Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
NOVEMBA 2023
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
You're offline
Skip to contentQuestion paper 





View all
IsiXhosa HL P3 Nov 2023 MG_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isixhosa. Question paper, 17 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 3
- Pages
- 17
- File size
- 724.8 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 17
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 2 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI
Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe
kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:
Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa
iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
sokubhala nethoni.
Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
Ukubunjwa kwezivakalisi.
Ukubhalwa kwemihlathi.
Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo:
Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.
Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo
kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole
ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku.
Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe
makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 3 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA
ICANDELO A: ISINCOKO
Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko ifumaneka kwiphepha le-15 ukuya
kwele-16 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO NOCWANGCISO 30
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15
ISAKHIWO 5
AMANQAKU EWONKE 50
ICANDELO B: IMIHLATHI
Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-17 lesi
sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10
AMANQAKU EWONKE 25
1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
neFOMATHI.
2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
QAPHELA:
Iifomathi ezahlukileyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.
QAPHELA:
Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo
sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko,
nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye
iindlela asitolika ngayo ummakishi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 4 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: IZINCOKO
Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Umviwa angabhala naluphi na
udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala amabini,
esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi ngesihloko asikhethileyo.
IIMPAWU ZESINCOKO
Isincoko esibalisayo:
- Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
- Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu
- Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
- Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo
mazibonakale.
- Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo
okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/ sokugqibela.
- Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
- Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
- Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:
- Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
- Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
- Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
- Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
- Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
- Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
- Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
- Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
- Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
- Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana
nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
- Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxayo:
- Umviwa uthatha icala ngomba othile.
- Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
ezithile.
- Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 5 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
- Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
ukucaphula kumava anawo ayinyani.
- Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
- Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Kwisincoko esivelela amacala omabini:
- Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
- Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
- Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
- Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
- Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
- Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
- Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.
UMBUZO 1
1.1 Ndabhaqa imfihlelo yekhaya, batshintsha ubomi bam
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
lomxube weentsingiselo zempendulo.
Imo mayifaneleke: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Umviwa angabhala ngesiganeko nokuba sihle okanye sibi nesenze
kwavela le mfihlelo kwatshintsha ubomi bakhe.
- Angabhala ngabantu abachaphazelekayo kule mfihlelo ayibhaqileyo.
- Umviwa anganika impendulo eveza ubomi bakhe butshintsha ngendlela
ebekukudala eyinqwenela okanye ebengayilindelanga.
- Umviwa anganika impendulo eveza ubomi bakhe butshintsha bufana
nencindi yobusi/yekhala emva kokubhaqa le mfihlelo.
- Angabhala ngeemvakalelo zamanye amalungu osapho ngenxa yokuvela
kwale mfihlelo.
- Umviwa angabhala ngendima edlalwe yile mfihlo kusapho lonke.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
- Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 6 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.2 Akalibaleki. Isatsho nangoku ezindlebeni eyokugqibela kwezakhe
iingoma
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngeenkumbulo ngemvumi nengoma yayo yokugqibela.
- Angabhala ngemvumi engasaphiliyo kodwa ibe iingoma yayo isaphila
ngathi nemvumi isaphila.
- Kungangemvumi engasaculiyo kodwa ingoma yayo yokugqibela isavutha.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.3 Waphela nyakandini kaz' ba omtsha uphethe ntoni
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngeziganeko zonyaka ophelayo nethemba/nkxalabo yonyaka
olandelayo.
- Kungangesiganeko esingalibalekiyo esehle kulo nyaka nakujongileyo
ngolandelayo unyaka.
- Angabhala ngokudlulisa konke okwenzeke kulo nyaka ngethemba lokuza
konyaka olandelayo
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 7 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.4 Imbila yaswel' umsila ngokuyalezela
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lemini enye/leemini eziliqela/isiganeko/iziganeko/imeko
yokuphulukana nento ongowuyifumene ngenxa yokuthumela abantu ukuba
bakwenzele/bakuphathele ze bangayenzi.
- Angabhala ngeziphumo zokwenqena uthembele komnye umntu ngengxaki
yakho ze ingaphumeleli.
- Kungangemeko yokuthembela komnye umntu ngengxaki yakho ze
uphoxeke.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.5 Ukuzityand' igila kumhlobo kuluncedo kodwa ...
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngokuba ukuthetha ngeengxaki zakho kungakunceda kunako
nokukongezela iingxaki
- Angabhala ngokulungileyo okuza nokuthetha iingxaki yakho
kwanokungalunganga.
- Angabhala ngemingeni neengcebiso ngokwaziwa kwemeko yakho.
- Uluvo/iingcebiso ngokukhupha imbilini.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 8 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.6 Ukupheliswa kweeholide zesikolo kungalunga
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngoncedo olunokuza nokupheliswa kweeholide zesikolo.
- Angabhala ngeengxaki eziza nokupheliswa kweeholide nezisombululo.
- Angabhala ngeziphumo zokupheliswa kweeholide zesikolo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngokubaluleka kokulima.
- Angabhala ngokonyuka koqoqosho oluza nokulima.
- Ungangamanqanaba okukhula komntu.
- Angabhala ngamathuba emisebenzi eza nolimo.
- Ungangokutshintshatshintsha kweemeko zobomi.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 9 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
Umxholo:
- Angabhala ngexesha leKrisimesi.
- Angabalisa ngamava akhe ngexesha leKrisimesi.
- Angabhala ngezipho awazifumanayo/azipha abanye abantu ngexesha
leKrisimesi
- Kungangemvelaphi yeKrisimesi/kaTata weKrisimesi neenkolelo ngaye.
- Angabhala ngethemba nokhanyo aza nalo uTata weKrisimesi.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 10 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO B: IMIHLATHI
UMBUZO 2
Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude
beempendulo mabube li-100-120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo
sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo.
2.1 ILETA YOBUHLOBO
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Idilesi inye ibhalwa ngendlela eyamkelekileyo iqalwe kwisiqingatha
sephepha, ime, ingaxwesi. Umhla, inyanga nonyaka ebhalwe ngawo
mawubhalwe ngasezantsi kwedilesi (inyanga mayibhalwe ngokwamagama
ingengawo amanani umz. 12 Matshi 2023)
- Kuvumelekile ukuboleka igama lesiNgesi xa ubhala inyanga kodwa
ulibhale ngesiXhosa (umz. Matshi) okanye usebenzise amagama entsusa
(umzekelo: Kwindla).
- Emva kwedilesi makulandele isibuliso (umz. Sisipho endimthandayo).
- Makushiywe umgca phakathi kwedilesi nesibuliso (isibuliso sibhalwa
ngesiXhosa).
- Makungabhalwa ziphumlisi nezingxi kwidilesi, kwisibuliso nakwisiphelo.
- Mayahlulwe imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukileyo
- Umxholo mawubemalunga nokubulela umhlobo ngokutyala umoya
wenkqubelaphambili kumntu abazimanye naye.
- Mayiqukunjelwe ileta ngeminqweno emihle.
- Kwisiphelo seleta yobuhlobo kubhalwe: “umhlobo wakho, kunye negama
elingenafani. (Akuvumelekanga ukuba afake intsayinogama.)
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela:[10]
Ulwimi.
- Kusetyenziswa ulwimi olungandilisekanga, irejista engekho sesikweni
nefanele abahlobo.
- Isigama sibesesokubalisa. [25]
2.2 ILETA ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Iidilesi zimbini enye ibhalwa kwicala lasekunene, eyombhali weleta
ilandelwe yeyomntu obhalelwayo ekwicala langasekhohlo.
- Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo.
(azisetyenziswa izifinyezi).
- Mazingasetyenziswa izingxi kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
- Kulandela umcimbi.
- Isibuliso – akunyanzelekanga ukuba abizwe ngegama ombhalelayo
kwamkelekile ukusebenzisa uMhlekazi/Nkosazana/Nkosikazi.
- Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 11 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
- Umxholo weleta mawubemalunga nokuncoma ikomiti yethala leencwadi
ngamalinge ewenzileyo abenesiphumo sokuba ithala leencwadi
liphuphume ngabafundi, kubuyiselwe iincwadi de kuncumise neziphumo
zekota yokugqibela
- Umhlathi wokuqala mawunike intsusa nezizathu zokubhala.
- Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo.
- Umhlathi wokugqibela unamazwi okuqukumbela neengcebiso kwiingxaki.
- Isiphelo sibeseseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba-
magama ombhali.
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela:[10]
- Ithoni nerejista isesikweni.
- Ulwimi malube lolusesikweni, luvakale, lusulungeke.
Ubhalo maluvakale, luyondelelane, lucace lubesemxholweni. [25]
2.3 I-OBHITSHUWARI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
Mayibhalwe kumntu wesithathu hayi kumntu wokuqala (NDI-). Injongo yayo
kukukhumbula lowo ungasekhoyo.
Umhlathi woku-1
- Mawube namagama omfi, umhla wokuzalwa indawo azalelwe kuyo,
umnombo (abazali), umhla wokubhubha, indawo abhubhele kuyo,
(unobangela wokubhubha angafakwa). (Isaziso ngobhubhileyo)
Umhlathi wesi-2
- Imfundo yakhe: kumabanga asezantsi kunye naphakamileyo.
- Amava akhe ngokomsebenzi. (Ukuba nguSomashishini).
- Igalelo lakhe ekuhlaleni; izinto ebekholelwa kuzo; ebezibalule ngazo
nezinto aya kukhunjulwa ngazo.
Umhlathi wesi-3
- Amabalana ngaye. Iinkumbulo anazo amalungu osapho, izihlobo
nezalamane zakhe ngaye, amazwi okukhapha lo ungasekhoyo (umfi).
- Kufuneka konke oku kuzobe umfanekiso ocace gca ngaye, ukuba
ebengumntu onjani. (IYULOJI)
Umhlathi wesi-4
- Amazwi ovelwano kusapho lomfi nezalamane.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
- Kusetyenziswa ulwimi olundilisekileyo kodwa lungantsonkothi.
- Isigama singqamana nomxholo we-obhitshuwari.
- Khetha isigama esichanayo nesikwazi ukuyithetha yonke into ofuna
ukuyithetha. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 12 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
2.4 UDLIWANONDLEBE
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Udliwanondlebe malubhalwe njengoko lusenzeka.
- Kwintshayelelo makunikwe iinkcukacha malunga nenjongo
yodliwanondlebe, indima yabadlali, nendawo oluqhubeka kuyo
udliwanondlebe.
- Amagama ezithethi makabhalwe kwicala lasekhohlo.
- Makungabhalwa nto phantsi kwamagama ezithethi.
- Makushiywe umgca phakathi kwezithethi.
- Imibuzo mayicace ingqale kwaye ibuzelwe iinjongo ezisekelwe ekufezeni
iinjongo zokuqhutywa kodliwanondlebe.
- Umxholo mawube nenjongo yokufumana ulwazi kuSiya ngeeteki
azithengisayo.
- Ophendulayo makanike iimpendulo ezingqale kokubuzwayo angawanqi.
- Imibuzo mayibe yengathathi cala, engacaluliyo.
- Imibuzo mayibeluhlobo lwemibuzo evulelekileyo.
- Iimpendulo mazibonise ulwazi oluphangaleleyo nolunzulu malunga
nesihloko eso, kwaye zinike inkcaza nengcaciso kangangoko.
- Makungasetyenziswa zimpawu zocaphulo.
- Obuzayo nophendulayo banakho ukuthetha kumntu wokuqala
(Basebenzise u-'ndi-').
Ulwimi olusetyenziswayo kudliwanondlebe:
Kusetyenziswa ulwimi olundilisekileyo kodwa lungantsonkothi.
Isigama singqamana nomxholo wodliwanondlebe.
Khetha isigama esichanayo nesikwazi ukuyithetha yonke into ofuna
ukuyithetha ngamagama ambalwa/ngokufutshane, uzekelisa. [25]
2.5 INQAKU LEMAGAZINI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
Isakhiwo
- Isakhiwo masahlulwe ngokwemihlathi:
- Amagama alowo ubhala inqaku makavele ezantsi kwesihloko, ixesha
nendawo.
- Umhlathi otshayelelayo, isiqu nomhlathi ophethayo.
- Le mihlathi ingabhalwa ngemo yeekholamu.
- Isihloko masibe sifutshane sitsale umdla wabantu.
- Isihloko masiqulathe owona ndoqo wenqaku.
- Amagama alowo ubhale inqaku makavele ezantsi kwesihloko
- Makubhalwe okuyinyani hayi uluvo.
- Malahlulwe ngokweekholamu ukuze kubelula kofundayo ukulilandela
ngokukhawuleza inqaku.
- Umxholo mawubengowokucebisa ngendlela yokukhetha abahlobo.
- Malikhankanywe igama lomthombo ekuzuzwe kulo ulwazi, ukuba ngumntu
makakhankanywe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 13 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
- Isihloko, ithoni kunye nesimbo sokubhala sixhomekeka kuhlobo lwenqaku,
isimo sombhali wenqaku kunye nababhalelwa.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
- Makusetyenziswe amagama achukumisayo.
- Inqaku malibhalwe kumntu wesithathu.
- Amagama abantu mawabandakanywe ukuze kubonakale ubunyani
benqaku elo ibe lelikholelekayo.
- Makusetyenziswe intetho-ngqo efakwe kwiimpawu zocaphulo xa
kucatshulwa iintetho zabantu, oku kunikisa umdla nogxininiso kumba
ekuthethwa ngawo.
- Izenzi ezikwixesha langoku nexesha eladlulayo zakusoloko zifumaneka
kweli nqaku.
- Linokusebenzisa umxube wolwimi olusesikweni nolungekho sesikweni
ngakumbi oluquka iintetho zemihla ngemihla.
- Ulwimi olucengayo.
- Ukusebenzisa imifanekiso ngqondweni nenkcazelo. [25]
2.6 INGXELO ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Imiba mayibhalwe ngokweengongoma.
- Isihloko sengxelo masibesifutshane, sibebanzi kwaye sisebenze
njengesishwankathelo sokuqulathwe yingxelo. Ingxelo inokuba
yephandwayo okanye eboniweyo.
- Mayibenombhali wayo onegama aze ayisayine kunye nomhla ebhalwe
ngawo.
- Isihloko sengxelo masingabhekiseli mntwini kodwa kufuneka igama
lesikolo lixeliwe.
Isakhiwo sengxelo
Intshayelelo
- Makusetyenziswe amazwi ambalwa nakhethekileyo.
- Kwintshayelelo makuchazwe oku kulandelayo: Ngubani oyaleleyo ukuba
kubhalwe ingxelo? (Makachaze igama nesikhundla sakhe).
- Nini? (Umhla afumene ngawo imiyalelo kunye nomhla ekufuneka
kugqitywe ngayo ingxelo).
- Wenze ntoni? (Xela isimo sophando lwakhe).
Isiqu
- Mawucace gca umba ekuthethwa ngawo kwaphaya kwisihloko.
Yahlulwahlulwe ngokwemihlathi, mihlathi leyo equlathe iingcamango
ezahlukileyo.
- Umxholo mawubemalunga nokubaluleka kolimo nemfuyo njengezixhobo
kwiphulo lokukhulisa ezoqoqosho.
- Okufunyanisweyo – kufuneka kuchazwe ngokungaqhutywa luluvo okanye
kungathathwa izigqibo.
- Makubekho uthungelwano, uyondelelwano nonxibelelwano lwezimvo
okanye iziganeko.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 14 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
Isiphelo
- Umbhali uye aveze iziphakamiso, izivumelwano kunye neengcebiso.
Makabhale igama lalowo uqulunqe le ngxelo.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela[10]
- Ulwimi nethoni ngokodidi lwengxelo leyo yenziwayo.
- Kusetyenziswa ulwimi olusesikweni, izibizo gabalala, umntu wesithathu
- Amagama namabinza abhekise kwimeko (enjengobugcisa), izindululo,
izalathisi nezihlomelelo.
- Qaphela ithoni, irejista, isimbo sokubhala, isigama esifanelene nenjongo
okanye isimo sentlalo.
- Kusetyenziswa ingxelo-ntetho.
- Iingcebiso- kukho ulwalamano phakathi kwezigqibo neengcebiso.
- Ngoko iingcebiso zakho kufuneka zisekelwe kwizigqibo. [25]
AMANQAKU ECANDELO B: 50
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 15 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A)
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani
inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela.
Inqwanqwa
(Impendulo koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa Lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo) -Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. -Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo.
nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye
lwezimvo
eliphakamileyo
-Impendulo elungelelaniswe -Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe.
ngokucwangcisa kakuhle ngokugqwesileyo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga
Ukuqonda injongo, enothungelwano iyathungelana nesiphelo. nothungelwano kwaye azithungelani.
abantu ekujoliswe (enonamathelwano) (inonamathelwano) lweengcamango.
kubo kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo ukuqukumbela/nesiphelo. ukuqukumbela/nesiphelo.
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
30 AMANQAKU -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge
Inqwanqwa elingezantsi
kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko.
kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani -Ayihambelani kwaphela
ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye
wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga.
phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani -Ayingqamananga
-Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela
neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, isiqu ziyaqinisekisa. -Phantse bungabikho kwaye
-Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo. -Kukho ulungelelwaniso ubungqina inobubhutyubhutyu.
ngobugcisa. olufumanekayo bolungelelwaniso
zinothungelwano nothungelwano nothungelwano.
(zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu
kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
kunye nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 16 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo.
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo
Ithoni, irejista, zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama
Inqwanqwa eliphakamileyo
isimbo sokubhala kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela
ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu
nesigama
sentlalo. sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo
esifanelene -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa sentlalo.
nenjongo/nesimo ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela -Ukusetyenziswa
sentlalo. luyachukumisa ngokufanelekileyo -Ithoni ifanelekile. ebuthathaka. kwesigama
Uchongo magama, ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo -Izixhobo zolwimi -Ithoni nochongo kunqongophele
ukusetyenziswa -Ithoni edlwengula umxhelo kwisincoko siphela. zisetyenzisiwe magama ngokubaxekileyo de
kolwimi nemigaqo, nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa azifanelekanga. ungakwazi ukuqonda
Iimpawu -Phantse kungabikho ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. -Isigama okubhaliweyo.
zokubhala, igrama, nasinye isiphene segrama -Sixongxwe kakuhle sinqongophele
nopelo. kakhulu. kakhulu.
nopelo.
-Sixongxwe ngobugcisa
obukhulu.
15 AMANQAKU
13 10 7 4
-Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa -Ukusetyenziswa
kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala kolwimi ngokwanelisayo kolwimi
Inqwanqwa
zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kodwa kusekho ngokungafanelekanga.
ubuciko ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha -Kuncinci okanye
akukho ukohluka –
elingezantsi
-Phantse kungabikho ichanekile. naphaya.
nasinye isiphene segrama -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni hlukana kwezivakalisi.
nopelo. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa -Isigama
-Sixongxwe ngobugcisa. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo sinqongophele
zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Iimpawu zodidi -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku
lwesincoko, ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. asemxholweni awakho.
ukuphuhliswa -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi
kwemihlathi -Izivakalisi, imihlathi -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi
nokubunjwa zakhiwe ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyubhutyu.
nemihlathi -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume
kwezivakalisi.
kuyahambelana, sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni.
5 AMANQAKU kwahluka-hlukene. iziphene.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 17 DBE/Novemba 2023
NSC – Isikhokelo sokumakisha
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi
bekulindelekile. ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi
-Impendulo nezimvo. -Izimvo eziqiqisisiweyo lomhlathi. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi.
-Ulungelelwaniso nezivuthiweyo. -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile
-Ulwazi olunzulu ngeempawu -Ukuthungelana komxholo Ngokupheleleyo. okungephi okusemxholweni kwaye akakho mxholweni
lwezimvo.
zohlobo lomhlathi obhaliweyo. nezimvo, kucaciswe -Kukho ukuphambuka kodwa kukho ukuphambuka kwaphela.
nokucwangcisa -Ubhalo lusemxholweni kakuhle okungephi emxholweni. kubhalo. -Ayithungelani kumxholo
-Injongo, abantu ncakasana. kakhulu kwaye -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho nezimvo.
ekujoliswe kubo, -Ukuthungelana komxholo neenkcukacha uyathungelana uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu
iimpawu/imigaqo nezimvo. zixhasa isihloko. umxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa
nesimo sentlalo. -Icaciswe nzulu kwaye zonke -Ifomathi efanelekileyo -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko.
iinkcukacha ziyasixhasa eneziphene ezingephi. ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga
isihloko. -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko
-Ifomathi yamkelekile kwaye ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi.
ichanekile. kodwa kukho iziphene ngokungacacanga.
ezingephi. -Imigaqo engundoqo
yefomathi yetekisi
15 AMANQAKU ityeshelwe.
ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama
Ithoni, irejista, isimbo ngokukodwa kwinjongo, zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo,
sokubhala, injongo/ abantu ekujoliswe kubo kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo kwinjongo, abantu ekujoliswe kubo
imeko, abantu nakwisimo sentlalo. ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. abantu ekujoliswe kubo kunye nesimo sentlalo.
ekujoliswe kubo nesimo -Ulwimi lusetyenziswe nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene nesimo sentlalo. -Izele ziziphene yaye
ngokuchanekileyo kwaye -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. -Ukusetyenziswa kolwimi iyabhidisa.
sentlalo.
lwakhiwe ngokukuko. lusetyenziswe ngokukuko -kukho isigama ngokungachanekanga -Isigama asihambelani
Ukusetyenziswa -Phantse kungabikho nasinye nangokuchanekileyo esaneleyo. kubangela iziphene nenjongo.
kolwimi nemigaqo yalo. isiphene segrama nopelo. -Isigama sichaneke -Iziphene ezibaxekileyo. -Intsingiselo
Uchongo magama. kakuhle. aziyichaphazeli -Intsingiselo ilahlekile. ichaphazeleke
Iimpawu zokubhala -Ubukhulu becala akukho intsingiselo. ngokukodwa.
nopelo. ziphene.
10 AMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Question paper
IsiXhosa HL P3 Nov 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa HL P1 Nov 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa HL P2 Nov 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa HL P3 May-June 2023_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa HL P3 Nov 2020.pdf

Question paper
IsiXhosa HL P3 Nov 2024 MG.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Hl
Explore more published documents in this catalogue.







