You're offline
Skip to content
Question paper

IsiNdebele HL P1 Feb March 2018_hlayiso.com_.pdf

Subject: Isindebele HlGrade 12201812 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) FEBHERBARI/MATJHI 2018 IMITLOMELO: 70 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2 Iphepheli linamakhasi ali-12. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC YELELA 1. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A, B kanye NESIGABA C. ISIGABA A: Ukufunda nokuzwisisa (30) ISIGABA B: Ukurhunyeza (10) ISIGABA C: Izakhi nemithetjhwana yokusetjenziswa kwelimi (30) 2. Phendula YOKE imibuzo. 3. Thoma isigaba ESINYE NESINYE ekhasini ELITJHA. 4. Thalela ngemva kokuphendula imibuzo yesigaba ngasinye. 5. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 6. Tjhiya umuda OWODWA ngemva kwaleyo naleyo pendulo. 7. Yelela kobana upeleda amagama ngendlela efaneleko bewutlole nemitjho ezwakalako. 8. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-50 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-30 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-40 9. Tlola kuhle nangesandla esibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Phendula imibuzo engaphasi kwetheksthi eku-1.1 nengaphasi kwesithombe esiku-1.2. 1.1 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A OKUNGENZIWA UKWAKHA IBUMBANO ENARHENI YESEWULA AFRIKA 1 Umnyaka we-1994 uthathwa njengomnyaka owaqakatheka khulu enarheni yeSewula Afrika. Umnyaka lo waletha umbuso wentando yenengi nowawuzimisele ukususa ibandlululo lobuhlanga, lobutjhaba, lobulili neminye imihlobo yokubandlululana eyayikhona. Waletha itjhuguluko lezepolotiki elalithembisa ukwakha isitjhaba esibumbeneko, 5 ukuletha ukulingana nokubuyisana phakathi kweentjhaba ezihlukeneko. Soloko kwangomnyaka we-1994 kufikela gadesi manengi amatjhuguluko enzekileko begodu kwafunyanwa nezinto ezinengi eziqakathekileko ngehlangothini lezokuhlalisana kwabantu. Nanyana kunjalo izehlakalo zamva nje ziletha imibuzo yokobana inarha le ikhambe kangangani 10 ekwakheni umbuso obumbeneko nonganabandlululo. Ezinye zalezizehlakalo zimbi khulu begodu zihlukanisa isitjhaba kunokobana zisibumbanise. Ukuninana ngobuhlanga nokuqalelwa phasi okwenziwa ngabanye abantu benarha le kwabanye kubenza bazibone banganamsebenzi begodu bangakaqakatheki. 15 2 Iinkulumiswano zokuninana ngobuhlanga nebandlululo zizinto ezisematheni. Kunokungathembani hlangana nabantu beenhlanga ezihlukeneko begodu lokho kwenza bona kuragelwe phambili ngokuhlala ngokweenkorwana zobuhlanga nokwakuvele kukhona ngaphambi komnyaka we-1994. Ipilo yebandlululo yaletha isithunzi esingasukiko 20 emikhumbulweni yabantu benarha le. Ukuze isithunzesi sisuke, amaSewula Afrika atlhoga ukuzwisisa bona ukuhlala ngokubumbana kuhlathululani nokobana singakuthola njani. 3 UmNyango wezobuKghwari namaSiko uhlathulula ukuhlalisana kwabantu njengezinga lokuhlalisana kweenhlanga ezihlukahlukeneko 25 emiphakathini. UmNyango lo ubona ukuqakatheka kokwabelana nokusekelana hlangana neenhlanga ezihlukeneko bona kungaletha ibumbano enarheni le. Ngokwekambiso yombuso weSewula Afrika ukuhlalisana kwabantu kumayelana nebumbano, ukusebenzisana, ukulingana nobulungiswa. Ukuze ikambiso le iphumelele kutlhogeka bona 30 kuthuthukiswe ubudlelwano obuhle, obunokuthembana, ukuzwelana okuhlanganyelweko nokubandakanya woke umuntu. Ukungakanzinzi kokuhlalisana phakathi kwabantu sekuvezwe ngeendlela ezinengi ezihlukahlukeneko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 4 UmNyango wezeFundo ngokuhlanganyela neenhlangano ezijamele 35 abotitjhere usungule iinkundla zokukhulumisana lapho uvulela khona abantu bona bacabange ngokutjhugulula ikharikhyulamu yezefundo begodu benze bona inarha le ithola ukuzibusa ngokupheleleko. Umbuso uzibandakanye eenkulumisanweni ezihlukeneko ngomnqopho wokubonisana ngendaba le. Kunabajameli 40 bomthetho abaqatjhwe mbuso ukobana baqalane nokuhlalisanokhu. 5 Irhubhululo elenziwe bosolwazi ngezokuhlalisana kwabantu liveza ukuqakatheka kwendima engadlalwa botitjhere ngokobana bahlanganise iKambiso-lawulo yokuHlalisana kwaBantu nomsebenzi abawenzako. Kungebangelo umNyango weFundo-siSekelo uhlome ijima lokuhlolisisa 45 iincwadi ngomnqopho wokuzitjhugulula bona zifundise abentwana ukulwisana nebandlululo, ukuninana nokuthatha ihlangothi lobuhlanga obuthileko. Ukuphathwa kwabafundi ngokulingana nokubahlelela ifundo efanako kungadlala indima eqakatheke khulu ekwakheni isitjhaba esibumbeneko. 50 6 Okutjhejekako gadesi kukobana ihlelo lefundo yeSewula Afrika alikahlelwa ngendlela elinganako. Irhubhululo elenziwa ngomnyaka wee-2013 laveza bona abafundi abamakhuwa ebebafunda eenkolweni ezineensetjenziswa zokufunda nokufundisa ezisezingeni eliphezulu bebamaphesende ama-87, bamaNdiya bamaphesende ama-73 kodwana 55 babantu abanzima bamaphesende asi-6 kwaphela kilezonkolo. Irhubhululweli lenziwa ngomnqopho wokufuna ukuveza bona ukulinganiswa kwamahlelo wezefundo kuthintana kangangani nokuhlalisana kwabantu ngebumbano. Okhunye okwavezwa lirhubhululweli kukobana abotitjhere batlhoga ukuthuthukiswa 60 ngamahlelo wokukhuthaza bebazi nomThetho-kambiso ophathelene nokuHlalisana kwaBantu. Kufanele bathole isekelo ukuqinisekisa bona ukuhlalisana kwabantu okuhle kuyenzeka ngeenkolweni. 7 Imithetho-kambiso eminengi eyasungulwa ukusuka ngomnyaka we-1994 yayinqophe ukuthuthukisa nokwenza ngcono amakghono wabotitjhere 65 wokufundisa ikharikhyulamu kodwana indima ekufanele bayidlale ngehlangothini lokuthuthukisa ukuhlalisana kwabantu azange itjhejwe. ImiThetho-kambiso yezokuHlalisana kwaBantu azange yenziwa ngokuqaliswa emaqinisweni walokho okwenzeka enarheni le begodu azange ibe nabajameli abayitjhejako nabasebenzisana nabotitjhere 70 ukuqinisekisa bona iyafundiswa ngeenkolweni. 8 Ikharikhyulamu ehleleke ngendlela efaka hlangana ukuthuthukisa ukuhlalisana kwabantu ingaba sisekelo esakha umphakathi obumbeneko nonganakubandlululana. Kutholakele bona kunezinto ezinengi ezeqiwako ekharikhyulamini le ekhona nasiza eendabeni zokulingana nokuhlalisana 75 kwabantu. Isibonelo esiqakatheke khulu ngesibonakala ehlelweni lokufundisa isifundo se-Life Orientation. Iinkulumiswano ezimayelana nokuhlalisana kwabantu beenhlanga ezihlukeneko ziwela ngaphasi kwesifundwesi kodwana azinikelwa isikhathi esaneleko ngonobangela wokobana kunezinto ezinengi khulu ekufanele zenziwe ngaphasi kwaso. 80 Iinkolo ezinengi ziqalelela khulu iimfundo ezifana nesifundo seSayensi neseemBalo zingayingena indaba yokufundisa ngokuhlalisana kwabantu ngombana zikubona kungakaqakatheki. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 9 Okufanele kwenziwe maziko aphakemeko wezefundo afundisa ibizelo lobutitjhere kusekela abafundi babo, babenze bona bayokufuna ilwazi 85 elidephileko lokobana bakwazi ukufundisa ngeendlela ezihlukeneko ebujameni obuhlukeneko. Utitjhere ufanele akghone ukufundisa nanyana kukuphi begodu nomhlobo omunye nomunye wabentwana. Nangabe amahlelo wezefundo azokuragela phambili nokungalingani nokuya ngokobana ifundo ethileko ihlelelwe muphi umhlobo wabantu, 90 ukuhlalisana nokubumbana kwabantu kuzokuhlala kulibhudango. [Ithethwe ephephandabeni i-Pretoria News yatjhugululelwa esiNdebeleni] 1.1.1 Tlola isizathu esenza bona umnyaka we-1994 uthathwe njengomnyaka oqakathekileko emaphilweni wabantu beSewula Afrika. (2) 1.1.2 Ngokutjho kwesigaba sesi-2 setheksthi engehla le kuthiwa ngikuphi okufanele kuzwisiswe maSewula Afrika ukwenzela bona kususwe isithunzi esimbi esisemikhumbulweni yawo? (2) 1.1.3 Rhunyeza izinto EZIMBILI ezithathwa mNyango wezobuKghwari namaSiko njengalezo ezingaletha ibumbano enarheni le. (2) 1.1.4 Ngokuqalisa kokutjhiwo esigabeni sesi-4 setheksthi le rhunyeza indlela ekuthiwa abotitjhere bangadlala ngayo indima ekuthuthukiseni ukuhlalisana ngokuzwana kweenhlanga ezihlukahlukeneko zenarha le. (2) 1.1.5 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi. Isahluko esingekho ngaphasi kwesifundo se-Life Orientation sisahluko … A sezokuhlalisana kwabantu. B sokuyelelisa ngokuziphatha. C sobujamo bezulu. D sokuyelelisa abafundi ngamaqhinga wokuzifundela. (2) 1.1.6 Hlathulula umahluko ophakathi kokuninana ngokobuhlanga nokuninana ngokobutjhaba. (2) 1.1.7 Ucabanga bona kungaba ngimuphi unobangela owenza bona inani labafundi babantu abanzima abafunda eenkolweni ezineensetjenziswa ezisezingeni eliphezulu zokufunda nokufundisa libe lincani naliqathaniswa nelabafundi bamakhuwa nebamaNdiya naphezu kobana umThetho-siSekelo ubavumela bona bangafunda kileziinkolo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.8 Ucabanga bona kungebanga lani amahlelo wokufundisa ukuhlalisana ngebumbano hlangana neentjhaba akhulunyiswa etheksthini engehla le aqaliswe khulu ebentwaneni abasafunda isikolo ukudlula ebantwini esele babadala? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.1.9 Ngokubona kwakho ungathi mumukghwa omuhle nofana omumbi wokufundisa kwaphela iimfundo zeSayensi neemfundo zeemBalo, kubekelwe ngeqadi isifundo se-Life Orientation nekuthiwa kwenziwa ngezinye iinkolo zenarheni le? Sekela isiqunto osithathako ngawakho amagama. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 1.1.10 Tshwaya ngehlelo lomNyango wezeFundo lokuphakela iinsetjenziswa zokufunda nokufundisa ezisezingeni eliphezulu kizo zoke iinkolo zenarha le. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 1.2 Qalisisa isithombe esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B [Sithethwe ku: www.images.com] 1.2.1 Tlola imihlobo yeenhlanga EMIBILI ebonakala esithombeni esingehla. (2) 1.2.2 Rhunyeza isizathu esihlanganise abantu ababonakala esithombeni esingehlesi. (1) 1.2.3 Tlola ubujamo OBUBODWA obubufakazi bependulo oyinikele embuzweni oku-1.2.2 ngehla. (1) 1.2.4 Ucabanga bona ukuhlanganiswa kweenhlanga ezihlukeneko ngekumbeni eyodwa yokufundela njengombana kubonakala esithombenesi kuzokuba nomthelela muphi emaphilweni wabentwanaba? (2) 1.2.5 Madanisa inani lobulili labentwana abasesithombeni esingehlesi bese uyahlathulula bona lokho kusitjelani ngehlangothini lokuhlalisana ngokubumbana kwabantu. (2) 1.2.6 Ngokutjho kwetheksthi engehla ku-1.1 nokuyelela okubonakala esithombeni esiku-1.2 kuyabonakala bona yikulu indima engadlalwa botitjhere ekuthuthukiseni ukuhlalisana nokubumbana kwabantu enarheni le. Coca ngendima engadlalwa nguRhulumende ukusiza abotitjhere bona umsebenzi lo bawenze ngepumelelo. (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Fundisisa itheksthi engenzasi bese uyayirhunyeza ngokwemiyalo onikelwe yona. IMIYALO: 1. Ngamagama angadluli kwama-70, rhunyeza ngendima eyodwa uveze amaphuzu amayelana neendlela umfundi angazilandela ukwenzela bona ufunda ngokuphumelela. 2. Umutjho owutlolako endimeni awube nomqondo OWODWA opheleleko. 3. Tlola ngelimi elitsengileko ngombana uzokwabelwa imitlomelo emi-3. 4. Sebenzisa amagamakho, ungabuyeleli utlole njengombana kutloliwe etheksthini ngombana uzokulahlekelwa mitlomelo. 5. Tlola inani lamagama owasebenzisileko ekupheleni kwesirhunyezo sakho. ITHEKSTHI C IINDLELA UMFUNDI ANGAZILANDELA UKWENZELA BONA UFUNDA NGOKUPHUMELELA Abafundi baqalene nezinto ezinengi emaphilwenabo begodu zoke izintwezo ziphalisana ngokufuna ukufumana itjhejo eengqondweni zabo. Ukuphalisana kwezintokhu engqondweni yomfundi kwenza kube budisi bona atjheje iimfundo zakhe ngaphandle kokuphazamiseka. Nawumfundi ukatelelekile bona ufunde ukwenzela bona uphumelele kelinye nelinye igreyidi khona uzokwazi ukudlulela phambili bewuyokufika emazikweni aphakemeko wezefundo. Okufanele abafundi bakwazi kukobana ukufunda ngokuphumelela akutjho bona bafanele bafundele ukukhrema nofana bafunde isikhathi eside kodwana kutlhogeka bonyana bafunde ngokuhlakanipha nangokuzwisisa. Ukufunda ngokuhlakanipha kuthoma ngokobana wazi indlela ozokuthoma ngayo ukufunda lowo msebenzi ofanele uwufunde. Abafundi abanengi bathatha ukufunda njengomsebenzi ekufanele bawenze, ingasi njengento yokuzithabisa nofana njengethuba elihle lokuzuza ilwazi elithileko. Nanyana kunjalo abarhubhululi bathole bona indlela othoma ngayo lokha nawuzilungiselela ukufunda isifundo esithileko iqakatheke njengalokho olindeleke bona ukufunde. Kuqakathekile ukutjheja bona indawo ofundela kiyo yindawo lapho ozokukghona ukufunda ngaphandle kokuphazamiseka. Inengi labafundi lenza iphoso ngokobana lifundele eendaweni lapho kunezinto ezinengi ezingabaphazamisa. Letha koke ozokutlhoga nawufundako endaweni ozokufundela kiyo, utjhiye koke ongakutlhogiko. Ayikho into edla neyona isikhathi ukudlula ukobana unande ubuyela emuva ngombana ukhohlwe incwadi, iphepha nanyana into yokutlola ozoyisebenzisa nawufundako. Kuqakathekile bona urhunyeze bewutlole amanowuthi ngawakho amagama ngombana lokho kuzokwenza bona ungakhohlwa. Ungasebenzisa imibala ehlukahlukeneko lokha nawutlola amanowuthi wakho nofana uwafunde ngokuwaphimisa. Sebenzisa imidlalo yomkhumbulo efana nokurhunyezwa kwelwazi elithileko ngamagama amafitjhani nakhumbuleka lula. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC Zilolonge uwedwa nofana uhlanganyele nabangani nicoce ngalokho enikufundileko ukwenzela bona uzilungiselela ngokupheleleko. Ukuzihlola ngamaphepha weminyaka edlulileko nakho kungakusiza. Yenza ihlelo ozokukghona ukulilandela ngaso soke isikhathi nawufundako. Ukufunda akungabi yinto oyenza nawungananto ongayenza. Yiba nesikhathi sokuphumula ngokuhlukanisa isikhathi sakho sokufunda ngeenquntu bewenze nehlelo lokudla. Kikho koke okwenzako linga ukufumana isilinganiso esizokwenza bona okufundileko kuhlale engqondwenakho. Ungalibali bona ukufunda akusiyinto esiyenzela ukuphumelela eemfundweni kwaphela kodwana kusisiza nangokuthi sithole ithuba lokobana sizuze ilwazi ngezinto ezinengi ezihlukahlukeneko. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI UMBUZO 3: ISIKHANGISO Funda isikhangiso esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D [Sithethwe ku: www.images.com] 3.1 Tlola isifenqo esimunyethwe libinzana lamagama athalelweko emutjhweni ongenzasi. Ufuna ukuba matsikana ube nedini lakanondovu? (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 10 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC 3.2 Dzubhula umutjho OWODWA osetjenziswe batlami besikhangiswesi ongakurogela bona umkhiqizo lo uwuthenge urhabile nange umumuntu ofuna ukuphungula umzimba. (1) 3.3 Buyelela utlole umutjho ongenzasi bese utlola isirhunyezo segama elithalelwe kiwo. UDorhodera Mkoneni uqinisekisile bona i-herbex iyasebenza kwamambala. (1) 3.4 Khetha ipendulo enembako kezingeembayaneni. Abadidiyeli bomkhiqizo lo abakazokuthweswa ukuziphendulela nange ungakakusebenzeli. Isenzo esithalelwe emutjhweni ongehla lo sisendleleni yesenzo (eyamileko, egandelelako, ekatelelako, esabizo). (1) 3.5 Igama elithi; 'inyanga' elisetjenziswe esikhangisweni lingaba neenhlathululo ezinengana lilodwa. Tlola umutjho ozozitlamela wona usebenzise igameli liveze ihlathululo ehlukileko kunale esetjenziswe esikhangisweni. (1) 3.6 Dzubhula igama elisetjenziswe njengesenzukuthi esikhangisweni esingehlesi usisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo (1) yaso. 3.7 Hlathulula unobangela wokusetjenziswa kwakadwi (-) egameni elithalelweko emutjhweni ongenzasi lo. Zitholele i-Herbex esisahlelamafutha esiqinisekiswe bodorhodera bona siyasebenza. (2) 3.8 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Kuzwakala kunokutjhayisana kwemiqondo emagameni asetjenziselwe ukudosa abathengi nemibandeleni yomkhiqizo lo. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 11 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UMBUZO 4: IKHATHUNI Qalisisa ikhathuni engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E [Ithethwe ku: www.images.com] 4.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana uwutjhugulule ube sesikhathini esisezako. Qala nje ngijanyiswe phambi kwakamma nobaba kwanga ngebile. (1) 4.2 Tlola imihlobo yeenlungelelo zeempambosi zezenzo EZIMBILI ezisetjenziswe esenzweni esithalelwe emutjhweni ongenzasi. Qala nje ngijanyiswe phambi kwakamma nobaba kwanga ngebile. (2) 4.3 Tlola bona isakhi esithalelwe emutjhweni ongenzasi lo ngesamhlobo bani. Ngimlise adlhayele? Awa NaJiyana. (1) 4.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela ibinzana lamagama elithalelwe kiwo ngegama elilodwa. Qala nje ngijame phambi kwakamma nobaba kwanga ngebile. (1) 4.5 Dzubhula umutjho onomqondo wokulonga osetjenziswe ekhathunini le. (1) 4.6 Tlola bona amagama akhulunywa msana lo athi; 'Ahh! Baba' aveza muphi umqondo ngamagama akhulunywa nguyise la. (2) 4.7 Dzubhula ibinzana lamagama asisitjho kila akhulunywa ngumma osekhathunini engehla le usisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 12 DBE/Febherbari–Matjhi 2018 NSC UMBUZO 5 Funda itheksthi engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F Ngambala lafika ilanga lokuhlanganiswa kwethu nokubekwa kwami ebukhosini elalikhulunyiswa nguLitheni. Sathi sisavela kude le sabona bonyana unokghadanyana ubindwa lithuli, kuyayalukwa akekho oqale omunye. Irhubo egade lizwakala belithabisa kwamambala. Wawuthi nawuqala khona ubone iintuli ziphuma ngehla kwebandla. Ekwakuthusa khulu kwakukuphazima kwemikhonto okubonakala usavela kude le. 5 Ngazizwa ngibetjhwa ngelikhulu ivalo. Ngajama. Ngezwa umalume athi kimi ngingathuki, koke kujame ngerherho lakhona. Ngathi ngifuna ukumphendula ilimu lararana. Khonokho ngakhumbula isithukulo sami sesibindi, ngasiluma bengazizwa ngiqina. Sakhamba njalo besatjhidela ebandla langemtjhade. Sathi nasifikako sathola abantu sebangangotjani. Sazibonela bonyana umphako 10 wawungadliwa mntwana. Ngathi nangiqalako ngabona woke amehlo angiqalile, ngabethwa ngelikhulu ivalo. Ngazizwa sele ngikhuluma ngedwa ngisithi, 'Bamkhulu Makhwela, iba nami kilesi sitjhaba engingasaziko.' Ngabamba umkhonto wami kuhle kwanga ngiyalwa. Kwathi kusese njalo ngabona uLitheni athi tjhazi kanti wayesele angibonile. Kwasuka uGwalimba weza kithi wasitjela bona simlandele. Mbala 15 samlandela. Leso senzo senza bonyana ngikhohlwe ngabantu abazele ebandla. [Ikhutjhwe encwadini yesihloko esithi, Ngifanele ukuzenzela] 5.1 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo bese ujamiselela igama elithalelwe kiwo ngelinomqondo ophikisana nalo. Ngambala lafika ilanga lokuhlanganiswa kwethu nokubekwa kwami ebukhosini elalikhulunyiswa nguLitheni. (1) 5.2 Tlola bona igama elithalelwe emutjhweni ongenzasi lo lisikhekhe bani sekulumo. Ngazizwa ngibethwa ngelikhulu ivalo. (1) 5.3 Dzubhula isabizwana esisetjenziswe emutjhweni ongenzasi bese uyatjho nokobana ngesamhlobo bani. Sathi sisavela kude le sabona bonyana kumbi. (2) 5.4 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo kodwana uveze umqondo wokulandula. Leso senzo senza bonyana ngikhohlwe ngabantu abazele ebandla. (2) 5.5 Buyelela utlole umutjho ongenzasi lo ulungise okungakalungi kiwo ngokuyelela imithetho nemithetjhwana yokutlola nokupeleda iLimi lesiNdebele. Ngajama ngezwa umalume athi; mzukulu, ungathuki koke kukhamba ngerherho lakhona. (2) 5.6 Tsomula ibinzana lamagama asisaga esigabeni sokuthoma setheksthi engehla le usisebenzise emutjhweni ozozitlamela wona kuvele bona uyayazi ihlathululo yaso. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Isindebele Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all
Grade 12 · Isindebele Hl · 2018 · NSC Supplementary Exam · Question paper · Paper 1 · isindebele | Hlayiso | Hlayiso