Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12201832 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2018, 32 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2018 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½ Iphepheli linamakhasi ama-32. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2018 NSC YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, funda imibuzo bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25) ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25) 4. Landela imilayo esekuthomeni kwesinye nesinye isigaba ngokuyelela. 5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU KUSIGABA A MUNYE KUSIGABA B NAMUNYE KUSIGABA C 6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo uyiphendulile. 7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2018 NSC IKHASI LOKUMUNYETHWEKO Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana bafunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. 'Ibala Ngelakho' Umbuzo omude 10 5 2. 'Ngenameva Mntwanami' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6 3. 'Sahlulwa Kuphandlululana' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7 4. 'Thando' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. 'Kufa' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 10 *YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C nofana nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI C qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI B. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 11 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 11 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 14 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 14 10. UBonakele Umbuzo omude 25 17 11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17 UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundiweko. 12. 'Umoya omumbi' Umbuzo omude 25 20 13. 'Isinghonghoyilo sezinja' KANYE Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 20 'KwaMhlanga' 22 ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundweko. 14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 24 15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 24 16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 27 17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 27 18. Ifindo Umbuzo omude 25 30 19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 30 YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2018 NSC IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO A: IINKONDLO 1–4 2 (Iinkondlo zibonweko) A: IKONDLO 5 1 (Ikondlo engakabonwa) B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1 BOMLOMO (Umbuzo omude NANYANA umbuzo onemibuzo emifitjhani) C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1 (Umbuzo omude NANYANA umbuzo onemibuzo emifitjhani) YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani yodwa. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2018 NSC ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko (Umbuzo woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (Umbuzo wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. IBALA NGELAKHO – TN Mahamba 1 Kwayi, kwayi, uyaphi? 2 Uyaphi thina silele? 3 Nawuphulwa lijamo 4 Lizakuphula belikubeke phasi. 5 Zikhalime lingakafiphali, 6 Wenzele ingomuso lakho, 7 Kazi amalwele ayakghophola. 8 Abantu abakufihleli: 9 'Umuhle mntwanomuntu' 10 Batjho babe limu linye, 11 Uziqale esibonibonini ube lihlo linye nabo. 12 Usuke uzibethe isifuba. 13 Usuke uhlahlathe, udurhe nommango. 14 Kubayini nabakufunako bangakutholi? 15 Uphunyurh' elimin' elimnandi neliloliweko. 16 Zibuze bamsila nje badoswa yini? 17 Bafika bakukhohlise ngento yinye, 18 Abanye beza bazi bona unguthathekile, 19 Bathi bangagolintethe babone abeze ngayo. 20 Feza okuzokuphumelelis' epilweni, 21 Zikhakhazise ngebala uSomnini akuphe lona, 22 Ibala ngelakho, iba nomona ngalo. 23 Uzabe uzenzela wena. 24 Zithande, zivikele ingomuso likulindile. Tlola ummongondaba wekondlo le, dzubhula bewuhlathulule amagama asetjenziswe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmongondaba. Ipendulwakho ayiveze isingeniso esihlathulula ummongondaba wekondlo nekhethomagama, emzimbeni dzubhula bewuhlathulule amagama/imitjho ekhethwe yimbongi ukuzwakalisa tjhatjhalazi lowo mmongondaba bese esiphethweni usonge indabakho ngokuveza umbonwakho ngokuphumelela kwembongi ekuvezeni ummongondaba wekondlo le. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190–240. [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2018 NSC UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. NGENAMEVA MNTWANAMI – TN Mahamba 1 Kubayini ulihlongandlebe? 2 Nakukukhalima sengidiniwe, 3 Nakukudosa ngendlebe sengidiniwe. 4 Ngikhalime kwatjha ilizwi, 5 Nakukungizwa do! 6 Kufana nokukghadlha ilitj' edwaleni. 7 Ngikhumbula mhlazan' ubelethwako, 8 Ngathaba kwesana elincani, 9 Ngisithi ngibeleth' ingomuso lami,' 10 Ngatjhwiswa kungazi, 11 Ngatjhwiswa yinjabulo, 12 Kwanjesi ngidanile. 13 Ngilala ngingakalali, 14 Ngilala ngiphenduka, 15 Nginande ngivuka ngilunguze efesidereni. 16 Ngizibuza bona ingabe uphephile na lapha ukhona? 17 Iinyembez' zizal' amehlo. 18 Umsamel' ubemanzi tepu! 19 Khes' ube nendlebe, 20 Khes' ube yimvu ehle, 21 Khes' uthath' iiyelelis' ezihle, 22 Khes' ube mntwan' onehlonipho, 23 Ulahl' indlel' oyikhambako le 24 Inameva mntwanami. 2.1 Tlola isenzo ESISODWA imbongi ethi idinwe kusenza emntwaneni ekhuluma ngaye ekondlweni engehla le. (1) 2.2 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-5 wekondlo le. (1) 2.3 Rhunyeza ngomuda OWODWA umqondo omunyethwe yindima yesibili yekondlo engehla le. (2) 2.4 Ingabe imbongi izama ukusitjelani ngomuda we-13 wekondlo le? (2) 2.5 Hlathulula ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 2.6 Tshwaya ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombengqondo endimeni yamaswaphela yekondlo le. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2018 NSC UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. SAHLULWA KUPHANDLULULANA –TN Mahamba 1 Mnganami! 2 Besingaphundwa lilitho, 3 Koke lapho bekunobumnandi besitholakala, 4 Iinkoloyi besaz' imihlobohlobo, 5 Epumalanga netjonalanga sibuya khona, 6 Zamarhugu besizazi zoke. 7 Nakusikolo sasibona kumkhwekazi, 8 Sabalisa bavukela ngejinifomu, 9 Babhebhul' iincwadi banqophe kwaNolwazi 10 Thina siziinini zamarhugu 11 Sithi mzala eendakamizweni. 12 Emabhetjhini nemaphathini singatshwili, 13 Besaziwa mazombe, 14 Besidoselana ebumnyameni bobudlhadlha, 15 Nakukuvusana nokukhalimana do! 16 Bekulele kukunye nangabe bekukubili bekuzakuvusana, 17 Nalitjhingako, kithi beliphuma, 18 Nabathi, kwaNolwazi silikhombe libaba, 19 Besiphandlwe yikungu, 20 Ithe ingembuk' emehlweni, 21 Isikhathi besele sidliwe yinja, 22 Ezandleni sidududu, 23 Ipil' isitjhiye emva, 24 Ihloko seyithelwe ngepuphu. 25 Sesilil' ezimathosi, 26 Sesilila ngongathana, 27 Isikhathi azange sibe nesirhawu kithi, 28 Sithe, azilime ziy' etjeni 29 Sihluwe kuphandlululana mnganami. 3.1 Tlola ubukondlo obusetjenziswe yimbongi emudeni wesi-5 wekondlo engehla. (1) 3.2 Buyelela utlole umuda ongenzasi lo kodwana ujamiselele igama elithalelwe kiwo ngelimqondofana nalo. 'Thina siziinini zamarhugu' (1) 3.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondweni le. (2) 3.4 Ingabe ukusetjenziswa kwamagama athi, 'Sabalisa bavukela ngejinifomu' emudeni wobu-8 wekondlo engehla le kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho okutjhiwo yimbongi? (2) 3.5 Hlathulula okunqotjhwe yimbongi ngomuda wama-28 wekondlo engehla le. (2) 3.6 Ingabe uyayizwela imbongi ngalokhu elila ngakho ekondlweni le nofana awuyizweli? Sekela isiqunto osithathako. (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2018 NSC UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. THANDO – TN Mahamba 1 Ithando kukudla kwehliziyo, 2 Mummoya omnanjana, 3 Ummoya opholileko, 4 Werobhelela elimnandi tle! 5 Ngitjhwile ngathi: 'Ngiyakuthanda' 6 Ngitjhwiswa ngilokhu engikuzwako, 7 Lokhu okungitjhisa ngaphakathi kimi, 8 Lokhu okwenza ihliziyo yami 9 Ipharupharume khudlwana. 10 Angikatjhwiswa yikanuko, 11 Angikatjhwiswa ngilokhu onakho, 12 Angikatjhwiswa kulapho uphuma khona, 13 Ngitjhwiswa ngilokhu ongikho, 14 Ngendlela oziphethe ngayo, 15 Kungenze ngazala ithando, 16 Lazala laphuphuma ngawe. 17 Ngiyathemba angikoni 18 Ngokukubikela bona ngiyakuthanda? 19 Uthandwe yihliziyo yami, 20 Ikuthande yakuthandisisa, 21 Yaba nomthandela wasafuthi. 22 Ilihlo lasoloko lithe njo! Kuwe 23 Lithabela ukukubona, 24 Lithabela ukukubona uhleka. 25 Uhleka ihloko yami ihlangane, 26 Uzibumbe kufane. 27 Iindlebe zami zilalele, 28 Zithabela ukuzwa ilizwi lakho, 29 Engqondweni kuhlezi isithombe sakho, 30 Singibhalelisa ukucabanga. 31 Ngikuthanda ukukuthanda, 32 Ihliziyo yami ngufakazi wakho koke. 4.1 Tlola ngamaphuzu AMABILI indlela imbongi ehlathulula ngayo ithando ekondlweni engehla. (2) 4.2 Rhunyeza ngomuda OWODWA ummongo omunyethwe yindima yesi-3 yekondlo le. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2018 NSC 4.3 Dzubhula umuda osetjenziswe ekondlweni engehla ohlathulula bona imbongi nayibona umuntu ekhuluma ngaye lo athabile iba kwanga ihlokwayo ayisathathi. (1) 4.4 Ingabe ukusetjenziswa komuda we-17 ukuya kewe-18 wekondlo engehla le kusivezela muphi umqondo ngehlangothini lembongi? (2) 4.5 Ngokuzwisisa indlela imbongi ekhuluma ngayo ekondlweni le ucabanga bona sele iqonyiwe nofana isazibawela ithando emuntwini ekhuluma ngaye lo? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 4.6 Ngokubona kwakho ungathi kuyinto efaneleko nofana engakafaneli bona imbongi izinikele ethandweni ngendlela ezwakala izinikele ngayo ekondlweni engehla le? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) [10] KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2018 NSC IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO) UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. KUFA – TM Mthimunye 1 Awunanhloni kufa, 2 Awunasirhawu kufa, 3 Uginy' iinhlobo, 4 Udl' esibathandako. 5 Maye! Kufa unesihlungu, 6 Uthini ngabasele babodwa? 7 Uthini ngabangakwazi ukuzenzela? 8 Unesihlungu kufa. 9 Iinyembez' ezingaka, 10 Isilil' esingaka, 11 Abentwabekosi ababodwaba bona, 12 Umumbi kufa. 13 Ungen' emzini kuthatjiwe, 14 Uphume kunesilond' esingapholiko, 15 Angeze wakhohlweka, 16 Ubuyaphi nesihlungu esingaka. 17 Kufa uwuphosil' umkhonto, 18 Baneng' abahlabekileko, 19 Banengi bamehl' azel' iinyembezi 20 Ngebanga lakho kufa. 21 Utjhiy' abangakafaneli, 22 Uthath' abangakafaneli, 23 Awesabi kufa 24 Wasivelelaph' umumbi kangaka? 25 Nawe ngeliny' ilanga uzokufa. 5.1 Dzubhula amalunga asetjenziswe yimbongi endimeni yoku-1 yekondlo le abumba ivumelwano-thoma. (1) 5.2 Rhunyeza ngomuda OWODWA umqondo omunyethwe yindima yoku-1 yekondlo engehla. (2) 5.3 Dzubhula umuda osetjenziswe ekondlweni engehla onehlathululo yokobana ukufa akunandaba nokobana kutjhiya iintandani, abahlolokazi nabafelwa. (1) 5.4 Ingabe ukusetjenziswa kwemida ukusuka kewama-21 ukuya kewama-22 kusivezela muphi umqondo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 5.5 Hlathulula ngomuda OWODWA ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le. (2) 5.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombengqondo sesenzasamuntu ukuveza tjhatjhalazi ummongondaba ewuhlosileko ngekondlo le. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2018 NSC ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo enemibuzo EMIFITJHANI enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zamanovela: MBALA NGUBABA, UKHOLIWE NOBONAKELE. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Abatloli bamanovela basebenzisa abalingisi abahlukahlukeneko (ngokweemilo nangokwezenzo zabo) ukusethulela iimfundo ezihlukahlukeneko. Akhe uhlathulule isifundo esisivezelwa mtloli ngomlingisi ngamunye kabalandelako (uMavela, umufi uBongwe, uGotjiwe noSkhosana) enovelini le. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini abalingisi, isimilo, izenzo nesifundo. Emzimbeni veza bona abalingisaba bethulwe baneemilo nezenzo ezinjani nokobana sifundeni ngezenzo neemilo zabezo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni iimilo nezenzo zabalingisi ukusethulela isifundo asihlosileko ngomlingisi ngamunye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A Uthe asangena ngomnyango uSkhosana waje ambona. 'Ummoya phasi Bongwe. Ngikubona usangena nje bona uphakamile.' Kutjho uSkhosana ambizela ngahlanye. Angawuvuli wakhe umlomo uMavela. Alandele uJali lapha ambizela ngakhona. Mbala basuke hlangana nenengi bangene ngakwelinye ikamurwana. 'Ungithusile Bongwe ngendlela ongene ngayo. Ngibe makhaza imbala. Nokho ngiyathaba ngombana 5 ingasuthi awusinjengobana ngikuyelelile. Kghani nginamala?' Kubuza uSkhosana amakhaza vele. Anikine ihloko uMavela. 'Nakancani ungalingi utshanye Jali. Ungalingi. Yinto bani ongenza yona le? Sigcinene nini sinawe? Singathi sihlangene sibambisene ngento ekulu nengenisa imali kangaka, wena ulinge ukuyona? Skhosana khafula. Phela soke isibaya sami seenkomo siphelele la kuwe. Wathi khesijame kuphele 10 inyanga ephezulu. Ngajama. Inyanga leyo iphele kwabe kwathwasa etja. Solo ngijamile. Ngisese nomunye umhlambi weenkomo, izimvu neembuzi osasele eMadlangeni wena ungonyamaleleko. Amapholisa wendlela kade atjhida endleleni yethu. Awuzi uzongitjela bona ubanjwe yini, uhlezi wamukela imali yodwa. Khuyini lokhu?' kubuza uMavela selabonile bona kuyehlela. 15 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2018 NSC IJali lithome ngokuzibona umlandu labetha uncancabe. Lokho ngikho okwenza uMavela bona azazele bona esimlandu ngisiphi. USkhosana abone bona uzidosele amanzi ngeforo. Msinyazana athi khutjhu. Asibone ngelinye ilihlo isenzo nelaka lakaMavela. 'Bongwe ngibona kwangathi ungenza isela wena. Ngifuna ungazi-ke namhlanjesi bona angisiyo into ocabanga bona ngingiyo. Angebi amandla wenye 20 indoda mina. Nawucabanga bona ngizokugebenga ngeenkonyana zakhwezi ezingiqedela utjani beenkomo zami ngale eplasini, asihlukane bamkhulu. Butha yoke imigulerhana yeenkomo zakho leya, ubone enganatjani.' Kulwa uSkhosana ngokubona bona kwangasuthi uzingenisele ngeenkhukhula, ngokuba nobuntu kwakhe. 'Qala la muntu! Nasi imali esele ngiyenzile ngeenkomo zakho,' ayikhuphe ayiphare 25 phambi kwakaMavela. Ibophe kumswakwaBongwe. Athule. NoSkhosana athule. Kuthi ngemva kwesikhatjhana uMavela ayithathe imali leyo ayibuyisele kuSkhosana acabange bona mhlamunye uyazonela la kuSkhosana. USkhosana nakakghona ukumtjengisa imali engaka kutjho bona akamdlelezeli. Kuyasebenzeka. Yinengi imali abazoyenza. Phela bekangathembi uMavela. Bekacabanga bona uSkhosana selayidle 30 yoke imali yeenkomo zakhe. Manje nakakghona ukumvezela isifofo esingaka semali kutjho bona uyathembeka. Yindoda. Into nje embi ngilokhu ukuhlala angasazomhlola lapha amtjhiya khona. Liphandlwa liqalile Jali angilwi ngiyabuza nje. Ngibawa ungayithathi ngamawala ikulumo yami. Ngizimisele khulu ukusebenzisana nawe njengombana sezwana. 35 Angekhe bengithome ngithi asihlukane. Okungiphetheko nje kunye, kukobana asinonde sihlala sibone bona lebhizinisi yeenkomo isikhambela njani. Phela ungalibali Jali bona kusasele umhlambi le ekhaya. [Ikhasi 85–87] 7.1 Tlola ibizo lendawo lapho uSkhosana ahlalisa khona uMavela kwesikhatjhana nabazakusuka naye eMadlangeni. (1) 7.2 Tlola umhlobo werarano ovezwe esiqetjhaneni esingehla bese usekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 7.3 Tlola bona ubujamo bezeenthuthi beMadlangeni busitjelani ngehlangothini lesizinda sendawo le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.4 Tlola okufanako phakathi kwakaMhlekwa noHleziphi ekungikho okubenza bahluke kunomnakwabo uMavela. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 7.5 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okummongondaba wenovela le. (2) 7.6 Ngokurhunyezweko tlola okwaba sisusa serarano esaba khona phakathi kwakaMavela noHleziphi lokha uHleziphi nakazakuphetha ngokulila. (2) 7.7 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILOLDWA. Lokha unomzana nakabhubhako zoke izinto azitjhiyileko kufanele zitlhogonyelwe yindodanakhe ekulu. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2018 NSC 7.8 Ucabanga bona isenzo sakaBongwe sokuhlela isifiso sakhe asaphila simveza amlingisi onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.9 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli ngokusitlolela inovela yesihloko esithi, 'Mbala Ngubaba?' Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.10 Hlathulula bona isiphetho senovela le sizwakalisa ummoya onjani ngokuqalisa esehlakalweni sokubotjhwa kwakaMavela. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.11 Ucabanga bona isenzo sokobana abentwana bakaMavela, uFikile banoSizakele, babone uyise avalelwa mapholisa sizakuba namuphi umthelela emaphilwenabo? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 7.12 Coca ngokuphumelela komtloli ekwakheni ubudlelwano phakathi kwesihloko senovela ethi, 'Mbala ngubaba' nesehlakalo esenzeka esiphethweni senovela le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.13 Tshwaya ngelihlo elibukhali isenzo sakaMavela sokweba iinkomo zakwabo zoke angacabangeli abanye abentwana bakwabo bona simveza amumuntu onjani. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 7.14 Coca wenabe ngokuphumelela komtloli ekusethuleleni umlingisi oyikutani wenovela le. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2018 NSC UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE) UKHOLIWE – N Skosana Abatloli bamanovela basebenzisa abalingisi abahlukahlukeneko (ngokweemilo nangokwezenzo zabo) ukusethulela iimfundo ezihlukahlukeneko. Akhe uhlathulule isifundo esisivezelwa mtloli ngomlingisi ngamunye kabalandelako (uKholiwe, uZondani, uSipho nomphakathi weVlaaklagte no. 2) enovelini le. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini abalingisi, isimilo, izenzo nesifundo. Emzimbeni veza bona abalingisaba bethulwe baneemilo nezenzo ezinjani nokobana sifundeni ngezenzo neemilo zabezo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni iimilo nezenzo zabalingisi ukusethulela isifundo asihlosileko ngomlingisi ngamunye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B Umfundisi gade akhulumela phezu kwesihloko esithi, 'FUNDISA UMNTWANA NGENDLELA OKUZAKUTHI NALOKHA SELE AKHULILE AKHAMBE KIYO'. Wakhuluma umfundisi agandelela amezwi athi, 'Abentwana namhlanjesi baphila ipilo embi ngombana akhange bayithole ifundiso ehle basese bancani. Abentwana kufanele nibatjele amaqiniso akhako,', kuzakuthi nalokha nasele bakhulile batjho bathi, 5 'Nanyana namhlanjesi sesinje kodwana wasitjela umma namkha wasitjela ubaba bona siphile bunje'. Atjho atjengise nangezandla umfundisi. UMnguni yamrara itjumayelo le. Phela urareka nje umkakhe naye ngayizolo gade akhuluma indaba yokobana abentwana kufanele batjelwe amaqiniso. UMnguni wathi nakaqala umkakhe wamthola aphetheke kumbi khulu. 10 Ukholiwe nakufikwa ekhaya wacoca nabentwabakhe, wabatjela bona baziphathe kuhle. UBusiswe wambuza bona yena waye gade enzani abesana nabamtshwenyako. Gade abaleka namtjhana abathuka? Lo kwaba mbuzo obudisi khulu. Phela bayabuza abentwana. Batjhaphuluke tle. Wabatjela uKholiwe ipilo ekufanele bayiphile nangendlela yena akhula ngayo. Nanyana akhuluma kangaka uKholiwe kodwana 15 iqiniso kukobana wafihla okhunye. Lokho phela kwatjengiswa kukobana nangemva kokuyala abentwabakhe, akhenge atjhaphuluke. Ukungatjhaphuluki kwakhe kwatjengisa bona kukhona okumdlako. Amezwi aphetha ngawo athi, 'Bentwabami, niziveze nithembekile ephasini. Nanyana abantu banganikhuluma kumbi, ngiyanitjela ngithi nanyana banithomelela ngamala 20 ningatshwenyeki ngombana iqiniso lizabe livele. Ukuthi livela ngemva kwesikhathi esingangani akutshwenyi.' Abentwana bona nanyana bebalalela kodwana akhange unina atjho bona ukususelaphi lokho akutjhoko. Nokho bafela ngaphakathi. UBusisiwe asikime abalethele ikofi. Phela ikofi iyathandwa emzini lo, litjhisa namkha limakhaza. Nanyana uKholiwe wazizwa atjhaphulukile ngemva kokucoca nabentwabakhe 25 kodwana isazelo sasimudla, simudla nje phela utjhiye imirabhu. Utshwenyeka nje utshwenywa ngiyo imirabhu ayitjhiyileko. Akhambe amalanga, kwakungathi elinye nelinye ilanga naliyokutjhinga lalithatha isiqetjhana emzimbeni kaKholiwe. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2018 NSC Waphela umkaMnguni, wasala angangelithi. Ukonda kwakaKholi kwatshwenya uMuzi. Kwakuthi nanyana bazihlalele umuzwe sele asithi, 'Kodwana sthandwa sami 30 nawufihlela mina bona utshwenywa yini nje, angazi nanyana sele kukhona umuntu ongcono kunami omtjela woke amatshwenyekwakho. Nangabe ukhona Kholi wami, ngibawa bona ungitjele bona ngubani loyo ngiye kuye kube nguye ongitjela ngokutshwenyeka komkami!' amezwi la gade aphuma ekujuleni kwehliziyo, gade aphuma ehliziyweni etshwenyeke khulu. UKholiwe amudla amqeda amezwi la 35 khulukhulu nakasithi uMuzi, 'Angitjele ngokutshwenyeka komkami.' Amezwi la athoma amehlo kaKholiwe ukuyokubiza iinyembezi, nangambala zafika iinyembezi njengokumenywa kwazo kodwana akhange liphume ilizwi. Kwatjhuba ngendlini kungekho mntwana, kungibo bobabili. Bobabili babejulile, baqale phasi, bazidlela amathambo wengqondo. Nanyana bebacabanga kodwana bebangacabangi into yinye. 40 [Ikhasi 15–16] 9.1 Tlola isihloko setjumayelo kaMfundisi ngokuya ngokwetheksthi engehla le. (1) 9.2 Tlola igama lesikolo lapha uKholiwe ebekafundisa khona bewutjho nokobana sikuyiphi indawo. (2) 9.3 Ngiyiphi ifihlo ekuthiwa uKholiwe akhange ayikhulume ngokuya ngesiqetjhana esingehlesi? (1) 9.4 Hlathulula izehlakalo EZIMBILI ezihlobanako ezisetjenziswe mtloli ukuvuselela isilonda sefihlo ebesele sirhobhile kuKholiwe. (2) 9.5 Rhunyeza ummongo wencwadi eyatlolwa nguKholiwe ngaphambi kobana azibulale. (2) 9.6 Hlathulula bona uMuzi uvezwe amumuntu onjani enovelini le nasiqala indlela aziphatha ngayo emsebenzini/esikolweni afundisa kiso. (2) 9.7 Ucabanga bona ngikuphi ebekungaba sisombululo somraro kaKholiwe kunokobana azikhuphe umphefumulo? Sekela ipendulwakho ngamaphuzu AMABILI. (2) 9.8 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo isitatimende esilandelako: Isifundo esisithola ngomlingisi onguKholiwe enovelini le sifundo sokobana … A ukusonda kwenza umuntu bona akhule anehlonipho. B ifundo yenza ipilo yomuntu ibebulula angabi neentjhijilo. C kuqakathekile ukukhuluma nakunento ekutshwenyako epilweni. D ihlonipho iqakathekile epilweni yomuntu wengubo. (2) 9.9 Madanisa ipilo ebeyiphilwa nguKholiwe nekolo yakhe yobuKrestu utjho bonyana ziyakhambelana na. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 9.10 Ingabe mhlobo bani werarano elivela ngaphambi kobana uKholiwe atlole incwadi bekazibulale? Sekela ipendulo ngephuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2018 NSC 9.11 Ucabanga bona kungaba ngisiphi isitjhijilo umntwana kaKholiwe omntazana angasala ahlangabezana naso njengombana uKholiwe azibulele nje? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.12 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni iqhinga lokuthiya umlingisi oyikutani ibizo lakhe. (2) 9.13 Ngokubona kwakho, ingabe isenzo sakaSarah sokubetha uKholiwe bekamkhuphe izinyo lokha nakamthola asingathwe nguSipho silungile namkha asikalungi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 9.14 Coca wenabe ngommoya ozwakaliswa sisehlakalo sokobana uMuzi afumane uKholiwe azibulele nakangena ngekumbeni yabayeni. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2018 NSC UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE) UBONAKELE – M Skosana Abatloli bamanovela basebenzisa abalingisi abahlukahlukeneko (ngokweemilo nangokwezenzo zabo) ukusethulela iimfundo ezihlukahlukeneko. Akhe uhlathulule isifundo esisivezelwa mtloli ngomlingisi ngamunye kabalandelako (uBonakele, uMahlangu, uBafunani noNaSilombo) enovelini le. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini abalingisi, isimilo, izenzo nesifundo. Emzimbeni veza bona abalingisaba bethulwe baneemilo nezenzo ezinjani nokobana sifundeni ngezenzo neemilo zabezo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni iimilo nezenzo zabalingisi ukusethulela isifundo asihlosileko ngomlingisi ngamunye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UBONAKELE – M Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI C Aphume uBafunani ayokuhlala ngaphandle alile khulu. UMahlangu asale acabanga ngeenkinga zakhe. 'Yoke iminyaka le ngondlana nabo, namhlanjesi bangibona ngisidlhadlha sabo. Nanje ngiyatjho ngiyabuyelela bona ngazilaya ngokuhlukana nomfazami womtjhado. Ngihlezi nje angazi bona umntwanami nonina batjhinga kuphi.' Athule nancani uMahlangu. 'Kodwana e … uBafunani akanamlandu, umlandu unonina. 5 Akukafaneli bona nasibhalelwa kurarulula iinkinga zethu bese sisulela ebentwaneni bethu. Umlandu unababelethi.' UBafunani ulila nje unina umuzwa angemlanjeni. Nguye loya eza agijima njengomntazana omutjha. Watjhiya umgqomu wamanzi ngemlanjeni, weza athwele imikhono ehloko ingasuthi kukhona ohlongakeleko ngakwakhe. 'Ha, madekhethu! 10 Kwenzanjani Bafunani? Ukubangisani uyihlo, e … ngithi ukubangisani uMahlangu?' Adose uBafunani angene naye ngekhwitjhini. 'Akaka … ngenzi li … litho mma,' Kwaphendula uBafunani. 'Uthini?' kwatjho uNaSilombo. 'NaSilombo, akhe wehlisele ummoya phasi,' kwatjho uMahlangu. 'Ngehlisele ummoya phasi ukube umntwanami ugongodwa yindoda? Ubhalelwa bomakhelana bakho badlala ngawe mihla le. Into 15 oyaziko kutlhagisa umntwanami. Izolo lokhu bengibambene nabomakhelana kuyincani indawo, bapheze bangigoma ngiphila kodwana wena nawubuya emsebenzini akhange uthande nokwizwa. Wavele wakhwela wazehlela lapha kimi wangitjela bona ngimi umuntu ongakalungi!' Kwaba ngekulu ipi lapha kwaMahlangu babe bahlukana, bayokulala, kungekho 20 omunye ogobela omunye. Ihlaliswano ehle akhange ibe khona. Kwaba ngiloyo naloyo owazenzela ngokukuthanda kwakhe lapha kwaMahlangu. UBafunani akhange abe nayo ipilo ehle lapha kwabo. Besele ayibona ihlalo le ababelethi bakhe abahlalisene ngayo ngombana besele akhulakhulile aneminyaka elitjhumi nane ubudala. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2018 NSC 'Umma nobaba uMahlangu ngiyabona bona abanakho ukuzwana phakathi kwabo. 25 Kunjalo nje ngiyabona bona nami abangithandi. Umma nangabe ungithanda kwamambala, wenziwa yini bona avumele nanyana yini engiyenzako? Ngitjho nanyana ngonile, uyangijamela. Ngisese mncani kodwana into ayenzako le, angiboni bona izangipha isimilo esihle.' UBafunani ukhuluma nje uvela esitolo, KungoMgqibelo. Abanye abentwana bakhambe nesikolo bayokudlala ibholo eTshwane. 30 [Ikhasi 38–39] 11.1 Tlola bona uBafunani uneminyaka emingaki ngokuya kwesiqetjhana esingehlesi. (1) 11.2 Tlola isizathu esenza bona uBafunani alile ngendlela kuvezwe ngayo esiqetjhaneni esingehla? (1) 11.3 Dzubhula amagama akhulunywa nguNaSilombo akhombisa bona akanayo ihlonipho kuMahlangu. (2) 11.4 Tlola okufanako phakathi kwendlela uNaMndebele egade aphethwe ngayo nguMahlangu nangendlela uNaSilombo egade aphethe ngayo uBonakele. (1) 11.5 Tlola urhunyeze okwenzeka ngamahabhula etjiwa nguBonakele emarageni. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.6 Tlola okuhlukileko phakathi kwendlela uBafunani akhule ngayo nangendlela uBonakele akhule ngayo. (2) 11.7 Ngokurhunyezweko tlola isehlakalo esavelela uBonakele lokha nakahlika ibhesi eDaveyton. (1) 11.8 Ingabe kuletha umthelela onjani emntwaneni ukubona ababelethi bakhe basilwa njengoNaSilombo banoMahlangu enovelini le? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 11.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Boke abentwana abahlala eendleleni babaleke emakhabo ngebanga lokuhlukunyezwa. (2) 11.10 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo umutjho olandelako. Umuntu owasiza uBonakele bona agcine adlalela umdlalo wezamaguduva ngu ... A Sponono. B Dabula. C Killer. D Nduku. (2) 11.11 Uyini umnqopho womtloli wokusebenzisa iimbikindaba ukukhangisa ipi kaBonakele nekutani yangaphetjheya yezamaguduva, uDuke Hudson? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2018 NSC 11.12 Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. UBafunani bekazokuba nekusasa elihle nangabe akhange akhuliswe mbelethi ofana noNaSilombo. (2) 11.13 Coca ngesifundo esitholakala enovelini ethi, 'UBonakele'. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.14 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isingeniso senovela le. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMATHATHU. (3) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2018 NSC UBUKGHWARI BOMLOMO IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE) 'UMOYA OMUMBI' – CM Sangweni Iinolwana zizwakala ziziindatjana ezinganamaqiniso kodwana nasizifunda ngokuyelela sithola bona kuneemfundo esizitholako kizo. Akhe utshwaye ngelihlo elihlabako inolwana yesihloko esithi; 'Umoya omumbi' bese uhlathulula iimfundo esizithola enolwaneni le ngokuqalisa ebalingisini bayo. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini iimfundo. Emzimbeni hlathulula bona ngiziphi iimfundo esizithola kiyo inolwana le bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekusethuleleni iimfundo umtloli azihlosileko ngokusebenzisa abalingisi benolwana le. Amagama ozowasebenzise awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) 13.1 'ISINGHONGHOYILO SEZINJA' – CM Sangweni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D Kwasukelasukela! Cozi! Ephasini elalingaphasi kwephasi kwakuhlala isitjhaba sezinja. Isitjhabesi sasibuswa yikosaso uBhova. Isitjhaba sakwaNja sasaziwa ngokobana sitjhaba esibukhali khulu. Sasingasahlelwa nanyana ngubani. Zoke iintjhaba 5 ezazakhelene nesitjhaba sakwaNja zazizisaba khulu izinja. Nanyana abomakhelana bezinja babesilingwa kukobana zinomkhuba wokobana qobe inyezi nayizeleko ziqala phezulu zibethe umkhulungwani. Naziqale phezulu njalo zibanga itjhada elikhulu zizwakale kude kodwana ngubani ozozikhalima ngombana ozokhe athi vu uzokuya kiboyisemkhulu. Kwakwaziwa bonyana 10 isitjhaba sakwaNja asitjhiyi litho eliphilako nasele sisahlela. Ngikho nanje iintjhaba ezaziseduze zazithuthumela nazibona izinja ziphelele esigodlweni sekosazo uBhova. Esinye nesinye isitjhaba sahlala maquphe, yinye into ethenjiweko, libelo. Umhlangano wezinja wawubizwe zizinja ezimapholisa. Izinjezi zazifuna 15 ukuyelelisa ezinye ngokuhlukumezeka ezikuthola eentetjhini zamapholisa lapho zisebenza khona. Izinja ezimapholisa zayelelisa ezinye ngengozi eziqalane nayo ngamalanga nazisemsebenzini. Umkhulumeli wezinja ezimapholisa uBhraki wathi. 'Bafowethu nabodadwethu ningasavuma ukuba mapholisa. Thina mapholisa siyahlukunyezwa. Kokuthoma sinikelwa inyama 20 evuthiweko ikhibe thina sizidlela ehlaza. Kwesibili sikhanjiswa isikhathi eside singabonani nemindeni yethu. Akhese ucabange-ke, nakhu ubuya emsebenzini abentwana bakho sebakhulakhulile kodwana abakwazi. Abakwazi ngombana kade wakhamba, wakhamba basese midlwana. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2018 NSC Nawubuyako ubafumana sebapheze balingana nawe, niyabona bona 25 ibuhlungu ipilo yobupholisa?' Zoke izinja zahlokoma ngalekulumo kaBhraki kodwana kwaba khona ukungavumelani. Ezinye zathi akufani nokuhlala ekhaya ungasebenzi, ezinye zathi kuyafana ngombana uphenduka inja enganamuzi, ipikiswano yabayikulu kwamambala. UBhraki uthe nakabona bonyana izinto ziphuma elawulweni, wangenelela. 30 Besele kukhona izinja ezikhombana ngemino zivezelana amazinyo amambi. 'Sitjhaba sakagogo, lalelani. Into esitshwenyako thina mapholisa wabantu. Nasigijimisa umuntu singena emarharheni athusako, singena emrhobeni eneenyoka ngitjho nangemanzini. Niyazi nje bonyana abanye babantu esibagijimisako bahlome ngeengidi? Manjesi-ke, nawugijimisa umuntu 35 ohlome ngesigidi vane ugijimisa ukufa.' Ikulumo kaBhraki yafaka ivalo emadolweni wezinja ngombana ezingasiwo amapholisa bezicabanga bona amapholisa asebenza kamnandi awaqalani neengozi. Zithe zisathukile njalo zezwa uBhraki athi, 'Umbuzo omkhulu uthi, kuhlekuhle basenzeni abantu esibagijimisako, sihlala sigijimisana nabantu abangakasenzi litho elimbi. 40 Thina zinja esigijimisana nabantu sizuzini ngemva kobana sibambe umuntu? Nasele uqalisisa kuhle uzokubona bonyana into esiyenzako le budlhadlha. Bangaki abafowethu abafela emsebenzini?' [Ikhasi 85–86] 13.1.1 Tlola igama lekosi yesitjhaba sezinja ebegade sihlala ephasini elingaphasi komhlaba. (1) 13.1.2 Tlola OKUKODWA isitjhaba sakwaNja esabe saziwa ngakho. (1) 13.1.3 Rhunyeza isizathu esenza bona izinja ezimapholisa zibize umhlangano. (2) 13.1.4 Rhunyeza iindlela izinja ebegade zihlukunyezwa ngayo ngokuya ngokwenolwana engehla le. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 13.1.5 Ucabanga bona uyini umnqopho womtlami wokusitlolela inolwana efana nale? (2) 13.1.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. Esikhathini sanje abaphathi bamabubulo abanandaba neensebenzi zabo. (2) 13.1.7 Hlathulula bona isenzo sezinja sokunghonghoyila ngepatho eziyithola ebantwini sisitjelani ngazo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.1.8 Ingabe isenzo samapholisa sokusebenza nezinja siyavumeleka na? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2018 NSC 13.1.9 Etheksthini engehla le sizwa uBhraki ababaza ubuhlungu bepilo yokuba yinja elipholisa. Akhe ucoce ngobungozi bokusebenza njengepholisa esitjhabeni uqalise kilokho okwenzekako ephasini namhlanje. (1) KANYE 13.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E KWAMHLANGA – D Mabhena 1 Bayede! Bayede! 2 Bayede mtjhade KwaMhlanga! 3 Bayede mtjhade waKwaNdebele! 4 UyiNgwenyam' eeNgwenyameni, 5 Bayede! Bayede! KwaMhlanga! 6 Ukugeja kwaziwa nguwe, 7 Ugeje ngeentaba, 8 Wageja ngezikghwa, 9 Wabhodwabhodwa milanjana 10 Yamanz' angabubuliko. 11 Bayede KwaMhlanga! 12 Ebusuku ugeja ngeenkwekwezi, 13 Usal' ufana neLandani, 14 Isidzwili samaNgisi. 15 Iingwegwe zakho zisithele. 16 Ulibandla lamadoda, 17 Usibethamthetho, 18 Waduma siyaqhaqhazela, 19 Siphathwe makhaza kusehlobo 20 Ilanga likhuph' inyok' emgodini. 21 Wen' awuzum' uyazunyelwa, 22 Wen' awugubh' uyagujelwa, 23 Usidzwili selawulo KwaNdebele 24 Ngitjho nobutjhontjhwani bulawulwa nguwe, 25 Ubhalelwa kukufa kwaphela. 26 Khula kosi! 27 Nzinza kosi! 28 Busa Ngwenyama! 29 Bayede mtjhade! 30 Bayede KwaMhlanga! 13.2.1 Tlola igama elisetjenziswe esibongweni esingehla elisitjela bona imbongi ifanisa indawo yaKwaMhlanga nomuntu oyikosi. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2018 NSC 13.2.2 Tlola umhlobo wesithombengqondo esisetjenziswe emudeni we-13 osendimeni yesi-3. (1) 13.2.3 Rhunyeza umqondo omunyethwe yindima yesi-2 ngesibongo esingehla. (2) 13.2.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa amagama athi, 'Iingwegwe zakho zisithele'? (2) 13.2.5 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi uqedelele umutjho olandelako. Indawo yaKwaMhlanga kuyindawo e ... A Lidorobha. B Liplasi. C Sigoga. D Sisabelo. (2) 13.2.6 Coca wenabe ngommoya omunyethwe sibongo esingehlesi. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2018 NSC ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo qinisekisa bona ukhetha imibuzo enemibuzo EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe imibuzo enemibuzo EMIFITJHANI enovelini nanyana ebukghwarini bomlomo qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zomdlalo: IBHUDANGO LAMI, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA NEFINDO. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Abatloli bemidlalo basebenzisa imihlobo ehlukeneko yamararano ukusivezela ummongondaba abasuke bawuhlosile ngomdlalo lowo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano (Irarano langaphakathi nelangaphandle) ukusivezela ummongondaba womdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini ummongondaba nerarano langaphakathi nelangaphandle. Emzimbeni coca ngemihlobo yamararano esetjenziswe mtloli ukusivezela ummongondaba womdlalo. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano evezwe ngehla ukuphumelelisa ummongondaba awuhlosileko ngomdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F (Kusekuseni ngesikhathi sokuthewukela eplasini kwaMathumbu.) ILUTJHA: (Libuthene lodwa.) MBULAWA: (Ujame phambi kwalo.) Nithini-ke madoda izinto nazinje? Ngibuza ngombana nani niyabona bonyana abadala bathewukele. ILUTJHA: Akubizwe induna kwamaswaphela sizwe bona yona ithini. 5 MBULAWA: (Unqopha kuMbonani.) Ilutjha lisabawa ukukubona baba. MBONANI: (Unqopha elutjheni.) Sele ngifikile madoda. ILUTJHA: Besibawa ukuzwa bona abadala bathini ngendaba yakwaMasuku? Sibuza ngombana sibona abanye babo sele baleyile ngomsebenzi. MBONANI: Angazi mina madoda. Ihlokwami iyaduma. 10 MBULAWA: (Ngommoya opholileko.) Sibawa bona usibizele bona sizwe bonyana bathini. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2018 NSC MBONANI: (Uyababiza.) E ... bakwethu! Ngibawa bona nize nganeno noke! Khenizositjhukisa isikhumba nasi! ABADALA: (Bayifunde ivaliwe.) Lithomile ilutjha! 15 MBONANI: (Ujame hlangana nelutjha nabadala.) Ngiyathokoza bakwethu! E ... ilutjha lithi libawa ukuzwa bona nithini ngendaba yokuqotjhwa komfelokazi kaMasuku. ABADALA: (Ngommoya opholileko.) Sihlathululile bona nathi siphatheke kumbi ngendaba le. Besithi thina kungaba njani nange singabeka koke 20 ezandleni zakaZimu, kube nguye obonako bonyana wenzani. MBULAWA: (Ngehlonipho.) Ngamanye amazwi nitjho bona sisale sesifela ngaphakathi bobaba? ABADALA: Iye ndodana. Sizakuthini nje? ILUTJHA: Asikwazi ukufela ngaphakathi bobaba. Sele kusikhathi sokobana 25 simfundise abantu uMathumbu! (Ngokufuthumela.) Sithi akungathewukelwa! ABADALA: Kungathewukelwa? Bese senzani imini le yoke? MBULAWA: Thina besithi kungathewukelwa bese sikhuphukela kwaMasuku. ABADALA: (Ngokufuthumela.) Siyokwenzani kwaMasuku? Angithi sele ibulungiwe 30 indodana yakhona? MBULAWA: Sifuna bona kuyokuhlalwa bufukama khona. Phela lokho kuzomenza bona abone bonyana asikhambisani negadango lakhe. ILUTJHA: (Ngokufuthumela.) Ngelethu lelo mkhozi! ABADALA: (Basafuthumele.) Lizosiqotjhisa ilutjheli wena Mbonani! Alikhuphuke 35 lodwa ukuya kwaMasuku! MBULAWA: Nithi niyakhumbula bona into evelele bakwaMasuku, izokuvelela nanyana ngubani oseplasinapha? [Ikhasi 24–26] 15.1 Ngisiphi isenzo selutjha esakatelela abantu abadala bona bahlike emitjhinini yokusebenza bakhuphukele kwaMasuku ngokurhaba? (1) 15.2 Tlola isizathu esenza bona ilutjha lifune ukuyokufukama kwaMasuku. (2) 15.3 Tlola ngamaphuzu AMABILI izehlakalo ezifakazela bona uMbonani umumuntu ozwana nokuthula nebumbano. (2) 15.4 Tlola igama lomdlali ovezwe njengembangi emdlalweni wesihloko esithi; Ibhudango lami. (1) 15.5 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA indlela ekuthiwa kuphilwa ngayo endaweni yesikomplasi. (2) 15.6 Tlola OKUKODWA okwenziwa nguVenter ukuqinisekisa bona nanyana ilutjha lifunda ngeposo nje kodwana ukufunda kwalo kuyathikamezeka begodu akubi netlha. (2) 15.7 Madanisa indlela iRobben Island eyayisetjenziswa ngayo kilomdlalo nendlela esele isetjenziswa ngayo esikhathini sanamhlanjesi. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2018 NSC 15.8 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela iinsebenzi ezibabantu abadala zisaba uVenter kangaka? Sekela ipendulwakho. (2) 15.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako. Izehlakalo eziphathelene nebandlululo ezivezwe emdlalweni wesihloko esithi, Ibhudango Lami zisenzeka nanamhlanje. (2) 15.10 Hlathulula ummongondaba omunyethwe mdlalo wesihloko esithi, Ibhudango Lami. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.11 Ucabanga bona ngisiphi isizathu esenza uNaidoo bona agcine sele athiye isithuthumbisi etatawini lakamakhakhulararhwe esabulala amakhuwa amasumi amabili nambili? (2) 15.12 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukuthiya umdlali oyikutani ibizo elithi; 'Mbulawa'. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.13 Coca wenabe ngesifundo esimunyethwe mdlalo wesihloko esithi, Ibhudango Lami. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 15.14 Ngokubona kwakho ingabe kulungile nofana akukalungi bona iinsebenzi zibange umgururguru nangabe kunezinto ezingakhambelani nazo emisebenzini? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2018 NSC UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Abatloli bemidlalo basebenzisa imihlobo ehlukeneko yamararano ukusivezela ummongondaba abasuke bawuhlosile ngomdlalo lowo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano (Irarano langaphakathi nelangaphandle) ukusivezela ummongondaba womdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA NOMANALA. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini ummongondaba nerarano langaphakathi nelangaphandle. Emzimbeni coca ngemihlobo yamararano esetjenziswe mtloli ukusivezela ummongondaba womdlalo lo. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano evezwe ngehla ukuphumelelisa ummongondaba awuhlosileko ngomdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G (Kusesiqodlweni sekosi umusi kwamnyamana ikosi ihlezi neenduna zayo bayakhuluma.) IKOSI: Madoda kwanje kwanga ngaphandlapha sekuvalwe ngomuntu ngetjhada engilizwakweli. Nakunjalo asikhambeni siyokubika lokho esibabizele khona. 5 UNGENDU: Kwamambala bakhona. IKOSI: Nakunjalo asikhambeni sisahlaleleni phezu kweenyawo? URHOBONGO USOMPHANGWA: Ndabezitha! (Baphume. Kuthi nabavelako kutjho imbongi.) IMBONGI: Yekhethu kaMusi KaMhlanga, ikomo kaNanasi. Yikunzi yakogwazana eyagwazana, eyagwaza 10 Yarhuc' idaka, eyagwaza yazinyikinya. Yagwaza yanjonjonona, yagwaza yathapha Idaka yanga libisi lamathole. Ngumalotjolelwa ngezokubolekwa abanye balotjolelwa ngezabomayise ... 15 URHOBONGO: Sitjhaba sakwethu kuyangithokozisa ukobana nithi nanibizwa yikosi nisikimele phezulu. Lokho kuyakhombisa bona sibambene sizwe sekhethu sakaMusi kaMhlanga. Kwanga nangomuso kungathi nakuvele igama sibe njenganamhlanje sisikimele phezulu. Amade anginawo, ngizakubuyela phasi ngitjhidele 20 uNdabezitha othe bandla lakhe. IBANDLA: (Ithi nayisikimako kudume ubayede.) Bayede! Ndabezitha! IKOSI: Sitjhaba sakababa nina bakaMafana. Namhlanje ngithabe kwekonyana ngokobana ngifumane ithuba lokujama phambi kwenu. Bengingacabangi bona ithuba elinjengaleli ngizakuba 25 nalo. Kazi kurhwalele sitjhaba sakababa. Amehlo akasaboni kanti Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2018 NSC nomzimba uyangilandula. Ngithokoza iinduna nani noke eningisingathileko ngingasaboni emehlweni kodwana isitjhaba sakababa akhange singiqalele phasi namkha singifulathele. Nangilapha kini ngiqina idolo ngombana nanyana ngingasithela 30 angekhe isitjhaba sakababa sadosa emhlweni. IBANDLA: Bayede! Ngwenyama! IKOSI: Ngithatha ithuba elinjengaleli ngilinikela abantu abasesenamandla wobutjha. Akurhelebhi ukuthi ngizikatelele ngizizwa bona sengiyabhalelwa. UManala nguye ozokuthatha 35 unamrhali njengokwesiko lendabuko. IBANDLA: Bayede! Bayede! Ndabezitha! IKOSI: Nginethemba lokobana iinduna zizamsekela ngokubambisana nani sitjhaba sakababa. Kwanga ningabambisana njalo ngombana itjhatjha nesidlayela asibelethwa lapha ekhethu. 40 Angisakhulumi-ke ngetjhapha ngombana alikho. IBANDLA: Bayede! Bayede! Ndabezitha! IKOSI: Sengizakutjela iinduna bona zithumele uManala azokuthatha uNamrhali wakhe. Igama elizeleko ngizalinikela iinduna bona zitjele uManala afike nini kimi. Ngiyathokoza sitjhaba sakababa 45 niragele phambili ngokubambisana kwenu. (ikosi ihlale phasi). [Ikhasi 8–9] 17.1 Tlola isizathu esenza bona uNzunza ayokulala emnyango kayise njengokuyeleliswa ngunina uNanasi. (1) 17.2 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okumummongondaba womdlalo lo. (1) 17.3 Tlola amaqhinga AMABILI uNanasi awanikela uNzunza bona awasebenzise ukugalaja ubukhosi bakaManala. (2) 17.4 Tlola isehlakalo esisisusa serarano emdlalweni wesihloko esithi; Umbango kaNzunza noManala. (2) 17.5 Ngimaphi amatshwayo AMABILI atholakala kilomdlalo asihlathululela bona indaba yalomdlalo yenzeka esikhathini sakade. (2) 17.6 Tlola unobangela owenze bona uMusi athathe isiqunto sokudlulisela ubukhosi kiloyo obekazomelama. Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 17.7 Hlathulula bona uyini unamrhali ekukhulunywa ngaye emdlalweni lo. (2) 17.8 Madanisa indlela uManala ebekaphila ngayo nendlela uNzunza ebekaphila ngayo ngesikhathi isitjhaba samaNdebele sisabumbene, sisabuswa yikosi uMusi. (2) 17.9 Ucabanga bona uyini unobangela wokubhubha kwamabambela kaNcagu ngokulandelana ngemva kokukhwela kwawo esihlalweni sobukhosi? (2) 17.10 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO namkha AKUSILO IQINISO bese usekela siqunto osithathako. UNgendu waba yinduna yekosi uMusi ethembekileko bekwafika lapha ilanga licima khona. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2018 NSC 17.11 Ingabe uyini umnqopho womtloli womdlalo lo wokuhlanganisa uNzunza nabantu bakwaNgubo emdlalweni lo? (2) 17.12 Tshwaya ngelihlo elibukhali ummoya ozwakaliswa sisehlakalo sokobana uNzunza agalaje uyise unamrhali. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.13 Coca ngesifundo osifumana ngokuloba kwakaManala unamrhali wakhe ngebanga lokufika ngemva kwesikhathi. (1) 17.14 Coca ngelihlo elibukhali ngokubona kusenzeka nanamhlanjesi okubufakazi bokobana indaba edenjwa kilomdlalo yindaba yamambala. (2) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2018 NSC UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE) IFINDO – Sovumani KaZimkhona Abatloli bemidlalo basebenzisa imihlobo ehlukeneko yamararano ukusivezela ummongondaba abasuke bawuhlosile ngomdlalo lowo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano (Irarano langaphakathi nelangaphandle) ukusivezela ummongondaba womdlalo wesihloko esithi; IFINDO. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini ummongondaba nerarano langaphakathi nelangaphandle. Emzimbeni coca ngemihlobo yamararano esetjenziswe mtloli ukusivezela ummongondaba womdlalo lo. Esiphethweni tshwaya ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo yamararano evezwe ngehla ukuphumelelisa ummongondaba awuhlosileko ngomdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IFINDO – Sovumani KaZimkhona Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI H (KuseMhluzi kwaMnguni. UNaMalemane wembethe amarhalasana, uhlezi emathurini ufunda iBhayibheli. ULungile ujame eqadi kwakhe. Ngesandleni sokudla ulengise ibhegana kanti ngesinceleni uphethe iinlodlhelo zekoloyi, unande azidlalisa.) LUNGILE: Mma, ngibawa isiphande. UNAMALEMANE: Lungile, walayelisa ungaqedi nje kwenzanjani? Kghani ufuna 5 ukukhamba nami nanyana ufuna imali yamafutha? (Ahleke.) Phela nina ninjalo intangetja umuntu uthenga ikoloyi esela kwanga yikamela bese afune ukusizwa ngamafutha. LUNGILE: Awu mma, njenganini ngikubawa imali yamafutha? UNAMALEMANE: (Ahleke.) Vane ngikuphe. 10 LUNGILE: Kodwana vane ngingakubawi. NAMALEMANE: (Ahleke) Alo kubayini vane ungayilandi? (ULungile adose isitulo ahlale eqadi kwakanina.) LUNGILE: (Ngelizwi elizele ukutlhuwa.) Mma, ipilo iduma ekhaya. Sihlabane ngeenkomo. 15 UNAMALEMANE: (Avale iBhayibheli.) UBalise ukusa isandla? LUNGILE: Awa. NAMALEMANE: Alo? LUNGILE: Qobe kukhuluma siyarhitjhana. NAMALEMANE: (Ahleke.) Ngavele ngatjho. Ithabo lomuzi onganaZimu lifana 20 nomlilo wamaphepha wona ogaba ngelangabu kodwana ufadalale ngokuphazima kwelihlo. LUNGILE: Mma, ungathomi uyelapho hle. Ngazibopha phambi komfundisi bonyana sinoMsiza sizokuhlukaniswa kukufa. Itshele ayikazongisiza ngalitho. 25 NAMALEMANE: Uyazi bonyana iyini itshele? (Akhuphe amarhalasi.) Liqiniso umuntu angafuni ukulizwa. LUNGILE: (Asikime uLungile.) Kungcono ngizikhambele ngo ... Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Novemba 2018 NSC NAMALEMANE: Lungile, hlala phasi. (Ahlale phasi uLungile.) 30 LUNGILE: Sengiyahlala nje nanyana ngingazi bona ngihlalelani. UNAMALEMANE: Nibangani ninoBalise? LUNGILE: Yindaba yomphoro ... (Amngene ngemlonyeni.) NAMALEMANE: (Athi ru.) Yela sami! Indodakwakho le ikuhlolelani Lungile? (Aphose ihleko) Ngambala iyakuhlolela mntwanami. Cabanga nje 35 umjameli wezomthetho ofunde njengawe akwamphorofidi kuthiwa uyacathekwa. Lalela lapha mntwanami, abantu abangamaziko UZimu abakhathali bonyana ufunde kangangani, bavele bakudunusise bakucatheke. LUNGILE: (Urarekile.) Nangingaya kumphorofidi bazongicatheka? 40 NAMALEMANE: Abakazokucatheka kwaphela kodwana bazokuphalazisa, bakufuthe, bakuphathise iingujana zeewatjho. Bazokwenza imihlolo le yoke nje. Zibuzeke mntwanami, uzokuvuma ukuhlinwahlinwa babantu abangakafundi? Abonsidlana? LUNGILE: (Adose ummoya.) Indaba le ibudisi. 45 NAMALEMANE: Vele ibudisi kodwana into leyo angeze yenzeka nawungajama tsi, kwanga ubanjwe yinovu, emagamenakho. Lalela mina unyoko. Ngimdala nangingaka. Ekhayapha sasikhamba khulu iinyanga nabaphorofidi singakabukwamukela uZimu. Iziga zabentwabo ngizazi ngonina. 50 LUNGILE: Mma, uyangethusa. Phela mina besele ngicabanga ukuvele ngiye emphorofidini. Ngife kanye. [Ikhasi 38–39] 19.1 Tlola igama lendawo lapho kwakhe khona umndeni wakwaMnguni. (1) 19.2 Tlola igama lomdlali othathwa njengehlanganisa emdlalweni lo. (1) 19.3 Rhunyeza izehlakalo EZIMBILI uNaMalemane azithatha njengabonobangela bokobana uLungile angakghoni ukufumana umntwana. (2) 19.4 Tlola okufanako okwavezwa nguThombeni banoMabhebheja ngendaba kaLungile banoBalise yokungatholi abentwana. (2) 19.5 Rhunyeza isenzeko esalama ikulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakaMnguni noBalise yamhlana uMnguni avulela umkhwenyanakhe lo isifuba bona yena uyazikhamba iinyanga. (2) 19.6 Hlathulula ngamaphuzu AMABILI iingameko ezenzeka emdlalweni lo ezifihlelwe umdlali onguNaMalemane kodwana abamukelilwazi bazazi. (2) 19.7 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo umutjho olandelako. Isibongo sesinanazelo sakwaThubana ngu ... A Mnguni. B Skhosana. C Mathibela. D Thugwana. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 32 DBE/Novemba 2018 NSC 19.8 Ingabe isenzo sakaNaMalemane sokobana angene kwaBalise banoLungile avule isiqandisi akhuphe isiwatjho bekasithulule ngaphandle kwemvumo yabo simveza amdlali onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 19.9 Ucabanga bona ngesithini isiyeleliso umtloli alinga ukusivezela sona esiphethweni somdlalo lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.10 Uyini umnqopho womtloli ngokusethulela uMabhebheja ayinyanga kanti ngakelinye ihlangothi afundile aneziqu zokuphatha amarhwebo? (2) 19.11 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA ngokuqalisa kilokho okwenzeka kilomdlalo. Nawumumuntu okholelwa ebezimini nowenza zoke izinto ezifunwa bezimu bekhenu ipilwakho ikhamba kuhle begodu awubi neentjhijilo epilweni. (2) 19.12 Ingabe umtloli womdlalo lo uzama ukusitjelani ngokwenza bona kube mndeni kaLungile wodwa obandakanyeka emtjhadweni wabo kodwana kungabi nalapha kuvela khona umndeni wakaBalise? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.13 Ngokubona kwakho ungathi iseluleko sakaMvimbi sokobana uBalise athathe umfazi wesibili lokha uLungile nakangakghoniko ukumbelethela umntwana siyamukeleka nofana asemukeleki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 19.14 Ngokubona kwakho ingabe kulungile namkha akukalungi bona abantu ababili beenkolelo ezingafaniko bathathane babe yindoda nomfazi? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 19.15 Nabegade unguMnguni ngikuphi ebewungakwenza ngemva kobana ulemukile bona uNobukhazi uyakwazela bona ukhamba inyanga ngemsithelweni umkakho angazi? (1) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all