Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 1220168 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 8 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2016

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) FEBHERBARI/MATJHI 2016 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 70 Imemorandamu le inamakhasi abu-8. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2016 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa • Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa. • Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka- IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe ukusekelwa kwependulo kwaphela. • Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. • Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe. • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi, tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu. • Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (isiNzunza nesiNala). Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. UMBUZO 1 1.1 1.1.1 Kuthome elokitjhini leSnake Park. (1) 1.1.2 - Lalilila ngokusetjenziswa kwelimi lesiBhuru njengelimi lokufunda nokufundisa ngeenkolweni zemalokitjhini. - Lalilwela ukwehliswa kwesithunzi salo ngabombala omhlophe nabangebokufika enarheni yalo yokubelethwa. (2) 1.1.3 Zizipi ezidlangileko enarheni yekhabo. (1) 1.1.4 - Kuphula imizi yabo babebele ipahla yabo abayisebenzele budisi. - Kubagebenga eentaradeni. - Kubebela iimpahla edaradeni yokuneka zisese manzi. (ZIMBILI iimpendulo kezingehla). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2016 NSC – Imemorandamu 1.1.5 Izakhamuzi zibike bona umnikazi wesitolo omSomali uqothe umsana obekabhema inyawupe esitolo sakhe, lokho kwabangela bona kube nokungazwani phakathi kwakhe nesiqhenyana sabesana bekwagcina kudunyuzwe abesana ababili, omunye wahlongakala bese omunye walimala umkhono. (Umfundi angayirhunyeza ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 1.1.6 Mphumela wokobana ilimi lesiBhuru lingasetjenziswa njengelimi lokufunda nokufundisa eenkolweni zabantu abanzima. (2) 1.1.7 Zingabalekisa abatjalimmali beenarheni zangaphandle/Zingenza ezinye iinarha zingasarhwebelana nenarha le. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 1.1.8 ISewula Afrika iyinarha enokuthobelana ngehlangothini lezepolotiki, ayininani ngokobuhlanga kanti izimisele nokwabelana ngokomnotho. (2) 1.1.9 - LIQINISO ngombana unobangela wemiguruguru ebonakela esithombeni le kukobana abantu benarha le banina abantu bokufika; njeke nabangasekho akunamuntu abazokulwisana naye. - AKUSILO IQINISO, abesana ababhema inyawupe bebela woke umuntu njeke omunye nomunye umuntu owetjelweko angabadumuza ukuvikela ipahlakhe bese umphakathi wenza lokhu okwenzileko kuye ngombana ungafuni iqiniso. (2) 1.1.10 AKUSIYINTO EHLE, sikhombisa ukungabekezelelani nabantu bokufika abasenarheni le ngombana umsana obuleweko lo akakabulawa ngibo boke begodu nanyana bebabanina bekungakafaneli bona babathathele izinto zabo abazithengisako. (2) 1.1.11 Ngingavula iindawo zokuhlenga isimilo bese ngokusizana nomphakathi sibuthe loke ilutjha elibhema inyawupe bona liyokusizwa ukuyilisa. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 1.2 1.2.1 - Izindlu zakhona zitjhidelene khulu okutjho bona iintanda zakhona zincani. - Abantu ababandakanyeka esehlakalweni esibonakala esithombenesi babantu abanzima kwaphela, abekho abamhlophe. (1) - Kunamarobodo alawula ukukhamba kwabantu neenkoloyi esitaradeni. (1) - Kuneendarada zokuvikela ubulelesi. (Iimpendulo EZIMBILI kezingehla). 1.2.2 Isiqhenyana sabesana singene nofana siphadlhe esitolo sathatha ipahla ethengiswako ngokungekho emthethweni. (Umfundi angarhunyeza ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2016 NSC – Imemorandamu 1.2.3 Kungaba kukobana urhabele ukuyokubeka ipahla ayiphetheko le bese uyabuya uzokuthatha enye godu/Ufuna kungabonakala bonyana naye bekakhona nakwetjiwako. (Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako ingathathwa). (2) 1.2.4 Ngiyaphikisana nesitatimendesi ngombana abantu bokufika basuke baqatjhe emizini nofana emabhizinisini wezakhamuzi zenarha le, njeke navane kwenzeka izehlakalo ezifana nalezi nabanikazi bemizi nebamabhizinisi abaqatjhise abantu bokufikaba baba bongazimbi bokuphulelwa imizabo/amabhizinisabo. (2) 1.2.5 Nasiyelela ubujamo obubonakala esithombeni nokutjhiwo yitheksthi kuyafakazelana bona abonobangela bezehlakalwezi kutlhogeka kwemisebenzi ngonobangela wokungakafundi kwelutjha elinengi, njeke umbuso ungadlala indima ngokobana wenze ifundo ibe simahla emazikweni aPhakemeko wezeFundo bese usungula namathuba wemisebenzi. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2016 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana namaphuzu aveza iindlela umfundi angazilandela ukutlola iinhlahlubo zokuphela komnyaka. IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalindlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko). o 3 imitlomelo yelimi. o Inani loke: 10. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise amagamakhe. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1. o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2. o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3. • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako angakasebenzisi amagamakhe. o 6–7 yemidzubhulo: akunamitlomelo-0. o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1. TJHEJA: • Ukubala amagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2016 NSC – Imemorandamu Isigaba sesirhunyezo Ngaphambi kokutlola qinisekisa bona ubuyekeza umsebenzako. Thoma ukufunda kusese nesikhathi, ungalindi bona bekuthonywe ukutlolwa bese uthembela bona uzakufunda ubusuku boke. Yaba umsebenzi owufundako ngeenkhatjhana ezincani, uzibekele isikhathi sokukhokha umoya ukwenzela bona ingqondwakho ikwazi ukuphumula. Nasele nithomile ukutlola ungafundi ubusuku boke ngombana ingqondwakho ingahlangahlangana nasele kusikhathi sokutlola ngebanga lokudinwa. Zenzele ihlelo lokufunda elikhambisana nerhelo lokutlolwa kweemfundo zakho. Thoma ngeemfundo ezikunikela umraro bese ulandelise ngozikghonako. Tjela abangani bakho iinkhathi ofunda ngazo ukwenzela bona bangakuphazamisi. Inani lamagama asetjenzisweko = 70 Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO A 'Ukubuyekeza umsebenzi wesikolo 1 Ngaphambi kokutlola qinisekisa bona lokha nawuyokutlola iinhlahlubo ubuyekeza umsebenzako. zokuphela komnyaka kungakwenza bona uphumelele kuhle.' B 'Abafundi abanengi abaphumelelako 2 Thoma ukufunda kusese nesikhathi, eemfundweni zabo bathoma kusese ungalindi bona bekuthonywe ukutlolwa. nesikhathi ukuzilungiselela' C 'Akukafaneli bona ufunde umsebenzi 3 Yaba umsebenzi owufundako omnengi ngesikhathi esincani.' ngeenkhatjhana ezincani. D 'Ingqondo itlhoga isikhathi esaneleko 4 Ungafundi ubusuku boke ngombana sokuphumula, njeke umfundi ingqondo itlhoga ukuphumula. akakafaneli azithole sele afunda ubusuku boke akatelela bona abambe izinto zomnyaka woke ngesikhathi esifitjhani.' E 'Kuhle ukuthoma ukufunda nasele 5 Zenzele ihlelo lakho lokufunda ulenzile ihlelo lakho lokufunda elikhambisana nerhelo lokutlolwa begodu likhambisane neemfundo kweemfundo zakho. ozenzako.' F 'Abafundi kumele batjheje bona 6 Thoma ngeemfundo ezikunikela umraro bathoma ngeemfundo ezibapha bese ulandelisa ngozikghonako. umraro maqangi ukuze babe nesikhathi esaneleko sokuzibuyekeza.' G 'Abangani bakho abalazi ihlelo lakho 7 Tjela abangani bakho iinkhathi ofunda lokufunda begodu ubatjele ngazo ukwenzela bona bangakuphazamisi ngalezonkhathi.' bangakuphazamisi. Inani lamagama asetjenzisweko = 51 IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2016 NSC – Imemorandamu ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3 Ukutshwaywa kwesigaba C • Ukupeleda : o Ipendulo eligama linye kumele itlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula okutjhiwo ligamelo/yihlathululo yegamelo. umqondo wegama. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ngci). • Ukwakheka kwemitjho kmele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. 3.1 - Abatloli besikhangiswesi basebenzise amagabhadlhela ukutlola amagama ekungiwo akhangisa umkhiqizo wabo. - Igama lesitolo salapho kutholakala khona umkhiqizo okhangiswako sitlolwe ngamagabhadlhela. - Iinthombe zomkhiqizo okhangiswako ziveziwe. - Iintengo zomkhiqizo okhangiswako ziveziwe. - Imibandela itlolwe ngamagama amancani. - Kusetjenziswe ilimi elirogelako. (Iimpendulo EZINE kezingehla). (4) 3.2 Kungebanga lokobana kumagama wesiNgisi asetjenziswe hlangana namagama wesiNdebele/Kumagama angakatlolwa ngesiNdebele/Kumagama angasi ngewesiNdebele. (1) 3.3 Limumethe umqondo wokobana iintengo zomkhiqizo lo ziphasi khulu/ zehlisiwe/zitjhiphile. (1) 3.4 Magama athi; 'Kuthengwa ngekarada lebhanga kwaphela' begodu kumhlobo webandlululo ngokubujamo bezeemali. (2) 3.5 UMjanyelwa walila ngomlozi nakafika kwa-ESKOM, afumana bona isikhathi ebekabekelwe sona bona azokuhlungelwa umsebenzi sidlulile. (Umfundi angatlola wakhe umutjho onalesisitjho ozwakalako). (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2016 NSC – Imemorandamu UMBUZO 4 4.1 Ungakhohlwa bona ngilithunjana/ngingumaswaphela ngakwethu. (1) 4.2 Phela mina ekhaya ngidla izambana leponde (2) 4.3 B/Ekhabo banemali enengi, badla kusale. (1) 4.4 Ligama elithi; 'ukufeyila' libolekwe elimini lesiNgisi. (2) 4.5 Sisitjho. Simumethe umqondo wokuhlongakala/wokubhubha. (2) 4.6 Liveza imizwa yokujabula okunokuzikhakhazisa. (2) [10] UMBUZO 5 5.1 5.1.1 Wena > sisabizwana samambala. (1) 5.1.2 Do > sisenzukuthi. (1) 5.2 - enza. (1) 5.3 Iye, bazongibona emsebenzini namhlanje. (2) 5.4 Yindlela yesenzo enqophileko esaragela phambili. (2) 5.5 SoMhlekwa! Walala kwabe kwaba semini kwenze njani? (2) 5.6 Ukudosa emhlweni/Ukudosa iinkhumba/Ukudosa iinyawo/Ukudosa ngendlebe/Ukudosa phambili. (Yinye ipendulo kezingehla). (1) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all