Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
NOVEMBA 2021
IMITLOMELO: 80
ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½
Iphepheli linamakhasi ama-31.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2021 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2021 Question Paper
Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2021, 31 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2021 · isindebele. Question paper, 31 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2021
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 31
- File size
- 521.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 31
This exam
NSC November Exam 2021
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions9 marks
- Question 3Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions9 marks
- Question 4Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions8 marks
- Question 5Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions40 marks
- Question 7Ubukghwari / Literature (Set Works)48 marks
- Question 9Ubukghwari / Literature (Set Works)24 marks
Show all 12 questions
- Question 11Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 13.1Ubukghwari / Literature (Set Works)15 marks
- Question 13.2Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 15Ilimi: izakhiwo neenkambiso / Language Structures and Conventions23 marks
- Question 17Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking25 marks
- Question 19Ukulalela nokukhuluma / Listening and Speaking17 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2021
NSC
YELELA
1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
aphendule imibuzo.
2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunda imibuzo le bese
ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.
3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:
ISIGABA A: Iinkondlo (30)
ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25)
ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25)
4. Landela imilayo esekuthomeni kwesinye nesinye isigaba ngokuyelela.
5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke:
EMITHATHU KUSIGABA A
MUNYE KUSIGABA B
NAMUNYE KUSIGABA C
6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo
uyiphendulile.
7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA.
9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: pheze imizuzu ema-40
ISIGABA B: pheze imizuzu ema-55
ISIGABA C: pheze imizuzu ema-55
10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2021
NSC
IKHASI LOKUMUNYETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana bafunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI
1. 'Ngizokwenzanjani?' Umbuzo omude 10 5
2. 'Mona' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6
3. 'Ngenameva Mntanami' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7
4. 'Iimbongo Zepilo' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8
KANYE
Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. 'Ngimthandile' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 10
*YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI
ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo
MUNYEkwaphela.
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundweko.
6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 11
7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 11
8. UKholiwe Umbuzo omude 25 14
9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 14
10. UBonakele Umbuzo omude 25 17
11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17
UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo
efundweko.
12. 'UMabomvana nepungutjha' Umbuzo omude 25 19
Kanye 'Neembongo
zakaMakhosoke Wesibili'
13. 'Abantu bakwaMtshweni Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 19
nebakwaMatjhiyana' Kanye
'Neembongo zakaRholihlahla
Nelson Mandela'
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo MUNYE encwadini womdlalo ofundweko.
14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 23
15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 23
16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 26
17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 26
18. Ifindo Umbuzo omude 25 29
19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25
29
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2021
NSC
IRHELO LOKUQINISEKISA
Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.
ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO
ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI
OWUKHETHILEKO
A: IINKONDLO 1–4 2
(Iinkondlo ezibonweko)
A: IKONDLO 5 1
(Ikondlo engakabonwa)
B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1
BOMLOMO (Umbuzo
omude NANYANA
onemibuzo emifitjhani)
C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1
(Umbuzo omude
NANYANA onemibuzo
emifitjhani)
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2021
NSC
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.
Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.
NGIZOKWENZANJANI? – TM Mthimunye
1 Ngifik' ephasin' uyafulathela,
2 Awusakhambi nam' ibangana,
3 Ngizoyitjengiswa nguban' indlela,
4 Ngizokwenzanjani?
5 Ngangithi ngizokukhula hlanu kwakho,
6 Ngangith' indlela ngizoyitjengiswa nguwe,
7 Angisakghon' ukukubona ngawenyama,
8 Ngizokwenzanjani?
9 Ngizokwenzanjan' iphasi nalinje?
10 Ngizokubuza bani nabangasazaziko nje?
11 Mina ngiyokuba yini kabani?
12 Ngizokwenzanjani?
13 Namhlanjesi ngikuqal' eenthombeni,
14 Ngizwa ngabantu bona wawukhamba yiphi,
15 Ngizwa ngosiyazi bona wawugida yiphi,
16 Ngizokwenzanjani?
17 Namhlanjesi ngibukela zakosobantu,
18 Zekhethu ngiyaziphumbutha,
19 Bona ngizo kwamambal' anginaqiniso,
20 Ngizokwenzanjani?
Tshwaya ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le. Dzubhula bewuhlathulule
amagama akhethwe yimbongi ukuzwakalisa tjhatjhalazi lowo mmoya. Esingenisweni
hlathulula bona yini ummoya wekondlo, ngonjani ummoya wekondlo le nokobana
khuyini ikhethomagama, emzimbeni hlathulula amagama azwakalisa ummoya lowo
bese esiphethweni tshwaya ngokuphumelela kwembongi ekusethuleleni ummoya
wekondlo le. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190 kuya kwama-240. [10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
MONA –TM Mthimunye
1 Uyesabeka mona,
2 Ukhuph' ubunt' ebantwini,
3 Batjhuguluk' iimbandan' ezinganaboya,
4 Ngawe mona.
5 Maye! Mona,
6 Wenzani ngomfundisi?
7 Umenzani ummamfundisi?
8 Umzalwana yena umenzisani?
9 Emisebenzini bayalila ngawe,
10 Emasondweni ngiso leso,
11 Ngebanga lakho mona,
12 Umumbi mona uyanyenyisa.
13 Ilihlo lakho liyabulala,
14 Ihliziywakho ngeyelitje,
15 Ufunani phezu kweentamo zamakholwa na?
16 Mhlana wokuphela uyokuba yini?
17 Zayaphi iinhloni zakho?
18 Izwelo lakho layaphi?
19 Isirhawu sakho wasitjhiyaphi?
20 Ngiyakwesaba mona.
21 Sikubonil' uqaqada phezu kwekholwa,
22 Uqaqad' eenhliziyweni zabazalwana,
23 Uhlukanis' imindeni,
24 Maye! Mona!
25 Isilil' esingaka ngebanga lakho mona,
26 Indlal' engaka ebangwe nguwe mona,
27 Emaswapheleni ziyokubuzwa kuwe mona.
28 Uzoyibikela bani?
29 Kuzabe kube kunini mona,
30 Udlala ngeenhliziyo zabantu na?
31 Kuzabe kube kunini uhlukanis' imindeni na?
32 Ngiyakwesaba mon' unesihlungu.
2.1 Tlola ubukondlo OBUBILI obumunyethwe mumuda wesi-3 endimeni yoku-1
yekondlo engehla le. (2)
2.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala endimeni yesi-5 yekondlo engehla le. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2021
NSC
2.3 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi emudeni we-13
wekondlo engehla le. (1)
2.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa amagama athi,
'Maye! Mona'? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
2.5 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Abantu abanomona esikhathini esinengi abanakho ukuthaba epilweni. (2)
2.6 Coca ngommoya ozwakaliswa yimbongi ngekondlo engehla le. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
NGENAMEVA MNTWANAMI – TN Mahamba
1 Kubayini ulihlongandlebe?
2 Nakukukhalima sengidiniwe,
3 Nakukudosa ngeendlebe sengidiniwe.
4 Ngikhalime kwatjha ilizwi,
5 Nakukungizwa do!
6 Kufana nokukghadlha ilitj' edwaleni.
7 Ngikhumbula mhlazan' ubelethwako,
8 Ngathaba kwesana elincani,
9 Ngisithi ngibeleth' ingomuso lami,
10 Ngatjhwiswa kungazi,
11 Ngatjhwiswa yinjabulo,
12 Kwanjesi ngidanile.
13 Ngilala ngingakalali,
14 Ngilala ngiphenduka,
15 Nginande ngivuka ngilunguze efesidereni.
16 Ngizibuza bona ingabe uphephile na lapha ukhona?
17 Iinyembezi zizal' amehlo.
18 Umsamel' ube manzi tepu!
19 Khes' ube nendlebe,
20 Khes' ube yimvu ehle,
21 Khes' uthath' iiyelelis' ezihle,
22 Khes' ube mntwan' onehlonipho,
23 Ulahl' indlel' oyikhambako le
24 Inameva mntwanami.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2021
NSC
3.1 Tlola iinthombengqondo EZIMBILI ezisetjenziswe yimbongi endimeni yoku-1
yekondlo engehla le. (2)
3.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala endimeni yesi-3 yekondlo engehla le. (1)
3.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA okutjhiwo yindima yesi-4
yekondlo engehla le. (1)
3.4 Ucabanga bona uzakuba yini umphumela wezenzo zomntwana okhalinywa
yimbongi lo nakangaragela phambili ngalindlela aziphethe ngayo?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.5 Ucabanga bona iyini ihloso yembongi yokukhetha ukuyelelisa umntwanayo lo
ukobana afane nemvu kunazo zoke iimbandana ezikhona ephasinapha?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.6 Coca ngomlayezo esiwethulelwa yikondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
IIMBONGO ZEPILO – TN MAHAMBA
1 Ubambisene nephasi,
2 Uyindlalifa yalo,
3 Langa lokungaboni okusepepeneneni,
4 Ngubo egubuzes' iphasi njengogubudu,
5 Utakataka nozitakatakelako
6 Ulise nolisako,
7 Ukhambisana nobunjalo bezinto.
8 Ulidondolo lakho koke,
9 Ukhanya iphasi loke,
10 Ungumakhamba ananya njengenwabu.
11 Uzwana nabakuthandako nabakuzondako,
12 Uziphathe, uqale umuntu,
13 Ulayelisa kabuhlungu emuntwini,
14 Kusale isililo ngemva,
15 Kusale amatlhuwo nezondo.
16 Imihlathi nayiqoth' iindlebe ngethabo
17 Nawe wenza njalo,
18 Imihlathi nayitjhidez' iindlebe ngokudana
19 Nawe wenza njalo.
20 Nawufuna ukulayelisa,
21 Uyancengwa bona ubuye,
22 Ubuye ungabuyi,
23 Nawukhumbul' ekhen' ungoyela safuthi.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2021
NSC
24 Umngani wehliziyo yomuntu,
25 Ibanga ukhamba elifitjhani nelide,
26 Ipengu nonobangela azaziwa.
27 Pilo, uyigezi ekhamba kujame tsi,
28 Kujame ngitjho nobutjhontjhwani.
29 Unzima tshu! Awuphumbutheki,
30 Bathokoza usese senyameni,
31 Baphazima usese nabo,
32 Awubolekisanwa, awusiyipahla,
33 Unjalo nje unabakhambisani,
34 Kungajama bona nawe uyajama.
4.1 Tlola ubukondlo OBUBILI obumunyethwe mumuda wesi-5 ukuya kewesi-6
wekondlo engehla le. (2)
4.2 Ngokurhunyezweko tlola okutjhiwo yindima yesi-2 yekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.3 Ucabanga bona abantu bebazokuphila njani nangathana bebazi bona
bazokuhlongakala nini? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
4.4 Hlathulula okunqotjhwe yimbongi ngomuda wama-21 wekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.5 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombengqondo
somqondophikisana emudeni wama-25 ukusihlathululela ngobunjalo bepilo
yomuntu ephasini. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2021
NSC
IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO)
UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
NGIMTHANDILE – NV Mnyakeni
1 Ngimthandile,
2 Ngafisa ukuba naye
3 Ngamqala ngawethando,
4 Ngamfisa epilweni,
5 Ngamqala kanye nganela.
6 Ithando lakhe limraro kimi,
7 Ukuthaba kwami kukuye,
8 Izenzo zakhe ziyangithabisa.
9 Akusilijamo kuye kukufa,
10 Ipilwami sele ikuye.
11 Ngiziphe ukuhlala ngimbona,
12 Iphimbo lakhe liluju eendlebeni zami,
13 Ngikhuthazwa mamezwakhe,
14 Ngimomothekiswa zizenzo zakhe,
15 Ngimthandile kwamambala.
5.1 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala endimeni yoku-1 yekondlo le. (1)
5.2 Tlola isithombengqondo esitholakala emudeni wesi-3 wekondlo engehla le. (1)
5.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA okutjhiwo yikondlo
engehla le. (2)
5.4 Hlathulula ngewakho amagama umqondo omunyethwe magama athi,
'Ukuthaba kwami kukuye' asemudeni we-7 wekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
5.5 Ucabanga bona ungaba yini umphumela walokhu okutjhiwo yimbongi
ngamagama athi, 'Ipilwami sele ikuye' emudeni we-10 wekondlo le?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
5.6 Coca ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le. Sekela
ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2021
NSC
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZINTATHU kanye nebuthelelo
lomtlolo-ndabuko. Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo-
ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Inovela etloleke kuhle nedosa abafundi bayo bona baragele phambili nokuyifunda
beyiyokufika esiphethweni sayo ngekhamba iba namararano ahlukahlukeneko. Coca
ngerarano langaphakathi nelangaphandle elihlangana nabalingisi elitholakala enovelini
yesihloko esithi; MBALA NGUBABA bewuhlathulule nokobana umtloli uphumelele
kangangani ukusebenzisa imihlobo yamararano la ukufikisa inovelakhe esiphethweni
sayo. Esingenisweni se-eseyakho tlola ihlathululo yamararano amabili la. Emzimbeni
coca ngerarano langaphakathi nelangaphandle elihlangana nabalingisi elivezwe
enovelini le bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa
imihlobo yamararano la ukufikisa inovelakhe esiphethweni asihlosileko. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
'Sekumalanga ngifikile la ekhaya Mhlekwa. Ngibonile bona njengombana ubaba
asitjhiyile nje, nawe ungekho lapha ekhaya kunengi okungonakala. Qala umma usele
yedwa noHleziphi. Iinkomokazi neembuzikazi ezingaka bazazitjhejelwa ngubani?
Phela abantu bala eMadlangeni abayingeni into yomunye umuntu. Ngikho-ke ngibone
kungcono bona ngibuye nabentwabami ngizokuqala ifuyo kababa le.' Athi angatjho 5
njalo uMavela, uNaMtshweni abethwe livalo. Abe nengqondo yokobana kungenzeka
barhitjhane ngamagama.
Nokho kubonakale bona uMhlekwa selakhulile. Ingqondo iphelele. Angeze alwa
nomnakwabo. Into nje, uyarareka bona uzokuqala yiphi ifuyo uyise nakakhambe
alodlhele yoke into yakhe ngalendlela nje. 'Awa usebenzile mnakwethu ngokubuya. 10
Nawe ube nomma lo, eduze. Ukghone ukumbona bona ulala njani, avuke njani?
Kwefuyo khona, ngathi akusinjengombona ucabangile mnakwethu. Phela lezi
iinkulumo engizitjelwa ngumma, ungathi ziyaphambana nalokhu okuvezako. Kghani
nginamala mma?' kubuza uMhlekwa ahlezi phasi, hlanu konina.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2021
NSC
UMavela uhlezi lapha esitulweni ebekahlezi kiso izolo ebusuku. Basahlezi njalo 15
baphethe ezikulu, uHleziphi nomrharibakhe, umkaMavela bangene. Omunye ulethe
ukudla, omunye uphethe itiye. Bafike bahlale nabo umndeni uphelele. Nabentwana
bakaMavela beze nabo bazokuditjha nogogwabo.
'Mntwanami khona kuliqiniso bona uyihlo ukhambe abethele iinkhonkhwani ezibudisi
kilomuzi.' Kuphendula uNaMtshweni anqophise kuMhlekwa. 'Niyayibona bentwabami 20
imithetho yesikhuwa vane sithi mihle, ilungile ayinatshele kodwana nasele ivundla
hlangana nekambiso yemikhuba namasiko wethu ngalendlela, ivama ukuba yimbijo
ngemathunjini. Qalani, ngokwesiko ilifa lendoda lisalela abentwabayo. Lisala lilawulwa
lizibulo njengombana uMavela atjho nje kodwana ngesikhuwa kufuze uje ulilawula
usaphila. Uthi ungalala lisale lisebenza ngendlela owatjho ngayo usaphila. Lisale 25
lilawulwa mthetho, wena ungasekho.' Ukhuluma nje uNaMtshweni uzwela
abentwabakhe ababila kangaka ngepahla kayisabo. Asakhuluma njalo, uMhlekwa
azizwe aba nesiqunto ehliziyweni.
'Nasele kunje-ke mma, ngibona ungathi ngizokulayelisa emsebenzini umnyaka ozako
lo. Indaba le ifuna umuntu ayijamele ngeenyawo. Nami ngizokubuyela esikolweni, 30
ngizokukghona ukudobha wami amaqatha elifeni lakababa,' kutjho uMhlekwa. 'Nami
mma ngizokubeka phasi yoke into. Ngidle lami ilifa ngendlela leyo ubaba asihlelele
yona,' kwembesa uHleziphi phezulu. 'Niqinisile vele mrharibo. Ubaba nasele atjhwile
bona yidlani ngalo umhlathi, akunangenye indlela,' kufakaza uNaKabini umkaMavela.
Uyabona mina mma, ubaba ngamtjela asaphila bona into yesikolo iyangidondisa. 35
Ngamtjela pha, emehlweni. Namhlanje nakutlhogeka bona sitlhage ukube usitjhiye
nelitho esingalilela kilo, akukazokukhamba ngendlela. Leyonto izosingenisela
ngamanaba kumbi. Ngitjho nabezimu abakazoyithanda lento eyenziwa ngubaba.
Sizokugula sibulawe malwele, sirholophale, neenkonyanezi zigcine zife zoke nje. Mma,
uthi ungizwa kuhle nje? Mina wami umbono kukobana uMhlekwa banoHleziphi balise 40
ukuzitshwenya ngendaba yeenkolo.
[Ikhasi 37–39]
7.1 Tlola amabizo wabentwana bakwabo kaMavela avezwe etheksthini
engehla le. (2)
7.2 Kuthiwa uBongwe ubulewe yini ngokuya ngalokhu okwakhulunywa babantu
ebeze emngcwabenakhe? (1)
7.3 Hlathulula ngephuzu ELILODWA iimbaya zefuyo kaBongwe bona bezinjani. (1)
7.4 Ngokurhunyezweko tlola isizathu sokufuduka kwakaMavela abuyele ekhabo
ngokuya kwetheksthini engehla le. (2)
7.5 Tlola ikambiso yesintu ekufuze ilandelwe emayelana nokwabiwa kwelifa lokha
nakuhlongakele unomzana wekhaya. (1)
7.6 Ngokurhunyezweko tlola ngamaphuzu AMABILI okuvezwe mtloli
esingenisweni senovela le okusitjela bona abantu beMadlangeni bababantu
abasawalandelako amasiko. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2021
NSC
7.7 Hlathulula ngephuzu ELILODWA bona umtloli umveze amumuntu onjani
uBongwe esingenisweni senovela le. (1)
7.8 Ucabanga bona ngikuphi okwaba sisusa serarano enovelini le? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
UBongwe bekayindoda ehlakaniphileko. (2)
7.10 Isenzo sakaMavela sokobana afune ukuthengisa iinkomo zakayise
ayokuthenga ikoloyi ukube nokuthatha wathathelwa nguyise sisitjelani ngaye?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.11 Hlathulula ngephuzu ELILODWA umhlobo werarano ovela etheksthini
edzujulwe ngehla. (2)
7.12 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusebenzisa ummeli womuntu
onzima onguDladla asebenza nommeli womuntu omhlophe onguJanson
enovelini le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.13 Coca ngokukholweka kommongondaba wenovela le. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
7.14 Tshwaya ngesifundo osithole ngomlingisi onguMavela. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (1)
7.15 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa siphetho senovela le. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
UKHOLIWE – N Skosana
Inovela etloleke kuhle nedosa abafundi bayo bona baragele phambili nokuyifunda
beyiyokufika esiphethweni sayo ngekhamba iba namararano ahlukahlukeneko. Coca
ngerarano langaphakathi nelangaphandle elihlangana nabalingisi elitholakala enovelini
yesihloko esithi; UKHOLIWE bewuhlathulule nokobana umtloli uphumelele kangangani
ukusebenzisa imihlobo yamararano la ukufikisa inovelakhe esiphethweni sayo.
Esingenisweni se-eseyakho tlola ihlathululo yamararano amabili la. Emzimbeni coca
ngerarano langaphakathi nelangaphandle elihlangana nabalingisi elivezwe enovelini le
bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa imihlobo
yamararano la ukufikisa inovelakhe esiphethweni asihlosileko. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UKHOLIWE – N Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
'Kholi, ucabangani ngekusasa lakho, ufuna umuzi onjani?' Umbuzo lo wamrara
uKholiwe kodwana wawuphendula kwangasuthi kade awulindele. 'Ngifuna umuzi
omuhle.' Wakhuluma uKholiwe angakamqali nokumqala uZondani. UZondani nalapho
wamudla unembeza, phela kuhlehle akabuzi ngomuzi, ubefuna ukwazi bona uKholiwe
ufisa ukuba nendoda enjani. 'Uyabona mnakwethu, lento ongibuza yona ngeyami, 5
ngamanye amagama ngekwami ukwazi bona ngifuna ukuba nendoda enjani.'
UZondani wathukwa wapheze wawa. Phela uthuswa kubona uKholiwe kwangasuthi
ufunda lokho okusehlizyweni yakhe.
Nokho waphatheka kumbi ukuzwa nokubona uKholiwe angakazimiseli ukumvulela
isifuba sakhe, akakazimiseli ukumtjela lokho okumunyethwe yihliziyo yakhe. Kuthe 10
asakhamisile uZondani kungaphumi lizwi waragela phambili ngesibindi esikhulu
uKholiwe. 'Mnakwethu, njengombana womele ukwazi engikucabangako nje,
ngizakutjela. Mina ngifuna umuntu omaziko uZimu, okukhulu kunakho koke ngifuna
umuntu ofundileko. Esikhathini sanje ifundo iqakathekile. Nawungakafundi angeze
wathola imali, nawungatholi imali angeze wadla, nawungeze wadla angeze waphila.' 15
'Kodwana mina ngibona ukukholwa kungcono kunokufunda, phela ungakhohlwa bona
singabakhambako ephasinapha. Kufanele silungisele izulu kunephasi,' nguZondani
okhombisa isiqiniseko salokho akutjhoko.
'Ngiyakwizwa kodwana kufanele wazi bona nasingafundiko sizokutlhaga, uZimu
akafuni sitlhage.' UZondani wahlabeka. Phela yena akakafundi. Ngikho aphatheka 20
kumbi kangaka nakuphathwa ifundo khulu kunekolo. Ngokwefundo uZondani
wazigcinela ebangeni lesithathu. Nakho lapho wafika ngokusunduzwa. Phela ihloko
yakhe iqinile. Wayegade angazwisisi lula nakafundiswako. Abotitjhere besele bamazi.
Bebathi bangaqeda ukufundisa bambizele ngaphandle bamhlathululele ngconywana.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2021
NSC
Okurarako kukuthi nawungamaziko uZondani wawungeze uwuvale umlomo ngomsana 25
olalela nohlakaniphe kangaka. Lokha nawufundisako uzombona athulile, avuma
ngehloko okutjengisa bona uzwisisa khulu. Umraro uvela lokha nakutlolwa iinhlahlubo.
Ngendlela aphendula ngayo imibuzo angeze watjho bona nguye. Akaphenduli
okubuzweko kodwana utlola okuseqadi kwalokho okubuzweko.
UZondani waphelelwa lithemba, wezwa kuhlengezela iinyembezi emehlweni. 30
Wasikima ngaso isikhatheso waya ngendlini yokuphumela wabona bona ubhalelwe.
Uthe nasele abuyela ngendlini wafumana uKholiwe sele ajame ngeenyawo athi
uyakhamba. UZondani wamphekelela ngehliziyo ebuhlungu. Akhange amfikise kude,
wabuyela emuva.
[Ikhasi 32–33]
9.1 Tlola iimbongo zabotitjhere ABABILI ebegade bafundisa esikolweni lapho
bekufunda khona uKholiwe. (2)
9.2 Ngokurhunyezweko tlola ipendulo uKholiwe ayinikela uZondani nakambuza
bona ufisa ukuba nendoda enjani. (2)
9.3 Tlola amagama weembhedlela ebegade zilapha abalingisi abalandelako
enovelini le:
9.3.1 UZondani (1)
9.3.2 Unina kaZondani (1)
9.4 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA isigameko esifihlelwe uMuzi
kodwana abafundi benovela le basazi. (2)
9.5 Hlathulula isehlakalo esibumba irarano langaphandle elihlangana nabalingisi
esenzeka lokha umkaSipho, uSarah nakangena ngakwakhe afumana uSipho
asingathe uKholiwe. (2)
9.6 Madanisa isizinda sendawo yeVlaklaagte No. 2 nesizinda sendawo
yeMamelodi lapho uKholiwe ebekahlala khona nakafunda eVista. (2)
9.7 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esibumba isisusa serarano enovelini le?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
9.8 UKholiwe watjelwa bona ngaphambi kobana ayokuthoma ukufunda eVista
kufanele atlole ukuhlolwa okubizwa bona yi-entrance test ngeLimi lesiNgisi.
Ucabanga bona yini ihloso yeenkolo zamaZiko aPhakamileko wezeFundo
yokutlolisa abafundi isihlahlubanesi ngaphambi kobana babamukele
ngokupheleleko? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
9.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Isizathu esenza umuntu azibulale njengoKholiwe banoZondani kusuke
kukutlhoga isekelo ebantwini atjhidelene nabo. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2021
NSC
9.10 Ucabanga bona isenzo sakaKholiwe sokwala ukuthandana notitjhere
ebegade amfundisa sisitjelani ngesimilo sakaKholiwe? Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (1)
9.11 Ucabanga bona umtloli ulinga ukusidlulisela muphi umlayezo ngokusethulela
uKholiwe amntazana omuhle nokhula afunwa masokana amanengi kodwana
yena angawavumi akhethe ukuragela phambili nefundwakhe? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.12 Coca uveze amazizwakho ngesenzo sakamkamfundisi sokuleya amala
kuZondani bona uKholiwe umhloyile begodu akamfuni nalapho akhambe
khona. (2)
9.13 Coca ngommoya ozwakaliswa sisenzo sakaSipho sokuyokuvakatjhela
uKholiwe ekhabo eVlaklaagte No.2 ngaphambi kobana atjhade. (2)
9.14 Coca ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni umlingisi onguSipho ukufikisa
inovela le esiphethweni asihlosileko. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
UBONAKELE – M Sikosana
Inovela etloleke kuhle nedosa abafundi bayo bona baragele phambili nokuyifunda
beyiyokufika esiphethweni sayo ngekhamba iba namararano ahlukahlukeneko. Coca
ngerarano langaphakathi nelangaphandle elihlangana nabalingisi elitholakala enovelini
yesihloko esithi; UBONAKELE bewuhlathulule nokobana umtloli uphumelele
kangangani ukusebenzisa imihlobo yamararano la ukufikisa inovelakhe esiphethweni
sayo. Esingenisweni se-eseyakho tlola ihlathululo yamararano amabili la. Emzimbeni
coca ngerarano langaphakathi nelangaphandle elihlangana nabalingisi elivezwe
enovelini le bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusebenzisa
imihlobo yamararano la ukufikisa inovelakhe esiphethweni asihlosileko. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UBONAKELE – M Sikosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI C
UNaMndebele wazizwa sele aphelelwa mamandla wokusebenza kodwana akhange
akhombise ebusweni bakhe bona kukhona isilonda esimgoma ngehliziyweni imini
nobusuku. Ngelinye ilanga uNaMndebele wezwa ngeNdiya selimbiza. Ibizo leNdiya
nguNomzana uFoos, ukosikazi wakhe yena ibizo lakhe nguJubi. 'Maria, Maria! Mina
funa khuluma nawe. Wena iza lapha!' kwatjho uFoos. 5
'Ingabe selangibizelani unomzana lo? Selazongitjela bonyana umsebenzi uphelile?
Ngaze ngakubona okukhulu! Kungcono ngikhambe ngiyokuzwa.' UNaMndebele
aphume aye ngapha kurhuwelela uNomzana uFoos.
'Sengifikile nomzana.'
'Mina bona wena hayi jabulile, yini lo ndaba?' 10
'Awa akukho okungithusileko nomzana indaba nje kukobana unomzana ungibiza nje
ngisagoma. Njeke …'
'Yena lungile Maria. Mina nalomfazi kamina, Jubi, bonile wena sebenza kahle sterek.'
'Ngiyathokoza ukwizwa amazwi afana nalawa nomzana.'
'E … Manje mina bonile yena muhle lomsebebenzi mina nika wena lo extra money. 15
Mina fakela wena lo R20,00. Yena lungile Maria ne?'
'Imali enengi kangaka nomzana!' Kumthuse khulu lokhu akuzwako uNaMndebele.
'Angazi bona ngingathokoza ngani kilokhu okukhulu kangaka eningenzela khona
nomzana.' Iye kuliqiniso bona imali yakaNaMndebele khabe izakukhutjhulwa kodwana
yena lokho khabe kufana nokuthunuka isilonda esimile ehliziyweni yakhe. Isilonda 20
sekumbulo nethando lomndenakhe. Phana imali enengi kangaka le azayifumana lapha
uzakwenzani ngayo ngombana ukudla nezambatho akakuthengi. Ukufumana ngesihle.
Aphela amalanga, iinyanga neminyaka. UNaMndebele ngokuya kweminyaka,
kwabonakala bonyana seyindala intombi. Kodwana uyazi bonyana kuhle kusitjhiwo
bonyana eJwanasbhege kuluphala othandako. Kwabanjalo nakuye uNaMndebele. 25
Bewungafunga bonyana akhange atjhade soloko kwaba nguye kodwana nawungavula
ihliziyo yakhe ubone lokho ekuthweleko, bewungekhe wathanda bonyana ungaba
nguye.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2021
NSC
Kwathi ngobunye ubusuku uNaMndebele alele ngekamurweni, wafikelwa libhudango.
Laba nje ibhudango lakhe. 30
'Nguwe lo osele unje Bonakele? Sewukhule kangaka? Uphi uyihlo ndodana?' kwabuza
uNaMndebele kuBonakele abhudanga.
'Mma ngize lapha kuwe ukuzokubikela ngobaba,' kwatjho uBonakele.
[Ikhasi 46–47]
11.1 Tlola amagama wabantu egade basetjenzelwa nguNaMndebele ngokuya
ngetheksthi engehla le. (2)
11.2 Ngisiphi isilonda egade sidla uNaMndebele ngokuya kwetheksthi engehla le? (2)
11.3 Hlathulula ubujamo uBafunani azithola angaphasi kwabo lokha
nakazakulemuka bona mbala uzithwele ngokweqiniso. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
11.4 Ngokurhunyezweko tlola indlela uBonakele egade sele aphathwa ngayo
kwabo ngesikhathi ahlala noyise banomanakhe. (2)
11.5 Tlola umhlobo womdlalo egade udlalwa nguKiller eDaveyton. (1)
11.6 Hlathulula isenzo ESISODWA esenziwa nguMbuyiseli esikhombisa bona
umumuntu onetjhejo ebentwaneni. (1)
11.7 Ucabanga bona isenzo samaNdiya ebekasetjenzwa nguNaMndebele
sokumbiza ngegama lakaMaria ekungasiligama lakhe lamambala sisivezela
bona bebaphila ngaphasi kwasiphi isizinda sesikhathi? Sekela ipendulwakho
ngephuzu ELILODWA. (2)
11.8 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela uBonakele
ahlangabezana neentjhijilo ezinengi kangaka ngaphambi kobana abuyelane
nomndenakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.9 Hlathulula bona isenzo sakaMahlangu sokuthatha iiyeleliso zakaSgwadi bona
akakhambe ayokufuna umndenakhe ukuze abalekele ilaka labezimu simveza
amlingisi onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.10 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Ukuhlukana kwababelethi bakaBonakele kwaba nomthelela omuhle
epilwenakhe. (2)
11.11 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusebenzisa umlingisi
onguBonakele bona alwe ipi yephasi kezeendubulo noDuke Hudson enovelini
le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.12 Tshwaya ngommoya ozwakaliswa siphetho senovela yesihloko esithi,
UBONAKELE. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
11.13 Coca ngesifundo esisithola ngesenzo sokukhamba kwakaNaMndebele
emzinakhe ngebanga lokutlhoriswa nguMahlangu. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
11.14 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ekusivezeleni uBafunani anezenzo
ezikhambelana nengemuva lesizinda akhulele ngaphasi kwaso.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2021
NSC
UBUKGHWARI BOMLOMO
IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
Ubukghwari bomlomo busebenzisa isithombengqondo sesingathekiso esikhathini
esinengi ukungathekisa abalingisi; izehlakalo nokhunye. Akhe ucoce ngobuqiniso
besitatimende lesi ngokuqalisa enolwaneni yesihloko esithi, UMABOMVANA
NEPUNGUTJHA' kanye 'NEEMBONGO ZAKAMAKHOSOKE WESIBILI' udzubhule
iimbonelo ezivela kiyo inolwana le neembongweni ezivezwe ngehla ukusekela
ipendulwakho. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini isingathekiso,
abalingisi nezehlakalo bese emzimbeni udzubhule iimbonelo ezivela enolwaneni
neembongweni ezingehla bewuhlathulule bona kungathekiswe ini nani. Esiphethweni
tshwaya ngobuqiniso besitatimende esivezwe ekuthomeni kombuzo lo. Amagama
ozawasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
13.1 'ABANTU BAKWAMTSHWENI NEBAKWAMATJHIYANA' – MD Jiyane
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
Kwasukasukela!
Cozi!
Ngelinye ilanga ikosi yabiza imbizo ekulu. Embizweni le ikosi yatjela abantu
bayo bonyana bathome ukuthalathala emasimini ngombana izulu likhe
lafefeza. Abantu badoswa ngendlebe bonyana bangathomi bafake 5
abakutjalileko endeni nasele kuvuthiwe ikosi ingakalumi. Abantu babuyela
emakhaya basetjisa amezwi abawatjelwe yikosi.
Kwathonywa-ke, kwayenywayenywa, unombhenyani wabindwa lithuli
kulinywa. Kwathi lokha nakuqalisiswako kwafunyaniswa bona kukhona
idlanzana labantu eliphambana newahlo ngombana kungeze kungayiwa 10
ngahlanye kungasimanzi. Imiqwana yabantwaba yasonga imikhono yadosa
imilomo yaba ngaka. Yakhamba ibhiqa itjala nomonyani emphakathini. Inengi
labantu laragela phambili nokusebenza.
Kwakhamba kwakhamba amabele athoma ukuvuthwa emasimini. Kwathi
angakabiphi sathoma isiqhenyanesa esinganamikhono ukuba litshwenyo. 15
Sakhamba sikhukhutha ebusuku siyokweba amabele emasimini. Iphango
labe seliziphe amandla. Kwakuthi nawuthuka uwela phezu kwaso ungakatjheji
ulengelwe mumutja namkha isidorobho, uqedelelwe ngeentonga ezazihlala
zihlonywe emadinini.
Ngokukhamba kwesikhathi ikosi yawizwa ummoya lowo omumbi wokuphela 20
nokubulawa kwabantu baphaliselwa amandla. Ikosi yathumela umlayezo
wokuthi soke isiqhenyana leso sifuneka emtjhade ngokukopheza kwelihlo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2021
NSC
Sathi bona sizwe ngabosizwile bona siyafuneka komkhulu begodu
sizokujeziswa kabuhlungu sadla phasi. Phela sasigome amabele ikosi
ingakalumi. Saphapharerha njalo sayokubhaca emahlathini, eentabeni 25
nemarharheni. Kwakhutjhwa amabutho emtjhade bonyana ayobazuma. Afuna
kiyo yoke indawo kodwana do ukubathola.
Ikosi yaphuma ngokwayo ikhambisana neenduna zayo kwanqotjhwa
ngancangapho iinlelesi zitjhinge khona. Yathi ikosi nayibona bangatholakali
abantu labo, yafese yakhomba ngomhlalandlini ngehlangothini lapho kuthiwa 30
basithele khona. Ngokukopheza kwelihlo bathi ve emarharheni nemahlathini
bathi tshi. Abanye barhunyela baba bafitjhani. Kwabopheka amalimu
babhalelwa kukhuluma. Kusese njalo ikosi yaphenduka yabuyela ekhaya.
Amasela asala athe rhiya phasi kuziintutwana. Bathi nabathi phapha
bazibona sebabhunubhunu. Ekukhambeni kwesikhathi ngebanga lokuhlala 35
emahlathini bavuthelwa mumoya namakhaza kwathoma kwaqina isikhumba,
uboya bakhula bavala umzimba woke kwasala ubuso. Iintonga, nemitja
kwaphekghuka kwathi dlha emahlalweni kwaba msila. Qhiqhiqhi bathoma
ukukhamba ngezandla neenyawo, bahluleka ukukhamba njengabanye abantu
bagagayila. Ukukhuluma kwathi tshu baphetha ngokubhodla. Abafazi 40
bakhona baba nemirepherephe nemiphaqaphaqa yamabele.
Nasele kuhlalwa phasi kufunisiswa bona isiqhema lesi esilitshwenyo kangaka
ngisiphi, kwatholakala bona ngabanye babantu bakwaNdala
nebakwaMatjhiyana. Kwathiwa ngombana abasafani nabanye abantu begodu
bazikhuphile esitjhabeni bazokubizwa ngokobana ziimfene neenkghabu. 45
Abantu bakwaNdala kwathiwa ngibo abalitshwenyo khulu ngombana
bebadosa phambili nakwetjiwako.
[Ikhasi 77–79]
13.1.1 Tlola igama lendawo lapha ikosi eyayokuthakela khona ubhutjhulo
nomhlalandlini egade ihlala iziphethe. (1)
13.1.2 Tlola OKUKODWA okwakwenziwa babantu egade bangafuni
ukulalela bebanyefule umbuso wekosi njengombana sivezelwe
etheksthini engehla. (1)
13.1.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA ummongo
wembizo eyayibizwe yikosi ngokuya kwetheksthi engehla. (2)
13.1.4 Hlathulula okwakwenziwa lidlanzana labantu egade liphambana
nemiyalo yekosi nekugade kuhlunguphaza abahlali bendawo.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.1.5 Ucabanga bona umtloli unqophe ukusifundisani ngenolwana le?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.1.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO
IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa kilokhu
okwenziwa maSewula Afrika ebantwini bakezinye iinarha abahlala
enarheni yekhethu le.
Izenzo zedlanzana labantu egade lingafuni ukulalela enolwaneni le
zingafaniswa nalezo ezenziwa maSewula Afrika namhlanje. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2021
NSC
13.1.7 Hlathulula iqhinga lokuvezwa kwabalingisi elisetjenziswe mtloli
wenolwana le ukusivezela umlingisi oyikosi. (2)
13.1.8 Coca ngommoya ozwakaliswa sisenzo samahlongandlebe
akhulunyiswa etheksthini engehla le sokwebela abantu amabele
besidle ikosi ingakalumi. (1)
13.1.9 Ingabe isenzo sekosi sokobana ikhombe abantu ngomhlalandlini
nofana ngobhutjhulo bese bayarholophala abanye bebahlongakale
siyavumeleka nofana asivumeleki? Sekela ipendulwakho
ngephuzu ELILODWA. (2)
KANYE
13.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
IIMBONGO ZAKARHOLIHLAHLA NELSON MANDELA – MA Mahlangu
1 UNelson Mandela yingorho eyafakwa esikhungweni
2 Yavalelwa iphasi loke lanyenya,
3 Ladana kwanga kuvalelwe uZimu.
4 Ikunzi' ibhodl' ekampeni ivalelwe
5 Abelusi nabavaleli bathukwa kwathukwa uHendrik Verwoerd
6 Kwathukwa kanye noJohn Voster,
7 Wayisusa eRobben Island wayivalela ePolsmor,
8 Yabhodla kwadengezela uBotha wehla esihlalweni,
9 UDe Klerk wathi asafika wayivulela.
10 Abanye bathi bayibona bayimbuluzela
11 Kwambuluzel' iWit wolf kwabamhlophe,
12 Yandlondlobala yadlokoma
13 Kwambuluzel' i-Conservative khona
14 Ngakhona kwabamhlophe.
15 Usehla senyuka nephasi ngenca yokwendlalela
16 Ihlalakuhle yabanzima nabamhlophe,
17 Mina ngizwe bamkhomb' eNgilandi kweliphetjheya
18 Ngezwa bamkhomb' e-Amerika.
19 Ngizwe bamkhomb' eRussia embusweni we-socialism.
20 U-Comrade Rholihlahla Nelson Mandela
21 Yimbandulo eqinileko enamandla
22 Iyakwazi ukubandula ikululeko
23 Edwaleni elibukhuni lebandlululo lasaphazeka.
13.2.1 Tlola igama lomdosi phambili wezombanganarha owavulela
uNelson Mandela esikhungweni ngemva kokwehla kwakaBotha
esihlalweni. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2021
NSC
13.2.2 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe yimbongi
emudeni wesi-3 weembongo ezingehla. (1)
13.2.3 Ngokurhunyezweko tlola bona ngokuya kwendima yesi-3
yeembongo ezingehlezi kuthiwa kubayini uRholihlahla Nelson
Mandela bekehla enyuka nephasi. (2)
13.2.4 Hlathulula ngewakho amagama bona indima yesi-4 yeembongo
ezingehlezi isitjelani ngengorho ekhulunyiswako le. (2)
13.2.5 Ucabanga bona ukubhodla kwekunzi ekhulunyiswa yimbongi
endimeni yoku-1 yeembongwezi kuhlathulula ini? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.2.6 Ngokubona kwakho ungathi imiphumela yalokho okwakulwelwa
nguRholihlahla Nelson Mandela iyabonakala nofana ayibonakali?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2021
NSC
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI,
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi
EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Abatloli bemidlalo nabatlola imidlalwabo basethulela isithombe esipheleleko
sengemuva nesizinda umdlali othileko akhulele ngaphasi kwaso nekuyinto elawula
indlela abadlalaba abaziphatha nabenza ngayo izinto. Coca ngokukhambelana nofana
ukungakhambelani kwezenzo nengemuva nesizinda sabadlali abalandelako:
uMbulawa, uVenter noTjhili, bomdlalo wesihloko esithi; IBHUDANGO LAMI.
Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini izenzo, ingemuva kanye nesizinda
sabadlali, emzimbeni coca ngokukhambelana nofana ukungakhambelani kwengemuva
nesizinda sabadlali ababalwe ngehla uzimadanise nezenzo zabo bese esiphethweni
utshwaye ngokuphumelela komtloli ekunikeleni abadlali bakhe izenzo ezifanele
ingemuva nesizinda sabo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
(Ngephunyaneni kwaTjhili kuditjhe uNaNtuli nendodanakhe enguMbulawa.)
NANTULI: (Uyapheka.) Mbulawa ndodana, sele litjhingile ilanga kodwana uyihlo
akabonakali.
MBULAWA: (Uphethe iincwadi zakhe zesikolo uyafunda.) Kanti uyephi ubaba mma?
NANTULI: Usaye kwaMathumbu. 5
MBULAWA: (Uyahleka.) Kanti ibizo elithi Mathumbu walifumana njani uVenter mma?
NANTULI: (Naye uyahleka.) Bekanamathumbu amakhulu lokha nakasese
msanyana.
MBULAWA: Kanti umazi asese msana mma?
NANTULI: (Ubonda umratha.) Iye, phela safika lapha aneminyaka emibili. 10
MBULAWA: Kutjho bona nafika kusaphethe uyise kaMathumbu mma?
NANTULI: Iye kunjalo ndodana. Phela uyise bekalungile angafani noMathumbu nje.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2021
NSC
MBULAWA: UMathumbu yena uyabandlulula begodu akanandaba namalungelo
wabanye abantu. Ngikho ngifuna ukuba mjameli wamalungelo wobuntu
nje. 15
NANTULI: (Uyahleka.) Phela thina sele silijayele ibandlululo ndodana. (Kuzwakale
umdumo wekoloyi ejamako ngaphandle.)
NANTULI: Kunekoloyi edumako ngaphandle ndodana. Akhusuhlole mhlamunye
balethe uyihlo.
MBULAWA: (Aphume ahlole.) Nangambala nguye mma. (Usese ngaphandle.) 20
TJHILI: (Ngommoya opholileko.) Besele nirarekile na ndodana?
MBULAWA: (Uyahleka.) Iye baba.
(Bangene ngendlini bobabili.)
NANTULI: (Umnikela amarhewu.) Ukhambe njani baba?
TJHILI: (Usela amarhewu.) Ngikhambe kuhle kosikazi. Nanyana izinto 25
zingangikhambeli kuhle nje.
NANTULI: (Ngokurareka.) Kanti bekakubizelani uMathumbu baba?
TJHILI: Usangibizele indaba leya akhe wangibizela yona ngaphambilini. Ngitjhi
indaba yomuntu ongangisebenzela iplasi.
MBULAWA: (Avale iincwadi zakhe zesikolo.) Usakubuza indaba yeveke 30
egadungileko nagadesi baba?
TJHILI: (Ngommoya ophasi.) Iye ndodana.
MBULAWA: (Ngokutshwenyeka.) Kutjho bona akanandaba nokurholophala kwakho
baba?
TJHILI: Anjalo amakhuwa weplasini ndodana. Umuntu amthanda asaphilile, 35
nasele arholophele ayamjikela.
UMBULAWA: (Ngokutshwenyeka.) Ngikho ngifuna ukufundela ukuba mjameli
wamalungelo wobuntu baba. Ngisola zonezi mina.
NANTULI: Niswaphelise ngokuthini ekulumeni yenu baba?
TJHILI: Phela ufuthumele kumbi uMathumbu nangimazisa bona 40
ngisengakamfumani umuntu ongangisebenzela iplasi.
MBULAWA: Phana bekakunikele iveke eyodwa bona ufumane umuntu
ongakusebenzela baba?
TJHILI: Kunjalo ndodana begodu ngilingile ukumbawa bonyana angiphe elinye
ithutjana wala. 45
NANTULI: (Ngokutshwenyeka.) Ngamanye amezwi kutjho bonyana sizokuqothwa
eplasinapha baba?
[Ikhasi 3–4]
15.1 Ngokurhunyezweko tlola bona uMathumbu uhluke njani kunoyise
obekaphethe iplaseli ngaphambilini ngokuya kwetheksthi engehla le. (2)
15.2 Tlola igama lomdlali ovezwe njengehlanganisa emdlalweni lo. (1)
15.3 Ngokurhunyezweko tlola ummongo wekulumo eyaba khona phakathi
kwakaTjhili banoVenter esethulweni somdlalo lo. (1)
15.4 Tlola amatshwayo AMABILI akhombisa bona indaba le ithoma ukwenzeka
endaweni eliplasi. (2)
15.5 Tlola isizathu esenze uMbulawa agcine sele afuna ukufundela ukuba mjameli
wamalungelo wobuntu ngokuya kwetheksthi engehla le. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2021
NSC
15.6 Tlola isinghonghoyilo ESISODWA kileza ezintathu ezavezwa ziinsebenzi
ezililutjha eplasini lakaVenter esibonakala singathikamezi ifundo yazo. (1)
15.7 Hlathulula isenzo esenziwa nguMathumbu esikhombisa bona umumuntu
ongazwelani nabantu abaqalene neentjhijilo epilweni. (2)
15.8 Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo isitatimende
esilandelako:
UMbulawa wapheze wabulawa nezinye iimbotjhwa zombanganarha
nazidunyuzelwa ehlathini, leli liqhinga lokuveza umlingisi …
A ngezenzo.
B ngelembatho.
C ngebizo.
D ngokuhlathululwa mtloli. (2)
15.9 Ingabe mhlobo bani werarano elibunjwa sisehlakalo sokobana kufunyanwe
iincwadi zehlangano yezombanganarha egade sele yavalwa umlomo elawini
lakaMbulawa? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
15.10 Ingabe umtloli bekalinga ukusethulela muphi umlayezo ngokusivezela
uDumako asithi umsebenzi wesipholiseni akasawuthandisisi ngombana
kunebandlululo kodwana sekasebenza ngebanga lokobana ufuna ukondla
umndenakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.11 Ingabe ngikuphi okwenzeka emdlalweni lo okubonakala kusenzeka
esikhathini sanje? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
15.12 Nange ungaba mqatjhi erhwebeni elithileko ucabanga bona ngikuphi
ebewungakwenza ukukhandela bona iinsebenzi zitjhagale/zinghale
umsebenzi njengombana iinsebenzi zeplasini lakaVenter zisenza?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.13 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomdlali onguMbonani owazifumana
sele avuvuke umlomo ngebanga lokubetjhwa ngamagade ziinsebenzi
ezililutjha lokha nazinghala umsebenzi ziyokuhlala bufukama kwaMasuku?
Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (1)
15.14 Ngokuya komdlalo lo ingabe isehlakalo sokubulawa kweembotjhwa
zombanganarha ngokudunyuzwa mapholisa bezenjelwe khonapho
siyakholweka nofana asikholweki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
ELILODWA. (2)
15.15 Coca ngendlela umtloli asebenzise ngayo umdlali onguVenter
ekuphumeleliseni ummongondaba womdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Abatloli bemidlalo nabatlola imidlalwabo basethulela isithombe esipheleleko
sengemuva nesizinda umdlali othileko akhulele ngaphasi kwaso nekuyinto elawula
indlela abadlalaba abaziphatha nabenza ngayo izinto. Coca ngokukhambelana nofana
ukungakhambelani kwezenzo nengemuva nesizinda sabadlali abalandelako: uNzunza,
uManala neKosi uMusi bomdlalo wesihloko esithi; UMBANGO KANZUNZA
NOMANALA. Esingenisweni se-eseyakho hlathulula bona yini izenzo, ingemuva kanye
nesizinda sabadlali, emzimbeni coca ngokukhambelana nofana ukungakhambelani
kwengemuva nesizinda sabadlali ababalwe ngehla uzimadanise nezenzo zabo bese
esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekunikeleni abadlali bakhe izenzo
ezifanele ingemuva nesizinda sabo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI G
(Emva kobana ikosi ikhambe, uTjhaba noMbangwa bayathokoza.)
UMBANGWA: Ngikhumbula amagama wakho mhlana sisehlathini kwaMnyamana.
UTJHABA: Kanti ukhumbula izinto zakade kangaka? Kambe kwakungathi
ngisisangoma esibhula ngehloko.
UMBANGWA: Wakhuluma njengomuntu olayelisako kodwana wawungalayelisi. 5
Ngangingakholwa ngangithi ususa isizungu ngombana siphume
ubuzimba bombuyalize. Namhlanje ngisele ngikhamisile ngalokho
owangitjela khona.
UTJHABA: Kubudisi khulu gadesi, qala isitjhaba soke sirhurhulwe nguNzunza.
Kungakho namhlanje ikosi ikhalima nje iyabona bonyana siyakhamba. 10
Sikhamba sirhurhuleka kuhle kwamabibi nakathathwa lizulu.
UMBANGWA: Ngibonile bona ikosi itshwenyekile emmoyeni begodu nepilo yayo
ayisiyihle. Ngidlumbana bonyana itshwenywa bujamo lobu esikibo
namhlanje.
UTJHABA: Bengithi kubonwa ngimi ngedwa lokho, nawe nawukubonileko kutjho 15
bona bengingaboni umnono webusuku.
UMBANGWA: Kungaba mnono webusuku njani izinto zibutjhigama kangaka?
Kwenzeke izinto ezinengi khulu ngesikhathi esifitjhani. Idzinyani lesilo
lithe lisacabanga ngobukhosi obudzwebulwe ngukholo kwavela
umraro wokucima kwelanga. Lokhu kumenze waphelelwa bewomelwa 20
mamathe.
UTJHABA: Okumtshwenya khulu kukobana uNzunza ukhambe nabantu abanengi
ngombana lo kaMasoka Sigwegwe. Ikhibe bekungasibugwegwe lobu
ngabe imiraro ekhona le ayikho.
UMBANGWA: Uqinisile mngani nangathana bekungasisigwegwe nje ngabe mhlambe 25
izinto azisibutjhophori kangaka. Ubugwegwe lobu bubangwa buzimba
lobu obuphunywa imihla namalanga.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2021
NSC
UTJHABA: Kwanga ungalibuyelela lelo. Koke lokhu butjhapha begodu
kungakayeleli kwakaManala ngombana ulibele kuphuma ubuzimba
ayokufuna iintaka kanti abanye bathapha iliju. 30
UMBANGWA: Nokuthi uNzunza agabe ngobukhosi kungebanga lokungayeleli
kweNgwenyama yanamhlanje le. Kwamambala uNzunza lithodlana
elifahle amanye wakwabo asakhulekiwe.
UTJHABA: Utjho yena kambe, ngumavuka ahlambile, ngumavuka asabona. Qala
nje, sibindi esingangani sokulala emnyango womuntu? Kambe wahlala 35
emnyango komlindi weenyoni belathi thatjha! Ngambona
ngokujabajaba kwakhe ukobana ngumaqangubana. Nakhu nje
lakaMusi selihlukene kabili lihlukaniswe ngokaNanasi.
UMBANGWA: Mngani asizilise iindaba lezi mina ngizwa ngesaba ngombana iinhloni
zizele ilizwe loke leli. 40
UTJHABA: Uqinisile inarha seyilumile ngombana uNzunza uneenhloni
ezimthuthela iindaba zakaManala ngombana uhlalele evalweni
komqasa.
[Ikhasi 40–41]
17.1 Ngokuya kwekulumo-pendulwano engehla le kuthiwa kubayini ikosi ikhalima
isitjhaba? (1)
17.2 Kukulumo-pendulwano engehla le kuzwakala uMbangwa asithi ikosi
itshwenywe bujamo abakibo. Kanti ngibuphi ubujamobu obutshwenya ikosi
kangaka? (2)
17.3 Ngokurhunyezweko tlola ngephuzu ELILODWA okwakumumongo wekulumo
yekosi uMusi lokha nagade ibizele iinduna zayo nesitjhaba ngesigodlweni
kwaMnyamana. (2)
17.4 Hlathulula bona uNzunza uvezwe amumuntu onjani ngokuya ngoTjhaba
etheksthini engehla le. (2)
17.5 Tlola bona ikosi uMusi yamnikela ini uManala ngemva kokubona bona
unamrhali uthethwe nguNzunza ngobugirikitjhani. (1)
17.6 Tlola ebekwenziwa nguManala nokwenza bona uTjhaba banoMbangwa
bacabange ukobana angeze akwazi ukudosa phambili isitjhaba samaNdebele
njengeNgwenyama yaso? (2)
17.7 Ucabanga bona abadlali abavezwe kukulumo-pendulwano engehla le uyini
umsebenzi wabo emdlalweni lo? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.8 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusitlolela umdlalo lo?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.9 Hlathulula umthelela wesenzo sakaNzunza sokweba unamrhali
osabonakalako esitjhabeni samaNdebele nanamhlanje. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2021
NSC
17.10 Isenzo sakaManala sokutjhwamisa amabutho wakhe umrhwabha
ebewutjhatjhwe emsizini ngehloso yokubaqinisela ipi ebebazoyilwa sisitjelani
ngekolo yakhe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.11 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Ingemuva lomdlali onguManala limsizile ekutheni akghone ukulwa ngalindlela
alwa ngayo nakaqalana namabutho kaNzunza. (2)
17.12 Coca ngokukholweka nofana ukungakholweki kwesiga esivela esiphethweni
somdlalo lo sokobana uNcagu alibalele uNzunza lula ngemva kokulwa naye
isikhathi eside kangaka kubangwa ubukhosi. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
17.13 Ingabe isenzo somdlali onguNanasi sokobana athi amumuntu wengubo
kodwana angene iindaba ezikhulunywa ebandla bekafune ukutjhugulula
ikambiso yesigodlweni sisitjelani ngaye ebujameni bemikghwa mazombe?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.14 Tshwaya ngokuphumelela komtloli ukunikela umdlalo lo isihloko
esiwufaneleko. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2021
NSC
UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE)
IFINDO – Sovumani KaZimkhona
Abatloli bemidlalo nabatlola imidlalwabo basethulela isithombe esipheleleko
sengemuva nesizinda umdlali othileko akhulele ngaphasi kwaso nekuyinto elawula
indlela abadlalaba abaziphatha nabenza ngayo izinto. Coca ngokukhambelana nofana
ukungakhambelani kwezenzo nengemuva nesizinda sabadlali abalandelako: uLungile,
uBalise noNaMalemane, bomdlalo wesihloko esithi; IFINDO. Esingenisweni se-
eseyakho hlathulula bona yini izenzo, ingemuva kanye nesizinda sabadlali, emzimbeni
coca ngokukhambelana nofana ukungakhambelani kwengemuva nesizinda sabadlali
ababalwe ngehla uzimadanise nezenzo zabo bese esiphethweni utshwaye
ngokuphumelela komtloli ekunikeleni abadlali bakhe izenzo ezifanele ingemuva
nesizinda sabo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IFINDO – Sovumani KaZimkhona
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI H
(Kusebusuku kwaMsiza ngeTheresa Park. ULungile ubhambalele esofeni ngekumbeni
yokuphumula, ufunda i-True Love.)
LUNGILE: (Uyacabanga.) Incwadi le sengiyirhudulele amehlo kodwana angiboni
litho. Amagama atlolwe la kwanga ziimpukani zibungelele into evundileko.
(Ayiphosele phezu kwetafulana yekofi.) Angilalele umbhino, mhlambe 5
uzangikhohlisa lento engimunyako. (Anqophe ku-Home Theatre afake
i-cd, athinde i-remote bese kulila ingoma yeFreshlyground ethi;
'Manikiniki'.) Umma ungitjhiye nomraro wakoSodiye lapha. Ngiyomtjela
ngithini uBa … (Aphazanyiswe lilizwi lakaBalise limrhuwelela ukuvela
ngephunyaneni. Athi angakaphenduli angene uBalise.) 10
BALISE: NaThubana, kunento engirarako lapha?
LUNGILE: Yintobani leyo?
BALISE: Itiye yesondo ayikho ngesiqandisini.
LUNGILE: (Avuke) Mrholozi, sthandwa sami, (Adose ummoya.) Angazi ngithomephi.
BALISE: (Urarekile.) Awazi uthomephi? Ngani? 15
LUNGILE: Ngendaba yetiye.
BALISE: Uyisele yoke? (Ahleke.) Khona kutjhiwoko bonyana urhabele umntwana.
LUNGILE: (Ngamahloni.) Umma uyiphalazile.
BALISE: (Arhudule amehlo.) Ini? (Uyatatazela.) Uliphiwe ngubani ilungelo lokwenza
lokho? 20
LUNGILE: Akakaphiwa mumuntu.
BALISE: Uliphiwe nguwe. (Aphakamise ilizwi.) Ngiyabuyeleyelela, uliphiwe nguwe.
Akunamfazi ongase angene emzini womunye umfa … (Aquntwe ilimi.)
LUNGILE: (Ngobukhali.) Balise, umfazi ngewenyoka.
BALISE: Angiyikholwa nakancani into le engiyizwako. Ngathana bengilele 25
bengizokuthi ngiyabhudanga. Alo njengombana ngivukile, kutjho bona
ngiyarhapha.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2021
NSC
LUNGILE: Yehlisa ummo … (Aquntwe ilimi.)
BALISE: Ngehlise ummoya! (Uyajuluka.) Kubayini ungatjeli ummakho ahlukane
nezinto ezingamfuniko? 30
LUNGILE: Ngizamile ukumtjela kodwana kwavele kwafana nokuthela amanzi
emhlana wedada.
BALISE: Ummakho udelela mina nanyana udelela umuzi lo? Wenza koke lokhu
ngombana afuna ukukhombisa bonyana ungihloye kangangani namtjhana
njani? (ULungile azithele du.) Lisa ukucwayicwayiza amehlwana 35
ungiphendule.
(Zehle kuLungile. Akghidlhe somhlolokazi. UBalise ambandamele, aguqe
phambi kwakhe ngaphambi kokumbamba ngazo zombili.)
(Ngokutlhuwa.) Sthandwa sami, thula hle.
(Usalila.) Balise kubayini ungikgharameja? 40
Angizenzi NaThubana, ngijanyelwe yihloko.
[Ikhasi 57–58]
19.1 Tlola igama lendawo lapho kwakhe khona abantu bakwaMsiza ngokuya
ngetheksthi engehla le. (2)
19.2 Tlola isizathu esenza bona uLungile banoBalise bagcine sele banetiye
yesondo emzinabo. (2)
19.3 Tlola izinto EZIMBILI ezivezwe etheksthini engehla le ezibufakazi bokobana
uLungile utshwenyekile emmoyeni ngento eyenziwe ngunina emzinakhe. (2)
19.4 Ngamaphuzu AMABILI rhunyeza amagadango athathwa nguBalise
banoLungile ukurarulula umrarwabo wokungafumani umntwana ngaphambi
kobana baye enyangeni enguMabhebheja. (2)
19.5 Rhunyeza indlela uNobukhazi azizwa ngayo ngomendo ngokuya ngomdlalo
lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.6 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Isiphetho somdlalo wesihloko esithi; IFINDO sibufakazi bokobona amasiko
ayinto engatjhabalaliko ekukhambeni kwesikhathi. (2)
19.7 Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusivezela uMnguni amlingisi
olikholwa kodwana asiya ebantwini ababonako ngemsitheleni? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.8 Hlathulula umqondo omunyethwe yikulumo kaBalise ethi; 'Indaba yokungabi
nomntwana iletha isivunguvungu ngekhaya.' Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA uqalise kilokhu okwenzeka emzini kaBalise banoLungile. (2)
19.9 Hlathulula umhlobo werarano umdlali onguLungile aba nawo lokha nakajame
emjejeni kwaMphorofidi uThombeni. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.10 Ucabanga bona ukuvela kwendaba yokobana uLungile kufanele enzelwe
isiko ngaphambi kobana umrarwakhe urarululeke kuzakuba namuphi
umthelela emndinini wakwaMnguni? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Novemba 2021
NSC
19.11 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomdlali onguMnguni ozifumana
athuselwa nguNobukhazi ngokobana uzokukhupha ifihlwakhe yokobana
ukhamba iinyanga nangabe akafuni ukukhuluma noLungile bona avume
ukuya ebantwini ababonako? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.12 Coca ngommoya ozwakaliswa sisehlakalo lapha uBalise atjela abalingani
bakhe ngokomsebenzi, uHleziphi banoMvimbi ngomraro aqalene nawo
emtjhadwenakhe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
19.13 Tshwaya ngokukholweka kwendaba yokobana uMabhebheja yinyanga
yesintu eneziqu ze-Honours ku-Business Management. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (1)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2021 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 NSC November 2021 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2022 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2019 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum