Skip to content

isiNdebele HL Grade 12 P2 NSC November 2019 Question Paper

Question paperisiNdebele HLGrade 12201931 pages

Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2019, 31 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2019

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2019 IMITLOMELO: 80 ISIKHATHI: Ama-iri ama- 2½ Iphepheli linamakhasi ama-31. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2019 NSC YELELA 1. Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana aphendule imibuzo. 2. Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemva kwalapho, ufunda imibuzo le bese ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula. 3. Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU: ISIGABA A: Iinkondlo (30) ISIGABA B: Inovela/Ubukghwari bomlomo (25) ISIGABA C: Umdlalo/Idrama (25) 4. Landela imilayo esekuthomeni kwesinye nesinye isigaba ngokuyelela. 5. Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke: EMITHATHU KUSIGABA A MUNYE KUSIGABA B NAMUNYE KUSIGABA C 6. Sebenzisa irherho lokuzihlola ukuqinisekisa bonyana yoke imibuzo uyiphendulile. 7. Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe ngayo ephepheni lemibuzo. 8. Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA. 9. Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye: ISIGABA A: Pheze imizuzu ema-40 ISIGABA B: Pheze imizuzu ema-55 ISIGABA C: Pheze imizuzu ema-55 10. Tlola ngesandla esihle nesibonakalako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2019 NSC IKHASI LOKUMUNYETHWEKO Ikhaseli lizokwenza kobana abafundi bakhethe imibuzo abafuna ukuphendula ngayo ngaphandle kobana bafunde iphepha loke. ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI. INOMBORO YOMBUZO UMBUZO IMITLOMELO IKHASI 1. 'Uyazitshayela' Umbuzo omude 10 5 2. 'Ngizokwenzanjani' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 6 3. 'Thando' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 7 4. 'Amavunda' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 8 KANYE Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo. 5. 'Isililo sakatitjhere!' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 10 9 *YELELA: Phendula umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE ESIGABENI B, qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI ESIGABENI C. ESIGABENI B kanye NESIGABENI C, phendula umbuzo MUNYEkwaphela. ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundweko. 6. Mbala Ngubaba Umbuzo omude 25 11 7. Mbala Ngubaba Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 11 8. UKholiwe Umbuzo omude 25 14 9. UKholiwe Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 14 10. UBonakele Umbuzo omude 25 17 11. UBonakele Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 17 UBUKGHWARI BOMLOMO: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yobukghwari bomlomo efundweko. 12. 'Iqhegu lekhondlo' KANYE Umbuzo omude 25 20 'Neembongo zakaRholihlahla Nelson Mandela' 13. 'Inja Nefarigi' Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 20 ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo efundweko. 14. Ibhudango Lami Umbuzo omude 25 23 15. Ibhudango Lami Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 23 16. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo omude 25 26 17. Umbango KaNzunza NoManala Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 26 18. Ifindo Umbuzo omude 25 29 19. Ifindo Umbuzo onemibuzo emifitjhani 25 29 YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2019 NSC IRHELO LOKUQINISEKISA Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke imibuzo elindelekileko. ISIGABA IINOMBORO INANI LEMIBUZO TLOLA ITSHWAYO ZEMIBUZO EZOKUPHENDULWA EMBUZWENI OWUKHETHILEKO A: IINKONDLO 1–4 2 (Iinkondlo ezibonweko) A: IKONDLO 5 1 (Ikondlo engakabonwa) B: INOVELA/UBUKGHWARI 6–13 1 BOMLOMO (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) C: UMDLALO/IDRAMA 14–19 1 (Umbuzo omude NANYANA onemibuzo emifitjhani) YELELA: ESIGABENI B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide nofana EMIBILI emifitjhani. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2019 NSC ISIGABA A: IINKONDLO Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo EMIBILI kwaphela. Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo. UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako. UYAZITSHAYELA – TN Mahamba 1 Besisahlezi soke, 2 Sihlezi kumnandi nabo, 3 Sisagom' amabele, 4 Sithandwe kuphila nabo. 5 Lafika lobudlhayela, 6 Lafik' elinganasirhawu, 7 Lafik' elingakalindelwa, 8 Lafik' elingananembeza, 9 Lathatha ladlula, 10 Ngaphandle kokuzaza. 11 Nakungibo bayile, 12 Baginywe yihlabathi. 13 Bangakalidl' ilifa leenzukulwani zabo, 14 Batjhiya kok' ebanakho. 15 Ngathana bekulayezela ngakwajanyiswa, 16 Kwajanyisw' amalangana, 17 Amalanga kube ziimveke, 18 Iimveke ziphenduk' umnyaka, 19 Umnyak' uphenduk' unomphela. 20 Kufa ngiyakwesaba, 21 Kufa ungumazitshayela. 22 Ukheth' omfunako, 23 Ngesikhath' osifunako, 24 Utjhiy' abahlolokazi, 25 Utjhiy' abafelwa, 26 Usitjhiya nesilil' esidabul' ihliziyo, 27 Usitjhiya nesikhala, 28 Isikhal' esingasoze savaleka. 29 Besisafun' ukuba mnengi nabo, 30 Usitjhiye nekumbulo. 31 Wehlule ukuphila kwakuthulela ingwani. 32 Alo, sizakwenzani? Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2019 NSC 33 Akekho ongajamelana nawe, 34 Uhlule neenyanga zesikhuwa nezesintu, 35 Wahlula nabafundisi. 36 Kufa uyokufa nini? 37 Sihlale ngokuthula, 38 Siphil' unomphela. Coca ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le bese udzubhule bewuhlathulule amagama akhethwe yimbongi ukuzwakalisa lowo mmoya. Esingenisweni hlathulula bona yini ummoya wekondlo nekhethomagama nokobana imbongi beyisemmoyeni onjani nayitlola ikondlo le, emzimbeni hlathulula amagama aveza ummoya lowo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela kwembongi ukusethulela ummoya wekondlo le. Amagama ozowasebenzisa awabe li-190–240. [10] UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. NGIZOKWENZANJANI – TM Mthimunye 1 Ngifik' ephasin' uyafulathela, 2 Awusakhambi nam' ibangana, 3 Ngizoyitjengiswa nguban' indlela, 4 Ngizokwenzanjani? 5 Ngangithi ngizokukhula hlanu kwakho, 6 Ngangith' indlela ngizayitjengiswa nguwe, 7 Angisakghon' ukukubona ngawenyama, 8 Ngizokwenzanjani? 9 Ngizokwenzanjan' iphasi nalinje? 10 Ngizokubuza bani nabangasazaziko nje? 11 Mina ngiyokuba yini kabani, 12 Ngizokwenzanjani? 13 Namhlanjesi ngikuqal' eenthombeni, 14 Ngizwa ngabantu bona wawukhamba yiphi, 15 Ngizwa ngosiyazi bona wawugida yiphi, 16 Ngizokwenzanjani? 17 Namhlanjesi ngibukela zakosobantu, 18 Zekhethu ngiyaziphumbutha, 19 Bona ngizo kwamambal' anginaqiniso, 20 Ngizokwenzanjani? 2.1 Tlola umhlobo wevumelwano-phetha osetjenziswe yimbongi endimeni yoku-1 yekondlo le bewutjengise nokwakheka kwevumelwanelo. (2) 2.2 Ngokurhunyezweko tlola okumunyethwe yindima yesi-4 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILOLDWA. (2) 2.3 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokubuyabuyelela amagama athi, 'Ngizokwenzanjani?' ukusuka endimeni yoku-1 ukuya keyesi-5 yekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2019 NSC 2.4 Hlathulula ngewakho amagama okutjhiwo yimbongi ngomuda we-18 kufika kewe-19 othi, 'Zekhethu ngiyaziphumbutha, Bona ngizo kwamambal' anginaqiniso' wekondlo engehla le. (2) 2.5 Coca ngokuphumelela kwembongi ukunikela ikondlo le isihloko esiyifaneleko. (2) [10] UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. THANDO – TN Mahamba 1 Ithando kukudla kwehliziyo, 2 Mumoya omnanjana, 3 Umoya opholileko, 4 Werobhelela elimnandi tle! 5 Ngitjhwile ngathi: 'Ngiyakuthanda' 6 Ngitjhwiswa ngilokhu engikuzwako, 7 Lokhu okungitjhisa ngaphakathi kimi, 8 Lokhu okwenza ihliziyo yami 9 Ipharupharume khudlwana. 10 Angikatjhwiswa yikanuko, 11 Angikatjhwiswa ngilokhu onakho, 12 Angikatjhwiswa kulapho uphuma khona, 13 Ngitjhwiswa ngilokhu ongikho, 14 Ngendlela oziphethe ngayo, 15 Kungenze ngazala ithando, 16 Lazala laphuphuma ngawe. 17 Ngiyathemba angikoni 18 Ngokukubikela bona ngiyakuthanda? 19 Uthandwe yihliziyo yami, 20 Ikuthande yakuthandisisa, 21 Yaba nomthandela wasafuthi. 22 Ilihlo lasoloko lithe njo! Kuwe 23 Lithabela ukukubona, 24 Lithabela ukukubona uhleka. 25 Uhleka ihloko yami ihlangane, 26 Uzibumbe kufane. 27 Iindlebe zami zilalele, 28 Zithabela ukuzwa ilizwi lakho, 29 Engqondwenami kuhlezi isithombe sakho, 30 Singibhalelisa ukucabanga. 31 Ngikuthanda ukukuthanda, 32 Ihliziyo yami ngufakazi wakho koke. 3.1 Tlola ubukondlo obutholakala emudeni wesi-5 wekondlo engehla le. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2019 NSC 3.2 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni wama-31 wekondlo engehla le. (1) 3.3 Ngokurhunyezweko tlola okumunyethwe yindima yesi-3 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.4 Ucabanga bona uyini umnqopho wembongi wokusebenzisa isithombengqondo serhwala emudeni wama-25? (2) 3.5 Ingabe imbongi ihlathulula ukuthini ngomuda wama-32 othi, 'Ihliziyo yami ngufakazi wakho koke' ewusebenzise ekondlweni engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 3.6 Coca ngommoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. AMAVUNDA – TN Mahamba 1 Mummoy' omumb' ehlizyweni. 2 Onawo ulilel' ukuzibuyiselela, 3 Onawo ugcwal' izondo ngaphakathi, 4 Ubanehliziyo kasathana. 5 Uyinyoni ephaphela phasi, engeze yaya phezulu, 6 Udiselwa yizondo esemahlombakho. 7 Yakh' ingqondo ayinakh' okuhle. 8 Zakh' izenz' akusizo zobuhle. 9 Ungumalum' apholise njengorodo wekhondlo. 10 Umunt' umenzis' iimphambeko, 11 Umakhis' amano alumelako. 12 Isitjhaba usiqeda utshetsha, 13 Laph' ukhona izutjana elimhlotjhana liyakuzila, 14 Laph' ukhona izinto ziyahlanakela. 15 Umthuwelelisi wendwa, 16 Umthuwelelisi wamanaba, 17 Uphehla ihliziyo yomuntu ifane netjhefu, 18 Uphehle iye lakuyako, 19 Uyilimise iye elitjeni. 4.1 Tlola umhlobo wevumelwano otholakala emudeni wesi-5 ukuya kewesi-6 wekondlo engehla le bewutjengise nokwakheka kwevumelwanelo. (2) 4.2 Ngokurhunyezweko tlola okumunyethwe yindima yesi-2 yekondlo le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.3 Hlathulula umnqopho wembongi wokusitlolela ikondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2019 NSC 4.4 Ucabanga bona ngimuphi umlayezo esiwethulelwa yimbongi ngekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 4.5 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombengqondo sesifaniso emudeni we-17 lapho ifanise khona ihliziyo yomuntu onamavunda netjhefu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] KANYE IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO) UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ISILILO SAKATITJHERE – BJ Skhosana 1 Kuhlekuhle kwenzekani? 2 Ngithukwelani kangaka? 3 Ongibonak' uyangikhafulela. 4 Ngidujulelw' imilomo, 5 Ngenzan' ephasini? 6 Umbus' uyangithuka, 7 Ababelethi bayangihlukumeza, 8 Abentwana bayangigijimisa, 9 Nginamlandu muph' ephasini? 10 Ukufundisa ngiyafundisa 11 Ngiyabaphandlulul' abentwana, 12 Ngiyabararulul' abararekileko, 13 Ngiyabasunduz' ababhajweko, 14 Alo, ngithokozwa ngubani? 15 Ubusuku nemini ngiyasebenza, 16 Ngamaholideyi ngiyasebenza, 17 Ngeempelaveke ngiyasebenza, 18 Ngizithwesa ngedolo, 19 Ngilala ngivale linye, 20 Koke lokh' akubonakali. 21 Zadlul' iinkhathi zethabo, 22 Utitjhere kusese ngutitjhere, 23 Ngangingatjhetjiswa ngomrorho, 24 Ngangisezwa ngerhalasi, 25 Ngisatjwa, ngihlonipheka. 26 Namhlanjesi ngikukudla kwehlamba, 27 Bakhohliw' engabakhethako, 28 Bangikhumbula ngeenkhathi zamakhetho, 29 Mbus' omutjha ngizwelani, 30 Ngilil' ubusuku nemini. 5.1 Tlola izinto EZIMBILI ezimbi imbongi ethi zenziwa kiyo ezivezwe endimeni yesi-2 yekondlo engehla le. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2019 NSC 5.2 Ngokurhunyezweko tlola okumunyethwe yindima yesi-3 yekondlo engehla le. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 5.3 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe emudeni we-19 wekondlo engehla le. (1) 5.4 Hlathulula bona kusuke kubangelwa yini ukobana umsebenzi wembongi okhulunyiswa ekondlweni le ubonakale ungathandeki. Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 5.5 Ucabanga bona ukuphathwa kwakatitjhere ngendlela ezwakaliswe ekondlweni engehla le kungaba namuphi umphumela nasiqala ngehlangothini lekusasa lenarha yekhethu le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 5.6 Ingabe ukusetjenziswa kwamagama athi, 'Namhlanjesi ngikukudla kwehlamba' kukuthinta njani ukuzwisisa kwakho ummongondaba wekondlo engehla le? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [10] IMITLOMELO YESIGABA A: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2019 NSC ISIGABA B: INOVELA/UBUKGHWARI BOMLOMO YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi zamanovela EZINTATHU kanye nebuthelelo lomtlolo-ndabuko. Khetha inovela EYODWA nofana ibuthelelo lomtlolo- ndabuko uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Enye nenye inovela ukuze ifike esiphethweni sayo vane kube nomlingisi osiza ikutani lapho ibhalelwa khona bese indaba ikghone ukuragela phambili beyifike esiphethweni esihloswe mtloli kunokobana iphelele emoyeni. Coca ngendima edlalwe mlingisi onguSkhosana ekusizeni uMavela bona afeze iimfiso zakhe ukuze indaba ifike esiphethweni ebesihloswe mtloli. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini umlingisi nesiphetho senovela, emzimbeni ayiveze indima edlalwe mlingisi onguSkhosana ekuragiseleni indaba yenovela le phambili beyiyokufika esiphethweni ebesihloswe mtloli bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni umlingisi onguSkhosana ukufikisa indaba le esiphethweni sayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) MBALA NGUBABA – PB Skhosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI A Amalanga adlula aze aba mahlanu emva kobana abentwana bakaBongwe bayihlalele isirhelwana indaba yelifa labo. Isibuyiso sakaBongwe besele sidlulile naso. Abentwana bakhe besele batjhaphulukile kokunengi, okukhambelana nokuzila. NguNaMtshweni yedwa obasasele. Njengokosikazi otlhagileko, kufuze bona izambatho zakhe ezinzima azembathe bekuphele umnyaka. Njengomuntu osele akhulile, amdala nengqondo 5 yendabuko isanzinzile kuye, lokho uyakwazi. Uyakhumbula begodu uzimisele ukukugcina. Yinye nje into engamhlaleli kuhle ehliziyweni, izwano hlangana nabentwabakhe. Ngathana uZimu angamuzwa emithandazweni yakhe esele ayibeka ebusuku nemini. Lokhu athoma ukukubona kumenza afise ukubatjhiya abentwabakhe. UMavela unamalangana angasezi azomvusela ekuseni. Sewugcina kuvuselwa 10 ngumalukazanakhe uNaKabini, uMhlekwa noHleziphi kwaphela. Asahlezi ngaphandle esibandameni uNaMtshweni, ayibone ivela phetjheya ikoloyi. Azibuze bona ingabe ngeyakabani, ifunani? Athi angayitlhoga ipendulo ezamanelisa, akhumbule bona mhlambe ngeyaboDladla. Phela basengakezi ukuzokuthwala ifuyo kaBongwe, njengokutjho kwabo mhlamnene. Inyanga seyiphelile nabentwana sebahlubulile. 15 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2019 NSC Ngalokho kutjho khona bona, sekufuze bafike aboDladla bazokwenza njengokutjho komtlolo wesifiso sakaBongwe. Aphose amehlo phezulu kuKhololo azibone zithe rhiya! Iinkomo zakwakhe neembuzi. Awaphose phetjheya ekoloyini eza kancani, ayibone bona mbala iza kwakhe. Athi ubiza uMhlekwa angasabeli. Athi ubiza uHleziphi, akhumbule bona akakho; usesikolweni. Akhethe ukuthula ngombana umakotakhe 20 uNaKabini, usayemalongweni. Okhona nguMavela. Mbala ize ifike ithi tsi, eqabazini ikoloyi. Kwehle imikhukhuva emibili yamadoda. Imikhaba nasiya, baze babhembesile. Nawe uyabona nje bona badla kusale. Okudanisako nje, kukobana indlela abambethe ngayo ayikhambisani nemikhababo. Bambethe abokhakhi esele bathoma nokurathuka, kanti namanyathelo ayavuma bona 25 kade athengwa. Iimpumulo sezineentunjana. Angisayiphathi yeenthende. Sekunokobana bakhambe ngawo ngombana bawafakile, bakhamba hlanukwawo. Iphoritjhi solo agcina ngaleyo ayithola nakenziwako. Nokho uNaMtshweni ayibone msinya bona ayihlabi ngejamo leempondo zayo. Ngokubona imikhaba yodwa nje, anele. Azitjele bona ukudla usuthe, 30 mkhaba. Isembatho asikhulumi ilizwi elingehla komkhaba. 'Yebo baba! Ekhaya!' kukhuleka imikhukhuva le emibili yamadoda. 'Akhulu!' Kuthokoza uNaMtshweni ahlezi ngerhodlweni. Angene amadoda aye eduze noNaMtshweni afike aqondame. 'Ngikho ekhabo lakaMavela Mahlangu la?' Kubuza enye yamadoda, enguSkhosana. 35 Avume uNaMtshweni. Athi angavuma abuze bona beze ngani. Bathi basacabanga ukumphendula, kwabe selababonile uMavela. Abarhabe bangakavinjezelwa khulu ngemibuzo ebuya kunina. 'Awu Jali, nize nafika? Besele ngingasathembi mina bona nizabe nisavela.' Mbala bathabelane njengabantu abazanako. UNaMtshweni bekatjhaphuluke nakabona 40 uMavela abazi abantwaba. 'Skhosi ninoMasango ngumma lo'. Mbala athokoze amadoda abe asikime alandele uMavela kuyiwe ngakwakhe. [Ikhasi 44–46] 7.1 Tlola izinto EZIMBILI egade zikhulunywa zizakhamuzi zeMadlangeni mayelana nokuhlongakala kwakaBongwe lokha nabezikhambele isilahlo sakhe. (2) 7.2 Enovelini le sitjelwa bona uBongwe nakalalako uMhlekwa besele asebenza. Tlola bona ngimuphi umsebenzi ogade awenza uMhlekwa. (1) 7.3 Tlola isizathu esenza bona kungasaba nokuzwana hlangana nabentwana bakaBongwe. (2) 7.4 Ngokurhunyezweko tlola ubujamo bepilo yomuzi wakwaMavela lokha nakasahlala eSoshanguve. (2) 7.5 UMavela banoSkhosana lo bathoma nini ukwazana? (1) 7.6 Ngokurhunyezweko tlola bona uNaMzwezi wabona uMavela njengomuntu onjani lokha nabekavakatjhele esilarheni sakaSkhosana kokuthoma. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2019 NSC 7.7 Hlathulula ummoya ozwakaliswa sisehlakalo salokha uMavela abona uSkhosana banoMasango nagade beze kwaBongwe. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.8 Ucabanga bona ukuzinikela kwakaGotjiwe emsebenzinakhe wobupholisa kusitjelani ngokuziphatha kwamapholisa ebujameni bemikghwa mazombe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.9 Ucabanga bona ngimuphi umphumela omuhle ozokuba khona emndenini wakaBongwa nange uMhlekwa angaqeda iimfundo zakhe ze-BSc ekutlhogonyelweni kwemvelo? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.10 Hlathulula ihloso yomtloli ngokwenza bona uMavela abe noSkhosana lokha nakufika incwadi ebeyimazisa ngefandisi egade izokubanjelwa KwaMarhinini. (2) 7.11 Khetha indlela yinye phakathi kweyesintu neyesikhuwa yokwabiwa kwelifa lomuntu osele ahlongakele bewuhlathulule bona kubayini ukhetha indlela leyo nange ufuna ukwaba ilifa lakho. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 7.12 Ngokubona kwakho, ingabe umlingisi onguMavela ufanele nofana akakafaneli ukukhuluma amagama athi, 'Mbala ngubaba woke lo ongibulele ngiphila' esiphethweni senovela le? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 7.13 Ingabe isenzo saboDladla sokugcina isifiso kibo bangacabangi ukusigalaja nanyana umninilifa angasekho siyakholweka nofana asikholweki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 7.14 Coca ngesifundo osithole enovelini yesihloko esithi, 'Mbala Ngubaba'. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2019 NSC UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE) UKHOLIWE – N Skosana Enye nenye inovela ukuze ifike esiphethweni sayo vane kube nomlingisi osiza ikutani lapho ibhalelwa khona bese indaba ikghone ukuragela phambili beyifike esiphethweni esihloswe mtloli kunokobana iphelele emoyeni. Coca ngendima edlalwe mlingisi onguSipho ekusizeni uKholiwe bona afeze iimfiso zakhe ukuze indaba ifike esiphethweni ebesihloswe mtloli. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini umlingisi nesiphetho senovela, emzimbeni ayiveze indima edlalwe mlingisi onguSipho ekuragiseleni indaba yenovela le phambili beyiyokufika esiphethweni ebesihloswe mtloli bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni umlingisi onguSipho ukufikisa indaba le esiphethweni sayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UKHOLIWE – N Skosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI B Unina kaZondani wahlala amalanga amabili esibhedlela. Kuthiwa wathukwa khulu bewavukelwa sisifo sakhe sehliziyo. Ngiyo-ke into eyenza bona ahlale amalanga amabili ePhiladelphia Hospital. Uhlezi esibhedlela nje uyazibuza bona kuze njani eze esibhedlela, wazibuza akhange athole ipendulo bekwafika isikhathi sokobana abuyele ekhaya. Wakhamba waya ekhaya. Ukhamba nje urhabile, iinteksi ziyambambezela, 5 phela urhabele ukuthola uZondani ekhaya, umkhumbule khulu. Iinteksi zimqeda ihliziyo khulu ngombana azikhambi zingakazali. Kuthe nakafika eKwagga wehlika sele ayokukhwela eziya ngekhaya. Unina kaZondani akakhumbuli nakancani bona yini unobangela wokuza kwakhe esibhedlela. Kutjho khona bona namalanga sele akhambile. Kuthe asafuna 10 unobangela wokuya kwakhe esibhedlela waphazanyiswa mfundisi, 'Lotjha Mma!' Avume umma kaZondani, babuzane namavuko. Akhange basakhuluma, omunye nomunye wacabanga kwakhe. Kuthe ngelanga lesibili uZondani asesibhedlela, usorhulwakhe wakhamba nomkakhe bayombona. Bathe nabafika esibhedlela balunga ngekumbeni abatjelwa bona 15 uZondani ungakiyo. Bahlangatjezwa linesi elabatjela bonyana uZondani uthethwe ngayizolo ebusuku usiwe esibhedlela seRankuwa uzokubuya nokho khona mhlokho, bangabuya nge-iri lesi-3 ntambama. Ngelanga elilandelako nge-iri lesi-3 bafike bathole asele afikile uZondani. Into yokuthoma ayikhulumako uZondani kusorhulwakhe wathi, 'Sorhulu, ngibawa nithumele umlayezo kuKholiwe ngombana ngifuna ukumbona.' 20 Bewungekhe wavuma bona uZondani uyagula. Gade akhuluma kuhle kungekho nokuncani okusolisako, lokho kwabaqinisa idolo abegade bazombona. Barareke nokho bona uZondani ukhuluma ngobani. Nokho bathembisa ukobana bazakwenza ngokusemandlenabo ukuthola uKholi loyo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2019 NSC Ayikho enye indlela egade bangayenza ngaphandle kobana baye koZondani batjele 25 unina kaZondani ngomlayezo ovela kuZondani. Kuthe nabafika koZondani bathola umfundisi nonina kaZondani, bafike basithule isibawo leso. Unina kaZondani arareke. Abathe uyalifuna engqondwenakhe ibizo lakaKholiwe kodwana kutholakale bonyana awa, akamazi umuntu loyo. Umfundisi nguye owaziko ngoKholiwe, athembise bona nguye ozakuzama ukuthola uKholiwe. 30 IYunivesithi iVista ihlukile kunamanye amayunivesithi, kokuthoma ayinayo indawo yokulala. Abafundi bazihlalela elokitjhini. Ukobana iyunivesithi le ingabi nendawo yokulala kwenza kube budisi bona abafundi bazane boke. Nokungena ngematlasini akungenwa ngasikhathi sinye. Ngikho lokhu okwenza kube budisi ebafundini bakhona ukobana bangahlangana boke bazane. Abanengi bazana ngokubonana nje. Ukobana 35 lo naloya ngubani amabizo, akwazanwa. Lokho kwenza kube budisi emuntwini wangaphandle ekutholeni umfundi wangeVista. Nanyana kesinye isikhathi angathola umuntu owazi lo amfunako kodwana kuba budisi ukwazi bona ukuphi ngesikhatheso, uye kusiphi isifundo. [Ikhasi 82–83] 9.1 Tlola unobangela owenza bona unina kaZondani ahlale esibhedlela amalanga amabili. (1) 9.2 Tlola isizathu ezenza bona iinhlobo zakaZondani zikholwe ukobana uKholiwe unesandla ekuzibulaleni kwakaZondani. (1) 9.3 Tlola izinto EZIMBILI ezenza iYunivesithi yeVista ihluke kunamanye amayunivesithi ngokuya kwetheksthi engehla le. (2) 9.4 Ngimaphi amatshwayo AMABILI avezwe enovelini le abufakazi bokobana indawo yeVlaklaagte No. 2 yindawo esisabelo? (2) 9.5 Ngokurhunyezweko tlola okwakumunyethwe yincwadi eyatlolwa nguZondani ayitlolela unina ngaphambi kobana ahlongakale. (2) 9.6 Tlola isehlakalo esenza bona uKholiwe alile khulu bekakhuphe amagama athi, 'Mma akusekho okuhle kimi ephasini. Iphasi loke lingiphendukele.' (2) 9.7 Khetha ipendulo enembako kezinganzasi bese uqedelela ngayo umutjho olandelako. Umhlobo werarano esiwufumana lapha uKholiwe banoZwelibanzi baphikisana khona ngokobana incwadi ebegade bayifunda itloleke kuhle namkha ayikatloleki kuhle lirarano ... A lahlangana nomlingisi nendawo. B langaphakathi. C lahlangana nomlingisi namasiko. D langaphandle. (2) 9.8 Hlathulula isifundo osifumana ngesenzo sakaSipho sokwamukela bona uKholiwe akamukeli ithando lakhe. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2019 NSC 9.9 Ucabanga bona bekungaba yini umphumela wokobana uKholiwe atjele uMuzi iqiniso ngalokho okwenzekako epilwenakhe mayelana noZondani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.10 Hlathulula iqhinga elisetjenziswe mtloli ukusivezela bona uMkaMfundisi umumuntu onesimilo esinjani. (2) 9.11 Ucabanga bona yini umnqopho womtloli wokuthiya abentwana bakaMuzi banoKholiwe babe nguBusisiwe noThokozani? Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.12 Tshwaya ngelihlo elibukhali ngokukhambelana kwezenzo zakaKholiwe nekolo yakhe yobuKrestu. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 9.13 Ingabe ucabanga bona isehlakalo sokuhlongakala kwakaZondani bese avuke atlolele unina incwadi nakaqeda lapho ahlongakale godu kwesibili siyakholweka nofana asikholweki? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 9.14 Coca ngommoya ozwakaliswa yikulumo eyaba khona phakathi kwakaKholiwe noSipho ngaphambi kobana uKholiwe atjhade noMuzi. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2019 NSC UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE) UBONAKELE – M Sikosana Enye nenye inovela ukuze ifike esiphethweni sayo vane kube nomlingisi osiza ikutani lapho ihluleka khona bese indaba ikghone ukuragela phambili beyifike esiphethweni esihloswe mtloli kunokobana iphelele emoyeni. Coca ngendima edlalwe mlingisi onguKiller ekusizeni uBonakele bona afeze iimfiso zakhe ukuze indaba ifike esiphethweni ebesihloswe mtloli. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini umlingisi nesiphetho senovela, emzimbeni ayiveze indima edlalwe mlingisi onguSipho ekuragiseleni indaba yenovela le phambili beyiyokufika esiphethweni ebesihloswe mtloli bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ekusebenziseni umlingisi onguKiller ukufikisa indaba le esiphethweni sayo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UBONAKELE – M Sikosana Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI C UBonakele bekanganaso isikhathi sokudlala ngamathuba nakavelako. Wazimisela ngawo woke amandla anawo bona naye abe ngomunye wabantu abaziwako emdlalweni wezamaguduva. Lokhu ukuzimisela kwakhe bakubona aboKiller nabanye abambisene nabo kilesi siqhema. Njeke nabo benza koke okusemandlenabo bona bamenze agcine selayikutani yezamaguduva. 5 Umphathi wakhe akhange athanda ukona isikhathi sakaBonakele. Wamfaka esiqhemeni sababhadelwako kezamaguduva. Kwamthokozisa khulu lokho uBonakele. Kwaduma iDaveyton yoke bonyana uBonakele sele angomunye wabalwela unongorwana kezamaguduva. Abanye bamfisela itjhudu kodwana abanye abangamthandiko njengoSponono banoNduku khabe bafisa kwangathi uBonakele 10 angahlala angaphumeleli. Kwathi ngemva kwesikhathi esincani nje kwezwakala emaphephandabeni nemirhatjhweni bonyana uBonakele Mahlangu uzokubethana nesokana elivela ngaphetjheya kwelwandle. Bazokubanga unongorwana wephasi kezamaguduva kilabo abasebangeni eliphakathi. 'Bonakele namhlanjesi uyindoda emadodeni kodwana okunengi sizakukhuluma 15 ngemva kobana sewulihlulile isokana ozokubambana nalweli ngenyanga esizayithoma le. Ngiyathemba bona nawe sewuyazizwa neengazini bonyana uzalihlula. Akusinjalo ndoda?' kubuza uKiller. 'Ngifisa kwangathi singabethana khona kusasa lokhu okusako! Kade ngililindele ithuba elifana naleli. Namhlanjesi nami ngiyazizwa nanyana ngilele bonyana ngiyindoda 20 emadodeni. Abadala baqinisile nabathi ubudoda abukhulelwa. Namhlanje ngimi lo okusele kutlolwa ngaye emaphepheni nosele aziwa kiyo yoke inarha njengekutani esakhulako,' kwatjho uBonakele ngokukhombisa ukuthaba okukhulu. 'Lokho sikuzwa ngawe bonyana uyikutani esakhulako ngombana thina esikwaziko kukobana ngenyanga ezako mhlana amalanga alitjhumi nahlanu, uzabe uyikutani yephasi. 25 Sikhuluma nje baphi aboGeorge, abo-DD Bush, naboFalakhona Mpisi, ngingabala ngithini nje mina, akusinguwe owabavusa phasi ethulini?' Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2019 NSC 'Ngiyakuzwa uyakhuluma Killer kodwana nawuphatha indaba yeminyaka egadungileko, ungivusela ubuhlungu behliziyo. Nangicabanga ngomtlhagwami egade ngikiwo kuze kube namhlanjesi, ngifikelwa mcabango wokukhumbula ababelethi bami. 30 Iye khona ngiyakuthabela ukuba yikutani yephasi kodwana ngaphandle kwababelethi bami koke lokho kuyafana nokusebenzela e ...' UKiller wabona bonyana uBonakele selakude khulu. Njeke warhabe wamkhalima bona angacabangi khulu ngesele kwadlula nangababelethi bakhe ngombana lokho kungamqeda amandla ngitjho nekundleni yokulwela. 'Ngibona bonyana kungcono sihlukane kwanje Bonakele, 35 asibonane kusasa ngamasa nasele uyozibandulela yakho ipi,' kwatjho uKiller. UKiller banoBonakele bahlukana, kwaba ngiloyo waya lapha afihla khona ihloko. UBonakele khabe asahlala lapha ahlala khona, emzini wakwaMthimunye. UDabula nabanye bomndeni khabe sebathanda ukumhlonipha khulu uBonakele ngombana nakhu besele abukhombisile ubudoda bakhe esitjhabeni, imali bekangasayitlhogi 40 khulu. Ngitjho nabo boke abantu balapha eDaveyton bebamhlonipha khulu uBonakele ngombana nguye ebegade aphethe unongorwana ebudisini besiba kwezamaguduva eTransvaal yoke. [Ikhasi 54–55] 11.1 Tlola igama lomntwana kaNaSilombo. (1) 11.2 Dzubhula amagama asetjenziswe esiqetjhaneni esingehla ahlathulula okulandelako: 11.2.1 UBonakele bekahlakaniphile. (1) 11.2.2 UBonakele bekaphela ihliziyo bona ulwa nini noDuke Hudson. (1) 11.3 Tlola isibongo sesinanazelo sakwaMgwezani. (1) 11.4 Tlola umhlobo womdlalo ogade udlalwa nguBonakele banoKiller ngokuya kwesiqetjhana engehla le. (1) 11.5 Tlola amatshwayo AMABILI abufakazi bokobana inovela le yenzeka esikhathini sakade. (2) 11.6 Tlola umahluko ophakathi kwesizathu esenza bona uBonakele asuke kwaMbuyiseli naleso esamenza bona asuke eplasini lekhuwa ebegade asebenza kilo. (2) 11.7 Ngiliphi iqhinga lokuziphilisa elenziwa nguBonakele lokha nakasahlala ngekoloyini yakhe edala. (1) 11.8 Ucabanga bona ikusasa lakaBonakele belizokuba njani nangathana azange anghale kwaMbuyiseli lokha nakaqeda ukubetjhwa ngubaba uMbuyiseli? (2) 11.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. Esikhathini esinengi abantu ababatlhorisi; khulukhulu abatlhorisa abanye ngokomzimba vane bacabanga bona ukutlhorisa abanye abantu yindlela elungileko yokunqophisa izinto/umuntu. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2019 NSC 11.10 Ngaphandle kokusebenzisa iinrhatjhi ezifana nomrhatjho nephephandaba ukunikela uMahlangu umtlhala wokobana afunele ngakuphi nakafuna uBonakele, ngiziphi ezinye iindlela umtloli ebekangazisebenzisa ukunikela uMahlangu umtlhala wokobana uBonakele ukuphi? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.11 Kuthiwa uBonakele nakasuka ekhabo eSiyabuswa wakhwela ikoloyi yomuntu angamaziko. Ucabanga bona ngibuphi ubungozi ebebungamvelela ngesenzo sakhesi? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA uqalise ezehlakalweni ezenzeka amalanga la eSewula Afrika. (2) 11.12 Ucabanga bona ngisiphi isifundo esisifumana esenzweni sakaBonakele sokwamukela ababelethi bakhe ngaphandle kokubahlulela nokulwa nabo ngemva kwepi yakhe noDuke Hudson? (2) 11.13 Coca ngomhlobo werarano esiwufumana lapha uNaMndebele alwa khona noNaSilombo lokha umndeni kaMahlangu ufika eSiyabuswa. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 11.14 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani noNaSilombo ngendlela akhutjhwe ngayo emzini wakwaMahlangu? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 11.15 Coca ngokuphumelela komtloli ukusethulela isifundo ngenovela ethi, UBonakele uqalise emlingisini onguBonakele. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2019 NSC UBUKGHWARI BOMLOMO IBUTHELELO LOMTLOLO-NDABUKO – ET Mampokoro UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE) 'IQHEGU LEKHONDLO' – CM Sangweni kanye 'NEEMBONGO ZAKARHOLIHLALA NELSON MANDELA' – MA Mahlangu Coca ngommongondaba omunyethwe yinolwana yesihloko esithi, 'Iqhegu lekhondlo' nommongondaba weembongo zesihloko esithi, 'Iimbongo zakaNelson Rholihlahla Mandela' bewutjho nokobana ngiziphi izehlakalo ezifanako ezibumba imimongondaba yobukghwari bomlomobu. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini ummongondaba beyitjho nokobana iimbongwezi nenolwana le zikhuluma ngani, emzimbeni coca ngezehlakalo ezifanako ezibumba imimongondaba yobukghwari bomlomobu bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela kwembongi yesibongwesi nomthiyi wenolwana le ekusethuleleni ummongondaba ngezehlakalo ezifanakwezi. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) 13.1 'INJA NEFARIGI' – CM Sangweni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI D Ngesikhatjhana yezwa ingurumela seyiyiphandla. Yatlhoga ngitjho nomgodi wokubhaqa. Yathi nayikhumbula bonyana ayinalitho nekhaya kwathi ayizibethe phasi ngehloko ife kube kanye. Yabona bonyana akakho umasiza yaphuma khonokho yayomfuna. Yakhamba ifuqulula ihlabathi efusini ithi mhlamunye izamthola kodwana do. Ngebanga lendlala, inja yasuka yathi 5 iyokuhlola bonyana ifarigi ibanjwe yini. Yathi nayifika endleleni enqophe evikilini yathola ihlabathi itjhefulwe yatjhefulwa iqale phezulu. Yathi nayithi mehlo tjhida, yabona ifarigi ingene phasi sekubukupekupe amagade sekumalongwe. Inja yatjhidela eduze yabese yathi; 'Hawu mkhozi kwenzanjani? Mina ngithi 10 uza namaqanda kanti wena uzifuqululela inga uyikatapulara awazi nokuthi lidumephi. Kghani uyahlanya nofana ulingisa idonki ezigeda emlotheni nebhudwini?' Ifarigi yathukwa yabhalelwa kujama, yabhambalala ngamathumbu yathi, 'Ngilahlekelwe, manjesi ngithi angifune mhlamunye idibezekile.' 15 'Yinto bani ekulahlekeleko enganabizo le?' Kubuza inja seyithoma ukurhonona. 'Ngitjho iphasela,' kuphendula ifarigi nayo seyingasazizwa bona ithini. 'Iphasela? Khuyini iphasela, wazomba nje? Khuluma wena ngilambile nokulamba ungonela nesikhathi mnengi nomsebenzi oqalene nami.' 'Ngitjho … ngitjhwi … i … i … u … uzuka … kho … mna … mnakweth … thu.' 20 Kuphendula ifarigi seyingunguza unomphela. 'Uthini wotji? Uthi ngikuzwa kuhle bengithi iindlebe zami zikhutjhiwe iinkotokoto. Kghani ngiyabhudanga, afeke kodwana ungihlolelani farigi? Ungathi ngilambe kangaka ulahle imalami? Letha imalami wena ungadlali ngimdala nangingaka.' Ifarigi yamane yaba murabharabha yabhalelwa kukhohlela lokhu. 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2019 NSC Inja yabona bona angeze yayisiza ukubalabala. Yeqa kanye kabili kathathu yayibamba ngomphimbo ifarigi yathimula kanye yezwa bonyana ziyababa yathi, 'Angeze nami ngafa ngingakazinghwareli.' Inja yayirephula iindlebe yarhuwelela khulu. Yathi nayithi iyabaleka iFarigi, inja yayibamba umsila yatjho ukuwuruthula. Ifarigi yarabhela yaguqa ngamadolo. Ifarigi yancenga 30 yathembisa ukumfuna beyimfumane uzuka. [Ikhasi 28–29] 13.1.1 Tlola isizathu esenza bona inja ibhalelwe ukuyozithengela amaqanda. (1) 13.1.2 Tlola ubujamo OBUBILI obuvezwe etheksthini engehla le obufakazela bona inolwana le yenzeka ngesikhathi sehlobo. (2) 13.1.3 Tlola inani lemali elanikelwa ifarigi bona iyokuthenga ngalo iqanda. (1) 13.1.4 Ngokurhunyezweko tlola indlela ifarigi eyazizwa ngayo lokha nayilemuka bona ilahle imali ebeyithunywe ngayo evikilini. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 13.1.5 Tlola umhlobo wesilwana owafaniswa nefarigi lokha nayizigeda emlotheni ngebhudwini. (1) 13.1.6 Hlathulula umhlobo werarano owaba khona phakathi kwenja nefarigi ngemva kobana inja ilemuke bona ifarigi ilahle imalayo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.1.7 Ingabe ngiyiphi indlela esemthethweni epilweni yamambala engasetjenziswa ukurarulula imiraro ehlangana nabantu kunokobana kuliwe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.1.8 Ucabanga bona isiqunto esathathwa yinja sokwebela iinkukhu amaqanda enolwaneni engehla le sisabonakala sisenzeka nanamhlanjesi na? Sekela isiqunto osithathako uqalise ebujameni obubonakalako namhlanje. (2) 13.1.9 Tshwaya ngokuphumelela komthiyi wenolwana le ukusivezela iimilo ezihlukahlukeneko zabantu abaphilako ngokusebenzisa izenzo zenja. (2) 13.1.10 Coca ngesifundo osifumene ngesenzo sefarigi sokulisa indlela kawokewoke yayokufahla efusini lokha nayiyokuthengela inja iqanda. (1) KANYE Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2019 NSC 13.2 Funda iimbongo ezingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI E IINANAZELO ZAKWAMTHOMBENI – ET Mampokoro 1 Ndiyasi! 2 Ndlovu! 3 NguGegana! 4 Owalala ngaphasi komuthi 5 Umuthi wavuka uthombile, 6 Kwathi nakuphalalwako bathi 7 Madoda asiphalale, sikhambeni, 8 Bathi sizakukhamba njani? 9 Umntwana athombe ngaphasi komuthi 10 NguSindeki, 11 Singebakwamfazi wamabel' amade, 12 Omunyisa umntwana ngaphetjheya kweligwa, neligwana, 13 E! Ndiyasi! 13.2.1 Tlola iinanazelo EZIMBILI ezisetjenziswe endimeni yokuthoma yeembongo zakwaMthombenezi. (2) 13.2.2 Tlola umhlobo wesithombengqondo osetjenziswe emudeni we-12 weenanazelo ezingehla. (1) 13.2.3 Tlola igama lomntwana owabhalelisa bakwaMthombeni ukuphalala ngombana athombele ngaphasi komuthi. (1) 13.2.4 Ucabanga bona kubangelwa yini bona abantu bakwaMthombeni kuthiwa boGegana ngokuya ngokwesinanazelo esingehlesi? Sekela ipendulwakho ngokuqalisa endleleni egade kuphilwa ngayo kade. (2) 13.2.5 Ucabanga bona kuqakathekile bona ilutjha lanamhlanjesi lazi iinanazelo zemakhabo na? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 13.2.6 Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa ilimi ukusivezela imvelaphi yabantu bakwaMthombeni. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA B: 25 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2019 NSC ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI emdlalweni. NOFANA Nawukhethe umbuzo ONEMIBUZO EMIFITJHANI enovelini/kubuthelelo lomtlolo-ndabuko qinisekisa bona ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi EZINTATHU zemidlalo: IBHUDANGO LAMI, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA KANYE NEFINDO. Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA. UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esingenisweni bekufike esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi, IBHUDANGO LAMI. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali oyikutani, emzimbeni coca ngokuvezwa komdlali oyikutani ngokuqalisa emileyweni yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 15 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI F (Esabelweni esibizwa bona kuKwaNdebele uTjhili uditjhe noNaNtuli.) TJHILI: (Uthelela iinkukhu isiphila) Sazisisa ngokufudukela lapha kosikazi. NANTULI: (Uhlezi phasi komuthi) Ukutjho ngebanga lani lokho baba? TJHILI: (Unqopha kuye) Ngitjho ngombana soloko safika lapha nje ngithoma nokunona. 5 NANTULI: (Uyahleka) Ngiyakubona nami baba. Ngabona wenziwa ziinkukhu nezimvu ozifuyileko. TJHILI: (Uhlala phasi) Sele ngililela amandlami engawamotjha eplasini. Ngabe ngafika esabelwenapha ngisese namandla, ngabe indodanami yafunda beyaqeda. 10 NANTULI: (Ngokutshwenyeka) Ungakhulumi ngoMbulawa ngombana ungivusela amanceba baba. Mhlamunye sele aba mathambo lapha akhona. TJHILI: (Ngokumtjhiriya) Singalahli ithemba kosikazi. Ngitjho ngombana uZimu ukhona begodu akahlulwa lilitho. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2019 NSC NANTULI: (Utshega iminyembezi) Ihliziyo yami iba buhlungu lokha nangibona 15 abentwana besikolo baya esikolweni. Ngisuke ngikhumbule bona uMbulawa bekanebhudango lokuba mjameli wamalungelo wabantu. TJHILI: (Umlalisa esifubeni sakhe) Ngibawa bona ungilibalele ngokukuthunuka amanceba kosikazi. NANTULI: (Uvusa ihloko) Ngiyakuzwa baba. (Wesula iminyembezi) Sele ngikhohlwe 20 ukukwazisa bona kunomsanyana olethe incwadi etlolwe ibizo lakho baba. TJHILI: (Ngokurareka) Iphi incwadi leyo? NANTULI: (Ayikhuphe) Nasi baba. TJHILI: (Ayivule ayifunde) NANTULI: (Ngokurareka) Wamomotheka wedwa baba kubayini? Kghani ivela 25 kuMbulawa? TJHILI: (Sele aqedile ukuyifunda) Ivela kuMbonani esasakhe naye eplasini lakaMathumbu. NANTULI: (Uyahleka) Uthini baba? TJHILI: Uthi ngimfunise indawo lapha esabelweni. Batjho uMathumbu 30 uyalithengisa iplasela. Batjho abanikazi balo abatjha bafuna ukwakha ibubulo leenkukhu kileya ndawo. NANTULI: (Ngokurareka) Kutjho bona kufanele ifuduke yoke imizi leya eseplasini? TJHILI: Iye kunjalo kosikazi. Wasebenza ngokusiqotha kusakhanya uMathumbu. Phela sekufanele bakhokhele iinthuthi ezizobathutha gadesi. 35 NANTULI: Alo-ke uyomphendula uthini ngombana phela ayisekho indawo lapha ngakithi? TJHILI: Kunesiza engezwa batjho siyathengiswa ngaphetjheya kosikazi. Ngizakhe ngiye ngekosini ngiyokuzwa bona siyimalini. NANTULI: (Ngokurareka) Yinto bani eyenza bona uMathumbu athegise iplasi? 40 TJHILI: Batjho uyafuduka uya phetjheya ngombana unevalo lokobana kungenzeka kubuse umongameli onzima ngemva kwamakhetho azako. NANTULI: Kanti akafuni ukuba ngaphakathi kombuso kamongameli onzima? TJHILI: (Uyahleka) Phela wesaba bonyana kungenzeka into eyenzeka eMozambigi. 45 NANTULI: Batjho kunamakhwahlana aziimpurelani angafuni bona kubanjwe amakhetho. Uthi akuzukuvuka umguruguru ngesikhathi samakhetho nje baba? TJHILI: Asazi kosikazi. Sele sizakuzwa ngethambo ukuphuka. NANTULI: (Uyasikima) Ngisaya kwamakhelana baba. Bangibizile. (Bahlukane) 50 [Ikhasi 61–62] 15.1 Tlola isizathu esenza bona izakhamuzi zeplasini zigcine zibize umdlali onguVenter ngoMathumbu. (1) 15.2 Tlola ibhudango lakaMbulawa ngokuya ngokwetheksthi engehla le. (1) 15.3 Hlathulula ubujamo uMbulawa azithola angaphasi kwabo lokha nakufanele bathuthe kwabo ngebanga lokobana uyise bekangasakghoni ukobana angasebenza eplasini. (2) 15.4 Tlola ngephuzu ELILODWA isizathu ebesenza bona ihliziyo yakaNaNtuli ibe buhlungu lokha nakabona abentwana besikolo baya esikolweni. (1) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2019 NSC 15.5 Tlola ngephuzu ELILODWA unobangela owenza bona uNaidoo agcine sele abalekile eSewula Afrika aye eBotswana lapha ahlangana khona noMbulawa. (1) 15.6 Ngokurhunyezweko tlola umthelela owalethwa kuhlongakala kwendodana yakwaMasuku eplasini lakaVenter. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.7 Ngokurhunyezweko tlola isehlakalo esalama ikulumo-pendulwano eyaba phakathi kwakaBotha namanye amapholisa lokha nakabatjela bona kufuze bayokubulala uMbulawa nezinye iimbotjhwa egade zibotjhwe eplasini lakaVenter. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.8 Emdlalweni lo kunalapha kuvela khona bona uMbulawa banoNaidoo babalekela enarheni yeBotswana ngonobangela wokubalekela amapholisa nemiguruguru yangesikhathi sebandlululo. Ucabanga bona ngikuphi okungaba ziinzathu zokobana abantu abaphila esikhathini sanje baye eenarheni zangaphandle bayokuhlala khona? Sekela ipendulwakho ngamaphuzu AMABILI. (2) 15.9 Phendula isitatimende esingenzasi ngoLIQINISO nofana AKUSILO IQINISO bese usekela isiqunto osithathako ngokuqalisa esehlakalweni esivela emdlalweni lo. Umtloli womdlalo lo usethulele uMabona amumuntu obekazimisele ukuhlala esipholiseni nanyana gade abona bona izinto ezenziwa mapholisa wabantu abamhlophe zinebandlululo nje. (2) 15.10 Ucabanga bona ngisiphi isigwebo esifanele abantu ababandlulula abanye ngokombala, ngokobutjhaba nangokobulili? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 15.11 Ucabanga bona ngiyiphi indima eyadlalwa nguNaidoo epilweni yakaMbulawa lokha nabegade basenarheni yeBotswana? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.12 Ingabe ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokusitlolela umdlalo wesihloko esithi, 'Ibhudango lami'. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 15.13 Ngokubona kwakho ingabe izehlakalo zokubulala iimbotjhwa zezepolotiki ezenzeka emdlalweni lo ngezisuselwa ehloko nofana ngezamambala? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 15.14 Ingabe isenzo selutjha sokuphosa abantu abadala ngamagade lokha nabebangafuni ukujamisa imitjhini yokusebenza bakhuphukele kwaMasuku siyamukeleka nofana asamukeleki? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 15.15 Coca ngommoya ozwakaliswa siphetho somdlalo wesihloko esithi, Ibhudango Lami. (1) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2019 NSC UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esingenisweni bekufike esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi, UMBANGO KANZUNZA NOMANALA. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali oyikutani, emzimbeni coca ngokuvezwa komdlali oyikutani ngokuqalisa emileyweni yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 17 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI G (Ehlathini laKwaMnyamana kufika amadoda aziinhlabamkhozi kuTjhaba noMbangwa.) UPENGU: Ngendu, sengathi kunabantu kilesa sihlahla uyabona nje? UNGENDU: Kwamambala bakhona. UPENGU: Asiye kibo sibabikele nabo lomlayezo esikhamba siwurhatjha ukuze bazi bona bayafuneka esigodlweni ngomuso. 5 UNGENDU: Ucabange njengendoda lapho vele asitjhinge kibo. UPENGU: (Nabafika kibo) Siyabonana madoda. UTJHABA NOMNBANGWA: Akhulu madodekhethu nina bangekosini. UNGENDU: Nihlezi kamnandi lapha emthunzini kanti thina siyehla siyenyuka simajadujadu ngezesigodlweni. 10 UTJHABA: Wena ongangoNgendu abekunabumnandi lapha. Usibona sihlezi nje sidiniwe siyincuba abesikabambi nayinye inyamazana. Sithe akhe sikhokhe ummoya ngaphambi kobana siragele phambili. UNGENDU: Awa kuyazwakala ndodekhethu, nokho thina abesisahlali naphasi. Usibona sinje siziingijimi zomlomo ongakhulumi amanga. Silapha 15 nje besidlula; alo ngetjhudu sanibona sase sithi asiphambukele kini sinibikele umbiko esiwuphetheko lo. UPENGU: Ningilibalele bobaba ukuthi nginingene emlonyeni nisakhuluma. Ngifikelwa mcabango wokuthi nginitjhiye; uNgendu asale anitjela mina ngihlabele phambili ngombana ilanga alikajami. Kanti 20 umsebenzi wona ungangoboya bekabi. UNGENDU: Liqiniso elinganakuphikiswa lelo mngani. Tjhinga ngePumalanga ngizakuya ngeTjhingalanga ukuze sihlangane phambili. UPENGU: Kulungile sengikhambile madodekhethu, asihlanganeni ekosini kusasa. (Balayelisane angene indlela). 25 UMBANGWA: Bewusakhuluma mlomo womlomo ongakhulumi amanga. UNGENDU: (Uragela phambili) Kusasa ingwenyama ifuna loke ibandla esigodlweni. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2019 NSC UMBANGWA: Sekonakelephi-ke kwanjesi ngombana bengithi inarha isalele nje? UNGENDU: Akunamlandu Tjhaba kodwana kufanele isitjhaba siyokulunywa 30 indlebe ngomuntu ozokulama ingwenyama. UTJHABA: Awa; nakunjalo akunamlandu sizabe silapho wena wangebukhosini. UMBANGWA: Nami ngigandelela emtlhaleni wesikhulumi esiqeda ukukhuluma wena wangebukhosini. 35 UNGENDU: Ngiyathokoza nanilifumeneko igama nami ngisadlulela phambili. (Akhambe) [Ikhasi 5–6] 17.1 Tlola isizathu esivezwe esingenisweni somdlalo lo esenza uTjhaba angathembi bona uManala angasibusa isitjhaba. (1) 17.2 Tlola amatshwayo AMABILI avezwe esiqetjhaneni esingehla abufakazi bokobana umdlalo lo wenzeka esikhathini sakade. (2) 17.3 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA umnqopho womhlangano owabanjwa yikosi uMusi nesitjhaba saKwaMnyamana. (2) 17.4 Tlola ibizo lebambela ebelisesihlalweni sobukhosi lokha amabutho wakaManala nakabulala amaNzunza KwaSimkhulu. (1) 17.5 Tlola amagama AMABILI wabantu ebe basebuthweni lakaNzunza abazwakalisa ukuzisola ngokuba balandeli bakaNzunza ngombana aphethe unamrhali. (2) 17.6 Ngokurhunyezweko tlola okwenzeka hlangana noNcagu banoNzunza endaweni yaKoqoli mhlana kuphela ipi ebeyikhona hlangana naManala namaNzunza. (2) 17.7 Ucabanga bona ngisiphi isehlakalo esasifihlelwe umdlali onguManala kodwana thina abafundi bomdlalo lo sisazi nekusisehlakalo esaba nomphumela omumbi nosabonakalako namhlanje esitjhabeni samaNdebele? (2) 17.8 Emdlalweni lo kunalapha uNanasi atjela khona uNzunza bona angakhambi ekhaya ukwenzela bona azomupha amano wokufumana ubukhosi nange uMusi angabunikela uManala. Ucabanga bona mamano anjani la ebekazokwenza bona ubukhosi buthi sele buphethwe nguManala bujike bubuyele ngakuNzuza? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.9 Ucabanga bona izenzo zomdlali onguNzunza zimveza amumuntu onjani? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 17.10 Ucabanga bona esikhathini sanje kusenzeka bona abentwana bomuntu balwele ilifa ebatjhiyelwe lona babelethi babo njengombana sibona uNzuza banoManala balwela ubukhosi bakwabo nje? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2019 NSC 17.11 Ucabanga bona kungaba ngiliphi ibizelo elingakhambelana nabantu abanesimilo esifana nesakaTjhaba banoMbangwa abahlala bakhuluma ngeendaba ezisematheni? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 17.12 Ingabe umukghwa womdlali onguNanasi wokobana angene iindaba zebandla amumuntu wengubo usitjelani ngaye ebujameni bemikghwa mazombe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 17.13 Ingabe uyazwelana nofana awuzwelani nomdlali onguNdala ozifumane sele aphethe amathumbu ngezandla akhafula neengazi ngebanga lokulimala ngemva kokuhlaselwa mabutho kaManala? Sekela isiqunto sakho ngephuzu ELILODWA. (2) 17.14 Coca ngendlela umtloli asebenzise ngayo ilimi emdlalweni wesihloko esithi, Umbango kaNzunza noManala. (2) [25] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2019 NSC UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE) IFINDO – Sovumani Kazimkhona Umdlalo otloleke kuhle ngilowo oveza umdlali oyikutani kusukela esingenisweni bekufike esiphethweni sawo. Coca ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo wesihloko esithi, IFINDO. I-eseyakho esingenisweni ayihlathulule bona yini isakhiwana somdlalo nomdlali oyikutani, emzimbeni coca ngokuvezwa komdlali oyikutani ngokuqalisa emileyweni yesakhiwana somdlalo lo bese esiphethweni utshwaye ngokuphumelela komtloli ukusivezela umdlali oyikutani ngaphasi kwemileyo yesakhiwana somdlalo lo. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390. [25] UMBUZO 19 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI) IFINDO – Sovumani Kazimkhona Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako. ITHEKSTHI H (KuseSiphago ngentumbeni yenyanga uMabhebheja. UMabhebheja uhlezi phezu kwesitulo esibizwa nge-lazy boy. Ngemva kwakhe kupakwe amathunga amhlophe, apakwe ngenaneko abe ananyathiselwa namagama wesihlahla esingaphakathi kwethunga ngalinye. UMnguni banoLungile bahlezi ebhangeni eqadi komnyango. Bona nenyanga bahlukaniswa sicabhana. Phezu kwesicabhaneso kunesikhwanyana 5 esenziwe ngesikhumba seqina, ngeseendawula.) MABHEBHEJA : Mnguni, bentwana bakho laba? MNGUNI: Iye, nyangekulu. MABHEBHEJA: Bayafanelana. (Ahleke) Bahlanganiswe bezimu. (Aqale uBalise) Enjephana umkhwenyanakho lo ngewakwabani? 10 MNGUNI: NgewakwaMsiza. MABHEBHEJA: NguMrholozi, umbina kom'ehlaba. BALISE: (Amomotheke) Kunjalo. MABHEBHEJA: MswakwaMsiza, uThubana lo uzikghantjha tle ngawe. Akawuvali umlomo ngomkhwenyanakhe owamlobolela ngezoboya. Vane 15 akutjele nje bona uzikghantjha kangangani ngawe? BALISE: (Ahleke) Awa. MNGUNI: (Ngokuhleka) Uzaba namahlonjana, agcine sele adula umntwanami. LUNGILE: (Ngokuhleba) Awa baba, uMsiza angeze ayenza into enjalo. 20 Akusimumuntu onesandla. MABHEBHEJA: Mntwanami, usisazimthetho angithi? LUNGILE: Iye, kunjalo baba. MABHEBHEJA: Fundani bentwabethu. Isikhathi sokobana indawo yabomma ingephunyaneni sesadlula. Nanyana umjameli nje kufanele ufunde 25 utjhinge phambili. (Akhombe ebodeni, ngemva kwakhe) Uyasibona isitifiketesa? LUNGILE: (Alandele umuno kaMabhebheja) Iye ngiyasibona. (Asifunde buthule) Ngeseziqu. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 30 DBE/Novemba 2019 NSC MABHEBHEJA: Ngese-Honours ku-Business Management. Njengenyanga 30 nosomabhizinisi kuqakathekile bonyana ngizihlomise ngelwazi ngokuragwa kwebhizinisi. Njenganje ngifundela i-Masters kizo iimfundo zebhizinisi. (Ku du) Yini kwanga urarekile nje? MNGUNI: Iye, ngirarekile. Mina bengidlumbana bona iinyanga babantu abangakafundi. Abononsidlana. 35 MABHEBHEJA: (Ahleke) Angirareki, banengi abacabanga njengawe nje. Mhlambe kade kwabe kunjalo kodwana izinto zitjhugulukile namhlanje. Isila akusiso isihlahla. Yeke-ke akutlhogeki bona inyanga ikghamathele kwanga beyikghama inondo. MNGUNI: Nyangekulu, asihlale endabeni. Abantu bakho bangangoNdebele 40 ngaphandlapha. MABHEBHEJA: Zigedle Thubana. Iphuthuphuthu lizala qandanye. Ngathana kunabantu abajame umjeje kunogulela ukufa abezimu bami bebazongincinza, ngiyomtsomula emjejeni. LUNGILE: Bab'uMabhebheja nineminyaka emingaki nazana ninobaba? 45 MABHEBHEJA: Thubana, enjephana mingaki? MNGUNI: Yeqile ematjhumini amabili. (ULungile athwale amehlo) MABHEBHEJA: Lungile, ungarareki. Uqinisile uyihlo, minengi iminyaka sazana mina naye. Uphila lapha. Ongaziko nguwe nonyoko. 50 MNGUNI: Mabhebheja, asihlale endabeni ngaphambi kobana (Ahleke) ukhulume ezikulu. BALISE: (Sakuhleba) Uqinisile baba, kade sifikile lapha. MABHEBHEJA: Bobani abafuna isizo? BALISE: Ngithi baba (Azikhombe, akhombe noLungile) Sinomraro wo ... 55 MABHEBHEJA: Ungakhambeli abezimu ngaphambili. Bona bazokutjela mina umraro wenu. MNGUNI: (Asikime) Bentabami, anginitjhiye. Nizangifunyana ngaphandle. MABHEBHEJA: Thubana hlala phasi. Abobamkhulu bangihlebele bonyana into elethe abentwanaba lapha izokubamba nawe. (Adobhe isikhwama 60 seendawula. Anikele uBalise) Msiza, vuthela ngesikhwanyeneso bese usidlulisela kumkakho, naye enze njalo. [Ikhasi 68–70] 19.1 Tlola bona uMnguni banoMabhebheja baneminyaka emingaki bazana ngokuya kwetheksthi engehla le? (1) 19.2 Tlola isizathu esenza bona uBalise banoLungile bagcine sele beze enyangeni enguMabhebheja njengombana kuvela esiqetjhaneni esingehla. (2) 19.3 Ngiziphi ezinye iindawo uBalise banoLungile ebakhe bazivakatjhela mayelana nomraro ebaqalene nawo lo ngaphambi kobana beze kile evezwe etheksthini engehla? Ipendulwakho ayibe maphuzu AMABILI. (2) 19.4 Rhunyeza ngephuzu ELILODWA okwenza abafundi bomdlalo lo bavumelane ngongelethu bona umdlalo lo wenzeka esikhathini sanje. (2) 19.5 Tlola abonobangela ABABILI egade benza bona uNaMalemane angamthandi uBalise. (2) Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2 31 DBE/Novemba 2019 NSC 19.6 Tlola igama lesikolo lapha bekusebenza khona uBalise. (1) 19.7 Ucabanga bona isenzo sakaBalise sokungafuni ukuthatha umfazi wesibili njengombana uMvimbi gade amyelelisa lokha nakabatjela ngomraro aqalane nawo ekhaya simveza amumuntu onjani? (2) 19.8 Hlathulula ngephuzu ELILODWA isifundo esisithola ngomdlali onguHleziphi ngesenzo sakhe sokuyelelisa uBalise ngemiraro yakwakhe. (2) 19.9 Ucabanga bona isenzo sakaBalise banoLungile sokutlhaga kangaka bangafumani umntwana siyakhambelana nesizinda sesikhathi sanje? Sekela ipendulwakho ngephuzu ELILODWA. (2) 19.10 Emdlalweni lo kunalapha uNaMalemane aveza khona bona uBalise udla imali kaLungile ngombana yena amfundisi begodu arhola imali encani kuneyakaLungile omjameli wezomthetho. Ucabanga bona uyini umnqopho womtloli wokwenza bona uBalise athi amfundisi kodwana atjhade nomjameli wezomthetho? (2) 19.11 Ucabanga bona khuyini umnqopho womtloli wokusivezela uNobukhazi angakafundi kodwana angunomathenda ophumeleleko? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) 19.12 Nangabe bewumdlali onguNaMalemane uthola indaba yokobana umntwanakho kufanele aphethelwe isiko ukuze izinto zakhe zilunge bewuzokuvuma nofana bewungekhe uvume bona lenzeke? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA. (2) 19.13 Tshwaya ngesifundo esifumaneka esiphethweni somdlalo lo. Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (1) 19.14 Ingabe kuyinto elungileko bona umbelethi athathele umntwanakhe iinqunto nanyana sele endile nofana athethe? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA. (2) [25] IMITLOMELO YESIGABA C: 25 INANI LOKE: 80 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele HL

View all