Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUTHOMA (P1)
FEBHERBARI/MATJHI 2018
IMITLOMELO: 70
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2
Iphepheli linamakhasi ali-12.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
You're offline
Skip to contentQuestion paper 


View all




IsiNdebele HL P1 Feb March 2018_hlayiso.com_.pdf
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · isindebele. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isindebele Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 1
- Pages
- 12
- File size
- 361.5 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 12
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
YELELA
1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C.
ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30)
ISIGABA B: Ukurhunyeza (10)
ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30)
2. Phendula YOKE imibuzo.
3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA.
4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye.
5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo.
7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho
ezwakalako.
8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40
9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA
UMBUZO 1
Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2.
1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
OKUNGENZIWA UKWAKHA IBUMBANO
ENARHENI YESEWULA AFRIKA
1 Umnyaka we-1994 uthathwa njengomnyaka owaqakatheka khulu
enarheni yeSewula Afrika. Umnyaka lo waletha umbuso wentando
yenengi nowawuzimisele ukususa ibandlululo lobuhlanga, lobutjhaba,
lobulili neminye imihlobo yokubandlululana eyayikhona. Waletha
itjhuguluko lezepolotiki elalithembisa ukwakha isitjhaba esibumbeneko, 5
ukuletha ukulingana nokubuyisana phakathi kweentjhaba ezihlukeneko.
Soloko kwangomnyaka we-1994 kufikela gadesi manengi amatjhuguluko
enzekileko begodu kwafunyanwa nezinto ezinengi eziqakathekileko
ngehlangothini lezokuhlalisana kwabantu. Nanyana kunjalo izehlakalo
zamva nje ziletha imibuzo yokobana inarha le ikhambe kangangani 10
ekwakheni umbuso obumbeneko nonganabandlululo. Ezinye
zalezizehlakalo zimbi khulu begodu zihlukanisa isitjhaba kunokobana
zisibumbanise. Ukuninana ngobuhlanga nokuqalelwa phasi okwenziwa
ngabanye abantu benarha le kwabanye kubenza bazibone
banganamsebenzi begodu bangakaqakatheki. 15
2 Iinkulumiswano zokuninana ngobuhlanga nebandlululo zizinto
ezisematheni. Kunokungathembani hlangana nabantu beenhlanga
ezihlukeneko begodu lokho kwenza bona kuragelwe phambili ngokuhlala
ngokweenkorwana zobuhlanga nokwakuvele kukhona ngaphambi
komnyaka we-1994. Ipilo yebandlululo yaletha isithunzi esingasukiko 20
emikhumbulweni yabantu benarha le. Ukuze isithunzesi sisuke,
amaSewula Afrika atlhoga ukuzwisisa bona ukuhlala ngokubumbana
kuhlathululani nokobana singakuthola njani.
3 UmNyango wezobuKghwari namaSiko uhlathulula ukuhlalisana
kwabantu njengezinga lokuhlalisana kweenhlanga ezihlukahlukeneko 25
emiphakathini. UmNyango lo ubona ukuqakatheka kokwabelana
nokusekelana hlangana neenhlanga ezihlukeneko bona kungaletha
ibumbano enarheni le. Ngokwekambiso yombuso weSewula Afrika
ukuhlalisana kwabantu kumayelana nebumbano, ukusebenzisana,
ukulingana nobulungiswa. Ukuze ikambiso le iphumelele kutlhogeka bona 30
kuthuthukiswe ubudlelwano obuhle, obunokuthembana, ukuzwelana
okuhlanganyelweko nokubandakanya woke umuntu. Ukungakanzinzi
kokuhlalisana phakathi kwabantu sekuvezwe ngeendlela ezinengi
ezihlukahlukeneko.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
4 UmNyango wezeFundo ngokuhlanganyela neenhlangano ezijamele 35
abotitjhere usungule iinkundla zokukhulumisana lapho uvulela
khona abantu bona bacabange ngokutjhugulula ikharikhyulamu
yezefundo begodu benze bona inarha le ithola ukuzibusa
ngokupheleleko. Umbuso uzibandakanye eenkulumisanweni
ezihlukeneko ngomnqopho wokubonisana ngendaba le. Kunabajameli 40
bomthetho abaqatjhwe mbuso ukobana baqalane nokuhlalisanokhu.
5 Irhubhululo elenziwe bosolwazi ngezokuhlalisana kwabantu liveza
ukuqakatheka kwendima engadlalwa botitjhere ngokobana bahlanganise
iKambiso-lawulo yokuHlalisana kwaBantu nomsebenzi abawenzako.
Kungebangelo umNyango weFundo-siSekelo uhlome ijima lokuhlolisisa 45
iincwadi ngomnqopho wokuzitjhugulula bona zifundise abentwana
ukulwisana nebandlululo, ukuninana nokuthatha ihlangothi lobuhlanga
obuthileko. Ukuphathwa kwabafundi ngokulingana nokubahlelela ifundo
efanako kungadlala indima eqakatheke khulu ekwakheni isitjhaba
esibumbeneko. 50
6 Okutjhejekako gadesi kukobana ihlelo lefundo yeSewula Afrika
alikahlelwa ngendlela elinganako. Irhubhululo elenziwa ngomnyaka
wee-2013 laveza bona abafundi abamakhuwa ebebafunda eenkolweni
ezineensetjenziswa zokufunda nokufundisa ezisezingeni eliphezulu
bebamaphesende ama-87, bamaNdiya bamaphesende ama-73 kodwana 55
babantu abanzima bamaphesende asi-6 kwaphela kilezonkolo.
Irhubhululweli lenziwa ngomnqopho wokufuna ukuveza bona
ukulinganiswa kwamahlelo wezefundo kuthintana kangangani
nokuhlalisana kwabantu ngebumbano. Okhunye okwavezwa
lirhubhululweli kukobana abotitjhere batlhoga ukuthuthukiswa 60
ngamahlelo wokukhuthaza bebazi nomThetho-kambiso ophathelene
nokuHlalisana kwaBantu. Kufanele bathole isekelo ukuqinisekisa bona
ukuhlalisana kwabantu okuhle kuyenzeka ngeenkolweni.
7 Imithetho-kambiso eminengi eyasungulwa ukusuka ngomnyaka we-1994
yayinqophe ukuthuthukisa nokwenza ngcono amakghono wabotitjhere 65
wokufundisa ikharikhyulamu kodwana indima ekufanele bayidlale
ngehlangothini lokuthuthukisa ukuhlalisana kwabantu azange itjhejwe.
ImiThetho-kambiso yezokuHlalisana kwaBantu azange yenziwa
ngokuqaliswa emaqinisweni walokho okwenzeka enarheni le begodu
azange ibe nabajameli abayitjhejako nabasebenzisana nabotitjhere 70
ukuqinisekisa bona iyafundiswa ngeenkolweni.
8 Ikharikhyulamu ehleleke ngendlela efaka hlangana ukuthuthukisa
ukuhlalisana kwabantu ingaba sisekelo esakha umphakathi obumbeneko
nonganakubandlululana. Kutholakele bona kunezinto ezinengi ezeqiwako
ekharikhyulamini le ekhona nasiza eendabeni zokulingana nokuhlalisana 75
kwabantu. Isibonelo esiqakatheke khulu ngesibonakala ehlelweni
lokufundisa isifundo se-Life Orientation. Iinkulumiswano ezimayelana
nokuhlalisana kwabantu beenhlanga ezihlukeneko ziwela ngaphasi
kwesifundwesi kodwana azinikelwa isikhathi esaneleko ngonobangela
wokobana kunezinto ezinengi khulu ekufanele zenziwe ngaphasi kwaso. 80
Iinkolo ezinengi ziqalelela khulu iimfundo ezifana nesifundo seSayensi
neseemBalo zingayingena indaba yokufundisa ngokuhlalisana kwabantu
ngombana zikubona kungakaqakatheki.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
9 Okufanele kwenziwe maziko aphakemeko wezefundo afundisa ibizelo
lobutitjhere kusekela abafundi babo, babenze bona bayokufuna ilwazi 85
elidephileko lokobana bakwazi ukufundisa ngeendlela ezihlukeneko
ebujameni obuhlukeneko. Utitjhere ufanele akghone ukufundisa nanyana
kukuphi begodu nomhlobo omunye nomunye wabentwana. Nangabe
amahlelo wezefundo azokuragela phambili nokungalingani nokuya
ngokobana ifundo ethileko ihlelelwe muphi umhlobo wabantu, 90
ukuhlalisana nokubumbana kwabantu kuzokuhlala kulibhudango.
[Ithethwe ephephandabeni i-Pretoria News yatjhugululelwa esiNdebeleni]
1.1.1 Tlola isizathu esenza bona umnyaka we-1994 uthathwe
njengomnyaka oqakathekileko emaphilweni wabantu beSewula
Afrika. (2)
1.1.2 Ngokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le kuthiwa ngikuphi
okufanele kuzwisiswe maSewula Afrika ukwenzela bona kususwe
isithunzi esimbi esisemikhumbulweni yawo? (2)
1.1.3 Rhunyeza izinto EZIMBILI ezithathwa mNyango wezobuKghwari
namaSiko njengalezo ezingaletha ibumbano enarheni le. (2)
1.1.4 Ngokuqalisa kokutjhiwo esigabeni sesi-4 setheksthi le rhunyeza
indlela ekuthiwa abotitjhere bangadlala ngayo indima
ekuthuthukiseni ukuhlalisana ngokuzwana kweenhlanga
ezihlukahlukeneko zenarha le. (2)
1.1.5 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi.
Isahluko esingekho ngaphasi kwesifundo se-Life Orientation
sisahluko …
A sezokuhlalisana kwabantu.
B sokuyelelisa ngokuziphatha.
C sobujamo bezulu.
D sokuyelelisa abafundi ngamaqhinga wokuzifundela. (2)
1.1.6 Hlathulula umahluko ophakathi kokuninana ngokobuhlanga
nokuninana ngokobutjhaba. (2)
1.1.7 Ucabanga bona kungaba ngimuphi unobangela owenza bona
inani labafundi babantu abanzima abafunda eenkolweni
ezineensetjenziswa ezisezingeni eliphezulu zokufunda nokufundisa
libe lincani naliqathaniswa nelabafundi bamakhuwa nebamaNdiya
naphezu kobana umThetho-siSekelo ubavumela bona bangafunda
kileziinkolo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.1.8 Ucabanga bona kungebanga lani amahlelo wokufundisa
ukuhlalisana ngebumbano hlangana neentjhaba akhulunyiswa
etheksthini engehla le aqaliswe khulu ebentwaneni abasafunda
isikolo ukudlula ebantwini esele babadala? Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
1.1.9 Ngokubona kwakho ungathi mumukghwa omuhle nofana omumbi
wokufundisa kwaphela iimfundo zeSayensi neemfundo zeemBalo,
kubekelwe ngeqadi isifundo se-Life Orientation nekuthiwa
kwenziwa ngezinye iinkolo zenarheni le? Sekela isiqunto
osithathako ngawakho amagama. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
1.1.10 Tshwaya ngehlelo lomNyango wezeFundo lokuphakela
iinsetjenziswa zokufunda nokufundisa ezisezingeni eliphezulu kizo
zoke iinkolo zenarha le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
1.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
[Sithethwe ku: www.images.com]
1.2.1 Tlola imihlobo yeenhlanga EMIBILI ebonakala esithombeni
esingehla. (2)
1.2.2 Rhunyeza isizathu esihlanganise abantu ababonakala esithombeni
esingehlesi. (1)
1.2.3 Tlola ubujamo OBUBODWA obubufakazi bependulo oyinikele
embuzweni oku-1.2.2 ngehla. (1)
1.2.4 Ucabanga bona ukuhlanganiswa kweenhlanga ezihlukeneko
ngekumbeni eyodwa yokufundela njengombana kubonakala
esithombenesi kuzokuba nomthelela muphi emaphilweni
wabentwanaba? (2)
1.2.5 Madanisa inani lobulili labentwana abasesithombeni esingehlesi
bese uyahlathulula bona lokho kusitjelani ngehlangothini
lokuhlalisana ngokubumbana kwabantu. (2)
1.2.6 Ngokutjho kwetheksthi engehla ku-1.1 nokuyelela okubonakala
esithombeni esiku-1.2 kuyabonakala bona yikulu indima
engadlalwa botitjhere ekuthuthukiseni ukuhlalisana nokubumbana
kwabantu enarheni le. Coca ngendima engadlalwa
nguRhulumende ukusiza abotitjhere bona umsebenzi lo bawenze
ngepumelelo. (2)
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
ISIGABA B: UKURHUNYEZA
UMBUZO 2
Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona.
IMIYALO:
1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima eyodwa uveze
amaphuzu amayelana neendlela umfundi angazilandela ukwenzela bona
ufunda ngokuphumelela.
2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko.
3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3.
4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini
ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo.
5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho.
ITHEKSTHI C
IINDLELA UMFUNDI ANGAZILANDELA UKWENZELA
BONA UFUNDA NGOKUPHUMELELA
Abafundi baqalene nezinto ezinengi emaphilwenabo begodu zoke izintwezo
ziphalisana ngokufuna ukufumana itjhejo eengqondweni zabo. Ukuphalisana
kwezintokhu engqondweni yomfundi kwenza kube budisi bona atjheje iimfundo zakhe
ngaphandle kokuphazamiseka. Nawumfundi ukatelelekile bona ufunde ukwenzela
bona uphumelele kelinye nelinye igreyidi khona uzokwazi ukudlulela phambili
bewuyokufika emazikweni aphakemeko wezefundo. Okufanele abafundi bakwazi
kukobana ukufunda ngokuphumelela akutjho bona bafanele bafundele ukukhrema
nofana bafunde isikhathi eside kodwana kutlhogeka bonyana bafunde
ngokuhlakanipha nangokuzwisisa.
Ukufunda ngokuhlakanipha kuthoma ngokobana wazi indlela ozokuthoma ngayo
ukufunda lowo msebenzi ofanele uwufunde. Abafundi abanengi bathatha ukufunda
njengomsebenzi ekufanele bawenze, ingasi njengento yokuzithabisa nofana
njengethuba elihle lokuzuza ilwazi elithileko. Nanyana kunjalo abarhubhululi bathole
bona indlela othoma ngayo lokha nawuzilungiselela ukufunda isifundo esithileko
iqakatheke njengalokho olindeleke bona ukufunde.
Kuqakathekile ukutjheja bona indawo ofundela kiyo yindawo lapho ozokukghona
ukufunda ngaphandle kokuphazamiseka. Inengi labafundi lenza iphoso ngokobana
lifundele eendaweni lapho kunezinto ezinengi ezingabaphazamisa. Letha koke
ozokutlhoga nawufundako endaweni ozokufundela kiyo, utjhiye koke ongakutlhogiko.
Ayikho into edla neyona isikhathi ukudlula ukobana unande ubuyela emuva ngombana
ukhohlwe incwadi, iphepha nanyana into yokutlola ozoyisebenzisa nawufundako.
Kuqakathekile bona urhunyeze bewutlole amanowuthi ngawakho amagama ngombana
lokho kuzokwenza bona ungakhohlwa. Ungasebenzisa imibala ehlukahlukeneko lokha
nawutlola amanowuthi wakho nofana uwafunde ngokuwaphimisa. Sebenzisa imidlalo
yomkhumbulo efana nokurhunyezwa kwelwazi elithileko ngamagama amafitjhani
nakhumbuleka lula.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
Zilolonge uwedwa nofana uhlanganyele nabangani nicoce ngalokho enikufundileko
ukwenzela bona uzilungiselela ngokupheleleko. Ukuzihlola ngamaphepha weminyaka
edlulileko nakho kungakusiza. Yenza ihlelo ozokukghona ukulilandela ngaso soke
isikhathi nawufundako. Ukufunda akungabi yinto oyenza nawungananto ongayenza.
Yiba nesikhathi sokuphumula ngokuhlukanisa isikhathi sakho sokufunda ngeenquntu
bewenze nehlelo lokudla.
Kikho koke okwenzako linga ukufumana isilinganiso esizokwenza bona okufundileko
kuhlale engqondwenakho. Ungalibali bona ukufunda akusiyinto esiyenzela
ukuphumelela eemfundweni kwaphela kodwana kusisiza nangokuthi sithole ithuba
lokobana sizuze ilwazi ngezinto ezinengi ezihlukahlukeneko.
IMITLOMELO YESIGABA B: 10
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI
UMBUZO 3: ISIKHANGISO
Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
[Sithethwe ku: www.images.com]
3.1 Tlola isifenqo esimunyethwe libinzana lamagama athalelweko emutjhweni
ongenzasi.
Ufuna ukuba matsikana ube nedini lakanondovu? (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
3.2 Dzubhula umutjho OWODWA osetjenziswe batlami besikhangiswesi
ongakurogela bona umkhiqizo lo uwuthenge urhabile nange umumuntu ofuna
ukuphungula umzimba. (1)
3.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utlola isirhunyezo segama
elithalelwe kiwo.
UDorhodera Mkoneni uqinisekisile bona i-herbex iyasebenza kwamambala. (1)
3.4 Khetha ipendulo enembako kezingeembayaneni.
Abadidiyeli bomkhiqizo lo abakazokuthweswa ukuziphendulela nange
ungakakusebenzeli.
Isenzo esithalelwe emutjhweni ongehla lo sisendleleni yesenzo (eyamileko,
egandelelako, ekatelelako, esabizo). (1)
3.5 Igama elithi; 'inyanga' elisetjenziswe esikhangisweni lingaba neenhlathululo
ezinengana lilodwa. Tlola umutjho ozozitlamela wona usebenzise igameli
liveze ihlathululo ehlukileko kunale esetjenziswe esikhangisweni. (1)
3.6 Dzubhula igama elisetjenziswe njengesenzukuthi esikhangisweni esingehlesi
usisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo (1)
yaso.
3.7 Hlathulula unobangela wokusetjenziswa kwakadwi (-) egameni elithalelweko
emutjhweni ongenzasi lo.
Zitholele i-Herbex esisahlelamafutha esiqinisekiswe bodorhodera bona
siyasebenza. (2)
3.8 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto
osithathako ngephuzu ELILODWA.
Kuzwakala kunokutjhayisana kwemiqondo emagameni asetjenziselwe ukudosa
abathengi nemibandeleni yomkhiqizo lo. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
UMBUZO 4: IKHATHUNI
Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
[Ithethwe ku: www.images.com]
4.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana uwutjhugulule ube sesikhathini
esisezako.
Qala nje ngijanyiswe phambi kwakamma nobaba kwanga ngebile. (1)
4.2 Tlola imihlobo yeenlungelelo zeempambosi zezenzo EZIMBILI ezisetjenziswe
esenzweni esithalelwe emutjhweni ongenzasi.
Qala nje ngijanyiswe phambi kwakamma nobaba kwanga ngebile. (2)
4.3 Tlola bona isakhi esithalelwe emutjhweni ongenzasi lo ngesamhlobo bani.
Ngimlise adlhayele? Awa NaJiyana. (1)
4.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela ibinzana lamagama
elithalelwe kiwo ngegama elilodwa.
Qala nje ngijame phambi kwakamma nobaba kwanga ngebile. (1)
4.5 Dzubhula umutjho onomqondo wokulonga osetjenziswe ekhathunini le. (1)
4.6 Tlola bona amagama akhulunywa msana lo athi; 'Ahh! Baba' aveza muphi
umqondo ngamagama akhulunywa nguyise la. (2)
4.7 Dzubhula ibinzana lamagama asisitjho kila akhulunywa ngumma
osekhathunini engehla le usisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele
bona uyayazi ihlathululo yaso. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2018
NSC
UMBUZO 5
Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
Ngambala lafika ilanga lokuhlanganiswa kwethu nokubekwa kwami ebukhosini
elalikhulunyiswa nguLitheni. Sathi sisavela kude le sabona bonyana unokghadanyana
ubindwa lithuli, kuyayalukwa akekho oqale omunye. Irhubo egade lizwakala belithabisa
kwamambala. Wawuthi nawuqala khona ubone iintuli ziphuma ngehla kwebandla.
Ekwakuthusa khulu kwakukuphazima kwemikhonto okubonakala usavela kude le. 5
Ngazizwa ngibetjhwa ngelikhulu ivalo. Ngajama. Ngezwa umalume athi kimi
ngingathuki, koke kujame ngerherho lakhona. Ngathi ngifuna ukumphendula ilimu
lararana. Khonokho ngakhumbula isithukulo sami sesibindi, ngasiluma bengazizwa
ngiqina. Sakhamba njalo besatjhidela ebandla langemtjhade.
Sathi nasifikako sathola abantu sebangangotjani. Sazibonela bonyana umphako 10
wawungadliwa mntwana. Ngathi nangiqalako ngabona woke amehlo angiqalile,
ngabethwa ngelikhulu ivalo. Ngazizwa sele ngikhuluma ngedwa ngisithi, 'Bamkhulu
Makhwela, iba nami kilesi sitjhaba engingasaziko.' Ngabamba umkhonto wami kuhle
kwanga ngiyalwa. Kwathi kusese njalo ngabona uLitheni athi tjhazi kanti wayesele
angibonile. Kwasuka uGwalimba weza kithi wasitjela bona simlandele. Mbala 15
samlandela. Leso senzo senza bonyana ngikhohlwe ngabantu abazele ebandla.
[Ikhutjhwe encwadini yesihloko esithi, Ngifanele ukuzenzela]
5.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelwe kiwo
ngelinomqondo ophikisana nalo.
Ngambala lafika ilanga lokuhlanganiswa kwethu nokubekwa kwami ebukhosini
elalikhulunyiswa nguLitheni. (1)
5.2 Tlola bona igama elithalelwe emutjhweni ongenzasi lo lisikhekhe bani sekulumo.
Ngazizwa ngibethwa ngelikhulu ivalo. (1)
5.3 Dzubhula isabizwana esisetjenziswe emutjhweni ongenzasi bese uyatjho
nokobana ngesamhlobo bani.
Sathi sisavela kude le sabona bonyana kumbi. (2)
5.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana uveze umqondo wokulandula.
Leso senzo senza bonyana ngikhohlwe ngabantu abazele ebandla. (2)
5.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo ulungise okungakalungi kiwo ngokuyelela
imithetho nemithetjhwana yokutlola nokupeleda iLimi lesiNdebele.
Ngajama ngezwa umalume athi; mzukulu, ungathuki koke kukhamba ngerherho
lakhona. (2)
5.6 Tsomula ibinzana lamagama asisaga esigabeni sokuthoma setheksthi engehla
le usisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo
yaso. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA C: 30
INANI LOKE: 70
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Verified matching documents
The question paper, memo or addendum that belongs with this document.
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.
Question paper
IsiNdebele HL P2 Feb March 2018_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P3 Feb March 2018_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 May June 2018_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 Nov 2018_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 Feb March 2017_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiNdebele HL P1 Feb March 2016_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isindebele Hl
Explore more published documents in this catalogue.

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P1 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiNdebele HL P2 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf
Question paper




