Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
FEBHERBARI/MATJHI 2018
IMEMORANDAMU
IMITLOMELO: 100
Imemorandamu le inamakhasi ali-16.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo
Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 16 pages. Read online or download the free PDF.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · isindebele. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 16
- File size
- 2.1 MB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 16
This exam
NSC Supplementary Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.2Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.3Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.4Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.5Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.6Ubukghwari / Literature (Set Works)50 marks
Show all 13 questions
- Question 1.7Ubukghwari / Literature (Set Works)150 marks
- Question 2.1Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.2Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.3Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.4Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking25 marks
- Question 2.5Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.6Ukutlola nokwethula / Writing and Presenting25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)
Tjheja: Isihloko asingabalwa nakubalwa inani lamagama asetjenzisweko
UMBUZO 1
1.1 I-eseyi ecocako.
Ubuhle bokupha abantu abatlhogako izipho nokudla.
Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
bekube sekugcineni.
Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
esisepepeneneni begodu esilindelekileko. [50]
1.2 I-eseyi ehlathululako.
Ubudala akusizo iinhluthu ezimhlophe.
Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
bokukhuluma.
Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
bha.
Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza
akuhlathululako kukhanye bha. [50]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
1.3 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli.
Indlela engazizwa ngayo lokha nangithola ithuba lesibili.
Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.
Umhlobo lo weendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya
kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
lamambala.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
e-eseyini le.
Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
waloyo otlolako.
Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima
ethathwa ngotlolako. [50]
1.4 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli.
Amagama awakhulume kimi angenze ngahlubuka esondweni.
Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.
Umhlobo lo weendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya
kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
lamambala.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
e-eseyini le.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
waloyo otlolako.
Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima
ethathwa ngotlolako. [50]
1.5 I-eseyi emahlangothimabili/emadanisako.
Ubuhle nobumbi bokuvumela umntwana oneminyaka eli-16 ukobana abe
nomazisi.
I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukuthi kiyo yomibili
imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona kukuthi e-eseyini
emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole ngemibono yomibili.
Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola ngayo. Okumnandi
ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela ofundako ekutheni
azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi abona lingcono
kunelinye. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni kwe-
eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe
ngokulinganako endabeni.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi.
Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle.
Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento
ethileko anikelwe yona esihlokweni.
Unikela amaphuzu avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso.
[Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bokuvumela
umntwana oneminyaka eli-16 ukobana abe nomazisi]. [50]
1.6 I-eseyi ephikisako/ehlangothilinye.
Kunabantu abahlongoza bona umbuso ukhuphule iminyaka evumela
ilutjha bona lisele utjwala ukusuka eminyakeni eli-18 ukuya eminyakeni
ema-21. Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi.
I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube
sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni
yomtloli.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:
Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.
Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela
imibonwakhe.
Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho
kumele iphakamise imibono eqinileko.
Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
nehlonipho.
Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako
nesanelisako. [50]
1.7 1.7.1 & Kileziinthombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-
1.7.2 eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba ngokuqala
kilomhlahlandlela. [50]
IMITLOMELO YESIGABA A: 50
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
UMBUZO 2
2.1 INCWADI YOBUNGANI
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yobungani:
Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni
sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele; Iisib:
Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso
nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.
Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
umzawakho; njll.
Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako; Isib. Jabulile,
Mma, Baba; njll.
Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo
ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu
ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.
Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso
yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana
nesihloko anikelwe sona.
Kumele ibe nesilayeliso; Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo
boke abangaziko ngapho; njll.
Ekugcineni kumele utlole isiphetho; Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi
umntwanakho/Ngimi umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi
kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo
otlolelweko azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki
ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko. [25]
2.2 INCWADI EYA KUMHLELI
Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga
lesiNdebele nofana lesiNgisi elitlolwe ngokwesiNdebele isib. Matjhi,
Febherbari, Janabari njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni,
okulilimi elingakavumeleki.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yomthetho:
Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko. Isiphande
sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. Tjheja:
Iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani
lamagama.
Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko.
Ngalokho-ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako
ngaphambi kokutlola isiphande sesibili.
Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
kutlolwa ukuthi Nomzana nofana Kosikazi.
Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho
ngamagabhadlhela.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo
ncwadi.
Kufuneka bona otlolako ahlathulule kuhle ngokuzeleko lokho akhuluma
ngakho. Kufanele asebenzise amagama afana nanaka: Ngiyokuthokoza;
Ngizokuthaba; Kuzongithabisa.
Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe.
Iba nesilayeliso.
Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana
iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kufuneka bengubo
baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz.
ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukuthi loyo
otlolelwako azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani.
Okulandelako ngokhunye okuqakathekileko okungavezwa kilomhlobo
wencwadi:
Kufanele iveze amazizo wotlolako ngento ethileko.
Kufanele anikele imininingwana ethileko ukuze imininingwana leyo
yaziwe mphakathi.
Kufanele ilile ngokuthileko: kuyavama ukobana umuntu nakaneenlilo
azikhuphele etjhatjhalazini nofana azinqophise lapho zifanele ukuya
khona. Umnqopho kukwenza abaphetheko bona bazi iinlillo zomphakathi
nabanye, ukuze balinge ukulungisa lokho okungakalungi ngokurhabako
bangahlambalazeki. Kesinye isikhathi umtloli usuke enziwa ukobana
abaphetheko basuke bangaziphenduli ngokufaneleko iinlilo zomphakathi.
Kufanele abuze okuthileko ebafundini bephephandaba, ngakelinye
ihlangothi ikhibe inqotjhiswe kumhleli.
Incwadi inqotjhiswa kumHleli. Nanyana angaphendula okuthileko
okuvele ephephandabeni kodwana yena unqophana nomhleli.
Iphephandaba lilinga ukonga isikhala ngalokho-ke alifuni ukutemeleza.
Iphephandaba alifuni ukulwisa umphakathi, ngalokho-ke amagama
ayihlamba nofana azwisa ubuhlungu awafuneki.
Incwadi kufanele ibe nesiphande esipheleleko somtloli, ibizo nesibongo.
Umtloli nakangathandi kukhitjhwe ibizo lakhe lamambala, uyatjho
kodwana libe khona lamambala begodu liphelele.
Isihloko sendaba angazitlolela yena phezulu encwadinakhe, kodwana
umHleli angasitjhugulula ngokubona kwakhe.
Incwadi ayitlikitlwe mtloli ukuze iphephandaba livikeleke.
Ukuhlaba ngokwakhako yindlela esebenza kuhle khulu emhlobeni
lowencwadi.
UmHleli unelungelo lokobana angayikhuphi incwadi le nakabona bona
kunetlhogeko. [25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
2.3 UMLANDO KAMUFI
Nakutlolwa umlando kamufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako
esinamagama kamufi apheleleko; Isib. Umlando kaBaphelile Sophy Masilela,
njll. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa,
njengokuthi: Lala Ngokuthula, Mgwezani Wakokosi, Lala uphumule,
Mgwezani, nofana ikosi ayikuphe umphumulela wasafuthi, nanyana ngimaphi
amagama anehlonipho kungaba ziinanazelo zakhe ziyamukeleka.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umlando kamufi:
Isihloko esinamagama kamufi apheleleko.
Amagamakhe apheleleko.
Ilanga abelethwa ngalo.
Indawo abelethelwe kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama lesibhedlela.
Ubelethwa bobani.
Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
Akuzuzako eemfundweni zakhe.
Iindawo asebenze kizo.
Iinkhundla azifumanako.
Ilanga akhambe ngalo ephasini.
Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
nakagulileko.
Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
ngokweengazi.
Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
zakhe. [25]
2.4 I-INTHAVYU
Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-inthavyu:
Njengemitlolo yoke kufanele kube khona isingeniso. Esingenisweni
kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokucocwa ngayo nokobana
izokucocwa bobani nendawo lapha izokucocelwa khona.
Iba nesakhiwo esifana nesomdlalo.
Akulotjhisanwa kungenwa endabeni zisuka zibekwa.
Amagama walabo ababandakanyeka ku-inthavyu atlolwa ngesandleni
sesincele, abe mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho
ngaphasi kwamagama walabo abakhulumako.
Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
Amagama aveza imizwa nobujamo balabo abakhulumako akatlolwe
afakwe ngaphakathi kweembayana ngemva kwekholoni etlolwe eduze
negama lokhulumako nofana laloyo okhulumako.
Lapha kuthoma khona ikulumo yomuntu akuthonywe ngegabhadlhela.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga
lalabo abakhulumako. Isib. Ubaba nakakhuluma nendodana,
umntwana wesikolo nakakhuluma notitjhere.
Ukobana i-inthavyu ithoma ngesingeniso akutjho bona akube khona
isigaba esisiphetho. Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo, kuzwakale
bonyana seyiyaphetha.
Ingaphetha ngokobana bazwane nanyana bangezwani kuye ngokobana
indaba egade icocwa ikhambe bunjani. [25]
2.5 I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO
Amaminithi womhlangano asirhunyezo salokho okwakukhulunywa ngakho
ngomlomo emihlanganweni. Atlolwa abekwe ngehloso yokubulunga
okwakhulunywako kwavunyelanwa ngakho ekutheni kungakhohlweki,
kungalahleki, neenqunto zibulungeke.
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-ajenda namaminithi
womhlangano:
Umfundi akangatloli koke okukhulunywa emihlanganweni kodwana
kutlolwa iimphakamiso neenqunto.
Amagama walabo abathule iimphakamiso nalabo abasekelileko
kuyenzeka atlolwe.
Akukafaneli loyo otlola amaminithi atlole ukuphaphalaza, ukuphikisana,
ukudelela nofana ukurarana.
Umuntu nakakhuluma nge-ajenda akwenzeki angakhulumi ngamaminithi
womhlangano ngokunjalo nalokha nakukhulunywa ngamaminithi
kuthinteka ne-ajenda yomhlangano.
Ngakho-ke kuqakathekile ukobana umfundisi atshwaye i-ajenda
namaminithi womhlangano kanyekanye.
Nasi isitjengiso se-ajenda esingalandelwa:
1. Ukuvula nokwamukela.
2. Abakhona.
3. Abancancabezileko.
4. Ukufundwa kwamaminithi womhlangano odlulileko.
5. Ezivumbuka emaminithini adlulileko.
6. Iindaba ezitja.
7. Okhunye okungakhulunywa ngakho.
8. Ilanga lomhlangano olandelako.
9. Ukuvala. [25]
2.6 I-ATHIKILI YEPHEPHANDABA
Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-athikili yephephandaba:
Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.
I-athikili kumele itlowe ihlukaniswe ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza
ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo
sesikhangiso.
I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe
zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule
nanyana sibe nezwelo.
Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku-
athikili.
I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengomkhangiso ikhuthaze abayifundako
bona bayifunde.
Iindima akukafuzi bona zibe zide.
Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka [25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 50
INANI LOKE: 100
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]
TJHEJA:
Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya indaba yephepha lesi-3, isigaba A.
Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
neliphasi.
Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
OKUMUNYETHWEKO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOKUHLELA - Ukuphendula okudluleleko. -Iimpendulo zihleleke kuhle, - Ukuphendula okwanelisako. -Ukuphendula okungakajami -Ukuphendula okuphume
Izinga eliphezulu
-Imiqondo ehlakaniphileko, zikhambelana khulu begodu - Imiqondo ekhambelanako ndawonye. endleleni khulu.
(Ukuphendula) evusa imiqondo netjengisa zimnandi. nekholisako. -Imiqondo engakanqophi. -Imiqondo enganatlha
ukukhula. -Kunobufakazi nokukhula - Kunokuhleleka okulingeneko -Ubufakazi obuncani nengazwakaliko.
Ukuhleleka kwemiqondo okubonakalako. nokukhambelanako bokuhleleka - Imiqondo engakahleleki
yokuhlela -Ukuhleleka okudluleleko -Isingeniso, umzimba nesihloko, umzimba nokukhambelana. nengakhambelaniko.
Ukulemuka komnqopho, nokukhambelana nesiphetho kuhleleke kuhle nesiphetho.
abamukelilwazi nobujamo kwesingeniso, umzimba begodu kuyakhambelana.
nesiphetho.
30 AMAMAKSI
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ukuphendula okudluleleko - Ukuphendula okuhlelwe -Ukuphendula okwanelisako -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko
Izinga eliphasi
kodwana kutlhayela kuhle. kodwana okunganatlha. okungakhambelaniko akukalingwa nokulingwa.
amatshwayo wendaba ehle. - Imiqondo ekarisako -Imiqondo iyakhambelana okusezingeni eliphasi. -Imiqondo engakhambelaniko
-Imiqondo ekhulileko nekhambelanako. ngokulingeneko. -Imiqondo ayikahlangani nengakafaneli.
nenokuhlakanipha. - Kunokuhleleka -Kunokuhleleka begodu ayikanqophi. -Imiqondo enganatlha
- Kunokuhleleka nokukhambelana nokukhambelana -Abukho ubufakazi bokuhlela. nengazwakaliko.
nokukhambelana okuhle kwesingeniso, okulingeneko, kwesingeniso,
okuhle ngokudluleleko umzimba nesiphetho. umzimba nesiphetho.
kwesingeniso, umzimba
nesiphetho.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani
14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
ILIMI, ISITAYELA NOKU- -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista nesitayela
EDITHA. nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama ezingakafaneli khulu
Izinga eliphezulu
elifanele ngokudluleleko, elifanele khulu umnqopho, elifanele umnqopho, elingakafaneli kancani umnqopho, abamukelilwazi
Iphimbo, irejista, isitayela elinemba umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi umnqopho, abamukelilwazi nobujamo.
nelwazimagama elifanele abamukelilwazi -Ilimi liyanemba begodu nobujamo. nobujamo. - Ilwazimagama elitlhayela
umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. lisetjenziswe ngokufaneleko. - Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi khulu lenza kube budisi
nobujamo. -Ukusetjenziswa kwelimi -Ihlelo nesipelinghi okwethula ihlathululo. okusezingeni eliphasi. ukuzwisisa itheksthi.
Ukukhethwa kwamagama, kusezingeni elihle kuneemphoso ezincani. -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi - Ilimi elingazwakaliko.
ukusetjenziswa kwelimi, ngokudluleleko. - Kutlanywe kuhle. kuneemphoso ezinengana. kuneemphoso ezinengi. -Ihlelo nesipelinghi
imithetjhwana, iimphumuzi, -Ihlelo nesipelinghi - Kutlanywe ngokusezingeni - Kutlanywe ngokusezingeni kuneemphoso ezinengi
ihlelo nesipelinghi. esinganamphoso. elilingeneko. eliphasi. khulu.
-Kutlanywe kuhle - Kutlanywe ngokusezingeni
15 AMAMAKSI ngokudluleleko. eliphasi khulu.
13 10 7 4
-Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela
nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama
Izinga eliphasi
elifaneleko nelihle elifanele umnqopho, elifanele ngokulingeneko elincani nelisezingeni eliphasi
elinemba umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi elingakafaneli umnqopho,
abamukelilwazi nobujamo. -Ilimi liyanemba begodu nobujamo. abamukelilwazi nobujamo.
-Ukusetjenziswa kwelimi lisetjenziswe ngokufaneleko. - Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi
kusezingeni elihle khulu. -Ihlelo nesipelinghi okungathuli ihlathululo. okungakafaneli.
-Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso ezimbalwa. -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi
esinganamphoso khulu. -Kutlanywe kuhle. kuneemphoso ezinengi. kuneemphoso ezinengi khulu.
-Kutlanywe kuhle khulu. - Kutlanywe ngokusezingeni - Kutlanywe ngokusezingeni
eliphasi. eliphasi khulu.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
-Kuvezwe amatshwayo -Kuvezwe amatshwayo -Amatshwayo - Amatshwayo - Amatshwayo
Amatshwayo wetheksthi. nemininingwana nemininingwana yesakhiwo nemininingwana nemininingwana eminye anemininingwana efunekako
Ukwakhiwa kweengaba eqakathekileko yesakhiwo sendaba. evezweko iyakhambelana. yesakhiwo sendaba ikhona. ayatlhayela.
nemitjho. sendaba. -Kunokukhambelana okuhle. -Imitjho neengaba kwakhiwe -Ukwakhiwa kwemitjho -Ukwakhiwa kwemitjho
- Kunokukhambelana okuhle -Imitjho neengaba kunikela kuhle. neengaba kuneemphoso. neengaba kuneemphoso
ngokudluleleko kwendaba. umqondo. -Indaba isanikela umqondo. - Indaba isazwakala kancani. ezinengi khulu.
5 AMAMAKSI - Imitjho kanye neengaba - Indaba ayinamqondo.
kwakheke ngendlela ehle
ngokudluleleko.
IRENJI YAMAMAKSI 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]
Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
NESAKHIWO -Ukuphendula okudluleleko, -Ukuphendula okuhle khulu -Ukuphendula okulingeneko -Ukuphendula ngokusisekelo -Ukuphendula kutjengisa
okungaphezu kwalokho nokutjengisa ilwazi elihle okutjengisa ilwazi begodu kutjengisa ilwazi ukungabi khona kwelwazi
-Ukuphendula nemibono. okulindelweko. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi.
-Ukubuthelelwa nokuhleleka -Imiqondo ehlakaniphileko -Umtlolo unqophile, -Akunakudzimelela -Kunokunqopha okukhona -Akunakukhambelana
kwemibono. nekhulileko. awukaphumi nokukhambelana kodwana okunengi kwemiqondo.
- Umnqopho, abamukelilwazi, -Ilwazi elingeneleleko esihlokweni begodu usekelwe okulingeneko kuphambene nesihloko. –Imininingwana esekela
amatshwayo/imithetjhwana kanye lamatshwayo kuhle ngendlela enobukghoni. kokumunyethweko nemiqondo. -Imininingwana esekela isihloko imbalwa.
nobujamo wetheksthi. -Kunemininingwana esekela - Eminye imininingwana isihloko imbalwa. -Akakasebenzisi amatshwayo
-Umtlolo unqophile. isihloko. esekela -Kunobutjhapha obukhona nemithetho yesakhiwo.
15 AMAMAKSI -Kunokukhambelana -Isakhiwo esifaneleko isihloko iveziwe. obubonakalako
kokumunyethweko kodwana - Isakhiwo sifanele emithethweni
nomqondo. esinokungakhambelaniko ngokulingeneko nematshwayeni wesakhiwo.
-Isakhiwo sihleleke kuhle okuncazana. kodwana
begodu yoke imininingwana kunokungakhambelani.
esekela isihloko iveziwe.
-Isakhiwo esifaneleko
nesinembako.
ILIMI, ISITAYELA KANYE NOKU- 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
EDITHA
-Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela
nelwazimagama kuwufanela nelwazimagama kuwufanele nelwazimagama kuwufanele nelwazimagama nelwazimagama
-Iphimbo, irejista nesitayela kufanele
khulu umnqopho, kuhle umnqopho, ngokulingeneko umnqopho, kuwufanele akukhambelani
umnqopho/umphumela,
abamukelilwazi kanye abamukelilwazi kanye abamukelilwazi kanye kancani umnqopho, nomnqopho, abamukelilwazi
abamukelilwazi nobujamo.
nobujamo. nobujamo. nobujamo. abamukelilwazi kanye kanye nobujamo.
-Ukusetjenziswa kwelimi kanye
-Ihlelo lisetjenziswe -Ihlelo lisetjenziswe - Kuneemphoso zehlelo nobujamo. -Kuneemphoso ezinengi khulu
nemithetjhwana.
ngokunembako begodu lihleleke Ngokunembako kodwana -Kuneemphoso zehlelo ezenza bona ihlathululo
-Ukukhethwa kwamagama.
kuhle khulu. begodu lihleleke kuhle. azilimazi ihlathululo. ezenza ingazwakali nakancani.
-Ukusetjenziswa kwamatshwayo
-Kuneemphoso ezincani khulu. -Akunamphoso ezinengi. bona ihlathululo
wokutlola nesipelinghi.
ingazwakali.
10 AMAMAKSI
IRENJI YAMAMAKSI 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
14 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
15 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
16 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC – Imemorandamu
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Question Paper

Question paper