalo iimbotjhwezi uMbulawa uyasinda ngebanga lobutjhapha obenziwa mapholisa. Ukusuka lapho uMbulawa wabalekela eenarheni ezibomakhelana nekukulapho afike waragela phambili ngeemfundo zakhe bewagcina alifezile ibhudango lokuba mjameli wamalungelo wobuntu. Ngegandelelo labalweli betjhaphuluko ababesenarheni le nalabo ababeseenarheni zangaphandle, okufaka hlangana aboMbulawa naboNaidoo omnganakhe amthola e-Angola, sithola abaphathi benarha le bagandeleleka bona bavumele amakhetho Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/2017 SCE – Imemorandamu wawo woke umuntu. Ihlangano yaboMathumbu namanye amapholisa wabantu abamhlophe balwisana namakhetho la kodwana kwafumaniseka bona abaphumeleli. Mbala abanjwa amakhetho kwatholakala bona athunjwa yihlangano eyayidoswa phambili ngumongameli womuntu onzima. Ngemva kwalapho kwaphela koke ukubandlululana ngokombala, nalabo ababebalekele eenarheni zangaphandle babuyela enarheni le. UMbulawa wathi nakafika enarheni le wasebenza njengomjameli wamalungelo wobuntu nokutjho khona bona ekugcineni waliphumelelisa ibhudango lakhe. Inani lamagama asetjenzisweko=385 [25] NOFANA UMBUZO 11: IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni 11.1 - NguVenter. (1) - NguMathumbu. (1) 11. 2 - Ubudisi babo kukobana ipuphu uyazithengela. - Ukhokhela amanzi, ukuhlala nokuthuthelwa iinzibi. - Isitjhebo siyathengwa. (Zimbili iimpendulo kezingehla). (2) 11. 3 Mbandela othi nange uTjhili akhetha ukufuduka kuzakufuneka bona lingatjhingi lakusasa asese seplasinapha. (2) 11. 4 - Isinghonghoyilo sokobana litjhayisa ebusuku sele lidiniwe nalifika ekhaya lingasakghona ukufunda. (1) - Isinghonghoyilo sokobana iposo eliyisebenzisela ukuhlangana namaziko wezefundo elizitlolisele ukufunda kiwo ifika ngemva kwesikhathi. (1) 11. 5 Ubudlelwano phakathi kweensebenzi ezibabantu abatjha nezibabantu abadala azange baba buhle ngombana kwasuka kwaba nemibono ehlukeneko, iinsebenzi ezibabantu abadala zesaba ukusekela ezibabantu abatjha bona ziphenduleke eenghonghoyilweni zazo. (Umfundi angayirhunyeza ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 11. 6 Isitjela bona kumndeni ozwanako nothatha iinqunto buhlanganyela, ubaba wakhona akakateleli bona kwenzeke ngendlela acabanga ngayo/Isitjela bona uTjhili akasiyindoda ekatelela izinto bona zenzeke emzinakhe, imibono yamalunga womndenakhe uyayilalela. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako kodwana kuvele ukubambisana). (2) 11. 7 Isiquntwesi simveza amntwana othanda isikolo nozaziko bona ufunani epilweni/Isiquntwesi simveza amntwana onomnqopho nofuna ukuphumelelisa ibhudango lakhe epilweni. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/2017 SCE – Imemorandamu 11. 8 D/lijoni (2) 11.9 Iinsebenzi zeplasini lakaMathumbu bezisebenza ngaphasi kwegandelelo ngombana zingawazi amalungelwazo kodwana iinsebenzi zemaplasini zanamhlanjesi zisebenza ngokutjhaphuluka beziyawazi namalungelwazo njengeensebenzi/UMathumbu wayesebenzisa iinsebenzi zakhe ngaphasi kwegandelelo kanti namakhuwa wamaplasi wanamhlanje asasebenzisa iinsebenzi zawo ngaphasi kwegandelelo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako kodwana kuvele ukumadanisa iinsebenzi zombili). (2) 11.10 Liqiniso ngombana kunendinyana lapha uJooste atjela khona uMabona noDumako bona ihlangano yeSikakarele beyizokubawa iinkhali neenthuthumbisi zokuphazamisa amakhetho begodu uyiphile, okutjho khona bona uyayisekela. (2) 11.11 UVenter udlale indima eqakathekileko ngokobana akhombise igandelelo lamakhuwa phezu kwabantu abanzima njengokuthi basebenzele ukuhlala emaplasini wamakhuwa/Abantu abanzima bebasebenza ngaphasi kobujamo obuqokamileko/Nawulimalele eplasini unganamuntu ozokusebenzela iplasi uyaqotjhwa/Abentwana babantu abanzima bakhutjhwa eenkolweni basese bancani bazokusebenza eplasini/Naniveza iinghonghoyilo nibizelwa amapholisa nilunyiswe ngezinja benibotjhwe. (Nezinye iimpendulo ezingavezwa bafundi ezikhambisana nokwenzeka emdlalweni lo zizakwamukelwa). (2) 11.12 Zizehlakalo zamambala ngombana nanamhlanje basese khona abantu abaphila ngaphasi kwegandelelo nebandlululo lamakhuwa begodu nomlando weSewula Afrika wokufumana itjhaphuluko uyakufakazela lokhu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (1) 11.13 Nabegade nginguTjhili bengingamangalela uVenter ekhotho yabasebenzi ngombana kulilungelo lami lokobana angibhadele lokha nangilimalele emsebenzini/Bengingabika indaba le ehlanganweni ejamele abasebenzi. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 20 DBE/2017 SCE – Imemorandamu ISIGABA C: UMDLALO UMBUZO 12: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni IRUBHRIGI YOKUTSHWAYA I-ESEYI Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani OKUMUNYETHWEKO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Uphendule umbuzo kuhle -Utjengise ukuzwisisa -lsihloko usizwisise -lsihloko usizwisise -Iimpendulo ezinikelweko azizwakali begodu Ukuhlathululwa khulu: 14-15. isihloko. bewasihlathulula ngendlela bewasihlathulula ngendlela azikanamatheli esihlokweni esinikelweko, Uhlathulule isihloko ephakathi kodwana ephakathi kodwana kulikhuni ukuzilandela nanyana azikhambelani kwesihloko: ngokungeneleleko begodu -limpendulo pheze imininingwana ayikavezwa imininingwana ayikavezwa nombuzo. Ukungenelela kwesihloko uwathinte woke amaphuzu ziyakhambelana yoke. yoke. nokuzwisisa itheksthi. amayelana nomtlolo . nesihloko. - Uhlulekile ukunikela iimpendulo ekungizo. -Amaphuzu amanengi -Amaphuzu amanengi asekela -Uphendule umbuzo kuhle: -lmibono esekelweko asekela imibono imibono akakavezwa - Amaphuzu ambalwa awanikeleko akakasekelwa. 15 IMITLOMELO 12-13. ikhona kodwana akakavezwa ngendlela ngendlela eyanelisako. - Umtlolo akawazi. Uphendule ngendlela ehle. ayikavezwa yoke begodu eyanelisako. Kunamaphuzu amanengi ayikasekelwa -Unelwazi elisezingeni eliphasi asekelwe ngokunembako njengombana -Unelwazi elisezingeni lomtlolo. anqotjhiswe emtlolweni. bekulindelekile. eliphakathi lomtlolo. -Umtlolo uwuzwisise kuhle -Kunobufakazi obutjengisa khulu. bonyana umtlolo uwuzwisisile. ISAKHIWO NELIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Umtlolo uhleleke kuhle. Kunesingeniso, iingaba -lsakhiwo esihle -Bukhona ubufakazi -Isakhiwo asikathulwa ngefanelo. -Kulikhuni ukutjho bonyana kukhulunywe ngokwanelisako ngesihloko. Isakhiwo, ukwethulwa nokusekelwa kwemibono besakhiwo somtlolo. nesiphetho ezisezingeni komqondo. elihle khulu. okulandelekako. -Ukungakahlelwa kuhle ngikho -Abukho ubufakazi bokuhlelwa kwesakhiwo Ilimi, iphimbo nesitayela -Umtlolo awunakho okwenza ukulandelana nanyana ukulandelana kwamaphuzu. -lsingeniso,iingaba ukunamathelana okusetjenziswe endabeni. -Kunokuthuthuka nesiphetho kuhleleke kwamaphuzu begodu kwamaphuzu kungezwakali. kwamaphuzu begodu -Ilimi elisetjenzisiweko Iisezingeni eliphasi khulu kuhle. awulandeleki. azwakala kuhle. -Kuneemphoso ezinengi zelimi begodu alizwakali. 10 IMITLOMELO begodu nokusetjenziswa -lmibono ivezwe -Kuneemphoso ezenziwe -Ilimi, ukuzwakala kwelimi okunganembiko kwenza beyasekelwa yezwakala. elimini, ekuzwakaleni nokwethulwa kwamaphuzu umtlolo lo ungezwakali. kwendaba kanye kuhle bekutjengisa ukutjhuja -Ilimi, ukuzwakala nekuhlelweni. kwengqondo. nokwethulwa kwamaphuzu kuhle. -Iingaba zakhiwe kuhle. IRHERHO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 LEMITLOMELO YELELA: YELELA: Nangabe umfundi ubethele mthalazeni, akakaphenduli okumunyethweko ngendlela elindelekileko begodu utlole nofana ucoce indaba nje engakhambelani nesihloko, ungamtlomelisi/mnikele i-0 kokubili okumunyethweko kanye nelimi. Isitjengiso: Okum- (Tlola umtlomelo) Isak- nelim (Tlola umtlomelo) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/2017 SCE – Imemorandamu ISIGABA C: UMDLALO UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA UMBUZO 12 Izehlakalo zomdlalo misikinyeko nofana zizenzeko ezenziwa badlali emdlalweni lowo. Izehlakalwezi zenzeka ngokulandelana bese zithi nazihlanganiswako zibumbe indaba eyodwa umtloli asuke anqophe ukusivezela yona ngomdlalwakhe. Kanengi izenzo zabadlali emdlalweni zenzeka ngokulamana, okutjho bona isenzo esithileko senzeka ngombana kwenzeke esinye kanti naleso senze bona kwenzeke esinye, njll. Emdlalweni wesihloko esithi; 'Umbango kaNzunza noManala' indaba ekukhulunywa ngayo ngeyokobana kweza njani bona isitjhaba samaNdebele, esasisitjhaba esisodwa sigcine sele sihlukene njengombana sibona namhlanje. Emdlalweni lo isehlakalo esivela ekuthomeni ngesokobana ikosi uMusi ithathe isiqunto sokudlulisela unamrhali endodanenayo ezoyelama ngokuzizwa bona ayisanapilo ehle. Ngokwekambiso nangesiko lesitjhaba samaNdebele kwakunguManala ofanele bona athathe ubukhosi ngemva kwekosi uMusi. Ngemva kombiko lo kutholakala bona uNanasi ongunina kaNzunza uba nomona ngokobana ubukhosi bungayi endodanenakhe uNzunza. Simthola alukisa uNzunza amano wokobana angabuthatha njani ubukhosi kuyise ngemva kobana asenge uNgendu bona amtjele bonyana ikosi iyomdlulisela njani unamrhali kuManala, obukhosi besitjhaba samaNdebele. UNanasi wabe asazi bonyana ikosi izokufuna ukumphumbutha lo ezabe imnikela unamrhali ukuqinisekisa bona unoboya obunengi njengoManala njengombana yayingasaboni emehlweni. Kungebangelo uNanasi athiyisa uNzunza amano wokobana ayokufuna isikhumba senyamazana esinoboya obunengi asembathe bese uyokulala emnyango kayise khona kuzakuthi nakusako angene azenze uManala ukwenzela bona uyise amnikele unamrhali njengombana ahlelile. Mbala sithola bona iqhingeli liyaphumelela, uNzunza uthatha unamrhali ngobukirikitjani. Ngemva kwalokho kulandela isenzo sokobana uNzunza abuthelele elinye ibutho lesitjhaba samaNdebele abalekele naso ehlathini lakwaMnyamana ukwenzela bona uManala nakamlandelako azilwele. Isehlakalo esilandelako ngesokobana uManala agijimisane noNzunza bekube khona amabutho abhubhako epini leyo. Ngemva kwalapho uManala ujamisa ipi ukwenzela bona kuyokufihlwa ikosi uMusi eyayisele ikhotheme. Lokho kwanikela uNzunza ithuba elihle lokobana abaleke abayokufika kwaSimkhulu. Ngebanga lokubusa ngaphandle konamrhali sithola bona iinkosi ezabusa isitjhaba sakaManala zarhayileka zoke bekwafika isikhathi sokubusa kwendodana kaManala uNcagu. UNcagu naye wathi bona angene esitulweni sokubusa waba ngemva kwakaNzunza asafunana nonamrhali uNzunza amthathela uyise ngobukirikitjani. Ekugcineni uNcagu uyamthola uNzunza kodwana ngonobangela wokobana uNzunza ubasele athole isizo kuNangubokazi ubhalelwa kumbulala abuyise unamrhali kayise. Esikhundleni salokho simfumana uNcagu amukela uMthise kaTjhangutjhangu bona kube yindlovukazakhe nekuba litshwayo lokuqeda ipi hlangana neentjhaba ezimbilezi. Sithola bona kubotjhwa isivumelwano sokobana uNzunza uzakuba yikosi yesitjhaba samaNdebele wakwaNzunza bese uNcagu abe yikosi yesitjhaba samaNdebele wakwaManala. Kungebangelo namhlanje sithola bona iintjhaba ezimbilezi zihlukene, esinye nesinye sinekosi yaso. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/2017 SCE – Imemorandamu Nasiyelela indaba le kuyabonakala bona ibunjwa zizehlakalo ezihlukahlukeneko kodwana ekugcineni indaba ekhulunyiswako kuba yindaba eyodwa nesingathi imlando wesitjhaba samaNdebele. Inani lamagama asetjenzisweko= 364 [25] UMBUZO 13: UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni 13.1 SasiKwaMnyamana. (1) 13.2 - Beyingasaboni emehlweni. (1) - Beyingasazizwa kuhle emzimbeni/Beyingasanapilo ehle. (1) 13.3 Wambatha isikhumba senyamazana esinoboya obunengi bese uyise wathi nakambambako wamuzwa anoboya wacabanga kobana nguManala wamnikela unamrhali. (2) 13.4 Wabusa ngemva kokucima kwelanga elinguMrhawu. (1) 13.5 Isizathu kukobana abegade sele ahlubulisa izitha zawo maqangi ngaphambi kobana azihlabe ngemikhonto nofana ngeensutja zawo azibulale. (2) 13.6 UNangubokazi wathatha ingubo yedini waguqa phezu kwayo ngamadolo enye wayembatha, ukusuka lapho warhuwelela acimezile bese uNcagu wakhalima ibutho lakhe bona lingasaragela phambili nokulwa. (2) 13.7 - Kuthanda kwakhe ukuphuma ubuzimba bese angatjheji iindaba eziphathelene nobukhosi. (1) - Kuhlongakalelwa ngunina bese angabi nomuntu ongamthiyisa amano njengombana sibone kusenzeka kuNzunza. (1) 13.8.1 UNgendu udlale indima ngokobana athathe iindaba zamadoda ezikhulunywe ebandla azidlulisele kuNanasi ngombana lokho kwamenza bona akghone ukulukisa uNzunza iqhinga lokobana angamfumana njani unamrhali. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa). (2) 13.8.2 UNanasi udlale indima ngokobana asenge uNgendu bese ngemva kwalokho aleyise uNzunza iqhinga elihle nesingathi ngilo elamphumelelisako ekugalajeni uyise unamrhali. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako izakwamukelwa). (2) 13.9 IBIZO LENDODANA INDAWO EYATJHINGA KIYO 1. UGegana C/eMletlana (1) 2. UDlomu A/eNatali (1) 13.10 Ikulumo le imveza amumuntu othanda ibumbano nofisa ngathana isitjhaba samaNdebele singahlala sisitjhaba esisodwa. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/2017 SCE – Imemorandamu 13.11 Ummongondaba womdlalo lo uyakholweka ngombana umbango wesitjhaba samaNzunza nesaManala okhulunyiswa emdlalweni lo uyavela emlandweni wesitjhaba samaNdebele. (Umfundi angacoca aveze lakhe iphuzu eliphathelene nokukholweka kommongondaba womdlalo lo). (2) 13.12 UTjhaba banoMbangwa emdlalweni lo badlale indima yokuba lilihlo lesitjhaba. (1) Umtloli womdlalo lo uphumelele ukubadlalisa indima le ngombana pheze zoke iindaba ngaphambi kobana zizwakale esitjhabeni zabe zaziwa ngibo kokuthoma; isib: indaba yokobana ikosi ifuna ukudlulisa unamrhali evela esethulweni somdlalo lo ithome ukuzwakala ngabo, indaba yokobana nguManala ofanele alame ikosi uMusi izwakele ngabo. (Umfundi angahlathulula ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LILOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 24 DBE/2017 SCE – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 25 DBE/2017 SCE – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 26 DBE/2017 SCE – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all