Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
FEBHERBARI/MATJHI 2016
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 70
Imemorandamu le inamakhasi abu-8.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo
Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 8 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · isindebele. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 8
- File size
- 319.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 8
This exam
NSC Supplementary Exam 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)20 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions9 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC – Imemorandamu
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
Ukutshwaywa kwesifundo sokuzwisisa
• Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso
zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula
okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe).
• Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle
kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha
umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi
lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokhu kuzokwamukelwa.
• Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka-
IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe
ukusekelwa kwependulo kwaphela.
• Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana
IQINISO/UMBONO.
• Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho
woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe.
• Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi,
tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu.
• Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (isiNzunza nesiNala).
Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
UMBUZO 1
1.1 1.1.1 Kuthome elokitjhini leSnake Park. (1)
1.1.2 - Lalilila ngokusetjenziswa kwelimi lesiBhuru njengelimi lokufunda
nokufundisa ngeenkolweni zemalokitjhini.
- Lalilwela ukwehliswa kwesithunzi salo ngabombala omhlophe
nabangebokufika enarheni yalo yokubelethwa. (2)
1.1.3 Zizipi ezidlangileko enarheni yekhabo. (1)
1.1.4 - Kuphula imizi yabo babebele ipahla yabo abayisebenzele budisi.
- Kubagebenga eentaradeni.
- Kubebela iimpahla edaradeni yokuneka zisese manzi.
(ZIMBILI iimpendulo kezingehla). (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC – Imemorandamu
1.1.5 Izakhamuzi zibike bona umnikazi wesitolo omSomali uqothe
umsana obekabhema inyawupe esitolo sakhe, lokho kwabangela
bona kube nokungazwani phakathi kwakhe nesiqhenyana
sabesana bekwagcina kudunyuzwe abesana ababili, omunye
wahlongakala bese omunye walimala umkhono.
(Umfundi angayirhunyeza ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
1.1.6 Mphumela wokobana ilimi lesiBhuru lingasetjenziswa njengelimi
lokufunda nokufundisa eenkolweni zabantu abanzima. (2)
1.1.7 Zingabalekisa abatjalimmali beenarheni zangaphandle/Zingenza
ezinye iinarha zingasarhwebelana nenarha le.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
1.1.8 ISewula Afrika iyinarha enokuthobelana ngehlangothini
lezepolotiki, ayininani ngokobuhlanga kanti izimisele nokwabelana
ngokomnotho. (2)
1.1.9 - LIQINISO ngombana unobangela wemiguruguru ebonakela
esithombeni le kukobana abantu benarha le banina abantu
bokufika; njeke nabangasekho akunamuntu abazokulwisana
naye.
- AKUSILO IQINISO, abesana ababhema inyawupe bebela
woke umuntu njeke omunye nomunye umuntu owetjelweko
angabadumuza ukuvikela ipahlakhe bese umphakathi wenza
lokhu okwenzileko kuye ngombana ungafuni iqiniso. (2)
1.1.10 AKUSIYINTO EHLE, sikhombisa ukungabekezelelani nabantu
bokufika abasenarheni le ngombana umsana obuleweko lo
akakabulawa ngibo boke begodu nanyana bebabanina
bekungakafaneli bona babathathele izinto zabo abazithengisako. (2)
1.1.11 Ngingavula iindawo zokuhlenga isimilo bese ngokusizana
nomphakathi sibuthe loke ilutjha elibhema inyawupe bona
liyokusizwa ukuyilisa.
(Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
1.2 1.2.1 - Izindlu zakhona zitjhidelene khulu okutjho bona iintanda
zakhona zincani.
- Abantu ababandakanyeka esehlakalweni esibonakala
esithombenesi babantu abanzima kwaphela, abekho
abamhlophe. (1)
- Kunamarobodo alawula ukukhamba kwabantu neenkoloyi
esitaradeni. (1)
- Kuneendarada zokuvikela ubulelesi.
(Iimpendulo EZIMBILI kezingehla).
1.2.2 Isiqhenyana sabesana singene nofana siphadlhe esitolo sathatha
ipahla ethengiswako ngokungekho emthethweni.
(Umfundi angarhunyeza ngeyakhe indlela ezwakalako). (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC – Imemorandamu
1.2.3 Kungaba kukobana urhabele ukuyokubeka ipahla ayiphetheko le
bese uyabuya uzokuthatha enye godu/Ufuna kungabonakala
bonyana naye bekakhona nakwetjiwako.
(Nanyana ngiyiphi ipendulo ezwakalako ingathathwa). (2)
1.2.4 Ngiyaphikisana nesitatimendesi ngombana abantu bokufika
basuke baqatjhe emizini nofana emabhizinisini wezakhamuzi
zenarha le, njeke navane kwenzeka izehlakalo ezifana nalezi
nabanikazi bemizi nebamabhizinisi abaqatjhise abantu bokufikaba
baba bongazimbi bokuphulelwa imizabo/amabhizinisabo. (2)
1.2.5 Nasiyelela ubujamo obubonakala esithombeni nokutjhiwo
yitheksthi kuyafakazelana bona abonobangela bezehlakalwezi
kutlhogeka kwemisebenzi ngonobangela wokungakafundi
kwelutjha elinengi, njeke umbuso ungadlala indima ngokobana
wenze ifundo ibe simahla emazikweni aPhakemeko wezeFundo
bese usungula namathuba wemisebenzi. (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC – Imemorandamu
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Ukurhunyeza okumayelana namaphuzu aveza iindlela umfundi angazilandela ukutlola
iinhlahlubo zokuphela komnyaka.
IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA.
Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalindlela:
• Ukwabiwa kwemitlomelo:
o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu
eliqakathekileko).
o 3 imitlomelo yelimi.
o Inani loke: 10.
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise amagamakhe.
o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1.
o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2.
o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3.
• Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako angakasebenzisi
amagamakhe.
o 6–7 yemidzubhulo: akunamitlomelo-0.
o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1.
TJHEJA:
• Ukubala amagama:
o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko.
o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako akhenge atjengise inani
lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile
akusingilo.
o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5
bese awusarageli phambili nesirhunyezweso.
o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko
akukameli zijeziswe.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC – Imemorandamu
Isigaba sesirhunyezo
Ngaphambi kokutlola qinisekisa bona ubuyekeza umsebenzako. Thoma ukufunda
kusese nesikhathi, ungalindi bona bekuthonywe ukutlolwa bese uthembela bona
uzakufunda ubusuku boke. Yaba umsebenzi owufundako ngeenkhatjhana ezincani,
uzibekele isikhathi sokukhokha umoya ukwenzela bona ingqondwakho ikwazi
ukuphumula. Nasele nithomile ukutlola ungafundi ubusuku boke ngombana
ingqondwakho ingahlangahlangana nasele kusikhathi sokutlola ngebanga lokudinwa.
Zenzele ihlelo lokufunda elikhambisana nerhelo lokutlolwa kweemfundo zakho. Thoma
ngeemfundo ezikunikela umraro bese ulandelise ngozikghonako. Tjela abangani
bakho iinkhathi ofunda ngazo ukwenzela bona bangakuphazamisi.
Inani lamagama asetjenzisweko = 70
Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza
abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini.
IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO
A 'Ukubuyekeza umsebenzi wesikolo 1 Ngaphambi kokutlola qinisekisa bona
lokha nawuyokutlola iinhlahlubo ubuyekeza umsebenzako.
zokuphela komnyaka kungakwenza
bona uphumelele kuhle.'
B 'Abafundi abanengi abaphumelelako 2 Thoma ukufunda kusese nesikhathi,
eemfundweni zabo bathoma kusese ungalindi bona bekuthonywe ukutlolwa.
nesikhathi ukuzilungiselela'
C 'Akukafaneli bona ufunde umsebenzi 3 Yaba umsebenzi owufundako
omnengi ngesikhathi esincani.' ngeenkhatjhana ezincani.
D 'Ingqondo itlhoga isikhathi esaneleko 4 Ungafundi ubusuku boke ngombana
sokuphumula, njeke umfundi ingqondo itlhoga ukuphumula.
akakafaneli azithole sele afunda
ubusuku boke akatelela bona
abambe izinto zomnyaka woke
ngesikhathi esifitjhani.'
E 'Kuhle ukuthoma ukufunda nasele 5 Zenzele ihlelo lakho lokufunda
ulenzile ihlelo lakho lokufunda elikhambisana nerhelo lokutlolwa
begodu likhambisane neemfundo kweemfundo zakho.
ozenzako.'
F 'Abafundi kumele batjheje bona 6 Thoma ngeemfundo ezikunikela umraro
bathoma ngeemfundo ezibapha bese ulandelisa ngozikghonako.
umraro maqangi ukuze babe
nesikhathi esaneleko
sokuzibuyekeza.'
G 'Abangani bakho abalazi ihlelo lakho 7 Tjela abangani bakho iinkhathi ofunda
lokufunda begodu ubatjele ngazo ukwenzela bona
bangakuphazamisi ngalezonkhathi.' bangakuphazamisi.
Inani lamagama asetjenzisweko = 51
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC – Imemorandamu
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3
Ukutshwaywa kwesigaba C
• Ukupeleda :
o Ipendulo eligama linye kumele itlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle,
ngaphandle kobana iphoso itjhugulula okutjhiwo ligamelo/yihlathululo
yegamelo. umqondo wegama.
o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungapeledi kuhle akujeziswe
nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako.
o Nangabe kuhlolwa isirhunyezo, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko
(ngci).
• Ukwakheka kwemitjho kmele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho
ezeleko/njengokutjho komyalo.
• Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere
elikhambisana nependulo ekungiyo NOFANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko.
3.1 - Abatloli besikhangiswesi basebenzise amagabhadlhela ukutlola amagama
ekungiwo akhangisa umkhiqizo wabo.
- Igama lesitolo salapho kutholakala khona umkhiqizo okhangiswako sitlolwe
ngamagabhadlhela.
- Iinthombe zomkhiqizo okhangiswako ziveziwe.
- Iintengo zomkhiqizo okhangiswako ziveziwe.
- Imibandela itlolwe ngamagama amancani.
- Kusetjenziswe ilimi elirogelako.
(Iimpendulo EZINE kezingehla). (4)
3.2 Kungebanga lokobana kumagama wesiNgisi asetjenziswe hlangana
namagama wesiNdebele/Kumagama angakatlolwa ngesiNdebele/Kumagama
angasi ngewesiNdebele. (1)
3.3 Limumethe umqondo wokobana iintengo zomkhiqizo lo ziphasi khulu/
zehlisiwe/zitjhiphile. (1)
3.4 Magama athi; 'Kuthengwa ngekarada lebhanga kwaphela' begodu kumhlobo
webandlululo ngokubujamo bezeemali. (2)
3.5 UMjanyelwa walila ngomlozi nakafika kwa-ESKOM, afumana bona isikhathi
ebekabekelwe sona bona azokuhlungelwa umsebenzi sidlulile.
(Umfundi angatlola wakhe umutjho onalesisitjho ozwakalako). (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P1 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2016
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 4
4.1 Ungakhohlwa bona ngilithunjana/ngingumaswaphela ngakwethu. (1)
4.2 Phela mina ekhaya ngidla izambana leponde (2)
4.3 B/Ekhabo banemali enengi, badla kusale. (1)
4.4 Ligama elithi; 'ukufeyila' libolekwe elimini lesiNgisi. (2)
4.5 Sisitjho. Simumethe umqondo wokuhlongakala/wokubhubha. (2)
4.6 Liveza imizwa yokujabula okunokuzikhakhazisa. (2)
[10]
UMBUZO 5
5.1 5.1.1 Wena > sisabizwana samambala. (1)
5.1.2 Do > sisenzukuthi. (1)
5.2 - enza. (1)
5.3 Iye, bazongibona emsebenzini namhlanje. (2)
5.4 Yindlela yesenzo enqophileko esaragela phambili. (2)
5.5 SoMhlekwa! Walala kwabe kwaba semini kwenze njani? (2)
5.6 Ukudosa emhlweni/Ukudosa iinkhumba/Ukudosa iinyawo/Ukudosa
ngendlebe/Ukudosa phambili.
(Yinye ipendulo kezingehla). (1)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2016 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper