Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IGREYIDI 12
ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
NOVEMBA 2019
IMITLOMELO: 80
ISIKHATHI: Ama-iri ama- 2½
Iphepheli linamakhasi ama-31.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Skip to contentAll 2019 papers 





View all





isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2019 Question Paper
Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2019, 31 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · isindebele. Question paper, 31 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiNdebele HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isindebele
- Document type
- Question paper
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 31
- File size
- 561.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 31
This exam
NSC November Exam 2019
- Paper 1Question paper
- Paper 2Question paper
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Ubukghwari / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Ubukghwari / Literature (Set Works)40 marks
- Question 7Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
Show all 12 questions
- Question 11Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 13.1Ubukghwari / Literature (Set Works)15 marks
- Question 13.2Ubukghwari / Literature (Set Works)35 marks
- Question 15Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 17Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
- Question 19Ubukghwari / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2019
NSC
YELELA
1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
aphendule imibuzo.
2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunda imibuzo le bese
ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.
3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:
ISIGABA A: Iinkondlo (30)
ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25)
ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25)
4. Landela imilayo esekuthomeni kwesinye nesinye isigaba ngokuyelela.
5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke:
EMITHATHU KUSIGABA A
MUNYE KUSIGABA B
NAMUNYE KUSIGABA C
6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo
uyiphendulile.
7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
ngayo ephepheni lemibuzo.
8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA.
9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:
ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40
ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55
ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55
10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2019
NSC
IKHASI LOKUMUNYETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana bafunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI
1. 'Uyazitshayela' Umbuzo omude 10 5
2. 'Ngizokwenzanjani' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6
3. 'Thando' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7
4. 'Amavunda' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8
KANYE
Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. 'Isililo sakatitjhere!' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9
*YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo
EMIFITJHANI ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula
umbuzo MUNYEkwaphela.
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundweko.
6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 11
7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 11
8. UKholiwe Umbuzo omude 25 14
9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 14
10. UBonakele Umbuzo omude 25 17
11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17
UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo
efundweko.
12. 'Iqhegu lekhondlo' KANYE Umbuzo omude 25 20
'Neembongo zakaRholihlahla
Nelson Mandela'
13. 'Inja Nefarigi' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 20
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo efundweko.
14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 23
15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 23
16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 26
17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 26
18. Ifindo Umbuzo omude 25 29
19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 29
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2019
NSC
IRHELO LOKUQINISEKISA
Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.
ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO
ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI
OWUKHETHILEKO
A: IINKONDLO 1–4 2
(Iinkondlo ezibonweko)
A: IKONDLO 5 1
(Ikondlo engakabonwa)
B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1
BOMLOMO (Umbuzo
omude NANYANA
onemibuzo emifitjhani)
C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1
(Umbuzo omude
NANYANA onemibuzo
emifitjhani)
YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI
emide nofana EMIBILI emifitjhani.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2019
NSC
ISIGABA A: IINKONDLO
Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.
Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.
UYAZITSHAYELA – TN Mahamba
1 Besisahlezi soke,
2 Sihlezi kumnandi nabo,
3 Sisagom' amabele,
4 Sithandwe kuphila nabo.
5 Lafika lobudlhayela,
6 Lafik' elinganasirhawu,
7 Lafik' elingakalindelwa,
8 Lafik' elingananembeza,
9 Lathatha ladlula,
10 Ngaphandle kokuzaza.
11 Nakungibo bayile,
12 Baginywe yihlabathi.
13 Bangakalidl' ilifa leenzukulwani zabo,
14 Batjhiya kok' ebanakho.
15 Ngathana bekulayezela ngakwajanyiswa,
16 Kwajanyisw' amalangana,
17 Amalanga kube ziimveke,
18 Iimveke ziphenduk' umnyaka,
19 Umnyak' uphenduk' unomphela.
20 Kufa ngiyakwesaba,
21 Kufa ungumazitshayela.
22 Ukheth' omfunako,
23 Ngesikhath' osifunako,
24 Utjhiy' abahlolokazi,
25 Utjhiy' abafelwa,
26 Usitjhiya nesilil' esidabul' ihliziyo,
27 Usitjhiya nesikhala,
28 Isikhal' esingasoze savaleka.
29 Besisafun' ukuba mnengi nabo,
30 Usitjhiye nekumbulo.
31 Wehlule ukuphila kwakuthulela ingwani.
32 Alo, sizakwenzani?
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2019
NSC
33 Akekho ongajamelana nawe,
34 Uhlule neenyanga zesikhuwa nezesintu,
35 Wahlula nabafundisi.
36 Kufa uyokufa nini?
37 Sihlale ngokuthula,
38 Siphil' unomphela.
Coca ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le bese udzubhule bewuhlathulule
amagama akhethwe yimbongi ukuzwakalisa lowo mmoya. Esingenisweni hlathulula
bona yini ummoya wekondlo nekhethomagama nokobana imbongi beyisemmoyeni
onjani nayitlola ikondlo le, emzimbeni hlathulula amagama aveza ummoya lowo bese
esiphethweni utshwaye ngokuphumelela kwembongi ukusethulela ummoya wekondlo
le. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190–240. [10]
UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
NGIZOKWENZANJANI – TM Mthimunye
1 Ngifik' ephasin' uyafulathela,
2 Awusakhambi nam' ibangana,
3 Ngizoyitjengiswa nguban' indlela,
4 Ngizokwenzanjani?
5 Ngangithi ngizokukhula hlanu kwakho,
6 Ngangith' indlela ngizayitjengiswa nguwe,
7 Angisakghon' ukukubona ngawenyama,
8 Ngizokwenzanjani?
9 Ngizokwenzanjan' iphasi nalinje?
10 Ngizokubuza bani nabangasazaziko nje?
11 Mina ngiyokuba yini kabani,
12 Ngizokwenzanjani?
13 Namhlanjesi ngikuqal' eenthombeni,
14 Ngizwa ngabantu bona wawukhamba yiphi,
15 Ngizwa ngosiyazi bona wawugida yiphi,
16 Ngizokwenzanjani?
17 Namhlanjesi ngibukela zakosobantu,
18 Zekhethu ngiyaziphumbutha,
19 Bona ngizo kwamambal' anginaqiniso,
20 Ngizokwenzanjani?
2.1 Tlola umhlobo wevumelwano-phetha osetjenziswe yimbongi endimeni yoku-1
yekondlo le bewutjengise nokwakheka kwevumelwanelo. (2)
2.2 Ngokurhunyezweko tlola okumunyethwe yindima yesi-4 yekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILOLDWA. (2)
2.3 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokubuyabuyelela amagama athi,
'Ngizokwenzanjani?' ukusuka endimeni yoku-1 ukuya keyesi-5 yekondlo engehla
le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2019
NSC
2.4 Hlathulula ngewakho amagama okutjhiwo yimbongi ngomuda we-18 kufika
kewe-19 othi, 'Zekhethu ngiyaziphumbutha, Bona ngizo kwamambal'
anginaqiniso' wekondlo engehla le. (2)
2.5 Coca ngokuphumelela kwembongi ukunikela ikondlo le isihloko esiyifaneleko. (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
THANDO – TN Mahamba
1 Ithando kukudla kwehliziyo,
2 Mumoya omnanjana,
3 Umoya opholileko,
4 Werobhelela elimnandi tle!
5 Ngitjhwile ngathi: 'Ngiyakuthanda'
6 Ngitjhwiswa ngilokhu engikuzwako,
7 Lokhu okungitjhisa ngaphakathi kimi,
8 Lokhu okwenza ihliziyo yami
9 Ipharupharume khudlwana.
10 Angikatjhwiswa yikanuko,
11 Angikatjhwiswa ngilokhu onakho,
12 Angikatjhwiswa kulapho uphuma khona,
13 Ngitjhwiswa ngilokhu ongikho,
14 Ngendlela oziphethe ngayo,
15 Kungenze ngazala ithando,
16 Lazala laphuphuma ngawe.
17 Ngiyathemba angikoni
18 Ngokukubikela bona ngiyakuthanda?
19 Uthandwe yihliziyo yami,
20 Ikuthande yakuthandisisa,
21 Yaba nomthandela wasafuthi.
22 Ilihlo lasoloko lithe njo! Kuwe
23 Lithabela ukukubona,
24 Lithabela ukukubona uhleka.
25 Uhleka ihloko yami ihlangane,
26 Uzibumbe kufane.
27 Iindlebe zami zilalele,
28 Zithabela ukuzwa ilizwi lakho,
29 Engqondwenami kuhlezi isithombe sakho,
30 Singibhalelisa ukucabanga.
31 Ngikuthanda ukukuthanda,
32 Ihliziyo yami ngufakazi wakho koke.
3.1 Tlola ubukondlo obutholakala emudeni wesi-5 wekondlo engehla le. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2019
NSC
3.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni wama-31 wekondlo engehla le. (1)
3.3 Ngokurhunyezweko tlola okumunyethwe yindima yesi-3 yekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa isithombengqondo
serhwala emudeni wama-25? (2)
3.5 Ingabe imbongi ihlathulula ukuthini ngomuda wama-32 othi, 'Ihliziyo yami
ngufakazi wakho koke' ewusebenzise ekondlweni engehla le? Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
3.6 Coca ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
AMAVUNDA – TN Mahamba
1 Mummoy' omumb' ehlizyweni.
2 Onawo ulilel' ukuzibuyiselela,
3 Onawo ugcwal' izondo ngaphakathi,
4 Ubanehliziyo kasathana.
5 Uyinyoni ephaphela phasi, engeze yaya phezulu,
6 Udiselwa yizondo esemahlombakho.
7 Yakh' ingqondo ayinakh' okuhle.
8 Zakh' izenz' akusizo zobuhle.
9 Ungumalum' apholise njengorodo wekhondlo.
10 Umunt' umenzis' iimphambeko,
11 Umakhis' amano alumelako.
12 Isitjhaba usiqeda utshetsha,
13 Laph' ukhona izutjana elimhlotjhana liyakuzila,
14 Laph' ukhona izinto ziyahlanakela.
15 Umthuwelelisi wendwa,
16 Umthuwelelisi wamanaba,
17 Uphehla ihliziyo yomuntu ifane netjhefu,
18 Uphehle iye lakuyako,
19 Uyilimise iye elitjeni.
4.1 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni wesi-5 ukuya kewesi-6
wekondlo engehla le bewutjengise nokwakheka kwevumelwanelo. (2)
4.2 Ngokurhunyezweko tlola okumunyethwe yindima yesi-2 yekondlo le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.3 Hlathulula umnqopho wembongi wokusitlolela ikondlo engehla le. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2019
NSC
4.4 Ucabanga bona ngimuphi umlayezo esiwethulelwa yimbongi ngekondlo engehla
le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
4.5 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombengqondo sesifaniso
emudeni we-17 lapho ifanise khona ihliziyo yomuntu onamavunda netjhefu.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
KANYE
IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO)
UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ISILILO SAKATITJHERE – BJ Skhosana
1 Kuhlekuhle kwenzekani?
2 Ngithukwelani kangaka?
3 Ongibonak' uyangikhafulela.
4 Ngidujulelw' imilomo,
5 Ngenzan' ephasini?
6 Umbus' uyangithuka,
7 Ababelethi bayangihlukumeza,
8 Abentwana bayangigijimisa,
9 Nginamlandu muph' ephasini?
10 Ukufundisa ngiyafundisa
11 Ngiyabaphandlulul' abentwana,
12 Ngiyabararulul' abararekileko,
13 Ngiyabasunduz' ababhajweko,
14 Alo, ngithokozwa ngubani?
15 Ubusuku nemini ngiyasebenza,
16 Ngamaholideyi ngiyasebenza,
17 Ngeempelaveke ngiyasebenza,
18 Ngizithwesa ngedolo,
19 Ngilala ngivale linye,
20 Koke lokh' akubonakali.
21 Zadlul' iinkhathi zethabo,
22 Utitjhere kusese ngutitjhere,
23 Ngangingatjhetjiswa ngomrorho,
24 Ngangisezwa ngerhalasi,
25 Ngisatjwa, ngihlonipheka.
26 Namhlanjesi ngikukudla kwehlamba,
27 Bakhohliw' engabakhethako,
28 Bangikhumbula ngeenkhathi zamakhetho,
29 Mbus' omutjha ngizwelani,
30 Ngilil' ubusuku nemini.
5.1 Tlola izinto EZIMBILI ezimbi imbongi ethi zenziwa kiyo ezivezwe endimeni yesi-2
yekondlo engehla le. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2019
NSC
5.2 Ngokurhunyezweko tlola okumunyethwe yindima yesi-3 yekondlo engehla le.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
5.3 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe emudeni we-19 wekondlo
engehla le. (1)
5.4 Hlathulula bona kusuke kubangelwa yini ukobana umsebenzi wembongi
okhulunyiswa ekondlweni le ubonakale ungathandeki. Sekela ipendulwakho
ngephuzu ELILODWA. (2)
5.5 Ucabanga bona ukuphathwa kwakatitjhere ngendlela ezwakaliswe ekondlweni
engehla le kungaba namuphi umphumela nasiqala ngehlangothini lekusasa
lenarha yekhethu le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
5.6 Ingabe ukusetjenziswa kwamagama athi, 'Namhlanjesi ngikukudla kwehlamba'
kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho ummongondaba wekondlo engehla le?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
[10]
IMITLOMELO YESIGABA A: 30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2019
NSC
ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZINTATHU kanye nebuthelelo
lomtlolo-ndabuko. Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo-
ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Enye nenye inovela ukuze ifike esiphethweni sayo vane kube nomlingisi osiza ikutani
lapho ibhalelwa khona bese indaba ikghone ukuragela phambili beyifike esiphethweni
esihloswe mtloli kunokobana iphelele emoyeni. Coca ngendima edlalwe mlingisi
onguSkhosana ekusizeni uMavela bona afeze iimfiso zakhe ukuze indaba ifike
esiphethweni ebesihloswe mtloli. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini
umlingisi nesiphetho senovela, emzimbeni ayiveze indima edlalwe mlingisi
onguSkhosana ekuragiseleni indaba yenovela le phambili beyiyokufika esiphethweni
ebesihloswe mtloli bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli
ekusebenziseni umlingisi onguSkhosana ukufikisa indaba le esiphethweni sayo.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
Amalanga adlula aze aba mahlanu emva kobana abentwana bakaBongwe bayihlalele
isirhelwana indaba yelifa labo. Isibuyiso sakaBongwe besele sidlulile naso. Abentwana
bakhe besele batjhaphulukile kokunengi, okukhambelana nokuzila. NguNaMtshweni
yedwa obasasele. Njengokosikazi otlhagileko, kufuze bona izambatho zakhe ezinzima
azembathe bekuphele umnyaka. Njengomuntu osele akhulile, amdala nengqondo 5
yendabuko isanzinzile kuye, lokho uyakwazi. Uyakhumbula begodu uzimisele
ukukugcina. Yinye nje into engamhlaleli kuhle ehliziyweni, izwano hlangana
nabentwabakhe. Ngathana uZimu angamuzwa emithandazweni yakhe esele ayibeka
ebusuku nemini. Lokhu athoma ukukubona kumenza afise ukubatjhiya abentwabakhe.
UMavela unamalangana angasezi azomvusela ekuseni. Sewugcina kuvuselwa 10
ngumalukazanakhe uNaKabini, uMhlekwa noHleziphi kwaphela. Asahlezi ngaphandle
esibandameni uNaMtshweni, ayibone ivela phetjheya ikoloyi. Azibuze bona ingabe
ngeyakabani, ifunani? Athi angayitlhoga ipendulo ezamanelisa, akhumbule bona
mhlambe ngeyaboDladla. Phela basengakezi ukuzokuthwala ifuyo kaBongwe,
njengokutjho kwabo mhlamnene. Inyanga seyiphelile nabentwana sebahlubulile. 15
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2019
NSC
Ngalokho kutjho khona bona, sekufuze bafike aboDladla bazokwenza njengokutjho
komtlolo wesifiso sakaBongwe. Aphose amehlo phezulu kuKhololo azibone zithe rhiya!
Iinkomo zakwakhe neembuzi. Awaphose phetjheya ekoloyini eza kancani, ayibone
bona mbala iza kwakhe. Athi ubiza uMhlekwa angasabeli. Athi ubiza uHleziphi,
akhumbule bona akakho; usesikolweni. Akhethe ukuthula ngombana umakotakhe 20
uNaKabini, usayemalongweni. Okhona nguMavela.
Mbala ize ifike ithi tsi, eqabazini ikoloyi. Kwehle imikhukhuva emibili yamadoda.
Imikhaba nasiya, baze babhembesile. Nawe uyabona nje bona badla kusale.
Okudanisako nje, kukobana indlela abambethe ngayo ayikhambisani nemikhababo.
Bambethe abokhakhi esele bathoma nokurathuka, kanti namanyathelo ayavuma bona 25
kade athengwa.
Iimpumulo sezineentunjana. Angisayiphathi yeenthende. Sekunokobana bakhambe
ngawo ngombana bawafakile, bakhamba hlanukwawo. Iphoritjhi solo agcina ngaleyo
ayithola nakenziwako. Nokho uNaMtshweni ayibone msinya bona ayihlabi ngejamo
leempondo zayo. Ngokubona imikhaba yodwa nje, anele. Azitjele bona ukudla usuthe, 30
mkhaba. Isembatho asikhulumi ilizwi elingehla komkhaba.
'Yebo baba! Ekhaya!' kukhuleka imikhukhuva le emibili yamadoda.
'Akhulu!' Kuthokoza uNaMtshweni ahlezi ngerhodlweni. Angene amadoda aye eduze
noNaMtshweni afike aqondame.
'Ngikho ekhabo lakaMavela Mahlangu la?' Kubuza enye yamadoda, enguSkhosana. 35
Avume uNaMtshweni. Athi angavuma abuze bona beze ngani. Bathi basacabanga
ukumphendula, kwabe selababonile uMavela. Abarhabe bangakavinjezelwa khulu
ngemibuzo ebuya kunina.
'Awu Jali, nize nafika? Besele ngingasathembi mina bona nizabe nisavela.' Mbala
bathabelane njengabantu abazanako. UNaMtshweni bekatjhaphuluke nakabona 40
uMavela abazi abantwaba. 'Skhosi ninoMasango ngumma lo'. Mbala athokoze
amadoda abe asikime alandele uMavela kuyiwe ngakwakhe.
[Ikhasi 44–46]
7.1 Tlola izinto EZIMBILI egade zikhulunywa zizakhamuzi zeMadlangeni mayelana
nokuhlongakala kwakaBongwe lokha nabezikhambele isilahlo sakhe. (2)
7.2 Enovelini le sitjelwa bona uBongwe nakalalako uMhlekwa besele asebenza.
Tlola bona ngimuphi umsebenzi ogade awenza uMhlekwa. (1)
7.3 Tlola isizathu esenza bona kungasaba nokuzwana hlangana nabentwana
bakaBongwe. (2)
7.4 Ngokurhunyezweko tlola ubujamo bepilo yomuzi wakwaMavela lokha
nakasahlala eSoshanguve. (2)
7.5 UMavela banoSkhosana lo bathoma nini ukwazana? (1)
7.6 Ngokurhunyezweko tlola bona uNaMzwezi wabona uMavela njengomuntu
onjani lokha nabekavakatjhele esilarheni sakaSkhosana kokuthoma. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2019
NSC
7.7 Hlathulula ummoya ozwakaliswa sisehlakalo salokha uMavela abona
uSkhosana banoMasango nagade beze kwaBongwe. Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
7.8 Ucabanga bona ukuzinikela kwakaGotjiwe emsebenzinakhe wobupholisa
kusitjelani ngokuziphatha kwamapholisa ebujameni bemikghwa mazombe?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.9 Ucabanga bona ngimuphi umphumela omuhle ozokuba khona emndenini
wakaBongwa nange uMhlekwa angaqeda iimfundo zakhe ze-BSc
ekutlhogonyelweni kwemvelo? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.10 Hlathulula ihloso yomtloli ngokwenza bona uMavela abe noSkhosana lokha
nakufika incwadi ebeyimazisa ngefandisi egade izokubanjelwa KwaMarhinini. (2)
7.11 Khetha indlela yinye phakathi kweyesintu neyesikhuwa yokwabiwa kwelifa
lomuntu osele ahlongakele bewuhlathulule bona kubayini ukhetha indlela leyo
nange ufuna ukwaba ilifa lakho. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
7.12 Ngokubona kwakho, ingabe umlingisi onguMavela ufanele nofana akakafaneli
ukukhuluma amagama athi, 'Mbala ngubaba woke lo ongibulele ngiphila'
esiphethweni senovela le? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
7.13 Ingabe isenzo saboDladla sokugcina isifiso kibo bangacabangi ukusigalaja
nanyana umninilifa angasekho siyakholweka nofana asikholweki? Sekela
isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
7.14 Coca ngesifundo osithole enovelini yesihloko esithi, 'Mbala Ngubaba'.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2019
NSC
UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
UKHOLIWE – N Skosana
Enye nenye inovela ukuze ifike esiphethweni sayo vane kube nomlingisi osiza ikutani
lapho ibhalelwa khona bese indaba ikghone ukuragela phambili beyifike esiphethweni
esihloswe mtloli kunokobana iphelele emoyeni. Coca ngendima edlalwe mlingisi
onguSipho ekusizeni uKholiwe bona afeze iimfiso zakhe ukuze indaba ifike
esiphethweni ebesihloswe mtloli. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini
umlingisi nesiphetho senovela, emzimbeni ayiveze indima edlalwe mlingisi onguSipho
ekuragiseleni indaba yenovela le phambili beyiyokufika esiphethweni ebesihloswe
mtloli bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni umlingisi
onguSipho ukufikisa indaba le esiphethweni sayo. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UKHOLIWE – N Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
Unina kaZondani wahlala amalanga amabili esibhedlela. Kuthiwa wathukwa khulu
bewavukelwa sisifo sakhe sehliziyo. Ngiyo-ke into eyenza bona ahlale amalanga
amabili ePhiladelphia Hospital. Uhlezi esibhedlela nje uyazibuza bona kuze njani eze
esibhedlela, wazibuza akhange athole ipendulo bekwafika isikhathi sokobana abuyele
ekhaya. Wakhamba waya ekhaya. Ukhamba nje urhabile, iinteksi ziyambambezela, 5
phela urhabele ukuthola uZondani ekhaya, umkhumbule khulu. Iinteksi zimqeda
ihliziyo khulu ngombana azikhambi zingakazali. Kuthe nakafika eKwagga wehlika sele
ayokukhwela eziya ngekhaya.
Unina kaZondani akakhumbuli nakancani bona yini unobangela wokuza kwakhe
esibhedlela. Kutjho khona bona namalanga sele akhambile. Kuthe asafuna 10
unobangela wokuya kwakhe esibhedlela waphazanyiswa mfundisi, 'Lotjha Mma!'
Avume umma kaZondani, babuzane namavuko. Akhange basakhuluma, omunye
nomunye wacabanga kwakhe.
Kuthe ngelanga lesibili uZondani asesibhedlela, usorhulwakhe wakhamba nomkakhe
bayombona. Bathe nabafika esibhedlela balunga ngekumbeni abatjelwa bona 15
uZondani ungakiyo. Bahlangatjezwa linesi elabatjela bonyana uZondani uthethwe
ngayizolo ebusuku usiwe esibhedlela seRankuwa uzokubuya nokho khona mhlokho,
bangabuya nge-iri lesi-3 ntambama. Ngelanga elilandelako nge-iri lesi-3 bafike bathole
asele afikile uZondani. Into yokuthoma ayikhulumako uZondani kusorhulwakhe wathi,
'Sorhulu, ngibawa nithumele umlayezo kuKholiwe ngombana ngifuna ukumbona.' 20
Bewungekhe wavuma bona uZondani uyagula. Gade akhuluma kuhle kungekho
nokuncani okusolisako, lokho kwabaqinisa idolo abegade bazombona. Barareke nokho
bona uZondani ukhuluma ngobani. Nokho bathembisa ukobana bazakwenza
ngokusemandlenabo ukuthola uKholi loyo.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2019
NSC
Ayikho enye indlela egade bangayenza ngaphandle kobana baye koZondani batjele 25
unina kaZondani ngomlayezo ovela kuZondani. Kuthe nabafika koZondani bathola
umfundisi nonina kaZondani, bafike basithule isibawo leso. Unina kaZondani arareke.
Abathe uyalifuna engqondwenakhe ibizo lakaKholiwe kodwana kutholakale bonyana
awa, akamazi umuntu loyo. Umfundisi nguye owaziko ngoKholiwe, athembise bona
nguye ozakuzama ukuthola uKholiwe. 30
IYunivesithi iVista ihlukile kunamanye amayunivesithi, kokuthoma ayinayo indawo
yokulala. Abafundi bazihlalela elokitjhini. Ukobana iyunivesithi le ingabi nendawo
yokulala kwenza kube budisi bona abafundi bazane boke. Nokungena ngematlasini
akungenwa ngasikhathi sinye. Ngikho lokhu okwenza kube budisi ebafundini bakhona
ukobana bangahlangana boke bazane. Abanengi bazana ngokubonana nje. Ukobana 35
lo naloya ngubani amabizo, akwazanwa. Lokho kwenza kube budisi emuntwini
wangaphandle ekutholeni umfundi wangeVista. Nanyana kesinye isikhathi angathola
umuntu owazi lo amfunako kodwana kuba budisi ukwazi bona ukuphi ngesikhatheso,
uye kusiphi isifundo.
[Ikhasi 82–83]
9.1 Tlola unobangela owenza bona unina kaZondani ahlale esibhedlela amalanga
amabili. (1)
9.2 Tlola isizathu ezenza bona iinhlobo zakaZondani zikholwe ukobana uKholiwe
unesandla ekuzibulaleni kwakaZondani. (1)
9.3 Tlola izinto EZIMBILI ezenza iYunivesithi yeVista ihluke kunamanye
amayunivesithi ngokuya kwetheksthi engehla le. (2)
9.4 Ngimaphi amatshwayo AMABILI avezwe enovelini le abufakazi bokobana
indawo yeVlaklaagte No. 2 yindawo esisabelo? (2)
9.5 Ngokurhunyezweko tlola okwakumunyethwe yincwadi eyatlolwa nguZondani
ayitlolela unina ngaphambi kobana ahlongakale. (2)
9.6 Tlola isehlakalo esenza bona uKholiwe alile khulu bekakhuphe amagama athi,
'Mma akusekho okuhle kimi ephasini. Iphasi loke lingiphendukele.' (2)
9.7 Khetha ipendulo enembako kezinganzasi bese uqedelela ngayo umutjho
olandelako.
Umhlobo werarano esiwufumana lapha uKholiwe banoZwelibanzi baphikisana
khona ngokobana incwadi ebegade bayifunda itloleke kuhle namkha
ayikatloleki kuhle lirarano ...
A lahlangana nomlingisi nendawo.
B langaphakathi.
C lahlangana nomlingisi namasiko.
D langaphandle. (2)
9.8 Hlathulula isifundo osifumana ngesenzo sakaSipho sokwamukela bona
uKholiwe akamukeli ithando lakhe. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2019
NSC
9.9 Ucabanga bona bekungaba yini umphumela wokobana uKholiwe atjele uMuzi
iqiniso ngalokho okwenzekako epilwenakhe mayelana noZondani?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.10 Hlathulula iqhinga elisetjenziswe mtloli ukusivezela bona uMkaMfundisi
umumuntu onesimilo esinjani. (2)
9.11 Ucabanga bona yini umnqopho womtloli wokuthiya abentwana bakaMuzi
banoKholiwe babe nguBusisiwe noThokozani? Ipendulo ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
9.12 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokukhambelana kwezenzo zakaKholiwe nekolo
yakhe yobuKrestu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
9.13 Ingabe ucabanga bona isehlakalo sokuhlongakala kwakaZondani bese avuke
atlolele unina incwadi nakaqeda lapho ahlongakale godu kwesibili
siyakholweka nofana asikholweki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
ELILODWA. (2)
9.14 Coca ngommoya ozwakaliswa yikulumo eyaba khona phakathi kwakaKholiwe
noSipho ngaphambi kobana uKholiwe atjhade noMuzi. (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2019
NSC
UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
UBONAKELE – M Sikosana
Enye nenye inovela ukuze ifike esiphethweni sayo vane kube nomlingisi osiza ikutani
lapho ihluleka khona bese indaba ikghone ukuragela phambili beyifike esiphethweni
esihloswe mtloli kunokobana iphelele emoyeni. Coca ngendima edlalwe mlingisi
onguKiller ekusizeni uBonakele bona afeze iimfiso zakhe ukuze indaba ifike
esiphethweni ebesihloswe mtloli. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini
umlingisi nesiphetho senovela, emzimbeni ayiveze indima edlalwe mlingisi onguSipho
ekuragiseleni indaba yenovela le phambili beyiyokufika esiphethweni ebesihloswe
mtloli bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni umlingisi
onguKiller ukufikisa indaba le esiphethweni sayo. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UBONAKELE – M Sikosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI C
UBonakele bekanganaso isikhathi sokudlala ngamathuba nakavelako. Wazimisela
ngawo woke amandla anawo bona naye abe ngomunye wabantu abaziwako
emdlalweni wezamaguduva. Lokhu ukuzimisela kwakhe bakubona aboKiller nabanye
abambisene nabo kilesi siqhema. Njeke nabo benza koke okusemandlenabo bona
bamenze agcine selayikutani yezamaguduva. 5
Umphathi wakhe akhange athanda ukona isikhathi sakaBonakele. Wamfaka
esiqhemeni sababhadelwako kezamaguduva. Kwamthokozisa khulu lokho uBonakele.
Kwaduma iDaveyton yoke bonyana uBonakele sele angomunye wabalwela
unongorwana kezamaguduva. Abanye bamfisela itjhudu kodwana abanye
abangamthandiko njengoSponono banoNduku khabe bafisa kwangathi uBonakele 10
angahlala angaphumeleli. Kwathi ngemva kwesikhathi esincani nje kwezwakala
emaphephandabeni nemirhatjhweni bonyana uBonakele Mahlangu uzokubethana
nesokana elivela ngaphetjheya kwelwandle. Bazokubanga unongorwana wephasi
kezamaguduva kilabo abasebangeni eliphakathi.
'Bonakele namhlanjesi uyindoda emadodeni kodwana okunengi sizakukhuluma 15
ngemva kobana sewulihlulile isokana ozokubambana nalweli ngenyanga esizayithoma
le. Ngiyathemba bona nawe sewuyazizwa neengazini bonyana uzalihlula. Akusinjalo
ndoda?' kubuza uKiller.
'Ngifisa kwangathi singabethana khona kusasa lokhu okusako! Kade ngililindele ithuba
elifana naleli. Namhlanjesi nami ngiyazizwa nanyana ngilele bonyana ngiyindoda 20
emadodeni. Abadala baqinisile nabathi ubudoda abukhulelwa. Namhlanje ngimi lo
okusele kutlolwa ngaye emaphepheni nosele aziwa kiyo yoke inarha njengekutani
esakhulako,' kwatjho uBonakele ngokukhombisa ukuthaba okukhulu. 'Lokho sikuzwa
ngawe bonyana uyikutani esakhulako ngombana thina esikwaziko kukobana
ngenyanga ezako mhlana amalanga alitjhumi nahlanu, uzabe uyikutani yephasi. 25
Sikhuluma nje baphi aboGeorge, abo-DD Bush, naboFalakhona Mpisi, ngingabala
ngithini nje mina, akusinguwe owabavusa phasi ethulini?'
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2019
NSC
'Ngiyakuzwa uyakhuluma Killer kodwana nawuphatha indaba yeminyaka
egadungileko, ungivusela ubuhlungu behliziyo. Nangicabanga ngomtlhagwami egade
ngikiwo kuze kube namhlanjesi, ngifikelwa mcabango wokukhumbula ababelethi bami. 30
Iye khona ngiyakuthabela ukuba yikutani yephasi kodwana ngaphandle kwababelethi
bami koke lokho kuyafana nokusebenzela e ...' UKiller wabona bonyana uBonakele
selakude khulu. Njeke warhabe wamkhalima bona angacabangi khulu ngesele
kwadlula nangababelethi bakhe ngombana lokho kungamqeda amandla ngitjho
nekundleni yokulwela. 'Ngibona bonyana kungcono sihlukane kwanje Bonakele, 35
asibonane kusasa ngamasa nasele uyozibandulela yakho ipi,' kwatjho uKiller.
UKiller banoBonakele bahlukana, kwaba ngiloyo waya lapha afihla khona ihloko.
UBonakele khabe asahlala lapha ahlala khona, emzini wakwaMthimunye. UDabula
nabanye bomndeni khabe sebathanda ukumhlonipha khulu uBonakele ngombana
nakhu besele abukhombisile ubudoda bakhe esitjhabeni, imali bekangasayitlhogi 40
khulu. Ngitjho nabo boke abantu balapha eDaveyton bebamhlonipha khulu uBonakele
ngombana nguye ebegade aphethe unongorwana ebudisini besiba kwezamaguduva
eTransvaal yoke.
[Ikhasi 54–55]
11.1 Tlola igama lomntwana kaNaSilombo. (1)
11.2 Dzubhula amagama asetjenziswe esiqetjhaneni esingehla ahlathulula
okulandelako:
11.2.1 UBonakele bekahlakaniphile. (1)
11.2.2 UBonakele bekaphela ihliziyo bona ulwa nini noDuke Hudson. (1)
11.3 Tlola isibongo sesinanazelo sakwaMgwezani. (1)
11.4 Tlola umhlobo womdlalo ogade udlalwa nguBonakele banoKiller ngokuya
kwesiqetjhana engehla le. (1)
11.5 Tlola amatshwayo AMABILI abufakazi bokobana inovela le yenzeka esikhathini
sakade. (2)
11.6 Tlola umahluko ophakathi kwesizathu esenza bona uBonakele asuke
kwaMbuyiseli naleso esamenza bona asuke eplasini lekhuwa ebegade
asebenza kilo. (2)
11.7 Ngiliphi iqhinga lokuziphilisa elenziwa nguBonakele lokha nakasahlala
ngekoloyini yakhe edala. (1)
11.8 Ucabanga bona ikusasa lakaBonakele belizokuba njani nangathana azange
anghale kwaMbuyiseli lokha nakaqeda ukubetjhwa ngubaba uMbuyiseli? (2)
11.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.
Esikhathini esinengi abantu ababatlhorisi; khulukhulu abatlhorisa abanye
ngokomzimba vane bacabanga bona ukutlhorisa abanye abantu yindlela
elungileko yokunqophisa izinto/umuntu. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2019
NSC
11.10 Ngaphandle kokusebenzisa iinrhatjhi ezifana nomrhatjho nephephandaba
ukunikela uMahlangu umtlhala wokobana afunele ngakuphi nakafuna
uBonakele, ngiziphi ezinye iindlela umtloli ebekangazisebenzisa ukunikela
uMahlangu umtlhala wokobana uBonakele ukuphi? Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
11.11 Kuthiwa uBonakele nakasuka ekhabo eSiyabuswa wakhwela ikoloyi yomuntu
angamaziko. Ucabanga bona ngibuphi ubungozi ebebungamvelela ngesenzo
sakhesi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA uqalise ezehlakalweni
ezenzeka amalanga la eSewula Afrika. (2)
11.12 Ucabanga bona ngisiphi isifundo esisifumana esenzweni sakaBonakele
sokwamukela ababelethi bakhe ngaphandle kokubahlulela nokulwa nabo
ngemva kwepi yakhe noDuke Hudson? (2)
11.13 Coca ngomhlobo werarano esiwufumana lapha uNaMndebele alwa khona
noNaSilombo lokha umndeni kaMahlangu ufika eSiyabuswa. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
11.14 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani noNaSilombo ngendlela akhutjhwe
ngayo emzini wakwaMahlangu? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu
ELILODWA. (2)
11.15 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isifundo ngenovela ethi,
UBonakele uqalise emlingisini onguBonakele. Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2019
NSC
UBUKGHWARI BOMLOMO
IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
'IQHEGU LEKHONDLO' – CM Sangweni kanye 'NEEMBONGO ZAKARHOLIHLALA
NELSON MANDELA' – MA Mahlangu
Coca ngommongondaba omunyethwe yinolwana yesihloko esithi, 'Iqhegu lekhondlo'
nommongondaba weembongo zesihloko esithi, 'Iimbongo zakaNelson Rholihlahla
Mandela' bewutjho nokobana ngiziphi izehlakalo ezifanako ezibumba imimongondaba
yobukghwari bomlomobu. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini
ummongondaba beyitjho nokobana iimbongwezi nenolwana le zikhuluma ngani,
emzimbeni coca ngezehlakalo ezifanako ezibumba imimongondaba yobukghwari
bomlomobu bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela kwembongi yesibongwesi
nomthiyi wenolwana le ekusethuleleni ummongondaba ngezehlakalo ezifanakwezi.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
13.1 'INJA NEFARIGI' – CM Sangweni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI D
Ngesikhatjhana yezwa ingurumela seyiyiphandla. Yatlhoga ngitjho nomgodi
wokubhaqa. Yathi nayikhumbula bonyana ayinalitho nekhaya kwathi
ayizibethe phasi ngehloko ife kube kanye. Yabona bonyana akakho umasiza
yaphuma khonokho yayomfuna. Yakhamba ifuqulula ihlabathi efusini ithi
mhlamunye izamthola kodwana do. Ngebanga lendlala, inja yasuka yathi 5
iyokuhlola bonyana ifarigi ibanjwe yini. Yathi nayifika endleleni enqophe
evikilini yathola ihlabathi itjhefulwe yatjhefulwa iqale phezulu. Yathi nayithi
mehlo tjhida, yabona ifarigi ingene phasi sekubukupekupe amagade
sekumalongwe.
Inja yatjhidela eduze yabese yathi; 'Hawu mkhozi kwenzanjani? Mina ngithi 10
uza namaqanda kanti wena uzifuqululela inga uyikatapulara awazi nokuthi
lidumephi. Kghani uyahlanya nofana ulingisa idonki ezigeda emlotheni
nebhudwini?' Ifarigi yathukwa yabhalelwa kujama, yabhambalala
ngamathumbu yathi, 'Ngilahlekelwe, manjesi ngithi angifune mhlamunye
idibezekile.' 15
'Yinto bani ekulahlekeleko enganabizo le?' Kubuza inja seyithoma
ukurhonona. 'Ngitjho iphasela,' kuphendula ifarigi nayo seyingasazizwa bona
ithini. 'Iphasela? Khuyini iphasela, wazomba nje? Khuluma wena ngilambile
nokulamba ungonela nesikhathi mnengi nomsebenzi oqalene nami.'
'Ngitjho … ngitjhwi … i … i … u … uzuka … kho … mna … mnakweth … thu.' 20
Kuphendula ifarigi seyingunguza unomphela. 'Uthini wotji? Uthi ngikuzwa
kuhle bengithi iindlebe zami zikhutjhiwe iinkotokoto. Kghani ngiyabhudanga,
afeke kodwana ungihlolelani farigi? Ungathi ngilambe kangaka ulahle
imalami? Letha imalami wena ungadlali ngimdala nangingaka.' Ifarigi yamane
yaba murabharabha yabhalelwa kukhohlela lokhu. 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2019
NSC
Inja yabona bona angeze yayisiza ukubalabala. Yeqa kanye kabili kathathu
yayibamba ngomphimbo ifarigi yathimula kanye yezwa bonyana ziyababa
yathi, 'Angeze nami ngafa ngingakazinghwareli.' Inja yayirephula iindlebe
yarhuwelela khulu. Yathi nayithi iyabaleka iFarigi, inja yayibamba umsila
yatjho ukuwuruthula. Ifarigi yarabhela yaguqa ngamadolo. Ifarigi yancenga 30
yathembisa ukumfuna beyimfumane uzuka.
[Ikhasi 28–29]
13.1.1 Tlola isizathu esenza bona inja ibhalelwe ukuyozithengela
amaqanda. (1)
13.1.2 Tlola ubujamo OBUBILI obuvezwe etheksthini engehla le
obufakazela bona inolwana le yenzeka ngesikhathi sehlobo. (2)
13.1.3 Tlola inani lemali elanikelwa ifarigi bona iyokuthenga ngalo iqanda. (1)
13.1.4 Ngokurhunyezweko tlola indlela ifarigi eyazizwa ngayo lokha
nayilemuka bona ilahle imali ebeyithunywe ngayo evikilini.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
13.1.5 Tlola umhlobo wesilwana owafaniswa nefarigi lokha nayizigeda
emlotheni ngebhudwini. (1)
13.1.6 Hlathulula umhlobo werarano owaba khona phakathi kwenja
nefarigi ngemva kobana inja ilemuke bona ifarigi ilahle imalayo.
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.1.7 Ingabe ngiyiphi indlela esemthethweni epilweni yamambala
engasetjenziswa ukurarulula imiraro ehlangana nabantu
kunokobana kuliwe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
13.1.8 Ucabanga bona isiqunto esathathwa yinja sokwebela iinkukhu
amaqanda enolwaneni engehla le sisabonakala sisenzeka
nanamhlanjesi na? Sekela isiqunto osithathako uqalise ebujameni
obubonakalako namhlanje. (2)
13.1.9 Tshwaya ngokuphumelela komthiyi wenolwana le ukusivezela
iimilo ezihlukahlukeneko zabantu abaphilako ngokusebenzisa
izenzo zenja. (2)
13.1.10 Coca ngesifundo osifumene ngesenzo sefarigi sokulisa indlela
kawokewoke yayokufahla efusini lokha nayiyokuthengela inja
iqanda. (1)
KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2019
NSC
13.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI E
IINANAZELO ZAKWAMTHOMBENI – ET Mampokoro
1 Ndiyasi!
2 Ndlovu!
3 NguGegana!
4 Owalala ngaphasi komuthi
5 Umuthi wavuka uthombile,
6 Kwathi nakuphalalwako bathi
7 Madoda asiphalale, sikhambeni,
8 Bathi sizakukhamba njani?
9 Umntwana athombe ngaphasi komuthi
10 NguSindeki,
11 Singebakwamfazi wamabel' amade,
12 Omunyisa umntwana ngaphetjheya kweligwa, neligwana,
13 E! Ndiyasi!
13.2.1 Tlola iinanazelo EZIMBILI ezisetjenziswe endimeni yokuthoma
yeembongo zakwaMthombenezi. (2)
13.2.2 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe emudeni we-12
weenanazelo ezingehla. (1)
13.2.3 Tlola igama lomntwana owabhalelisa bakwaMthombeni ukuphalala
ngombana athombele ngaphasi komuthi. (1)
13.2.4 Ucabanga bona kubangelwa yini bona abantu bakwaMthombeni
kuthiwa boGegana ngokuya ngokwesinanazelo esingehlesi?
Sekela ipendulwakho ngokuqalisa endleleni egade kuphilwa ngayo
kade. (2)
13.2.5 Ucabanga bona kuqakathekile bona ilutjha lanamhlanjesi lazi
iinanazelo zemakhabo na? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
13.2.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa ilimi ukusivezela
imvelaphi yabantu bakwaMthombeni. Ipendulo ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA B: 25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2019
NSC
ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha
umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni.
NOFANA
Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo
lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI,
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi
EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esingenisweni
bekufike esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali
oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi, IBHUDANGO
LAMI. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali
oyikutani, emzimbeni coca ngokuvezwa komdlali oyikutani ngokuqalisa emileyweni
yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli
ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo lo.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI F
(Esabelweni esibizwa bona kuKwaNdebele uTjhili uditjhe noNaNtuli.)
TJHILI: (Uthelela iinkukhu isiphila) Sazisisa ngokufudukela lapha kosikazi.
NANTULI: (Uhlezi phasi komuthi) Ukutjho ngebanga lani lokho baba?
TJHILI: (Unqopha kuye) Ngitjho ngombana soloko safika lapha nje ngithoma
nokunona. 5
NANTULI: (Uyahleka) Ngiyakubona nami baba. Ngabona wenziwa ziinkukhu
nezimvu ozifuyileko.
TJHILI: (Uhlala phasi) Sele ngililela amandlami engawamotjha eplasini. Ngabe
ngafika esabelwenapha ngisese namandla, ngabe indodanami yafunda
beyaqeda. 10
NANTULI: (Ngokutshwenyeka) Ungakhulumi ngoMbulawa ngombana ungivusela
amanceba baba. Mhlamunye sele aba mathambo lapha akhona.
TJHILI: (Ngokumtjhiriya) Singalahli ithemba kosikazi. Ngitjho ngombana uZimu
ukhona begodu akahlulwa lilitho.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2019
NSC
NANTULI: (Utshega iminyembezi) Ihliziyo yami iba buhlungu lokha nangibona 15
abentwana besikolo baya esikolweni. Ngisuke ngikhumbule bona
uMbulawa bekanebhudango lokuba mjameli wamalungelo wabantu.
TJHILI: (Umlalisa esifubeni sakhe) Ngibawa bona ungilibalele ngokukuthunuka
amanceba kosikazi.
NANTULI: (Uvusa ihloko) Ngiyakuzwa baba. (Wesula iminyembezi) Sele ngikhohlwe 20
ukukwazisa bona kunomsanyana olethe incwadi etlolwe ibizo lakho baba.
TJHILI: (Ngokurareka) Iphi incwadi leyo?
NANTULI: (Ayikhuphe) Nasi baba.
TJHILI: (Ayivule ayifunde)
NANTULI: (Ngokurareka) Wamomotheka wedwa baba kubayini? Kghani ivela 25
kuMbulawa?
TJHILI: (Sele aqedile ukuyifunda) Ivela kuMbonani esasakhe naye eplasini
lakaMathumbu.
NANTULI: (Uyahleka) Uthini baba?
TJHILI: Uthi ngimfunise indawo lapha esabelweni. Batjho uMathumbu 30
uyalithengisa iplasela. Batjho abanikazi balo abatjha bafuna ukwakha
ibubulo leenkukhu kileya ndawo.
NANTULI: (Ngokurareka) Kutjho bona kufanele ifuduke yoke imizi leya eseplasini?
TJHILI: Iye kunjalo kosikazi. Wasebenza ngokusiqotha kusakhanya uMathumbu.
Phela sekufanele bakhokhele iinthuthi ezizobathutha gadesi. 35
NANTULI: Alo-ke uyomphendula uthini ngombana phela ayisekho indawo lapha
ngakithi?
TJHILI: Kunesiza engezwa batjho siyathengiswa ngaphetjheya kosikazi. Ngizakhe
ngiye ngekosini ngiyokuzwa bona siyimalini.
NANTULI: (Ngokurareka) Yinto bani eyenza bona uMathumbu athegise iplasi? 40
TJHILI: Batjho uyafuduka uya phetjheya ngombana unevalo lokobana
kungenzeka kubuse umongameli onzima ngemva kwamakhetho azako.
NANTULI: Kanti akafuni ukuba ngaphakathi kombuso kamongameli onzima?
TJHILI: (Uyahleka) Phela wesaba bonyana kungenzeka into eyenzeka
eMozambigi. 45
NANTULI: Batjho kunamakhwahlana aziimpurelani angafuni bona kubanjwe
amakhetho. Uthi akuzukuvuka umguruguru ngesikhathi samakhetho nje
baba?
TJHILI: Asazi kosikazi. Sele sizakuzwa ngethambo ukuphuka.
NANTULI: (Uyasikima) Ngisaya kwamakhelana baba. Bangibizile. (Bahlukane) 50
[Ikhasi 61–62]
15.1 Tlola isizathu esenza bona izakhamuzi zeplasini zigcine zibize umdlali
onguVenter ngoMathumbu. (1)
15.2 Tlola ibhudango lakaMbulawa ngokuya ngokwetheksthi engehla le. (1)
15.3 Hlathulula ubujamo uMbulawa azithola angaphasi kwabo lokha nakufanele
bathuthe kwabo ngebanga lokobana uyise bekangasakghoni ukobana
angasebenza eplasini. (2)
15.4 Tlola ngephuzu ELILODWA isizathu ebesenza bona ihliziyo yakaNaNtuli ibe
buhlungu lokha nakabona abentwana besikolo baya esikolweni. (1)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2019
NSC
15.5 Tlola ngephuzu ELILODWA unobangela owenza bona uNaidoo agcine sele
abalekile eSewula Afrika aye eBotswana lapha ahlangana khona noMbulawa. (1)
15.6 Ngokurhunyezweko tlola umthelela owalethwa kuhlongakala kwendodana
yakwaMasuku eplasini lakaVenter. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.7 Ngokurhunyezweko tlola isehlakalo esalama ikulumo-pendulwano eyaba
phakathi kwakaBotha namanye amapholisa lokha nakabatjela bona kufuze
bayokubulala uMbulawa nezinye iimbotjhwa egade zibotjhwe eplasini
lakaVenter. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.8 Emdlalweni lo kunalapha kuvela khona bona uMbulawa banoNaidoo
babalekela enarheni yeBotswana ngonobangela wokubalekela amapholisa
nemiguruguru yangesikhathi sebandlululo. Ucabanga bona ngikuphi
okungaba ziinzathu zokobana abantu abaphila esikhathini sanje baye
eenarheni zangaphandle bayokuhlala khona? Sekela ipendulwakho
ngamaphuzu AMABILI. (2)
15.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO
bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa esehlakalweni esivela
emdlalweni lo.
Umtloli womdlalo lo usethulele uMabona amumuntu obekazimisele ukuhlala
esipholiseni nanyana gade abona bona izinto ezenziwa mapholisa wabantu
abamhlophe zinebandlululo nje. (2)
15.10 Ucabanga bona ngisiphi isigwebo esifanele abantu ababandlulula abanye
ngokombala, ngokobutjhaba nangokobulili? Ipendulwakho ayibe maphuzu
AMABILI. (2)
15.11 Ucabanga bona ngiyiphi indima eyadlalwa nguNaidoo epilweni yakaMbulawa
lokha nabegade basenarheni yeBotswana? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
15.12 Ingabe ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusitlolela umdlalo
wesihloko esithi, 'Ibhudango lami'. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
15.13 Ngokubona kwakho ingabe izehlakalo zokubulala iimbotjhwa zezepolotiki
ezenzeka emdlalweni lo ngezisuselwa ehloko nofana ngezamambala? Sekela
isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
15.14 Ingabe isenzo selutjha sokuphosa abantu abadala ngamagade lokha
nabebangafuni ukujamisa imitjhini yokusebenza bakhuphukele kwaMasuku
siyamukeleka nofana asamukeleki? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
15.15 Coca ngommoya ozwakaliswa siphetho somdlalo wesihloko esithi, Ibhudango
Lami. (1)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2019
NSC
UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esingenisweni
bekufike esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali
oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi, UMBANGO
KANZUNZA NOMANALA. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini
isakhiwana somdlalo nomdlali oyikutani, emzimbeni coca ngokuvezwa komdlali
oyikutani ngokuqalisa emileyweni yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni
utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo
yesakhiwana somdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI G
(Ehlathini laKwaMnyamana kufika amadoda aziinhlabamkhozi kuTjhaba noMbangwa.)
UPENGU: Ngendu, sengathi kunabantu kilesa sihlahla uyabona nje?
UNGENDU: Kwamambala bakhona.
UPENGU: Asiye kibo sibabikele nabo lomlayezo esikhamba siwurhatjha
ukuze bazi bona bayafuneka esigodlweni ngomuso. 5
UNGENDU: Ucabange njengendoda lapho vele asitjhinge kibo.
UPENGU: (Nabafika kibo) Siyabonana madoda.
UTJHABA
NOMNBANGWA: Akhulu madodekhethu nina bangekosini.
UNGENDU: Nihlezi kamnandi lapha emthunzini kanti thina siyehla siyenyuka
simajadujadu ngezesigodlweni. 10
UTJHABA: Wena ongangoNgendu abekunabumnandi lapha. Usibona sihlezi
nje sidiniwe siyincuba abesikabambi nayinye inyamazana. Sithe
akhe sikhokhe ummoya ngaphambi kobana siragele phambili.
UNGENDU: Awa kuyazwakala ndodekhethu, nokho thina abesisahlali naphasi.
Usibona sinje siziingijimi zomlomo ongakhulumi amanga. Silapha 15
nje besidlula; alo ngetjhudu sanibona sase sithi asiphambukele
kini sinibikele umbiko esiwuphetheko lo.
UPENGU: Ningilibalele bobaba ukuthi nginingene emlonyeni nisakhuluma.
Ngifikelwa mcabango wokuthi nginitjhiye; uNgendu asale anitjela
mina ngihlabele phambili ngombana ilanga alikajami. Kanti 20
umsebenzi wona ungangoboya bekabi.
UNGENDU: Liqiniso elinganakuphikiswa lelo mngani. Tjhinga ngePumalanga
ngizakuya ngeTjhingalanga ukuze sihlangane phambili.
UPENGU: Kulungile sengikhambile madodekhethu, asihlanganeni ekosini
kusasa. (Balayelisane angene indlela). 25
UMBANGWA: Bewusakhuluma mlomo womlomo ongakhulumi amanga.
UNGENDU: (Uragela phambili) Kusasa ingwenyama ifuna loke ibandla
esigodlweni.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2019
NSC
UMBANGWA: Sekonakelephi-ke kwanjesi ngombana bengithi inarha isalele nje?
UNGENDU: Akunamlandu Tjhaba kodwana kufanele isitjhaba siyokulunywa 30
indlebe ngomuntu ozokulama ingwenyama.
UTJHABA: Awa; nakunjalo akunamlandu sizabe silapho wena
wangebukhosini.
UMBANGWA: Nami ngigandelela emtlhaleni wesikhulumi esiqeda ukukhuluma
wena wangebukhosini. 35
UNGENDU: Ngiyathokoza nanilifumeneko igama nami ngisadlulela phambili.
(Akhambe)
[Ikhasi 5–6]
17.1 Tlola isizathu esivezwe esingenisweni somdlalo lo esenza uTjhaba
angathembi bona uManala angasibusa isitjhaba. (1)
17.2 Tlola amatshwayo AMABILI avezwe esiqetjhaneni esingehla abufakazi
bokobana umdlalo lo wenzeka esikhathini sakade. (2)
17.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA umnqopho womhlangano owabanjwa yikosi
uMusi nesitjhaba saKwaMnyamana. (2)
17.4 Tlola ibizo lebambela ebelisesihlalweni sobukhosi lokha amabutho
wakaManala nakabulala amaNzunza KwaSimkhulu. (1)
17.5 Tlola amagama AMABILI wabantu ebe basebuthweni lakaNzunza
abazwakalisa ukuzisola ngokuba balandeli bakaNzunza ngombana aphethe
unamrhali. (2)
17.6 Ngokurhunyezweko tlola okwenzeka hlangana noNcagu banoNzunza
endaweni yaKoqoli mhlana kuphela ipi ebeyikhona hlangana naManala
namaNzunza. (2)
17.7 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esasifihlelwe umdlali onguManala
kodwana thina abafundi bomdlalo lo sisazi nekusisehlakalo esaba
nomphumela omumbi nosabonakalako namhlanje esitjhabeni samaNdebele? (2)
17.8 Emdlalweni lo kunalapha uNanasi atjela khona uNzunza bona angakhambi
ekhaya ukwenzela bona azomupha amano wokufumana ubukhosi nange
uMusi angabunikela uManala. Ucabanga bona mamano anjani la
ebekazokwenza bona ubukhosi buthi sele buphethwe nguManala bujike
bubuyele ngakuNzuza? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.9 Ucabanga bona izenzo zomdlali onguNzunza zimveza amumuntu onjani?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2)
17.10 Ucabanga bona esikhathini sanje kusenzeka bona abentwana bomuntu
balwele ilifa ebatjhiyelwe lona babelethi babo njengombana sibona uNzuza
banoManala balwela ubukhosi bakwabo nje? Sekela ipendulwakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2019
NSC
17.11 Ucabanga bona kungaba ngiliphi ibizelo elingakhambelana nabantu
abanesimilo esifana nesakaTjhaba banoMbangwa abahlala bakhuluma
ngeendaba ezisematheni? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
17.12 Ingabe umukghwa womdlali onguNanasi wokobana angene iindaba zebandla
amumuntu wengubo usitjelani ngaye ebujameni bemikghwa mazombe?
Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
17.13 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomdlali onguNdala ozifumane sele
aphethe amathumbu ngezandla akhafula neengazi ngebanga lokulimala
ngemva kokuhlaselwa mabutho kaManala? Sekela isiqunto sakho ngephuzu
ELILODWA. (2)
17.14 Coca ngendlela umtloli asebenzise ngayo ilimi emdlalweni wesihloko esithi,
Umbango kaNzunza noManala. (2)
[25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2019
NSC
UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE)
IFINDO – Sovumani Kazimkhona
Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esingenisweni
bekufike esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali
oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi, IFINDO.
I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali
oyikutani, emzimbeni coca ngokuvezwa komdlali oyikutani ngokuqalisa emileyweni
yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli
ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo lo.
Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25]
UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
IFINDO – Sovumani Kazimkhona
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI H
(KuseSiphago ngentumbeni yenyanga uMabhebheja. UMabhebheja uhlezi phezu
kwesitulo esibizwa nge-lazy boy. Ngemva kwakhe kupakwe amathunga amhlophe,
apakwe ngenaneko abe ananyathiselwa namagama wesihlahla esingaphakathi
kwethunga ngalinye. UMnguni banoLungile bahlezi ebhangeni eqadi komnyango.
Bona nenyanga bahlukaniswa sicabhana. Phezu kwesicabhaneso kunesikhwanyana 5
esenziwe ngesikhumba seqina, ngeseendawula.)
MABHEBHEJA : Mnguni, bentwana bakho laba?
MNGUNI: Iye, nyangekulu.
MABHEBHEJA: Bayafanelana. (Ahleke) Bahlanganiswe bezimu. (Aqale uBalise)
Enjephana umkhwenyanakho lo ngewakwabani? 10
MNGUNI: NgewakwaMsiza.
MABHEBHEJA: NguMrholozi, umbina kom'ehlaba.
BALISE: (Amomotheke) Kunjalo.
MABHEBHEJA: MswakwaMsiza, uThubana lo uzikghantjha tle ngawe. Akawuvali
umlomo ngomkhwenyanakhe owamlobolela ngezoboya. Vane 15
akutjele nje bona uzikghantjha kangangani ngawe?
BALISE: (Ahleke) Awa.
MNGUNI: (Ngokuhleka) Uzaba namahlonjana, agcine sele adula
umntwanami.
LUNGILE: (Ngokuhleba) Awa baba, uMsiza angeze ayenza into enjalo. 20
Akusimumuntu onesandla.
MABHEBHEJA: Mntwanami, usisazimthetho angithi?
LUNGILE: Iye, kunjalo baba.
MABHEBHEJA: Fundani bentwabethu. Isikhathi sokobana indawo yabomma
ingephunyaneni sesadlula. Nanyana umjameli nje kufanele ufunde 25
utjhinge phambili. (Akhombe ebodeni, ngemva kwakhe) Uyasibona
isitifiketesa?
LUNGILE: (Alandele umuno kaMabhebheja) Iye ngiyasibona. (Asifunde
buthule) Ngeseziqu.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2019
NSC
MABHEBHEJA: Ngese-Honours ku-Business Management. Njengenyanga 30
nosomabhizinisi kuqakathekile bonyana ngizihlomise ngelwazi
ngokuragwa kwebhizinisi. Njenganje ngifundela i-Masters kizo
iimfundo zebhizinisi. (Ku du) Yini kwanga urarekile nje?
MNGUNI: Iye, ngirarekile. Mina bengidlumbana bona iinyanga babantu
abangakafundi. Abononsidlana. 35
MABHEBHEJA: (Ahleke) Angirareki, banengi abacabanga njengawe nje. Mhlambe
kade kwabe kunjalo kodwana izinto zitjhugulukile namhlanje. Isila
akusiso isihlahla. Yeke-ke akutlhogeki bona inyanga ikghamathele
kwanga beyikghama inondo.
MNGUNI: Nyangekulu, asihlale endabeni. Abantu bakho bangangoNdebele 40
ngaphandlapha.
MABHEBHEJA: Zigedle Thubana. Iphuthuphuthu lizala qandanye. Ngathana
kunabantu abajame umjeje kunogulela ukufa abezimu bami
bebazongincinza, ngiyomtsomula emjejeni.
LUNGILE: Bab'uMabhebheja nineminyaka emingaki nazana ninobaba? 45
MABHEBHEJA: Thubana, enjephana mingaki?
MNGUNI: Yeqile ematjhumini amabili.
(ULungile athwale amehlo)
MABHEBHEJA: Lungile, ungarareki. Uqinisile uyihlo, minengi iminyaka sazana
mina naye. Uphila lapha. Ongaziko nguwe nonyoko. 50
MNGUNI: Mabhebheja, asihlale endabeni ngaphambi kobana (Ahleke)
ukhulume ezikulu.
BALISE: (Sakuhleba) Uqinisile baba, kade sifikile lapha.
MABHEBHEJA: Bobani abafuna isizo?
BALISE: Ngithi baba (Azikhombe, akhombe noLungile) Sinomraro wo ... 55
MABHEBHEJA: Ungakhambeli abezimu ngaphambili. Bona bazokutjela mina
umraro wenu.
MNGUNI: (Asikime) Bentabami, anginitjhiye. Nizangifunyana ngaphandle.
MABHEBHEJA: Thubana hlala phasi. Abobamkhulu bangihlebele bonyana into
elethe abentwanaba lapha izokubamba nawe. (Adobhe isikhwama 60
seendawula. Anikele uBalise) Msiza, vuthela ngesikhwanyeneso
bese usidlulisela kumkakho, naye enze njalo.
[Ikhasi 68–70]
19.1 Tlola bona uMnguni banoMabhebheja baneminyaka emingaki bazana
ngokuya kwetheksthi engehla le? (1)
19.2 Tlola isizathu esenza bona uBalise banoLungile bagcine sele beze enyangeni
enguMabhebheja njengombana kuvela esiqetjhaneni esingehla. (2)
19.3 Ngiziphi ezinye iindawo uBalise banoLungile ebakhe bazivakatjhela mayelana
nomraro ebaqalene nawo lo ngaphambi kobana beze kile evezwe etheksthini
engehla? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2)
19.4 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okwenza abafundi bomdlalo lo bavumelane
ngongelethu bona umdlalo lo wenzeka esikhathini sanje. (2)
19.5 Tlola abonobangela ABABILI egade benza bona uNaMalemane angamthandi
uBalise. (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Novemba 2019
NSC
19.6 Tlola igama lesikolo lapha bekusebenza khona uBalise. (1)
19.7 Ucabanga bona isenzo sakaBalise sokungafuni ukuthatha umfazi wesibili
njengombana uMvimbi gade amyelelisa lokha nakabatjela ngomraro aqalane
nawo ekhaya simveza amumuntu onjani? (2)
19.8 Hlathulula ngephuzu ELILODWA isifundo esisithola ngomdlali onguHleziphi
ngesenzo sakhe sokuyelelisa uBalise ngemiraro yakwakhe. (2)
19.9 Ucabanga bona isenzo sakaBalise banoLungile sokutlhaga kangaka
bangafumani umntwana siyakhambelana nesizinda sesikhathi sanje? Sekela
ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2)
19.10 Emdlalweni lo kunalapha uNaMalemane aveza khona bona uBalise udla imali
kaLungile ngombana yena amfundisi begodu arhola imali encani
kuneyakaLungile omjameli wezomthetho. Ucabanga bona uyini umnqopho
womtloli wokwenza bona uBalise athi amfundisi kodwana atjhade nomjameli
wezomthetho? (2)
19.11 Ucabanga bona khuyini umnqopho womtloli wokusivezela uNobukhazi
angakafundi kodwana angunomathenda ophumeleleko? Ipendulwakho ayibe
liphuzu ELILODWA. (2)
19.12 Nangabe bewumdlali onguNaMalemane uthola indaba yokobana
umntwanakho kufanele aphethelwe isiko ukuze izinto zakhe zilunge
bewuzokuvuma nofana bewungekhe uvume bona lenzeke? Sekela isiqunto
osithathako ngephuzu ELILODWA. (2)
19.13 Tshwaya ngesifundo esifumaneka esiphethweni somdlalo lo. Ipendulwakho
ayibe liphuzu ELILODWA. (1)
19.14 Ingabe kuyinto elungileko bona umbelethi athathele umntwanakhe iinqunto
nanyana sele endile nofana athethe? Ipendulwakho ayibe liphuzu
ELILODWA. (2)
[25]
IMITLOMELO YESIGABA C: 25
INANI LOKE: 80
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P1 NSC November 2019 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P3 NSC November 2019 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2022 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2021 Question Paper

Question paper
isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2018 Question Paper
More from Grade 12 isiNdebele HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023 24

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

Memorandum
isiNdebele HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum