Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 12201816 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 16 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) FEBHERBARI/MATJHI 2018 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 100 Imemorandamu le inamakhasi ali-16. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI) Tjheja: Isihloko asingabalwa nakubalwa inani lamagama asetjenzisweko UMBUZO 1 1.1 I-eseyi ecocako. Ubuhle bokupha abantu abatlhogako izipho nokudla. Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.  I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.  I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.  Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako bekube sekugcineni.  Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.  I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho esisepepeneneni begodu esilindelekileko. [50] 1.2 I-eseyi ehlathululako. Ubudala akusizo iinhluthu ezimhlophe. Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.  Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo bokukhuluma.  Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya bha.  Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela, zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza akuhlathululako kukhanye bha. [50] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu 1.3 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli. Indlela engazizwa ngayo lokha nangithola ithuba lesibili. Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako. Umhlobo lo weendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso lamambala. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.  Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu e-eseyini le.  Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni waloyo otlolako.  Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima ethathwa ngotlolako. [50] 1.4 I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli. Amagama awakhulume kimi angenze ngahlubuka esondweni. Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako. Umhlobo lo weendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso lamambala. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.  Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu e-eseyini le. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu  Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni waloyo otlolako.  Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima ethathwa ngotlolako. [50] 1.5 I-eseyi emahlangothimabili/emadanisako. Ubuhle nobumbi bokuvumela umntwana oneminyaka eli-16 ukobana abe nomazisi. I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukuthi kiyo yomibili imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona kukuthi e-eseyini emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole ngemibono yomibili. Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola ngayo. Okumnandi ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela ofundako ekutheni azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi abona lingcono kunelinye. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni kwe- eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe ngokulinganako endabeni. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi.  Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle.  Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento ethileko anikelwe yona esihlokweni.  Unikela amaphuzu avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso. [Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bokuvumela umntwana oneminyaka eli-16 ukobana abe nomazisi]. [50] 1.6 I-eseyi ephikisako/ehlangothilinye. Kunabantu abahlongoza bona umbuso ukhuphule iminyaka evumela ilutjha bona lisele utjwala ukusuka eminyakeni eli-18 ukuya eminyakeni ema-21. Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi. I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni yomtloli. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:  Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.  Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela imibonwakhe.  Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu  Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele iphakamise imibono eqinileko.  Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe nehlonipho.  Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako nesanelisako. [50] 1.7 1.7.1 & Kileziinthombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we- 1.7.2 eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba ngokuqala kilomhlahlandlela. [50] IMITLOMELO YESIGABA A: 50 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA UMBUZO 2 2.1 INCWADI YOBUNGANI Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yobungani:  Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele; Iisib: Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.  Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu, umzawakho; njll.  Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako; Isib. Jabulile, Mma, Baba; njll.  Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.  Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana nesihloko anikelwe sona.  Kumele ibe nesilayeliso; Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo boke abangaziko ngapho; njll.  Ekugcineni kumele utlole isiphetho; Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko. [25] 2.2 INCWADI EYA KUMHLELI Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga lesiNdebele nofana lesiNgisi elitlolwe ngokwesiNdebele isib. Matjhi, Febherbari, Janabari njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni, okulilimi elingakavumeleki. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yomthetho:  Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko. Isiphande sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. Tjheja: Iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.  Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko. Ngalokho-ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola isiphande sesibili.  Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana kutlolwa ukuthi Nomzana nofana Kosikazi.  Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho ngamagabhadlhela. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu  Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo ncwadi.  Kufuneka bona otlolako ahlathulule kuhle ngokuzeleko lokho akhuluma ngakho. Kufanele asebenzise amagama afana nanaka: Ngiyokuthokoza; Ngizokuthaba; Kuzongithabisa.  Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe.  Iba nesilayeliso.  Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kufuneka bengubo baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz. ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukuthi loyo otlolelwako azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Okulandelako ngokhunye okuqakathekileko okungavezwa kilomhlobo wencwadi:  Kufanele iveze amazizo wotlolako ngento ethileko.  Kufanele anikele imininingwana ethileko ukuze imininingwana leyo yaziwe mphakathi.  Kufanele ilile ngokuthileko: kuyavama ukobana umuntu nakaneenlilo azikhuphele etjhatjhalazini nofana azinqophise lapho zifanele ukuya khona. Umnqopho kukwenza abaphetheko bona bazi iinlillo zomphakathi nabanye, ukuze balinge ukulungisa lokho okungakalungi ngokurhabako bangahlambalazeki. Kesinye isikhathi umtloli usuke enziwa ukobana abaphetheko basuke bangaziphenduli ngokufaneleko iinlilo zomphakathi.  Kufanele abuze okuthileko ebafundini bephephandaba, ngakelinye ihlangothi ikhibe inqotjhiswe kumhleli.  Incwadi inqotjhiswa kumHleli. Nanyana angaphendula okuthileko okuvele ephephandabeni kodwana yena unqophana nomhleli.  Iphephandaba lilinga ukonga isikhala ngalokho-ke alifuni ukutemeleza.  Iphephandaba alifuni ukulwisa umphakathi, ngalokho-ke amagama ayihlamba nofana azwisa ubuhlungu awafuneki.  Incwadi kufanele ibe nesiphande esipheleleko somtloli, ibizo nesibongo. Umtloli nakangathandi kukhitjhwe ibizo lakhe lamambala, uyatjho kodwana libe khona lamambala begodu liphelele.  Isihloko sendaba angazitlolela yena phezulu encwadinakhe, kodwana umHleli angasitjhugulula ngokubona kwakhe.  Incwadi ayitlikitlwe mtloli ukuze iphephandaba livikeleke.  Ukuhlaba ngokwakhako yindlela esebenza kuhle khulu emhlobeni lowencwadi.  UmHleli unelungelo lokobana angayikhuphi incwadi le nakabona bona kunetlhogeko. [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu 2.3 UMLANDO KAMUFI Nakutlolwa umlando kamufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako esinamagama kamufi apheleleko; Isib. Umlando kaBaphelile Sophy Masilela, njll. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa, njengokuthi: Lala Ngokuthula, Mgwezani Wakokosi, Lala uphumule, Mgwezani, nofana ikosi ayikuphe umphumulela wasafuthi, nanyana ngimaphi amagama anehlonipho kungaba ziinanazelo zakhe ziyamukeleka. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umlando kamufi:  Isihloko esinamagama kamufi apheleleko.  Amagamakhe apheleleko.  Ilanga abelethwa ngalo. Indawo abelethelwe kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama lesibhedlela.  Ubelethwa bobani.  Imithombo yefundo asele adlule kiyo.  Akuzuzako eemfundweni zakhe.  Iindawo asebenze kizo.  Iinkhundla azifumanako.  Ilanga akhambe ngalo ephasini. Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside nakagulileko.  Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi, abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo ngokweengazi. Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.  Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo zakhe. [25] 2.4 I-INTHAVYU Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-inthavyu:  Njengemitlolo yoke kufanele kube khona isingeniso. Esingenisweni kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokucocwa ngayo nokobana izokucocwa bobani nendawo lapha izokucocelwa khona.  Iba nesakhiwo esifana nesomdlalo.  Akulotjhisanwa kungenwa endabeni zisuka zibekwa.  Amagama walabo ababandakanyeka ku-inthavyu atlolwa ngesandleni sesincele, abe mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi kwamagama walabo abakhulumako.  Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.  Amagama aveza imizwa nobujamo balabo abakhulumako akatlolwe afakwe ngaphakathi kweembayana ngemva kwekholoni etlolwe eduze negama lokhulumako nofana laloyo okhulumako.  Lapha kuthoma khona ikulumo yomuntu akuthonywe ngegabhadlhela. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu  Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga lalabo abakhulumako. Isib. Ubaba nakakhuluma nendodana, umntwana wesikolo nakakhuluma notitjhere.  Ukobana i-inthavyu ithoma ngesingeniso akutjho bona akube khona isigaba esisiphetho. Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo, kuzwakale bonyana seyiyaphetha.  Ingaphetha ngokobana bazwane nanyana bangezwani kuye ngokobana indaba egade icocwa ikhambe bunjani. [25] 2.5 I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO Amaminithi womhlangano asirhunyezo salokho okwakukhulunywa ngakho ngomlomo emihlanganweni. Atlolwa abekwe ngehloso yokubulunga okwakhulunywako kwavunyelanwa ngakho ekutheni kungakhohlweki, kungalahleki, neenqunto zibulungeke. Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-ajenda namaminithi womhlangano:  Umfundi akangatloli koke okukhulunywa emihlanganweni kodwana kutlolwa iimphakamiso neenqunto.  Amagama walabo abathule iimphakamiso nalabo abasekelileko kuyenzeka atlolwe.  Akukafaneli loyo otlola amaminithi atlole ukuphaphalaza, ukuphikisana, ukudelela nofana ukurarana.  Umuntu nakakhuluma nge-ajenda akwenzeki angakhulumi ngamaminithi womhlangano ngokunjalo nalokha nakukhulunywa ngamaminithi kuthinteka ne-ajenda yomhlangano.  Ngakho-ke kuqakathekile ukobana umfundisi atshwaye i-ajenda namaminithi womhlangano kanyekanye. Nasi isitjengiso se-ajenda esingalandelwa: 1. Ukuvula nokwamukela. 2. Abakhona. 3. Abancancabezileko. 4. Ukufundwa kwamaminithi womhlangano odlulileko. 5. Ezivumbuka emaminithini adlulileko. 6. Iindaba ezitja. 7. Okhunye okungakhulunywa ngakho. 8. Ilanga lomhlangano olandelako. 9. Ukuvala. [25] 2.6 I-ATHIKILI YEPHEPHANDABA Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-athikili yephephandaba:  Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.  I-athikili kumele itlowe ihlukaniswe ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo sesikhangiso.  I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu  Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.  Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule nanyana sibe nezwelo.  Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku- athikili.  I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengomkhangiso ikhuthaze abayifundako bona bayifunde.  Iindima akukafuzi bona zibe zide.  Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 50 INANI LOKE: 100 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO] TJHEJA:  Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya indaba yephepha lesi-3, isigaba A.  Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.  Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi.  Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi. IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani OKUMUNYETHWEKO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOKUHLELA - Ukuphendula okudluleleko. -Iimpendulo zihleleke kuhle, - Ukuphendula okwanelisako. -Ukuphendula okungakajami -Ukuphendula okuphume Izinga eliphezulu -Imiqondo ehlakaniphileko, zikhambelana khulu begodu - Imiqondo ekhambelanako ndawonye. endleleni khulu. (Ukuphendula) evusa imiqondo netjengisa zimnandi. nekholisako. -Imiqondo engakanqophi. -Imiqondo enganatlha ukukhula. -Kunobufakazi nokukhula - Kunokuhleleka okulingeneko -Ubufakazi obuncani nengazwakaliko. Ukuhleleka kwemiqondo okubonakalako. nokukhambelanako bokuhleleka - Imiqondo engakahleleki yokuhlela -Ukuhleleka okudluleleko -Isingeniso, umzimba nesihloko, umzimba nokukhambelana. nengakhambelaniko. Ukulemuka komnqopho, nokukhambelana nesiphetho kuhleleke kuhle nesiphetho. abamukelilwazi nobujamo kwesingeniso, umzimba begodu kuyakhambelana. nesiphetho. 30 AMAMAKSI 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Ukuphendula okudluleleko - Ukuphendula okuhlelwe -Ukuphendula okwanelisako -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko Izinga eliphasi kodwana kutlhayela kuhle. kodwana okunganatlha. okungakhambelaniko akukalingwa nokulingwa. amatshwayo wendaba ehle. - Imiqondo ekarisako -Imiqondo iyakhambelana okusezingeni eliphasi. -Imiqondo engakhambelaniko -Imiqondo ekhulileko nekhambelanako. ngokulingeneko. -Imiqondo ayikahlangani nengakafaneli. nenokuhlakanipha. - Kunokuhleleka -Kunokuhleleka begodu ayikanqophi. -Imiqondo enganatlha - Kunokuhleleka nokukhambelana nokukhambelana -Abukho ubufakazi bokuhlela. nengazwakaliko. nokukhambelana okuhle kwesingeniso, okulingeneko, kwesingeniso, okuhle ngokudluleleko umzimba nesiphetho. umzimba nesiphetho. kwesingeniso, umzimba nesiphetho. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga) Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 ILIMI, ISITAYELA NOKU- -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista nesitayela EDITHA. nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama ezingakafaneli khulu Izinga eliphezulu elifanele ngokudluleleko, elifanele khulu umnqopho, elifanele umnqopho, elingakafaneli kancani umnqopho, abamukelilwazi Iphimbo, irejista, isitayela elinemba umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. nelwazimagama elifanele abamukelilwazi -Ilimi liyanemba begodu nobujamo. nobujamo. - Ilwazimagama elitlhayela umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. lisetjenziswe ngokufaneleko. - Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi khulu lenza kube budisi nobujamo. -Ukusetjenziswa kwelimi -Ihlelo nesipelinghi okwethula ihlathululo. okusezingeni eliphasi. ukuzwisisa itheksthi. Ukukhethwa kwamagama, kusezingeni elihle kuneemphoso ezincani. -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi - Ilimi elingazwakaliko. ukusetjenziswa kwelimi, ngokudluleleko. - Kutlanywe kuhle. kuneemphoso ezinengana. kuneemphoso ezinengi. -Ihlelo nesipelinghi imithetjhwana, iimphumuzi, -Ihlelo nesipelinghi - Kutlanywe ngokusezingeni - Kutlanywe ngokusezingeni kuneemphoso ezinengi ihlelo nesipelinghi. esinganamphoso. elilingeneko. eliphasi. khulu. -Kutlanywe kuhle - Kutlanywe ngokusezingeni 15 AMAMAKSI ngokudluleleko. eliphasi khulu. 13 10 7 4 -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama Izinga eliphasi elifaneleko nelihle elifanele umnqopho, elifanele ngokulingeneko elincani nelisezingeni eliphasi elinemba umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi elingakafaneli umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. -Ilimi liyanemba begodu nobujamo. abamukelilwazi nobujamo. -Ukusetjenziswa kwelimi lisetjenziswe ngokufaneleko. - Ukusetjenziswa kwelimi -Ukusetjenziswa kwelimi kusezingeni elihle khulu. -Ihlelo nesipelinghi okungathuli ihlathululo. okungakafaneli. -Ihlelo nesipelinghi kuneemphoso ezimbalwa. -Ihlelo nesipelinghi -Ihlelo nesipelinghi esinganamphoso khulu. -Kutlanywe kuhle. kuneemphoso ezinengi. kuneemphoso ezinengi khulu. -Kutlanywe kuhle khulu. - Kutlanywe ngokusezingeni - Kutlanywe ngokusezingeni eliphasi. eliphasi khulu. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 -Kuvezwe amatshwayo -Kuvezwe amatshwayo -Amatshwayo - Amatshwayo - Amatshwayo Amatshwayo wetheksthi. nemininingwana nemininingwana yesakhiwo nemininingwana nemininingwana eminye anemininingwana efunekako Ukwakhiwa kweengaba eqakathekileko yesakhiwo sendaba. evezweko iyakhambelana. yesakhiwo sendaba ikhona. ayatlhayela. nemitjho. sendaba. -Kunokukhambelana okuhle. -Imitjho neengaba kwakhiwe -Ukwakhiwa kwemitjho -Ukwakhiwa kwemitjho - Kunokukhambelana okuhle -Imitjho neengaba kunikela kuhle. neengaba kuneemphoso. neengaba kuneemphoso ngokudluleleko kwendaba. umqondo. -Indaba isanikela umqondo. - Indaba isazwakala kancani. ezinengi khulu. 5 AMAMAKSI - Imitjho kanye neengaba - Indaba ayinamqondo. kwakheke ngendlela ehle ngokudluleleko. IRENJI YAMAMAKSI 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO: -km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 NESAKHIWO -Ukuphendula okudluleleko, -Ukuphendula okuhle khulu -Ukuphendula okulingeneko -Ukuphendula ngokusisekelo -Ukuphendula kutjengisa okungaphezu kwalokho nokutjengisa ilwazi elihle okutjengisa ilwazi begodu kutjengisa ilwazi ukungabi khona kwelwazi -Ukuphendula nemibono. okulindelweko. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. lamatshwayo wetheksthi. -Ukubuthelelwa nokuhleleka -Imiqondo ehlakaniphileko -Umtlolo unqophile, -Akunakudzimelela -Kunokunqopha okukhona -Akunakukhambelana kwemibono. nekhulileko. awukaphumi nokukhambelana kodwana okunengi kwemiqondo. - Umnqopho, abamukelilwazi, -Ilwazi elingeneleleko esihlokweni begodu usekelwe okulingeneko kuphambene nesihloko. –Imininingwana esekela amatshwayo/imithetjhwana kanye lamatshwayo kuhle ngendlela enobukghoni. kokumunyethweko nemiqondo. -Imininingwana esekela isihloko imbalwa. nobujamo wetheksthi. -Kunemininingwana esekela - Eminye imininingwana isihloko imbalwa. -Akakasebenzisi amatshwayo -Umtlolo unqophile. isihloko. esekela -Kunobutjhapha obukhona nemithetho yesakhiwo. 15 AMAMAKSI -Kunokukhambelana -Isakhiwo esifaneleko isihloko iveziwe. obubonakalako kokumunyethweko kodwana - Isakhiwo sifanele emithethweni nomqondo. esinokungakhambelaniko ngokulingeneko nematshwayeni wesakhiwo. -Isakhiwo sihleleke kuhle okuncazana. kodwana begodu yoke imininingwana kunokungakhambelani. esekela isihloko iveziwe. -Isakhiwo esifaneleko nesinembako. ILIMI, ISITAYELA KANYE NOKU- 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 EDITHA -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela - Iphimbo, irejista, isitayela, -Iphimbo, irejista, isitayela -Iphimbo, irejista, isitayela nelwazimagama kuwufanela nelwazimagama kuwufanele nelwazimagama kuwufanele nelwazimagama nelwazimagama -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele khulu umnqopho, kuhle umnqopho, ngokulingeneko umnqopho, kuwufanele akukhambelani umnqopho/umphumela, abamukelilwazi kanye abamukelilwazi kanye abamukelilwazi kanye kancani umnqopho, nomnqopho, abamukelilwazi abamukelilwazi nobujamo. nobujamo. nobujamo. nobujamo. abamukelilwazi kanye kanye nobujamo. -Ukusetjenziswa kwelimi kanye -Ihlelo lisetjenziswe -Ihlelo lisetjenziswe - Kuneemphoso zehlelo nobujamo. -Kuneemphoso ezinengi khulu nemithetjhwana. ngokunembako begodu lihleleke Ngokunembako kodwana -Kuneemphoso zehlelo ezenza bona ihlathululo -Ukukhethwa kwamagama. kuhle khulu. begodu lihleleke kuhle. azilimazi ihlathululo. ezenza ingazwakali nakancani. -Ukusetjenziswa kwamatshwayo -Kuneemphoso ezincani khulu. -Akunamphoso ezinengi. bona ihlathululo wokutlola nesipelinghi. ingazwakali. 10 AMAMAKSI IRENJI YAMAMAKSI 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO: -km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 14 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 15 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 16 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all