Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo

MemorandumisiNdebele HLGrade 1220179 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2017, 9 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LOKUTHOMA (P1) NOVEMBA 2017 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 70 Imemorandamu le inamakhasi ali-9. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: UKUFUNDA NOKUZWISISA UMBUZO 1 Ukutshwaya ukufunda nokuzwisisa • Njengombana itjhejo liqaliswe ekuzwisiseni, ukupeleda okungasikho neemphoso zelimi akukameli kujeziswe ngaphandle kobana iimphoso lezo zitjhugulula okutjhiwoko/ukuzwisisa umqondo. (Iimphoswezo kumele zitjengiswe/zivezwe). • Nangabe abafundi basebenzise amagama abuya kwelinye ilimi ngaphandle kwalelo elihlolwako, ungawatjheji amagama lawo, nangabe ipendulo ipha umqondo, ungajezisi. Nanyana kunjalo, nangabe igama elivela kwelinye ilimi lisetjenziswe etheksthini begodu lifuneka ependulweni, lokho kuzokwamukelwa. • Iimpendulo ezifuna imibono yabafundi, imitlomelo ayinganikelwa ipendulo yaka- IYE/AWA nanyana NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kumele kutjhejwe/kutlonyeliswe ukusekelwa kwependulo kwaphela. • Akunamitlomelo ekumele yabelwe ULIQINISO/AKUSILO IQINISO nanyana IQINISO/UMBONO. • Nangabe iimpendulo zifuna igama linye kodwana umfundi yena unikele umutjho woke, tshwaya igama ekungilo ipendulo nangabe lithalelwe/litjengisiwe. • Nangabe kufuneka amaphuzu amabili/amathathu kodwana kutlolwe amanengi, tshwaya kwaphela wokuthoma amabili/amathathu. • Vumela ukwahluka kwamalimi wesiphande (IsiNzunza nesiNala). • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu 1.1 1.1.1 Ukwehla nokwenyuka kwamandla weranda kulawulwa bujamo beemakethe. (1) 1.1.2 - Iranda ungalithenga. - Iranda ungalithengisa. - Iranda ungaroyilelana ngalo. (ZIMBILI iimpendulo kezingehla). (2) 1.1.3 Kwabangelwa kukobana i-China yehlise i-yuan, okuyimali yayo ngamaphesende ama-2/Kwabangelwa kubogaboga kobujamo bomnotho weChina/Kwabangelwa sisenzo sakaMongameli wenarha sokobana atjhugutjhugulule aboNgqongqotjhe bezeeMali bekube kathathu ngesikhathi esingangeveke. (1) 1.1.4 Lokha amakonyana nakaphezulu abasisi beemali bayarogeleka nekuyinto erhelebha khulu ukukhuphula amandla weranda/Lokha amakonyana wemalimboleko nakaphezulu abasisi beemali bagijima bazokusisisa iimali zabo enarheni le. (1) 1.1.5 Umsebenzi we-Reserve Bank Monetary Committee kulawula/ ukubeka inzalo yemalimboleko. (1) 1.1.6 - Ubujamo benarha le kezepolotiki. - Imiguruguru. - Imitjhagalo yeensebenzi neyemiphakathi. - Ziinkolodo zeenkoloyi nezezindlu ezingakhokhelwako. (ZIMBILI iimpendulo kezingehla). (2) 1.1.7 A/Tito Mboweni. (2) 1.1.8 Umukghwa lo usitjela bona kubabantu abangafuni ukuloba kodwana abafuna ukuhlala benza inzuzo ngaso soke isikhathi/Usitjela bona kubabantu abanomrhobholo ngombana bangafuni bona iimali zabo zithuthukise umnotho weenarha ezisadosa emhlweni/Umukghwa lo usitjela bona kubabantu abasebhizinisini nabahlala batjheje umnotho ngamehlo abovu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 1.1.9 Akusilo iqiniso ngombana inarha nanyana ingathuthuka kangangani kodwana angeze yaba nazo zoke iinsetjenziswa ezitlhogwa babantu benarha leyo, njeke kuyatlhogeka bona irhwebelane nezinye iinarha ezinalokho yona enganakho, isib: Yoke imihlobo yezenjiwa nemikhiqizo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 1.1.10 Ngicabanga bona kukobana iranda lenarha le lisuke lithengwa ngemali ephasi emakethe, njeke abantu beenarha zangaphandle basuke babona kulithuba elihle ngombana abakazokukhoka imali enengi nabazokuvakatjha enarheni le/Izinto zisuke zithengeka kizo ngombana imalazo isuke inamandla nayiqathaniswa namandla weranda lenarha le. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele okuzuzwa ziimvakatjhi ngokwehla kwamandla weranda). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu 1.1.11 - Ngiyavumelana nesitatimendesi sokobana urhulumende wenza ngokwaneleko ukuthuthukisa umnotho wenarha le ngombana utlame imithetho-kambiso elawula pheze yoke imisebenzi ukwenzela ukuvimbela ukutjhayisana okungagcina kuvuse imitjhagalo nemiguruguru phakathi kwabaqatjhi nabasebenzi babo/Umbuso uzama ngamandla ukunzinzisa ubujamo bezepolotiki benarha le ngokobana ukatelele abadosiphambili bethu bona basebenze ngokulawulwa mThetho-siSekelo wenarha yeSewula Afrika/Umbuso uzama ngamandla ukulawula ikambiso yokulawulwa kwezenjiwa zenarha le ukuqinisekisa bona zisetjenziselwa ukuthuthukisa umnotho wenarha/Umbuso urhwebelana neenarha zangaphandle. - Ngiyaphikisana nesitatimendesi sokobana urhulumende wenza ngokwaneleko ukuthuthukisa umnotho wenarha le ngombana kusese nokutlhogeka kwemisebenzi, khulukhulu ebantwini abatjha/kunokutlhayela okukhulu kwamakghono ahlukahlukeneko ebantwini abatjha/kunokungathembeki nokungasebenzi ngokuzinikela kweenkhulu zakarhulumende zenarha yeSewula Afrika/ukungabi namakghono kweemphathimandla zakarhulumende/Urhulumende akaphakeli iinstjenziswa zomphathi ngendlela efaneleko bese lokho kugcina kwenze abantu baguruzele. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 1.1.12 Engingakwenza kukobana ngingazibandakanyi emitjhagalweni enokuguruzela ekungagcina kona ipahla neendawo zomphakathi begodu nakukghonakalako ngingazama nokubakhandela labo abenza leso senzo emphakathini wangekhethu/Ngingenza isiqiniseko sokobana ubujamo bezepolotiki benarha le buhlala busebujameni obunzinzileko/Ngingazama ukukhuthaza abantu abaneenkolodo zezindlu nezeenkoloyi bona bazikhokhele bese kuthi labo abaphelelwe misebenzi bangasakghoni ukuragela phambili nokuzikhokhela ngibakhuthaze bona bazithengise bese imali abazoyithola lapho bakhe ngayo izindlu ezingabizi khulu. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako uzakutlonyeliswa). (2) 1.2 1.2.1 Isithombe soku-1 nesesi-2 ziveza ukulahlekelwa mamandla kweranda okubangelwa sisomiso esivezwe esithombeni sesi-3 nokutlhogeka kwemisebenzi okuvezwe esithombeni sesi-4/ Esithombeni soku-1 kubonakala amandla weranda ehla, esithombeni sesi-2 umtjalimali ulahlekelwa yinzuzo ngokwehla kwamandla weranda, esithombeni sesi-3 kubonakala isomiso esibangela ukufa kwefuyo bese esithombeni sesi-4 kubonakala abantu batlhoge imisebenzi/ (Tjheja: Umfundi nakenze irhelo lokuhlathulula isithombe ngasinye ukusuka kesoku-1 kufika kesesi-4 uzakutlonyeliswa imitlomelo emi- 2 kodwana nakahlathulule ubujamo besithombe esi-1 ukufika kezi- 3 uzakutlonyeliswa umtlomelo owodwa). (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu 1.2.2 - Ubujamo obusesithombeni sesi-3 bubangelwa kungani kwezulu/ kutlhogeka kwezulu/kutjhuguluka kobujamo bezulu. (1) - Ubujamo obubonakala esithombeni sesi-4 bubangelwa kutlhogeka kwamakghono wemisebenzi/kutlhogeka kwemisebenzi/Kuphungulwa kweensebenzi emabubulweni ahlukahlukeneko/Kukuwa komnotho/kwamandla weranda okungabangelwa kungakanzinzi kwezombanganarha. (1) 1.2.3 Ubujamo obubonakala esithombenobu buthinta izakhamuzi ngokobana iintengo zokudla, zeembaseli nezezinye iinsetjenziswa zikhuphuka khulu ngombana zizabe sezithengwa eenarheni zangaphandle/Abalimi bazokuloba iimali zabo abazisebenzise nabalimako. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) 1.2.4 Unobangela wokobana ubaba lo athwale imikhono ehloko kungaba kukobana ungomunye wabasisi osise imalakhe azitjela bona iranda sele linzinzile kodwana lalahlekelwa mamandla njengombana kubonakala ngegrafu etjhinga phasi/Ngicabanga bona ubaba osesithombeni lo uqeda ukuthenga iranda azitjela bona amandla walo azokukhuphuka kodwana uthi asaqalile ubona amandlalo ehla nokutjho khona bona ulobile esikhundleni sokobana enze inzunzo. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele umqondo wokuwa kwamandla weranda). (2) 1.2.5 Ngingenza iimfundo-bandulo lapho kuzokufundiswa khona izakhamuzi zeSewula Afrika ngokusisa nangokuthenga nokuthengiselana ngeemali nezinye iinarha ukwenzela bona ubunengi bazo zikwazi ukubhadela umthelo enarheni le/ Ngingafundisa abantu ngokuvula amarhwebo ukwenzela bona bazokuba baqatjhi/Ngingasebenzisana noNgqongqotjhe womNyango wezokuLima sikhuthaze abantu bona babuyele emasimini bayokulima bebafuye khona bazokwazi ukuba basabalalisi beenthelo, inyama nebisi. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela ezwakalako). (2) IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: UKURHUNYEZA UMBUZO 2 Ukurhunyeza okumayelana namagadango ongawalandela nawufuna ukuba mumuntu onekghono lokwazi ukuzikhalima. Isigaba sesirhunyezo Ukuzikhalima kufuna bona umuntu aqalane nezinto ezakhako nezikhuthazako. Ditjha nabantu abanomthelela omuhle epilwenakho/Ditjha nabantu abakghona ukuzilawula. Thola iinluleko/iiyeleliso ebantwini ebakhe baba nomraro ofana newakho. Linganisa bona okunqophileko kuzokuba nomthelela ongangani epilwenakho. Yenza izinto ngendlela ehlukileko kunaleyo obewenza ngayo ngaphambilini. Zibekele umnqopho ozowufikelela lula. Yiba nomuntu ozoziphendulela kuye. Tlola irhelo lezinto ofuna ukuzenza. Inani lamagama asetjenzisweko = 53 Tjheja: Imidzubhulo esekholomini yokuthoma yenzelwe ukukhumbuza abatshwayako ngemitjho edzujulwe bunqopha etheksthini. IMIDZUBHULO ESETHEKSTHINI AMAPHUZU AQAKATHEKILEKO A 'Ukuzikhalima kuthoma ngokobana 1. Ukuzikhalima kufuna bona umuntu umuntu athathe ingqondwakhe aqalane nezinto ezakhako ayibeke ezintweni ezakhako nezikhuthazako. nezikhuthazako njengeenluleko ozitholako epilweni.' B 'Ukuditjha nabantu abanomthelela 2. Ditjha nabantu abanomthelela omuhle omuhle nabakghona ukuzilawula epilwenakho/Ditjha nabantu abakghona kuyasiza ekuthuthukiseni ikghono ukuzilawula. lokuzilawula lomuntu.' C 'Ukuhlala nabantu ebakhe baba 3. Thola iinluleko/iiyeleliso ebantwini nomraro ofana newakho epilweni ebakhe baba nomraro ofana newakho. kukwenza uthole iinluleko zokobana ungakghona njani ukuzikhalima njengabo.' D 'Linganisa bona lokho ofuna 4. Linganisa bona okunqophileko kuzokuba ukukufikelela kuqakatheke nomthelela ongangani epilwenakho. kangangani epilwenakho nokobana kuzokuba nomthelela onjani.' E 'Nangabe kukhona into ofuna 5. Yenza izinto ngendlela ehlukileko ukuyifikelela epilweni tjhugulula kunaleyo obewenza ngayo indlela owenza ngayo izinto.' ngaphambilini. F 'Kufanele uzibekele umnqopho 6. Zibekele umnqopho ozowufikelela lula. kodwana kungabi ngomkhulu ozokwenza bona kube budisi ukuwufikelela.' Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu G 'Ukuze ukghone ukuzikhalima 7. Yiba nomuntu ozoziphendulela kuye. qinisekisa bonyana kunomuntu olindeleke bona uziphendulele kuye ngombana lokho kuzokwenza bona ungazigedli.' H 'Kufanele utlole phasi amagadango 8. Tlola irhelo lezinto ofuna ukuzenza. ngendlela ozowalandela ngayo ukuze uwaphumelelise.' Inani lamagama asetjenzisweko = 53 Tjheja: Tshwaya amaphuzu ali-7 kangehla. IMITLOMELO YESIGABA B: 10 IGRIDI YOKUTSHWAYA UKURHUNYEZA. Isirhunyezo kumele sitshwaywe ngalindlela: • Ukwabiwa kwemitlomelo: o 7 imitlomelo emaphuzwini ali-7 (Umtlomelo owodwa kilelo nalelo phuzu eliqakathekileko) o 3 imitlomelo yelimi o Inani loke: 10 • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako nakasebenzise amagamakhe. o 1–3 yamaphuzu alungileko: nikela umtlomelo owo-1 o 4–5 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-2 o 6–7 yamaphuzu alungileko: nikela imitlomelo emi-3 • Ukwabiwa kwemitlomelo yelimi lokha ohlolwako angakasebenzisi amagamakhe. o 6–7 yemidzubhulo: akunamtlomelo - 0 o 1–5 yemidzubhulo: nikela umtlomelo owo-1 TJHEJA: • Ukubala amagama: o Abatshwayi kumele baqinisekise inani lamagama asetjenzisweko. o Ungaphunguli imitlomelo nangabe ohlolwako khenge atjengise inani lamagama alisebenzisileko namkha nangabe inani atlole bona ulisebenzisile akusingilo. o Nangabe ubude obulindelweko budlulile, funda bewufike emagameni ama-5 bese awusarageli phambili nesirhunyezweso. o Iinrhunyezo ezifitjhani kodwana zinawo woke amaphuzu aqakathekileko akukameli zijeziswe. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu ISIGABA C: IZAKHI NEMITHETJHWANA YOKUSETJENZISWA KWELIMI Ukutshwaya isigaba C • Ukupeleda: o Iimpendulo ezifuna igama linye kumele zitlonyeliswe nanyana kungakapeledwa kuhle, ngaphandle kobana iphoso itjhugulula okutjhiwo ligamelo/ihlathululo yegamelo. o Eempendulweni ezimumutjho opheleleko, ukungakapeledeki kuhle akujeziswe nangabe iimphoso zisesakhiweni selimi elihlolwako. o Nangabe kuhlolwa isirhunyeza, ipendulo kumele ibe netshwayo elifaneleko (ngci). • Ukwakheka kwemitjho kumele kukhambelane nehlelo begodu kunikelwe ngemitjho ezeleko/njengokutjho komyalo. • Emibuzweni la kukhethwa ipendulo enembako, yamukela kokubili, iledere elikhambisana nependulo ekungiyo NANYANA ipendulo nayitlolwe ngokuzeleko. UMBUZO 3: ISIKHANGISO 3.1 Isabizwana senani/sokubala. (1) 3.2 Lijamele igama elithi; 'BesiNdebele'. (1) 3.3 Abentwana abangaphezu/abangaphezulu kweminyaka eli-16 abangeni. (1) 3.4 C/senzasamuntu. (1) 3.5 Emibandeleni emibili le kunelimi lokubandlulula, kubandlululwa abentwana abangaphasi kweminyaka eli-16 nabantu abanganabalingani/abangakatjhadi ngombana kuthiwa bangeza emnyanyeni lo. (Tjheja: Umfundi oveze bona kunelimi lokubandlulula kwaphela, angakavezi bona kubandlululwa abobani uzakutlonyeliswa). (2) 3.6 Amagama la amumethe umqondo wokobana ngendlela umvumo lo uzabe umnandi ngayo kuzabe kungavumi bona ungahlala phasi nawudlalwako/ Mqondo wokobana ngendlela umvumo lo uzabe umnandi ngayo ngitjho nesilukazi esiphethwe madolo/esilupheleko sizabe sizisikinya/sigida. (2) 3.7 Ngeveke ezako esondweni lethu umphako uzabe ungadliwa mntwana nasiphalisana nebandla labatjha elibuya e-Ermelo. (Nanyana ngiwuphi umutjho ongatlolwa mfundi onalesisaga uzakwamukelwa). (2) [10] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2017 NSC – Imemorandamu UMBUZO 4: IKHATHUNI 4.1 Intombi – libizo. (1) Zodwa – sisabizwana senani/sokubala. (1) 4.2 Ngiyazibuza bona uzokwenza njani nangihlongakeleko/nasele ngihlongakele/ nangibhubhileko/nasele ngibhubhile/nangingasekho nawuvilapha kangaka. (1) 4.3 Abentazanyana bamalanga la bayakhohlwa bona ngibo kwaphela ekufanele bapheke, bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana yangekhaya. (1) 4.4 UMasesi ubawe unina/ummakhe bona amenzele naye ukudlokho/UMasesi ubawe unina/ummakhe bona naye amenzele ukudlokho/UMasesi uthe unina/ummakhe naye amenzele ukudlokho/UMasesi uthe ubawa unina bona naye amenzele ukudlokho/UMasesi ubawe unina/ummakhe bona amenzele ukudlokho (1) 4.5 Mma, ngibawa ungenzele nami ukudlokho ngombana ngisacoca noNtombizodwa. (2) 4.6 Abantu abanengi abamthandi umuntu osiqedamlozi ngombana usuke akhulume nezinto ezimamala. (Tjheja: Akuvele emutjhweni umfundi azitlamele yona bona mbala uyayazi ihlathululo yegameli). (1) 4.7 Mqondo welimi elitjengisa ubuhlangothi ngombana uthi abentazana ngibo kwaphela ekufanele bapheke, bahlwengise bebenze neminye imisetjenzana yangekhaya kwangasuthi abesana bona abakafaneli ukukwenza lokho. (Umfundi angayibeka ngeyakhe indlela kodwana kuvele ilimi elitjengisa ubuhlangothi). (2) [10] UMBUZO 5 5.1 Ngundaweni/Sisandiso sendawo/Isinabisi sendawo. (1) 5.2 Azonginikela/azongiphosa ngeemponde ezimatjhumi amahlanu? (1) 5.3 Ayithole bona ifundisa kamnandi. (1) 5.4 Mina ngigetjengwe ngalendlela. (1) 5.5 Isakhesi siletha umqondo wokobana umuntu lo umumuntu wengubo obizwa ngesibongo salapha abelethwa khona/obizwa ngesibongo sekhabo. (2) 5.6 Amaganyana la asetjenziswe njengesitjho esihlathulula bona incwadi leyo wayiqala kwaphela. (Tjheja: Umtlomelo munye ngowegama elithi, 'sisitjho' bese omunye ngowehlathululo). (2) 5.7 UMadzela nakangakuboleka ikoloyakhe, lingawa lidojwe ziinkukhu. (umfundi angazitlamela wakhe umutjho asebenzise isagesi). (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA C: 30 INANI LOKE: 70 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all