Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
2023
IMITLOMELO: 70
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2
Iphepheli linamakhasi ali-14.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2023, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isindebele. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 14
- File size
- 737.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 14
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 1.2Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting10 marks
- Question 3Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting8 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions8 marks
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/2023
SC/NSC
YELELA
1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.
ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30)
ISIGABA B: Ukurhunyeza (10)
ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30)
2. Funda YOKE imiyalo ngokuyelela.
3. Phendula YOKE imibuzo.
4. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
5. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo YESIGABA NGASINYE.
6. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
7. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.
8. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
ezwakalako.
9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40
10. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/2023
SC/NSC
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
UKURHAGALA KWEZIPI ZOKUTLHORISWA NGOKOBULILI
1 Indaba yezipi zokutlhoriswa ngokobulili ibonakala isese mraro omkhulu
enarheni yeSewula Afrika nanyana sekuhlonywe iinhlangano ezinengi
kangaka ezizama ukulwisana nomukghwa omumbi lo. Irhubhululo
liveza bona inarha le ihlangana neenarha ezidosa phambili ngezipi
zokutlhoriswa kwabantu ngokobulili. Okuzwisa ubuhlungu khulu 5
kukobana izipezi ziqaliswe khulu ebantwini abanganamandla
wokuzilwela, ekubabantu bengubo nabentwana. Izipezi ubunengi bazo
zilimaza ihlalakuhle yabongazimbi kangangokuthi bagcina sele batlhoga
isizo lokuthotjwa ngokomkhumbulo.
2 Ukutlhoriswa kwabantu beengubokhu kwande khulu eentjhabeni 10
zabantu abanzima. Eentjhabeni ezinengi zabantu abanzima kusese
nekolelo ethatha ihlangothi ethi ubaba nguye obetha umthetho
ngekhaya begodu umthethwakhe aweqiwa ngombana uyihloko yomuzi.
Ngamanye amagama ikolelo le inikela umuntu wembaji amandla
wokulawula umuntu wengubo abe ambekele nomthetho. Lokho kwenza 15
bona abantu bengubo bazibone kungananto abangayikhuluma nofana
umbono abangawubeka nalokha nakufanele ngathana kuba
neenkulumiswano ngekhaya.
3 Ngokuya kombiko owakhutjhwa lirhubhululo langomnyaka wee-2016
elenziwa mNyango wezokuPhepha nokuVikeleka ukuthoma ngenyanga 20
kaNtaka ukufika ngenyanga kaNobayeni kuthiwa baziinkulungwana
ezili- 10 166 abantu bengubo ababulawa babantu abatjhidelene nabo,
okufaka hlangana abalingani babo nalabo abahlekisana nabo.
Ngokutjho kwerhubhululweli kuthiwa unobangela wokobana abantu
bembaji babulale abantu bengubo kangaka kukobana umthetho 25
wangaphambili wawunikela abantu bembaji amandla ngaphezu
kwabantu bengubo. Lokho kwenza bona kube budisi ukobana abantu
bembaji bamukele ubujamo bomthetho obuyekezweko wagadesi
otjhoko bona umuntu wengubo newembaji sebanamalungelo
alinganako. 30
4 Abongazimbi abatlhoriswa ngendlela efanako kodwana batlhoriswa
ngeendlela ezahlukahlukeneko. Kukhona abatlhoriswa ngokubetjhwa,
ngokukatwa, ngokungaphathwa ngokulinganako eendaweni
zemisebenzi nakezinye iindawo zomphakathi nalabo abatlhoriswa
ngokobana batjelwe amagama ahlabako. Ukuthuwelela 35
kwezehlakalwezi kwenze uRhulumende bona asungule ijima elaziwa
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/2023
SC/NSC
nge-16 Days of Activism Against Women and Children Abuse. Ijimeli
lithoma amalanga nakama-25 ngenyanga kaSinyikhaba lirage njalo
amalanga ababema-5 ngenyanga kaNobayeni qobe kumnyaka.
5 Abantu nabo abakazibeki phasi emizameni yokulwisana neenturhu 40
zobulilezi. Kungebangelo kuneenhlangano ezifana nabo-Brothers for
Life, People Opposing Women Abuse (POWA), Family Society of South
Africa (FAMSA), Not in My Name, Khuluma Ndoda, nezinye ezinengi.
Okukhuthazwa khulu ziinhlanganwezi kukobana abantu bengubo
bangathuli lokha nabazibona bahlukumezeka emitjhadweni nakezinye 45
iindawo ezihlukahlukeneko kodwana abakhulume. Hlangana nokhunye
okukhuthazwa ziinhlanganwezi kukobana abantu bengubo bangaziyami
ebantwini bembaji kodwana bafunde ukuzenzela. Iinhlanganwezi
okhunye ezikwenzako kunikela abantu bengubo esele bahlukumezekile
iindawo zokuhlala, iinluleko ezisemthethweni bezibathobe 50
nemikhumbulo.
6 Irhubhululo liveza kobana unobangela omkhulu owenza abatlhorisaba
bagcine babulala abalingani babo kukobana basuke babalekela
ukuvezwa tjhatjhalazi bona babatlhorisi ngombana basuke basabisa
iinthunzi zabo emiphakathini. Abanye babo basuke babalekela 55
ukubotjhwa. Kungebangelo iinhlanganwezi emahlelwenazo kubalwa
hlangana nokukhuthaza abongazimbi bona bangasabi ukuyokubika
emapholiseni. Abongazimbi bakhuthazwa nokobana bangabi nendaba
yokobana umtlhorisi nguye obeka ukudla etafuleni ekhaya, umumuntu
onesikhundla esiphezulu emsebenzini nofana uyaziwa 60
bewuyahlonitjhwa emphakathini.
7 Okutjhejekako ngabongazimbi beenturhwezi kukobana nabo ngokwabo
babonakala basiqabo ekwenzeni bona uRhulumende neenhlangano
ezilwisana nomukghwa lo ziphumelelise umnqophazo wokubavikela
ngokupheleleko. Irhubhululo liveza bona inengi labantu bengubo 65
abakhulumi lokha nabatlhoriswako ngombana basuke bazitjele bona
ngelinye ilanga kuzokulunga. Okhunye okusuke kufike
emikhumbulwenabo nakufanele babike kukobana bavikela
abentwababo bona bangazifumani basebujameni bokukhula
ngaphandle kwaboyise. Esinye isizathu ngesokobana basaba ihlazo 70
lokobana nange ubujamo bubakatelela bona babuyele emakhabo,
bazakuhlekwa kuthiwe babhalelwe mumendo.
8 UMongameli wenarha uCyril Ramaphosa namaLunga weKhabhinethi
nabo abakazibeki phasi ekulwisaneni nomukghwa lo. Bakhalima
ngobukhali abenzi bezenzo ezimbezi, khulukhulu ngamalanga wejima 75
le-16 Days of Activism Against Women and Children Abuse.
Ngomnyaka wee-2021 uMongameli waveza bona uzibophelele ukudosa
ijimeli phambili. Waragela phambili wakhuthaza amalunga womphakathi
bona abikele amapholisa nakabona izenzo ezifana nalezi zenzeka
eendaweni abahlala kizo. 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/2023
SC/NSC
9 Nanyana kunjalo kusese khona abantu abangaboni umsebenzi omuhle
owenziwa nguRhulumende neenhlangano ezingalawulwa mBuso
ezizinikele ekuletheni iinsombululo zokuqedwa kwezipi zokutlhoriswa
ngokobulili. Lokhu kubonakala ngokobana abantu badose iinyawo
nakufanele bayokubika imilandu yokutlhoriswa kwabo emapholiseni. 85
Inengi labongazimbaba libonakala liphelelwe lithemba emapholiseni
wenarha le ngombana lilila ngokobana nanyana libikele emapholiseni
umuntu loyo wabanjwa ingasi kade uzambona sele akhambakhamba
ngaphandle.
[Ithethwe ku-inthanethe yatjhugululelwa esiNdebeleni]
1.1.1 Ngokutjho kwesigaba soku-1 setheksthi engehla le kuthiwa
bathinteka njani abongazimbi bokutlhoriswa ekubabantu bengubo
nabentwana? (1)
1.1.2 Tlola unobangela owenza bona ukutlhoriswa kwabantu bengubo
nabentwana kwande khulu esitjhabeni sabantu abanzima
njengokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le. (1)
1.1.3 Rhunyeza okubonakala kungunobangela wokubulawa kwabantu
beengubo kangaka okwavezwa lirhubhululo langomnyaka wee-
2016 njengokutjho kwesigabeni sesi-3 setheksthi engehla. (2)
1.1.4 Tlola iindlela EZIMBILI ekuthiwa abongazimbi bangatlhoriswa
ngazo uqalise kokuvela esigabeni sesi-4 setheksthi engehla le. (2)
1.1.5 Ngikuphi okukhuthazwa ziinhlangano ezilwisana nokutlhoriswa
kwabantu bengubo okubalwe esigabeni sesi-5 setheksthi engehla
le? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
1.1.6 Ucabanga bona ngiliphi igadango elingathathwa nguRhulumende
ekukhuthazeni abongazimbi bona babenetjisakalo yokubika
emapholiseni ngokutlhoriswa kwabo bangabi nendaba yokobana
abatlhorisaba ngibo ababeka uburotho etafuleni emindenini yabo?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.1.7 Hlathulula ngokungaba miphumela yezenzo zokutlhoriswa
kwabantu bengubo phambi kwabentwana abalandelako esikhathini
esizako.
(a) Ebentwaneni ababesana. (1)
(b) Ebentwaneni ababentazana. (1)
1.1.8 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Ngamalanga wejima le-16 Days of Activism Against Women and
Children Abuse vane kubonakale kuncipha ukutlhoriswa kwabantu
bengubo nabentwana enarheni le. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/2023
SC/NSC
1.1.9 Ingabe kusizathu esizwakalako nofana esingazwakaliko sokobana
abanye babongazimbi bokutlhoriswaba bangafuni ukubika
emapholiseni ngombana basabela bona abentwababo
bazakukhula ngaphandle kwaboyise? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
1.1.10 Ngokubona kwakho ungathi kufanele nofana akukafaneli bona
ungazimbi wokutlhoriswa asole amapholisa ngokukhutjhwa
komsolwa ngemva kobana ambophisile? Sekela isiqunto
osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
1.1.11 Tshwaya ngokuphumelela kwakaMongameli wenarha
neKhabhinethe yakhe ukulwisana nokutlhoriswa kwabantu
bengubo nabentwana enarheni le. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/2023
SC/NSC
1.2 Qalisisa iinthombe ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
ISITHOMBE 1 ISITHOMBE 2
ISITHOMBE 3 ISITHOMBE 4
[Zithethwe ku: www.images.com]
1.2.1 Tlola okubonakala kusenzeka esithombeni soku-1 kezingehla. (1)
1.2.2 Rhunyeza isizathu esenza bona umntwana osesithombeni sesi-2
bona azivale iindlebe. (2)
1.2.3 Tlola bona okubonakala kusenzeka esithombeni sesi-3
kezingehlezi kwenzeka kuyiphi indawo. (1)
1.2.4 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Itshwayo elenziwa mumuntu osesithombeni sesi-4 kezingehlezi
likhombisa bona ujayele ukutlhoriswa …
A ngokukatwa.
B ngokuhlatjwa ngamagama.
C ngokubetjhwa.
D ngokungaphathwa ngokulinganako. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/2023
SC/NSC
1.2.5 Madanisa okuhlukileko kwalokho okutjhiwo sigaba sesi-2
setheksthi eku-1.1 nekubonakala kusenzeka esithombeni soku-1. (2)
1.2.6 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese
usekela isiqunto osithathako ngephezulu ELILODWA.
Izipi ezibonakala eenthombeni ezingehlezi zingaqedwa
kungenelela kwabafundisi bamasondo kwaphela. (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/2023
SC/NSC
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.
IMIYALO:
1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima uveze izinto
ongazenza ukwenzela ukuzilapha lokha nawungabi nobuthongo
ngesikhathi sokulala.
2. Rhunyeza ngendima eyodwa.
3. Ungabuyeleli utlole isihloko setheksthi.
4. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
ITHEKSTHI C
IZINTO ONGAZENZA UKWENZELA UKUZILAPHA LOKHA NAWUNGABI
NOBUTHONGO NGESIKHATHI SOKULALA
Abantu abanengi baba nomraro nakufanele balale kangangokuthi bagcina sele banina
ubusuku. Ukungalali kwenza bona umzimba nengqondo zingaphumuli ngokwaneleko
ukwenzela bona zikghone ukuqalana nemisebenzi yangelanga elilandelako.
Irhubhululo elenziwa bodorhodera abaqalelele ukusebenza kwemizimba yabantu
liveza bona umuntu ophile kuhle kufanele alale isikhathi esingaba ma-iri abu-8
ngelanga. Kuqakathekile bona nawuzithola ubanjwa mraro wokutlhoga ubuthongo
ujame ngeenyawo ngombana kukhona ongakwenza wena ngokwakho ngaphandle
kobana ubonane nabodorhodera nofana usebenzise imitjhoga elalisako.
Umzimba womuntu uyajayela bona kunesikhathi sokulala nesokuvuka qobe kulilanga,
njeke nakufika isikhatheso uzozizwa ufikelwa buthongo. Ufanele uqinisekise bona
qobe kulilanga ulala bewuvuka ngeenkhathi ezifanako nanyana kungepelaveke nofana
kumaholideyi. Lokho kuzokwenza umzimbakho ujayele bona njalo nakufika isikhathi
sokulala ubuthongo buvele buzifikele. Qinisekisa bona indawo olala kiyo ilungele
ukulala nokuphumula. Lokhu ungakwenza ngokobana ulawule izinga lokutjhisa,
lomkhanyo neletjhada zendawo olala kiyo. Ufanele uthabulule umzimba qobe kulilanga
ngokukhambakhamba nofana ngokududa ukwenzela bona umzimba ukghone
ukutjhaphuluka ngemva kwegandeleleko lomsebenzi ebegade uwenza emini.
Akukafaneli bona lokho ukwenze ngokudluleleko.
Ungaseli iinselo ezinekhafeyini ezinjengekofi, ezingezelela amandla nezimakhaza
nasele kutjhidele isikhathi sakho sokobana uyokulala ngombana ziqeda ubuthongo.
Sekunokobana usele iinselwezi ungaziselela ibisi elifuthumeleko nofana itiye
eneenthako zemvelo. Ungadli khulu nofana usele utjwala ngokweqileko nasele
kutjhidele isikhathi sokobana uyokulala ngombana lokho kungaphazamisa irherho
lakho lokulala. Utjwala bukwenza bona ulale msinyana kodwana ubuthongo bakhona
buba ngebesikhatjhana. Ungabhemi nasele kusikhathi sokobana ulale ngombana
inikhothini yenza bona ungalali msinya beyenza nokobana uphaphame kanengi lokha
nakwenzeke wabanjwa buthongo. Okhunye okungakusiza bona ulale msinyana
kukobana nakufika isikhathi sokulala ungacabangi khulu ukwenzela bona
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/2023
SC/NSC
ingqondwakho iledlhe. Okungakusiza bona ungacabangi khulu kukobana uthi
ngaphambi kokulala wenze irhelo lemisebenzi olindeleke bona uyenze ngelanga
elilandelako.
Abodorhodera abaqalelele ukusebenza kwemizimba yabantu bavumelana ngokobana
nawungalandela iindlelezi angeze waba nobudisi bokufikelwa buthongo ngesikhathi
sokulala nanyana unemiraro.
[Ithethwe ku-inthanethe yatjhugululelwa esiNdebeleni]
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/2023
SC/NSC
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
Qalisisa isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
ATHOLAKALA NGAMABHODLELWANA
WEENLINGANISO EZIHLUKAHLUKENEKO.
R10,00
500 ml
R25,00
1,5 l
Imininingwana ongasithinta kiyo: - Athengiselwa abantu abazithabululako kwaphela.
Umtato: 087 010 0100 - Anamakhemikhali angakwenza wehle khulu emzimbeni.
I-imeyili: oxygem01@gmail.com
[Sithethwe ku-www.images.com]
3.1 Tlola igama lomkhiqizo okhangiswe esikhangisweni esingehlesi. (1)
3.2 Tlola izinto EZIMBILI ezifanako ebantwini ababonakala esikhangisweni
esingehla. (2)
3.3 Hlathulula ngephuzu ELILODWA okungaba ngunobangela wokobana
abatlami besikhangiswesi basebenzise abantu abazithabululako/abajimako
ukukhangisa umkhiqizwabo lo. (2)
3.4 Tlola bona isenzo esithalelweko emutjhweni ongenzasi lo siveza muphi
umhlobo wepambosi.
Atholakala ngamabhodlelwana weenlinganiso ezihlukahlukeneko. (1)
3.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko
kiwo ngelinomqondo ovumako.
Zitholele i-oxygem water ukuze ungaluphali. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/2023
SC/NSC
3.6 Khetha ipendulo enembako kezingezasi.
Amagama asetjenziswe esikhangisweni esingehlesi athi: 'Athengiselwa
abantu abazithabululako kwaphela' amumethe umqondo welimi …
A elithatha ihlangothi.
B elibandlululako.
C elithinta imizwa.
D elirogelako. (1)
3.7 Coca ngokuphumelela komtlami wesikhangiso esingehlesi ukusebenzisa
amaqhinga wokukhangisa ngepumelelo. Ipendulwakho ayibe maphuzu
AMABILI. (2)
[10]
UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
Tjhaphuluka hle! Bamkhulu namhlanje
khona uzowasela amapilisi la.
qhegu lami. Nawunga-
Lisa ukubhema. Igwayeli liya-
sela amapilisi la unga-
kugulisa. Konje ninjalo nina
phila njengotjheleni. amaqhegu anifuni ukulatjhwa
babantu bengubo.
Ungangitjeli
lokho. Utjheje
angisimnganakho.
[Ithethwe ku: www.images.com]
4.1 Tlola isisetjenziswa setheknoloji ESISODWA esibonakala ekhathunini
engehla le. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 13 DBE/2023
SC/NSC
4.2 Tlola amatshwayo AMABILI akhombisa bona abantu abasekhathunini
engehla le basendaweni yezamaphilo. (2)
4.3 Ngikuphi okungenziwa ziinsebenzi zezamaphilo ukwenza bona iqhegweli
ligcine liwaselile amapilisi la. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
4.4 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana MBONO bese
usekela isiqunto osithathako.
Abantu ababhemako baba nobudisi bokulisa igwayi nanyana sebatjeliwe
bona ukugula kwabo kubangelwa ngilo. (2)
4.5 Isenzo esisekulumeni kadade lo esithi; 'Sela!' ekhathunini engehla sikuyiphi
indlela yesenzo? (1)
4.6 Sebenzisa isihlanganisi esifaneleko ukuhlanganisa imitjho emibili engenzasi.
Lisa ukubhema. Igwayeli liyakugulisa. (1)
4.7 Tshwaya ngokuphumelela komtlami wekhathuni le ukusebenzisa imiqondo
yamalimi ahlukahlukeneko. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
[10]
UMBUZO 5: IPHROZI
Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
'Wena Ndlelehle yehlisa ivolumu khesizwe bona umrhali lo ulila ngani'. Isivakatjhi
silotjhise ngomusa kakatsu. Alo kutlhuwa lokhuya. Silila ngendawo yokulala, asazi
muntu kilendawo. 'Baba ngihlwelwe endleleni. Ngibuya eHammanskraal, ngehle
e-Allemansdrift C sekuhlwile ngalinga ukufuna eziza nganeno kodwana do, ngabe
ngazijwa ngabetha ngoNyabela. EMaphodhla nakhona ngilingile kodwana ngahluleka. 5
Bezingigegeda iinkoloyi. Ngidlumbana bona bebathi ngisigebengu. Ngibe ngafika
erenkeni ngathola kulila ikubabulongwe. Manje ngibone bonyana kungcono ngingene
ngapha ngemzini ngibawe indawo yokufihla ihloko. Ngingene ekhayapha ngombana
ngibone kusakhanya.' 'Ngiyakuzwa sokana, manje ngizakuthi ungowakosobani, kuphi?'
'Mina baba ngingewakwaHlabathi eDennilton.' 'Ngiyezwa, mina anginandawo 10
yokulalisa abantu abakhamba ebusuku.'
'Msongelwa mphekeleleni enduneni mhlamunye bazakuba neqhinga abangalenza.'
Abuye naye uMsongelwa. Azijwe unomzana Kabini athi ukumbuzabuza bese athi
akanikelwe kokugoma alungiselwe nendawana yokulala. Nangambala kwenziwe njalo.
Uqaleka amaratjhana umrhali lo, awuzazi bonyana ubona umuntu otlhogileko. 15
Ebusuku kube netjhadana. Iinkukhu zilile zililile. Izinja nazo zibethe umule. Kuthonywe
ukuphikisanwa ngekumbeni yokulala abadala. 'Mina SoBaphelile ngivele ngasola.
Kubayini ulalise umuntu ekhayapha ungamazi nokumazi, wazi kuhle bonyana abantu
basiqala kumbi.' 'Awa, mfazi akwenziwa njalo isikhambi asiqotjhwa ngombana awazi
ukobana uZimu usuke asiqophise kuwe nje kwenzenjani'. 'Konje ninjalo nina makholwa 20
nithi into isemtarini nibe nivika ngoZimu.'
[Ithethwe ku: Ulibambe litjhisa mntwanami]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 14 DBE/2023
SC/NSC
5.1 Tlola bona igama elithalelweko emutjhweni ongenzasi lo lisikhekhe bani
sekulumo.
Wena Ndlelehle yehlisa ivolumu khesizwe bona umrhali lo ulila ngani. (1)
5.2 Tlola bona igama elithi; 'ivolumu' elisetjenziswe etheksthini engehla le
libolekwe kiliphi ilimi. (1)
5.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelweko
kiwo ngelimqondofana nalo.
Ngidlumbana bona bebathi ngisigebengu. (1)
5.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela ibinzana lamagama
athalelweko kiwo ngegama ELILODWA eliyihlathululo yalo.
Ngibe ngafika erenkeni ngathola kulila ikubabulongwe. (1)
5.5 Tlola umqondo ovezwa sisakhi esithalelweko emitjhweni engezasi.
5.5.1 Ebusuku kube netjhadana (1)
5.5.2 Mina SoBaphelile ngivele ngasola. (1)
5.6 Ngokuyelela imiThetho nemiThetjhwana yokuTlola nokuPeledwa kweLimi
lesiNdebele buyelela utlole umutjho ongenzasi lo ulungise lapha kungakalungi
khona.
Azijwe unomzana Kabini athi ukumbuzabuza bese athi akanikelwe
kokugoma. (1)
5.7 Tjhugulula ikulumo enqophileko engenzasi le uyenze ibe yikulumo
engakanqophi.
'Mina ngingewakwaHlabathi eDennilton'; kutjho isivakatjhi. (1)
5.8 Thatha ibinzana lamagama atlolwe ngokunzima khulu esigabeni sokuthoma
setheksthi engehla le uzakhele ngawo umutjho ozozitlamela wona kuvele
bona uyayazi ihlathululo yawo. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum