Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2018
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 80
Le memorandam inamaphepha angama-26.
You're offline
Skip to contentMemorandum 









View all
XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2018_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2018. Memorandum, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Hl
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- September Preparatory Exams
- Paper
- 2
- Pages
- 26
- File size
- 466.1 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 26
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
• Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
• Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba
kuqalwe ukukorekisha kumaziko okukorekisha.
• Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka
kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akuvumelekanga ukuba
aphendule umbuzo osisincoko nombuzo omfutshane kudidi olunye
kwijenri enye.)
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo kwiCANDELO A (imibongo
efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo
emibini esisincoko kwiCANDELO B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo
wokuqala kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule
yomithathu imibuzo (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) okanye yomine
imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela impendulo yokuqala kwiCANDELO
ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule umbuzo omnye omfutshane
nomnye osisincoko.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokuchanekileyo, korekisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo esisincoko
Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
ophezulu. Sebenzisa irubriki yokuhlola ekwisihlomelo esinguA nesinguB
ukuhlola izincoko zabaviwa.
8. Imibuzo emifutshane
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE
okanye ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha
impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 3
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/ BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO. Makisha impendulo exhasayo.
11 Iimpendulo zemibuzo emifutshane mazihlolisiswe ngokupheleleyo
kwayanywe kwiingxoxo eziqhubeke ngexesha lobekomgangathweni
lwesikhokelo sokukorekisha.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
IIMBONGI – ZS Qangule
Amanqaku ali-10 ewonke kulo mbuzo. Ama-6 ngawomxholo aze ama-4 abe
ngawolwimi kunye nesimbo.
Sebenzisa irubrikhi esisihlomelo A.
• Sebenzisa ezi ngongoma zilandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha
lo mbuzo.
• Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo
umbongo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-30 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Impixano ibonakala ngokubethabethana kwezimvo. Ngokwalo mbongo
ziyabethabethana izimvo zembongi ngokwemisebenzi yembongi. Isigama
esisebenzisayo imbongi siyakudiza oku.Kwiisonethi oku kuguquka kubonakala
kwindawo apha kumbongo ekuthiwa yivolta. Kwelinye icala iyazoyikisela
iimbongi ngenxa yokuceketheka kweememko iimbongi ezisebenza ngayo
kwanendlela ezibonwa ngazo iimbongi.
Imiqolo emihlanu yokuqala idiza ukuzoyikisela
• Zisuka nje izibona ziziinkedama: Kuba kungekho bani uzithethelelayo kwaye
ngokwembono yayo aziphatheki kakuhle izifanise ngqo ngesikweko nendlela
ephathwa ngayo inkedama. Iqwela ngokuzibona zibhonga kwizibongo
ezizenzayo kuba zikhalela okanye zikhalazela oko zikukhalazelayo.
• Umsebenzi wazo ubonwa njengomsebenzi oethe-ethe “wokunuka” kuba ziba
ngathi ziyabatyhola abo sukuba benesiphene okanye isikhwasilima.
• Kuba zithetha nje, zibhekise ngqo, ukuthetha kwazo kufaniswa
nokwamanxila kangangokuba bade bangaqondakali ukuba baphilile
engqondweni.
• Kuyabonakala ukuba nangona iimbongi zisoloko zinolwazi zinamandla
okuthethelela, ukunqanda into embi eyenzekayo nakuba kukuliphi na ibakala
lombuso, kufuneka ziwabale amazwi azo zingawunyhashi umbuso.
• Kowesihlanu umqolo umsebenzi wazo ubonwa njengempoxo.
Kwimiqolo 6–14
Imbongi ibonakalisa ukutshintsha ibona ubuchule, amava obungayiwayo kwabo
ibiboyikisela.Ibabona beprofithesha, bezizazi bekho nakwezobuKrestu
bethandazela, bephilisa benyanga, benika ulwazi ngezintsompothi zesizwe,
kuthenjelwe kuzo. Ibabona njengabavuseleli apho abantu bafikelwa ngumtha
wedolo ibakho yona ibavuselele. Incoma nokungapheli kweengcinga isebenzisa
amagama “ziingxangxasi” ukubonisa obu buninzi. Ukutola nokuhlola ludidi
oluthile lokubona izinto ezingabonwa ngamehlo njee esiqhelo. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 5
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UNGOMA KAVELAPHI – JJR Jolobe
2.1 Lizisa intsingiselo yokuba lowo kuthethwa egameni lakhe sele
ezakulishiya eli phakade. √√ (2)
2.2 Ngumhobe bungoma √ kuba isimbo sokuphindaphinda imiqolo ethile
siwunika olu phawu. √ (2)
2.3 Ukusebenzisa kwembongi amazwi aphindiweyo athi “ndiyeza’’
bubungqina bokuba umguli lo kuthethwa naye uyasiva isikhalo ingakumbi
kuba uvuma ukuba ungowakhe sisithandwa sakhe. √√ (2)
2.4 Eyokuba umguli uzibona engasenakubuya mva kwaye uzibona enayo
indawo kwilizwe aya kulo okanye enebango kule ndawo √√/Eyokuba
likhaya lakhe lemveli apho aya kuhlangana naye kwakhona. √√ (2)
2.5 Ungokugulela ukufa kukaVelaphi engxamele ukuya kudibana nenkosikazi
yakhe esele yalandulela eli. √√ /UngoVelaphi osemgodini okhumbula
inkosikazi yakhe engenakuya emayini ngenxa yemithetho evalelayo. √√ (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKWENZIWA KOMKHONZI – SEK MQHAYI
3.1 Eyokuba lo uthethayo akayifuniseli koko uyayazi into athetha ngayo. √√ (2)
3.2 Ngumbongo nkwintsho√ kuba imbongi iyakhalaza ikhalazela impathombi
efunyanwa ngabantu egameni lokwenziwa izicaka. √ (2)
3.3 Imbongi ngokwalo mqolo ayikwamkeli konke konke ukuphatheka kakubi
kuba ivakalisa ukuba bazenza ngathi bayabanceda abantu ababaphatha
kakubi. √√ (2)
3.4 Ingcinga yokuba abantu akukho lula ukwenziwa komkhonzi √√/ Eyokuba
olu uqeqesho alulula konke konke √√/ Eyokuba asikokukhonza noko oku
kukucaka √√/ Eyokuba imbongi iyayikhuza le ndlela yokwenza umkhonzi
ngoko ke mayinikwe ingqwalasela. √√/ Eyokuba imbongi yanelisekile
yindlela asukwa ngayo umkhonzi ngoko ke abantu mabalunyamezele
uqeqesho oluhamba nako. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.5 Ungendlela emasikizi abantu abenziwa ngayo izicaka bekhalaza. √√/
ungendlela ababesenziwa ngayo abamnyama beli ukuba bathethe into
abangayithethiyo okanye abangevani nayo ngebhaxa. √√/ ungendlela
abantu abahluphekayo ababephathwa ngayo ngabantu abahluthayo √√
ungendlela yokuhlalisana kwabahluthayo nabahluphekayo kweli. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMFIKAZI UCHARLOTTE MANYHI MAXEKE – JJR Jolobe
4.1 Eyokuba obongwayo ngumntu ongumama owenza imisebenzi enzima √√/
UCharlotte wayengumama owayesebenza ngabantu abanezimilo nezimo
ezingajongekiyo. √√
(Nasiphi na kwezi) (2)
4.2 Yi-eleji/ sisimbambazelo/ ngumbongo othuthuzelayo √ kuba uthuthuzela
isizwe ngelahleko kamfikazi uCharlotte Maxeke √
(Nayiphi na impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.) (2)
4.3 Iyakwamkela kuba intetha ethi ‘igqibile’ yintetha eluphawu lokwamkela
kwaye imbongi ifuna ukuba abo balahlekelweyo bakholelwe ukuba izinto
azenzileyo zezo bekufanele ukuba azenze. √√ (2)
4.4 Eyokuba abo bafelweyo nabafazi mabathathe apho le ntokazi iyeke khona
nabo benze imisebenzi emihle nanjengoko ebesenza √√/ Eyokuba
mabayeke ukulila bajonge phambili. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.5 UngoMama uCharlotte Maxeke osishiyileyo isizwe ebenemisebenzi emihle
esizweni ngexesha lokuphila kwakhe. √√ (2)
[10]
ISIHOBE ESINGAFUNDISWANGA (SINYANZELEKILE UKUBA
USIPHENDULE)
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A! ZILIMBOLA! – M Mbambo
5.1 Isikhahlelo √/Ukulandwa komnombo √/ ukusetyenziswa kwezikweko √/
Ukusetyenziswa kwezibhebhewula zamagama √
(Nasiphi isibini kwezi) (2)
5.2 Lo mqolo uphuhlisa ukuba umendi uthi ukuze azive emzini abe
unomntwana oyindodana. √√ (2)
5.3 Sisikweko √ esisebenze ukubonakalisa ukuba uvelele ebantwini
uqwalasele yonke into ephantsi kwakhe √/Sisebenze ukubonisa iliso
elibukhali kubantu abaphetheyo. √ (2)
5.4 Umqolo wama-20 wakhiwe ngamagama amathathu ukanti owama-21
wakhiwe ngamagama amane. √√ (2)
5.5 Ungenkangeleko kaZilimbola kwanobuciko bakhe. √√ (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 7
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
INOVELI
UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INKAWU IDLIW’ ILILA – S Kula
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Ukomelela komlinganiswa oyintloko kubonwa ngenani okanye ububanzi
bemiqobo athe wahlangana nayo ebalini ukuya kwimpumelelo okanye isiwo
sakhe.
• Imiqobo zizo naziphi iziphazamiso eziza nomchasi ukuze angayifumani lula
into ayifunayo oyintloko.
• Kule ncwadi uThantaswa unguye umlinganiswa oyintloko owomeleleyo kuba
ubesilwa nomchasi onamandla- umthetho.
Ngezantsi yimiqobo anokuchankcatha kuyo umfundi ozama le mpendulo:
• Umqobo wokuqala ngowokufumana uMsindisi ongusomashishini awuqabele
ngokuqweba isibindi esithatha kumandla awahlohlwe nguNomathamsanqa
ukuba asebenzise ikhadi elineenombolo zemfonomfono.
• Akumfumana uMsindisi ufuna ukuba nomntwana kaMsindisi azokuba
nendlalifa, sisuke siphume isisu kucace ukuba akanakuze afumane bantwana
– iphupha lakhe lendoda esisityebi lifadalale.
• UMsindisi ufuna ukutshata isithembu xa uThantaswa engenakufumana
bantwana uThantaswa awuqabele ngokujima noMfuneko bahlobane.
• Ngowokubulala uMsindisi xa kucaca ukuba akabandakanywa nakuloo
mashishini ngenxa yokungabi namntwana.
• Noku kuhamba noMfuneko kuphinda kube ngumqobo kuqinise injongo
yesithembu awuqabele lowo ngokuya kuhlala kuloMsindisi, akhe ipomakazi
lendlu ahambe necawe ngenjongo yokuthenga ubuso noxolo lukaMsindisi.
• Akulufumana uxolo ukhwela kwinqwelo yokubulala kunye noMfuneko emva
kokufumana icebo kuMfuneko malunga nendlela angamsusa ngayo.
• Akumsusa kuvela umqobo wokuba iincwadi zelifa azimbandakanyi
awuqabele ngokuya kuMdlambila.
• Kukwakho nalo wokuphepha ityala lokubulala uMsindisi aphetshiswa
nguMfuneko noNqoza kulo kodwa abe emi emi uMapheza ekuphandeni.
• UMapheza uye eba ngumqobo usuku nosuku, ibe bulunga xa esenzelwa
amayelenqe okuba adliswe nguNqoza kodwa ixhala lokuba angaphila libenza
bawuzame lo mqobo unguye ngokumkhupha esibhedlele ukuba asiwe
kuvutha kaSphongo okweli qumrhu likaThantsawa. Liphelelwe nelo icebo
kuba uvutha ubulele unyana kaSphongo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
• Umqobo wokuya kwilifa usekukutshintshwa kweencwadi zelifa ezithi
zakutshintshwa zingatshintsheki ngenxa yempazamo ayenzileyo yena
Thantaswa ekusayineni.
• Ilifa liwela kunyana kaMsindisi, uPhumlani, kube sekuvela omnye umqobo
wokugxothwa kukaMfuneko noNqoza emsebenzini abe uyatyhileka yena
kumntu wonke ukuba nguye obulele uMsindisi abe noMkhokeli emhlalele
ngokumvusela isazela.
• Owokugqibela ngowokuba xa ephelelwe ngamahlathi kangaka kucaca ukuba
makabuthathe ubomi bakhe. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
7.1 Idolophu yaseGcuwa inezifundiswa ezi luxhaphake kuzo olu hlobo
lolwaphulo mthetho. √√ /Ineendidi zabasebenzi abafana naba
basesipoliseni bangooMfuneko ekulula ke ukuba bafakwe kwimigibe eyile
agqibele engena kuyo. √√/ Oosomashishini bafumaneka kwiidolophu ezinje
ngeGcuwa le. √√/ OoSixaki ngabantu abahlala ematyotyombeni
abahluphekayo bafumaneka lula ukuze banikwe imadlana engephi
baqhube imisetyenzana efana nokubulala abantu. √√/Amagqwetha
nee-ofisi zawo nazo eziqhuba izenzo zolwaphulo mthetho nabantu
abanamabhongo okwenza iiwili bafumaneka kwiindawo ezifana neGcuwa
le. √√
(Nasiphi na kwezi) (2)
7.2 Lulwimi oluqweqwedisayo. √ Kuba lumqweqwedisa umntu ngokuthi
lumenze azijongele phantsi kuba libhekisa kumntu omathileyo aze ke
ngoko nangoko afune ukuzikhupha kweli phungulelo ngokwenza oko
kufunwa ngulo ukhupha loo mazwi. √ (2)
7.3 Hayi kuba nguye owayesele esithi usisidenge ngokuhlala ahlale abulale
umyeni wakhe uMsindisi. √√ (2)
7.4 Umenze wazithethela ngokwakhe sazivela iindlela nobubi abukhupha
ngomlomo wakhe obumtyhilayo uhlobo alulo. √√ (2)
7.5 UThantaswa wenze ubudenge ngokubhala umhla ongahambelani
nobhalwe lingqina likaMsindisi. √√ (2)
7.6 Lo mxholwana ulobele uThantaswa kumgibe wokuthandana
nosomashishini ngeenjongo zokufumana ubutyebi ngenxa yencoko yakhe
nentanga yakhe kwangabikho unqandayo. Kukhule ukunyoluka ukuze
angene kumgibe wokuthenga ababulali. √√ (2)
7.7 UMapheza umele icala lomthetho kwaye akagungqi. √√/Nguye ke ngoko
odlulisa umyalezo kubo bonke abaphuli mthetho abakule ncwadi
nabafundayo ukuba ulwaphulo mthetho alunantlawulo. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 9
7.8 UMfuneko yena unzulu kuba elipolisa nje uleli laphula umthetho. √ Ukho
kumayelenqe okukhulula abafazi ababulele amadoda.√/ Uyabandakanyeka
xa uThantaswa afuna ukubulala umyeni wakhe. √/ Ukwathandana
noThantaswa etshatile. √ Nguye othenga nofuna okanye ofaka abanye
kulo mgibe de kucace ukuba ugqiba kwa isipolisa eso ooNqoza
bangamaxhoba akhe. √/ UNqoza uphelelwa ngumsebenzi ngenxa
yokusebenzisana naye. √ Indlela asebenza ngayo inxamnye nenjongo
awayeqeshelwe yona. √
(Nasiphi isibini kwezi) (4)
7.9 Kusemini ngesithuba sentsimbi yeshumi elinambini. √ (1)
7.10 Eyokuba uzibona esemngciphekweni esengabanjwa nanini na xa
uMfuneko olihlathi lakhe ethathwa kuye. √√/Eyokuba uzibona ekwimeko
yokuba amahlathi kuye aphelile. √√ (2)
7.11 Indibongo yindawo emnyama, enzulu ekunzima ukuphuma kuyo apho
kungabonakali cala lakuphuma nakukhanya. UThantaswa uyibona
iyindibongo le kuba kwimeko akuyo uphelelwe ziinyani ngoku xa elahlekwa
nangumhlobo wakhe endleleni. √√ (2)
7.12 Sisifundisa ukuba masilumkele ukulandela abantu ngokubathanda kuba
oko kungasifaka ezingxakini nanjengoko kwenzeke njalo kuye. √
Namhlanje ugxothwe emsebenzini uye kotha ilanga ngenxa yokuthanda
izinto. √ (2)
[25]
UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
• njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
• bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Ukomelela komlinganiswa oyintloko/ oliqhawe kubonwa ngenani okanye
ububanzi bemiqobo athe wahlangana nayo ebalini ukuya kwimpumelelo
okanye isiwo sakhe.
• Imiqobo zizo naziphi iziphazamiso eziza nomchasi ukuze angayifumani lula
into ayifunayo oyintloko.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
Kule ncwadi uThole unguye umlinganiswa oyintloko/iqhawe owomeleleyo kuba
ubesilwa nomchasi onamandla- intliziyo yakhe engakwazi kulandela ezona
njongo zakhe zobom.
• Umqobo wokuqala ahlangana nawo ngowokuyeka isikolo phakathi aye
eRhawutini.
• Xa ebuya uziyeka adlule neetshomi ezihambe zimseza de azibone sele
eseBhayi.
• EBhayi, sele esithathile isigqibo sokubuyeka utywala, wafumana umsebenzi,
uziyekela ezintombini athandane noNomsa othe kanti ukwathandana noJoe
osisikrelemnqa.
• Sele ebethelwa xa eza kungena kuloNomsa, akayinanzi loo nto ahlangane
noJoe ubuqu ambethele ikasana ehamba nabanye oonqevu athathe isigqibo
sokusebenzela inkosi abe sele ethatha nemithwalana yakhe ukusinga
kwelakubo.
• Kuloo ndlela uhlangana nomqobo okukuhuhutheka neetshomi, nazo ziya
kumlahla ezingonyameni eKnysna zibaqwenge phofu yena asinde.
• Umqobo ahlangana nawo ngowendlala yaseKnysna awuqabele ngokuzenza
igqirha afumane imali eyaneleyo yokugoduka.
• Xa kulapho kanye injongo yakhe yobom iyaziveza ukuba akakayiqabeli
angafane angabi nandlela nje.
• Akugoduka uhlangana noFikizolo ezenza umqotyana esithi makazeke ayeke
isikolo ngenxa yokuba ecinga ukuba mdala. Awoyise lowo ngokuthatha
isigqibo sokuphindela esikolweni asilandele.
• Umqobo ovelayo ngowokuphelelwa yimali abezifundisa ngayo awuqabele
ngenxa yeziphiwo zakhe wafundiswa ngamaWesile de wanePHD.
• Waqabela, wazeka, wangumfundisi, wafumana uyise, wavusa ikhaya
waneliseka. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
9.1 Le dolophu ibonise uThole intokazi enguNomsa ethe yamenza wangena
kumgibe kaJoe owambetha wakhumbula ikhaya abesele elityeshele
ngemikhwa. √√/ Kwakhona ubesuka eBhayi ngoku wandlandlatheka waya
kutshona kumahlathi aseKnysna ngokuthemba abahlobo. √√/
Kulapha eBhayi apho angakwazanga kulandela izikrokro anazo
nokubethelwa xa wayesiya kwaNomsa waze wangena engxakini kuba
iBhayi lizele umoya weziyolo. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
9.2 Wolwimi oluqweqwedisayo √ kuba unyanzeliswa ukuba abuse antlalekiswe
kusithiwa makathi “nkosi” kumntu kuba emoyika. √ (2)
9.3 UThole wagqibela ngale mini ukuba yinja kuba kungale mini apho wathatha
isigqibo sokushiya iBhayi wathatha nesigqibo sokusebenzela inkosi.
Sithetha nje ungumfundisi ophume izandla owabelwe isekethe yakhe,
unezifundo zePHD kwezobufundisi. Ngoko ke esi yayisisithuko sale mini
kuphela. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 11
9.4 Kuba bayazithethela sitsho sihlumise koku bakuthethayo ukuba izimo zabo
zinjani. √√ (2)
9.5 Wadludla nabahlobo bakhe ooThemba noSonwabo. √√/Wadludla noNomsa
de wafikwa nanguJoe. √√/Waphinda impazamo yokudludla nabahlobo
akhwele itekisi engayiqinisekisanga ukuba iya kwikhaya lakhe. √√/Waziyeka
wasezwa utywala ngooThemba ootshomi bakhe/wayeka isikolo
phakathi. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
9.6 Uwuxhase ngokuba ngumxholwana oziveza njengeminye yemiqobo atsibe
kuyo uThole wavelela kubomi obunamagingxigingxi. √√ (2)
9.7 Ngokuba nguye obeyinjinga nongumqobo ngokumana emfaka kwiimeko
ngeemeko ezimphazamisileyo ebomini. √√ (2)
9.8 Uyashumayela kuba unebandla lakhe sithetha nje eGeorge Goch. √√/
Nasesikolweni washumayela wade wafumana ukufundiswa ngenxa
yokutshatshela ekushumayeleni. √√/ Naphesheya uye watshatshela
ngokushumayela. √
(Nasiphi na isibini kwezi) (4)
9.9 Kuthetha ukuba uyeke ukuba limbatha ngubo ube likholwa. √ (1)
9.10 Eyokuba unento emenza umvandedwa lo anawo ngoku. √√ (2)
9.11 UCentane likhaya likaMkwayi lemveli nanjengoko elitshipha eRhawutini.
Sele iyindawo emenzela isazela kuba washiya abazalana naye apho
ngoko kuziintloni ukulibiza ngenxa yezo nkumbulo. √√ (2)
9.12 Okokuba umntu makangancami athi kuba namhlanje esuke wangulo mntu
uneempazamo makazi ukuba kusenokuthi kanti unento ayibekelweyo
kwaye ubomi bomntu buyatshintsha. √√ (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Ukomelela komlinganiswa oyintloko/oliqhawe kubonwa ngenani okanye
ububanzi bemiqobo athe wahlangana nayo ebalini ukuya kwimpumelelo
okanye isiwo sakhe.
• Imiqobo zizo naziphi iziphazamiso eziza nomchasi ukuze angayifumani lula
into ayifunayo oyintloko.
Kule ncwadi uMfazwe unguye umlinganiswa oyintloko/iqhawe owomeleleyo kuba
ubesilwa nomchasi onamandla-isipolisa esingenabulungisa sikarhulumente
wengcinezelo. Le miqobo iziveza ngokufa ajongene nayo enguye kwanokufa
okusegameni lesizwe. Unalo mnqweno wokuba ubulungisa buthathe indawo
kwaye unomqobo wokuba ngomntu onyulu kodwa izinto zimfuna zimleqa zisithela
ngaye zihlutha obu bunyulu.
• UMfazwe ulandelwa ngamapolisa ngenxa yokutyhila abafundi ngamalungelo
wabo, esebenzisa ithuba lokuba engutitshala ofundisa ezembali kwisikolo
iFunda.
• Amapolisa atyala iimpimpi zawo kwilali yakwaQaka, oko kukhokelele
ekubanjweni kukaMfazwe.
• Eluvalelweni uMfazwe ucengwa ngamapolisa ukuba abe yimpimpi yawo,
akhabe ngawo omane uMfazwe axolele ukuba abethwe ngamapolisa ade
amtyise ngenja, akhweliswe nayo kumva weveni.
• Ukuphuma kwakhe ejele ufika esiva iindaba zokuba indlu yakokwabo itshisiwe
abazali bakhe abaziwa ukuba baphi.
• Kuthe ndii neendaba zokuba yena Mfazwe uyimpimpi yamapolisa, umsasazi
wezo ndaba nguFriday olutshaba lwakhe.
• Ufika kukho intlanganiso eholweni, uya kuyo le ntlanganiso ngeliyokuhlamba
igama lakhe lokuba kusithiwa yimpimpi.
• Ufika ejikelwe ngabantu bonke bakwaQaka nabafundi aba abafundisayo,
uphuma eholweni ebaleka ebethwa.
• Uthi akubona ukuba ubomi bakhe busemngciphekweni abalekele kwamalume
wakhe eMnqwazi.
• Ubuya mhla ngomngcwabo kaKK noMachule, alale kwaMfundisi Hlathi, ze
ebusuku kufike uFriday neqela lakhe ngeenjongo zokumbulala kodwa asinde
ngokuzifihla kwimoto endala.
• Ulandela ooFriday abone ukuba kukho abantu abakhweliswe kule moto
ishiywe ngooFriday enabantu abangxwelerhiweyo, anyathele elo gazi labo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 13
• Ucetyiswa nguMfundisi uHlathi ukuba makabhace kungenjalo uFriday uya
kuthi nguye obulele aba bantu.
• Uya elubhacweni ngeenjongo zokukhulula abantu abamnyama kwingcinezelo
eyokuzibandakanya nombutho iMbokotho ebomvu, ayibanga lula indlela eya
elubhacweni kodwa ude wafika apho ebesingise khona eMgazi.
• Usindile emapoliseni aseThongo nakumajoni emibutho eselubhacweni. Bonke
obo bunzima adibene nabo abumthibazanga mandla kumnqweno wakhe
wokukhulula abantu abamnyama kwingcinezelo yabamhlophe.
• Ubuya elubhacweni ngokuba imibutho yopolitiko ivulwe imilomo, xa efika
kwaQaka uxelelwa nguSimphiwe ukuba uyafuneka eRhawutini kwiingxoxo.
• Ubamba inqwelo moya uya eRhawutini noFriday unombutho wakhe ulapho
kwezo ngxoxo.
• Kwiingxoxo ezo bayakhululeka abantu kumbuso wengcinezelo wabamhlophe,
uMfazwe obesaziwa njengempimpi ngoku uyijaji kwityala likaFriday. Oku
kubonisa ukuba uMfazwe wawuphilela umnqweno wakhe wokuba bakhululeke
abantu phantsi kwengcinezelo exolele nantoni kunokuthengisa ngabantu
bakokwabo.
• Ukufumana kwabantu abamnyama inkululeko yaba kukufezekiswa
komnqweno kaMfazwe. UMfazwe wayekulindele nokufa kwiinzame zakhe
zokukhulula abantu abamnyama, bona neendlela ahamba ngazo ukuya
elubhacweni ephepha amapolisa kodwa ekugqibeleni wafezekiswa umnqweno
wakhe. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
11.1 Le lali inabantu abahluphekayo abathengeka lula kumapolisa abafana
nooFriday. Kunjalo bakho abefundisi abaneliso elibukhali kule meko
abababonayo aba bantwana njengokuba bekhula nje abatsho bakwazi
ukunika isikhokelo. Amapolisa ngumhlaba wawo wokuzonwabisa
ngokuphatha kakubi abantu abakwaQaka. √√ (2)
11.2 “Lulwimi oluqweqwedisayo kuba oku kuthi umuncu kunenjongo yokuba
azincothule kobu bumuncu ngokwenza le nto afune ayenze uMfundisi
uHlathi. √√ (2)
11.3 Hayi kaloku uMfazwe ngulo uphele sele eyijaji echophele ityala
likaFriday. √√ (2)
11.4 Ubazobe mayana kuba bayazithethela sitsho sazi ngentetho zabo (2)
nezenzo zabo ukuba bangabantu abanjani. √√
11.5 Akafundanga watsho wangaziphendula iileta zikaZoe ekusenokuthi kanti
zazixela ukuba uNokuzola ukhulelwe. √√ (2)
11.6 Ududulele ukuba uMfazwe aye elubhacweni, kwaze oko kuya kwakhe
elubhacweni kwabangela ukuvulwa imilomo yemibutho yezopolitiko
kwakho nenkululeko. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
11.7 Ubukho bukaFriday bubo obubangele siwabone amandla kaMfazwe –
nguFriday ongumtshutshisi nomngcungcuthekisi kaMfazwe ukuze ade
aye elubhacweni nje. √√ (2)
11.8 “UMfazwe ulandelwe ngamapolisa esikolweni afundisa kuso ngenxa
yokuba kwavakala ukuba utyhila abafundi ngamalungelo wabo kwaze
kwathiwa unyhasha umbuso wabanjwa √√/ UMfazwe ulandelwe
ngamapolisa kumngcwabo kaMachule kwafuneka ezimele aye
kwaMfundisi ngengcebiso yooSimphiwe √√/Ngexesha uMfazwe aza kuya
elubhacweni esukela kwankosi uZamlandela bafika noNdima amapolisa
evalile kuba ekhangela uMfazwe √√/ Esitishini ayezula-zula amapolisa
kwanyanzeleka ukuba athwale umnqwazi uMfazwe ukuzifihla √√/ Kuloliwe
akhwele kuye uthe wema esithubeni kwaqhuba ugqogqo, wehla uMfazwe
wahamba ngeenyawo ukuze adibane nomzingeli. √√
(Nasiphi isibini kwezi) (4)
11.9 Kukuhamba kwindawo olalelwe kuyo ucinga ukwindawo ekhuselekileyo √/
Kukuba kwindawo olindwe kuyo ucinga wena ukwindawo
ekhuselekileyo √
(Nayiphi na kwezi) (1)
11.10 “Sizisa ingcinga yokunikezela. √√/Sizisa ingcinga yokuba
akanabungozi. √√/Sizisa ingcinga yokuba wayethobela umthetho. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
11.11 IThongo yidolophu adlula kuyo oya eMgazi. Idume ngokuba namapolisa
akhohlakeleyo, ekungelula ukudlula ngakumbi kubantu abaya
elubhacweni. √√/Umntu oya elubhacweni eMgazi ixhala lakhe
ibikukudlula eThongo eyayidume ngamapolisa akhohlakeleyo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
11.12 Amapolisa ebefudula ebaphatha dlakadlaka abantu ngexesha
lengcinezelo encedisa umbuso, lowo ubonakala enyhasha umbuso
ebeba sisisulu sokubethwa ngamapolisa abanjwe. √√ (2)
[25]
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – NNN Swana
Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina.
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 15
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Ukunonga kwamaqhalo nezaci intetho yesiXhosa yenye yemiba yexabiso
enokukhankanywa.
• Izaci, amaqhalo, iintsomi, zilondoloza ulwimi nanjengoko zifumaneka kubantu
asele bebadala kuba namagama abesele’edukile kwintetho yemihla ngemihla
ayabuyela ngenxa yokusetyenziswa kwawo.
• Iintsomi namaqhalo ziyalumkisa kwangemo le yawo kuba aqulethe iziyalo
nezilumkiso. Zikho izaci eziqulethe iziyalo kodwa ke zimbalwa kakhulu zona.
Iintsomi ezininzi zisekwa kwizenzo zabantu abadela iziyalo abathi ngokwenza
njalo bafumane izohlwayo. (umzekelo ochanekileyo uyancedisa ekuboniseni
indlela oku okwenzeka ngayo.)
• Iintsomi namaqhalo amaninzi aqulethe imfundiso ngembali yelizwe okanye
yesizwe baze ke abakhathalayo basenge kulo mbele ungekagxwali bakwazi
ukuludlulisela kwizizukulwana ezilandelayo zingekabuni. Neziseko ezi
zamaqhalo amanye asekwe kwimbali yelizwe aze ke abe yimfundiso ngolo
hlobo xa emana eqhaqhwa imvelaphi yawo.
• Wambi asekwa amaqhalo ezintsomini aze ke ngolo hlobo aqhube imfundiso
yawo kuba emafutshane kunentsomi. Umzekelo xa ubani esithi imbila
yaswel’umsila ngokuyalezela. Nezaci ngokunjalo ukuba yimbulu nako kusukela
entsomini kuyasetyenziswa ize ke inkcazelo yemvelaphi iye kuthi ngqu kule
ntsomi.
• Ngaphezulu ngokwale nkcazelo ziyakhulisana kule yokuba enye ivela kwenye
okanye inemvelaphi ekwenye.
• Zimbi izaci njengesithi uhili uphumile ezingcongolweni, zisekwe kumava
abantu nezinye ezifana nokuthi umba othile unonyawo lwemfene ngoko ke
kubalulekile ukuba kwaziwe ukuba kuqatshelwa okuthile ukuze kwenzeke izaci
batsho bafunde ukuba nomqaphela kubekho izaci ezitsha ulwimi lukhule.
• Iyakholeleka le yokuba iintsomi zazilimanya ikhaya zincedise nasekuloleni
iingqondo zabamameli kwimisetyenzana ekufuneka beyenzile ukuncedisa
inkqubela phambili yentsomi de kuthi khon isakhono sokuphulaphula
esiphuncuka qho xa bengenziwa ukuba bangene kule migca. Oku kuloleka
kukhuliswa nangamaqhina ingakumbi kuba azithengwa zona njengokuba
kusenziwa kwezoomabonakude iinkqubo. Zifumaneka mahala.
• Izibongo zemveli nazo ziqulethe konke okuqulethwe ziintsomi ngolwazi
lwemiba yesizwe ebalulekileyo, ukwazisa ngemida, amaqhawe esizwe
imihlaba eyalwelwayo nendlela eyafunyanwa ngayo.
• Nazo ziyayilola ingqondo kuba umfundi ove ngegama elinye nje umzekelo
‘elakwaHoho’ uyaphanda de azi ngalo Hoho ukuze asabe esisisele senyathi
kwabo kufuneka babe nolwazi kuzo.
• Imbongi incoma igxeka kwisimbo sayo yiyo ke le nto ngokuphulaphula zona
yiyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
• Iingoma nezibongo zinomsebenzi oyeleleneyo okukonwabisa njengazo zonke
iindidi zoncwadi lwemveli. Lelona xabiso lalo liphambili kuba ezona zinto
zihamba phambili kukuxabiseka kwazi kulo msebenzi wokonwabisa. Zize ke
zibethe iintaka ezimbini ngelitye elinye.
Zonke zidlulisa imiyalezo ephambili efana nokukhalaza nokushwabula nokutyhila
ingqondo ngoko kunokusuka kwenze ingxaki.
(Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka) [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI - NNN Swana
13.1 Nanjengoko injongo yentsomi ikukulumkisa, iLatakisa yindawo ekude
kunale ukuyo, engaziwa bani eyinika ukuba yindawo ekholelekayo
kodwa abantu bafunde ukuba bakho abantu abanje ngaba kwezinye
iindawo. Batsho ke bakwazi ukucinga ngale ndawo nezenzo zabantu
bayo batsho bamangaliseke ukanti ukuba ibiyindawo abayaziyo bebeya
kuphika. √√ (2)
13.2 UDeliwe wancedwa lixhegwazana elamyalela ukuba athandaze
wathandaza soluleka isifombo. √√ (2)
13.3 Usebenze ukwakha umfanekiso ntelekelelo wendlela ezalandelelana
ngayo iziganeko ngokufutshane kule ntsomi. √√ (2)
13.4 Ngokuba umele bonke abantu abanezikhwasilima emzimbeni abahlelwa
de bahlelwe ngabazali babo. √√ Ngokuba utyhile into engananzwanga –
ilizwi lexhegwazana kwintlalo yoluntu namandla ahamba nalo. √√/
amandla omthandazo asekho kwabo bazimisele ukuwathatha. √√
(Nasiphi isithathu kwezi) (2)
13.5 Ubukho bamaxhegwazana anemimangaliso √/ indlela eqalwe ngayo, √/
indawo eliqhubeka kuyo ibali √/ umbalisi uthetha egameni labo bonke
abalinganiswa naye na kakade mbalisi. √/ abanye abalinganiswa
abanamagama.
(Nasiphi isithathu kwezi) (3)
13.6 Linyanise kuba libonise ukuba wonke umntu unesiphako sakhe
umzekelo ukungabi nasifombo akuzukumenza ahlale efunwa ngumntu
wonke. √√/ Lisetyenziswe ukubonisa ukuba aba bebemhlela nabo
banazo iziphako kuba bemhlela nje nabo basaya kuhlelwa ngezabo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
13.7 Sisifundisa ukuba ukuzalwa kunye nomntu akusosiqinisekiso sokuba
uyakuhlala emi nawe ekuxhasa okokoko kwiimeko ohlangana nazo.
Qola uqine imiqobo yohlala ikho nokuba awunasifombo. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 17
13.8 Indlela oqala ngayo √/ okubongwayo √/ indlela ophela ngayo √/
uphindaphindo √ ulanda imbali yokuba inyanga yeSilimela ixatyiswe
kwaXhosa. √
(Nasiphi isithathu esichanekileyo) (3)
13.9 Umbono wokutshintshiselana kwabamhlophe nabamnyama ngezithonga
kusiwa umntu macala xa kwakusabelwana ngale mihlaba ixelwayo/ ezi
nyanga zixelwayo. √√
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
13.10 Sisandi u-tsh √ (1)
13.11 UNdluzodaka uzalwa nguNopasi ozalwa yintombi kaMon’umhlophe. √√ (2)
13.12 Ibaluleke ngokuba kubalwa ngayo iminyaka yobudoda kwaXhosa. √√ (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
18 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Zimbini iindlela zokuyijonga le mpendulo.
Omnye angasebenzisa amehlo okuba lo mdlalo uyintlekele aze ke ngoko
amjonge ngala mehlo lo mlinganiswa uyintloko
• Uba ngumntu onezinto ezimenza athandeke abe kwindawo ebalulekileyo
ebomini bakhe abe ke ungutata wekhaya uZwilakhe
• Kufuneka abe nesikhwasilima esinye okanye esiya kukhokelela kwisiwo
sakhe nanjengoko yena ethanda iwonga alinikwa nguMagaba atsho abe
nobungqangangqanga bobuZwilakhe.
• Lo mlinganiswa uthi ngenxa yesikhwasilima sakhe enze into ekhokelela
ngqee kwisiwo sakhe. Sibe ke simbonile uZwilakhe esenza impazamo enkulu
yokuthi emazi uThobeka ukuba akazange ahlangane ndawo nomyeni wakhe
wenkani amthumelele uGugulethu lo mfazi nabantwana abangaziwa mntu.
Siyanduluka ke isiwo sakhe kuba uGugulethu ubaxabela ngezembe bonke
naloo Thobeka na kakade kutsho kudule konke nakuye ukuba ukunyanzelisa
umntu akufuneki.
Elinye icala lingavelela oku
• Ngumsunguli wentshukumo ebalini.
• Abachasi basabela isenzo sakhe luqale ulwabhici.
• Iziganeko ezisebalini zingqonge yena kwaye isiganeko ngasinye sikho ngaye.
• Uba nento ayivuzel’izinkcwe kubekho imiqobo ebangela ukuba ifumaneke
luzizi loo nto nokuba uyayizuza.
• Atsho abe nobuntshovuntshovu benkunz’enja ukuze aphule imiqobo
esendleleni yakhe nokuba kumnyam’entla.
Kungavelelwa ezi nkalo kumacala onke ukumbophelela uZwilakhe.
• Umlinganiswa oyintloko ngulo mlinganiswa ubangela izinto zenzeke ngale
ndlela yakhe, uZwilakhe njengoko negama lizichaza unyanzela uGugulethu
ukuba atshate noThobeka ngelithi uneempawu zobufazi.
• Ungumlinganiswa ozotywe waneenkani ephenjelelwa yinkosikazi yakhe,
kakade umlinganiswa oyintloko kufuneka abe nomqolo angajiki lula nje
kumnqweno wakhe.
• Akathandisi bani uZwilakhe ngesigqibo sakhe, noGugulethu lowo
akamthandisi umi ekuthini uza kuthatha le ntombi ayibonelwe nguye.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 19
• Umqolo uwunikwe nguMaGaba inkosikazi yakhe xa isithi apha kwayo intombi
eza kurhuqa amajelemane yintombi kaMcothama ayikho enye.
• Wohlukana ke uMaGaba noZwilakhe xa eza kudibana namawabo uZwilakhe
malunga nokuthathelwa kukaGugulethu, uthi uMaGaba ancede ke angazenzi
ixoki.
• Ngoku kanye uGugulethu sele esithi ucela ukuzibonela intombi
amakayitshate, ukhaba ngawo omane uZwilakhe ngelithi akanokwaphula
isiko.
• UGugulethu ecela ukuba azikhethele intombi ayithandayo nje kungokuba sele
ethembise uNomaMpondomise amthandayo kwaye ikhuphe neenkomo kuba
isazi ukuba kuza ezikaGugulethu.
• Kungenelela abantakwabo uZwilakhe bembonisa ngobungozi bokubonela
umfana intombi, uma entla uZwilakhe kuba ulilandele igama lakhe, ngelithi
ingehla ehlayo kunyuke enyukayo kuza kwenzeka intando yakhe phaya
kwakhe.
• Ngoku amawabo emcebisa uZwilakhe, kodwa atsho phantsi baphela besithi
mabamyeke isala kutyelwa sibonwa ngolophu.
• Uthatha unyathelo lokuba kuyokucelwa intombi kaMcothama le ayifunayo.
• Kwimibuzo ebuzwa ngumfundisi xa etshatisa impendulo kGugulethu yayisithi
‘Buzani kubawo.’
• Mhla ngomtshato uGugulethu ubophe isandla kuba engafuni kuzibophelela
ngokusayina, uZwilakhe uyamsayinela, wathi kumfundisi makaqhube
nenkqubo yokutshatisa.
• Zenzekile izigigaba kwaqala kwahlatywa uNimrod uMzamo ongumhlobo
kaGugulethu mhla ngomtshato.
• UNomaMpondomise uyazibulala.
• UGugulethu washiya ikhaya lakhe, nanko uZwilakhe esenza eyakhe yambi
ukuthumela uThobeka eMthatha nabantwana abathathu kuGugulethu
owalincamayo ikhaya lakhe.
• UGugulethu ubulala abantwana noThobeka lowo na kakade, abanjwe ke.
• Mhla ngetyala xa agwetywa intambo uGugulethu unina uMaGaba uzityisa
ityhefu uyafa.
• Kwimibuzo ayibuzwayo enkundleni uGugulethu umile ngokuthi, ‘buzani
kubawo’, wade umantyi wayilandela le mpendulo.
• Ekubufumaneni ubunyani bale mpendulo ulumkise abazali bonke
ngokunyanzela abantwana ekubeni batshate abantu abangabathandiyo
nobungozi boko, njengale meko kaGugulethu.
• Waphela ezisola uZwilakhe kodwa engasenakuguqula nto ngoku.
• UZwilakhe ke kuyabonakala ungumlinganiswa omele icala elibi, cala elo
eloyisiweyo kuba iphela incwadi ezisola ngezenzo zakhe ekubeni
wayecetyisiwe. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
ISICATSHULWA A
15.1 Libe ngunobangela wokruthakruthwano olukhoyo.Lidale iyantlukwano
ngeembono. √√ (2)
15.2 ‘Andazi ke ukuba kukho umntu ongalawulwa ade alawulwe nangendlu
yakhe. √√ (2)
15.3 Kwafuneka ondliwe uThobeka nabantwana bakhe nguZwilakhe de
wadinwa ngelithi akazukondlela enye indoda intsapho yayo. √√ (2)
15.4 Waqina kanye ngoku abantakwabo noMzamo bembonisa ubungozi
bokubonela uGugulethu intombi amakatshate nayo. √√ (2)
15.5 NgokukaGugulethu kuqala yena athande intombi kanti kuyise
kusetyenziswa isithethe sokuhlolelwa. Utata uyabona acele intombi
unyana athathe okuthandwe nguyise. √√ (2)
15.6 UZwilakhe wanamhlanje unenkani uzibona engamela yonke into ngalo
mtshato ukanti ngomhla wetyala uthokombisile uzibona ubutyala
ngokutshatisa aba bantwana engacingisisanga ude ufuna isigwebo size
kuye ngangokuba ezisola. √√ (2)
15.7 Yimiyalelo yeqonga √ ukuzithethela kwabalinganiswa √/ ingxoxo. √ (2)
15.8 Ngowexabiso, umxelela zonke iimfihlo nenjongo zakhe. √√/
Ungumlinganiswa othenjiweyo, uhlobo lunye nomlinganiswa lowo./
Umzamo ngumhlobo wenene kuGugulethu unaye ngamaxesha onke,
uyamncedisa xa acela uthando kuNomaMpondomise, √√/
Uyamkhuthaza xa efuna ukutshata√√/ athelele xa exhatshazwa nguyise
uGugulethu. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.9 Bubuthathaka bokuhlala elizwini lakhe √/ ukuthanda amawonga √/ kuba
ethi naxa eboniswa ngamaHlubi nabangengawo kuquka ooMzamo de
athi ubomi sele busemngciphekweni nesigqibo sakhe sixikixwa
zezolutsha ahlale. √ (2)
15.10 Ziimbono zabazali babo √/ yindlela abazali babo abatolika ngazo
umtshato √/ yindlela abaqhele kwenza ngayo abazali √/ ziinkani
zabazali √/ yintlonipho yabazali elindeleke emntwaneni ngumntu
omdala. √√
(Nasiphi na isibini) (2)
15.11 Buzani kubawo √ (1)
15.12 Sesokuzeyelisela kukaNomaMpondomise. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 21
15.13 Ewe isakufanele kuba basekho abazali abanezi mbono √√/
Hayi ayisakufanelanga kuba izinto zatshintsha abazali bayekela
kwiintombi noonyana ngoku umba womtshato. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
22 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INDLALA INAMANYALA – M Lamati
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
• Ibali liqala ngaye uMagrazula liphele ngaye, kwakwiphepha lokuqala kwindima
yokuqala kumboniso wokuqala sidibana noMagrazula ethetha nesicaka sakhe
uDlezinye.
• Unento ayinqwenelayo ekungekho lula ukuyifumana, uMagrazula unqwenela
ishishini lakhe libuyele kumgangatho walo wangaphambili ngokuthi abelwe
iintsana kodwa akakwazi kuwenza ngokwakhe lo msebenzi kufuneka efune
abantu bokuwenza lo msebenzi.
• UMagrazula akapheli mandla amapolisa avale umthombo wokushishina
ngeentloko zabantu, nanko esithi gqi kwelinye icala lokushishina ngeentsana.
• Kubantu abanokuwenza ke lo msebenzi ngabantu abangoomama bona
abangayikukrokrisa xa bebeleke iintsana, kodwa yena asibantu abathembileyo
abantu abangoomama kwicala lesibindi.
• Uyalela uDlezinye isicaka sakhe ukuba masifune abantu abanokuqhuba lo
msebenzi ngempumelelo.
• Umnqweno kaMagrazula ulithungela lonke ibali, liqhuba nje ibali kungenxa
yakhe ukufezekisa lo mnqweno.
• Umnqweno kaMagrazula ubandakanya nabanye abantu aba baza kuqhuba lo
msebenzi wokuba iintsana.
• UDlezinye usuka kwango azilungise ukwenzela akholeleke kwiqhinga lakhe xa
efuna aba mama baza kuqhuba lo msebenzi wokweba iintsana.
• Uya ezilalini uDlezinye akhwetywe yinkangeleko yendlu kaMamQhinebe.
• Angene afike umphakathi wendlu ungqinelana nomphandle wayo, waqonda
ukuba uza kusebenzisa ukulamba kukaMamQhinebe ukumlobela kulo
msebenzi weentsana.
• Umqhathe waqhatheka ke uMamQhinebe ukuba ebe iintsana.
• UMamQhinebe umemele umhlobokazi wakhe kulo msebenzi injongo
ikukumkhupha endlaleni naye uMaGatyeni.
• Bawuqhubile lo msebenzi uMamQhinebe noMaGatyeni wababhatala imali
uMagrazula, mali leyo yambangela ukuba uMaGatyeni angawuvali umlomo.
• Kwisenzo ke solwaphulo-mthetho umthetho uyangenelela, njengokuba wavala
nela shishini leentloko zabantu. Kube njalo nakulo wokubiwa kweentsana,
baye babanjwa uMamQhinebe noMaGatyeni.
• Njengangaphambili aba babeqhuba umsebenzi wokubulala abantu bazise
iintloko kuMagrazula babanjwa kodwa abaze bamchaza uMagrazula
njengomntu abamsebenzelayo. NoMamQhinebe noMaGatyeni babanjwa nkqi
ukumchaza uMagrazula nangona bebesebenzela yena. Kuyabonakala ukuba
ayamsebenzela amayeza wakhe. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 23
UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INDLALA INAMANYALA – M Lamati
ISICATSHULWA A
17.1 Izenzo eziqhubeka kule ncwadi zinenjongo yokususa ikati eziko.√√/
Indlala iyimeko eyenza abalinganiswa benze izinto ezingekho mthethweni
bambi balukuhleke ngenxa yokuba befuna ukuyeka ukulamba. √√ Indlala
ingunobangela wempixano ekulo mdlalo. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
17.2 “Hayi ke ngoku ndiza kungakuqondi nokuba akuphungulekanga na”. √√ (2)
17.3 Wayesiwa evuka ethuthela abantu imithwalo erenkini ngenjongo
yentlawulo. √√ (2)
17.4 Waxelela uMaqhikizane ezinkonkqeni ukuba akazukumnyoba yena. √√/
Wakhuphela uSiphokazi amehlo xa kwakucaca ukuba uza kungena
ekuthandaneni noMaqhikizane kuba efuna umsebenzi √√/NguSiqhiwu
obambise uMaqhikizane ngesenzo sokunyobisa √√/ Wawufumana
uSiqhiwu umsebenzi enganyobanga. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
17.5 UMagrazula waphula umthetho ngokushishina ngeentloko zabantu nto
leyo edale ukuba amapolisa ahlale ekhondweni ukulwa lo mkhuba. √√ (2)
17.6 Umaqhikizane wale mini akamcengi umntu ongafuni kunyoba koko
uyambhebhetha eofisini yakhe kodwa lo wamhla ngetyala wayecenga
efuna uxolelo kuSibane ethembisa nokumnika imali. √√/Owakudala
ebefuna inzuzo ngokunyotywa lo uxolele ukulahlekelwa kuba inguye
ngoku onyobayo √√/Akahlukanga kuba nangale mini yetyala yena
usafuna ukunyoba uSibane √√/Umahluko usekubeni nguye ofuna
ukunyoba hayi kunyotywe yena. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
17.7 Abalinganiswa bayazithethela √/amagama abukekela akwizibiyeli anika
imiyalelo yeqonga. √ (2)
17.8 UPixie ufike nje wayalwa ukuba angamshiyi nakancinci umntwana
akaphinde avele ndawo. √√ (2)
17.9 Kukuthanda imali ngokugqithisileyo ide imenze aphile ngeentlungu
zabantu ezikukwaphula umthetho. √√ (2)
17.10 UMaGatyeni uyacingisisa √/ Kukuphepha amapolisa √/ nokuba baza
kuzifumana njani ezi ntsana. √
(Nasiphi na kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
24 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
17.11 “Kanti ke, qaphela Qhinebe, ingantle kakhulu le nto yethu xa
sinokuyigquma ngezi bhatyi zomanyano.” √ (1)
17.12 Sesokubanjwa kwabo mhla beba usana lwakwaLink. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
17.13 Isakufanele ukufundwa kuba isityhila ngezinto ezenzekayo ebomini
ekusenokwenzeka ukuba ukungasebenzi kwabantu kungenxa yokungabi
namali yokunyoba. √√/Kuba ibonisa ukuba ukwenza izinto ezimdaka
ngenxa yendlala akunambuyekezo kwaye umthetho awunalusini
ngawe. √√
Ayikufanelanga ukufundwa ezikolweni kuba ithetha ngezinto ezimasikizi
ezinokwenza abantu boyike ukushiya abantwana babo. √√ Ingakhuthaza
ulwaphulo mthetho kwabo bafuna iindlela ezimfutshane eziya
ebutyebini. √√ (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
24
Downloaded from hlayiso.com
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC SEPTEMBA 2018)
ICANDELO A: IRUBRIKI YESINCOKO SONCWADI: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 5–6 4 3 2 0–1
-Isihloko sitolikwe -Ubonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
Ukuhlalutywa ngokunzulu. nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko
kwesihloko, ubunzulu -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo -Akho amanqaku axhasa isihloko/umbuzo -Impendulo ayikho
bengxoxo indlela ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe.
azakuzela ngayo ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
ingxoxo ukuwulandela Kusetyenziswa isihobe -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko ukulambatha kulwazi
kakuhle umhobe. -Impendulo ibonisa zinikiwe nangona ingezizo zonke -Impendulo ibonakalisa lwesihobe.
ulwazi olugwesileyo ingezizo zonke nje ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi
6 AMANQAKU lwesihobe. ezixhaswe njengoko ngokwanelisayo lwesihobe.
bekufanelekile -Impendulo ibonakalisa
-Impendulo ibonakalisa ulwazi olusisiseko
ulwazi lwesihobe. sesihobe.
4 3 2 1 0–1
ISAKHIWO NOLWIMI -Isakhiwo -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe
siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. -Iziphene zolwimi
Isakhiwo, ukuthungelana -Ingxoxo ixongxwe kuhle -Ukuthunegelana -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo ezingamkelekanga
kwezimvo nendlela kwaye zikhuliswe kwengxoxo ukusilela ayicwangciswanga konke konke
yokubhala. Ulwimi ithoni ngokugqwesileyo kuyalandeleka. kukuthungelana ngokukuko. nesimbo
nesimbo sokubhala nangokucacileyo -Ulwimi, ithoni nesimbo nokunamathelana -Bukho ubungqina esingachanekanga
isincoko -Ulwimi ithoni, nesimbo zichanekile ubukhulu Kwezimvo. beziphene zolwimi.
zivuthiwe, zinomtsalane becala. -Iziphene zolwimi -Ithoni nesimbo
4 AMANQAKU zichanekile zimbalwa, ithoni sokubhala
- Igrama, upelo nesimbo sokubhala azichanekanga.
neziphumlisi zichanekile ikakhulu.
azinaziphene kwaphela.
QAPHELA: Ukuba umviwa akawuchaphazelanga nakancinci umxholo, ubhale nje isincoko makanikwe i-0
kumxholo, isakhiwo nolwimi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
26
Downloaded from hlayiso.com
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2018)
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo igqwesile. -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
15 AMANQAKU -Impendulo ebalaseleyo. isihloko okanye umbuzo. ekungenwe kuyo nzulu. isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko.
12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo. asixhasa ekubhalwa ngayo. kakhulu ukuphendula
kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo isihloko -Ambalwa amanqaku umbuzo.
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona -Ezinye izimvo zixhasiwe axhasa isihloko. -Izimvo zibekwe
ezixhaswe ingezizo zonke nje kodwa ubungqina -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo ezixhaswe njengoko abusoloko busamkeleka. ezichanekileyo zimbalwa konke konke.
-Ulwazi lwejenre/netekisi -Alukho kwaphela ulwazi
kusetyenziswa uncwadi. kufanelekile. kakhulu.
alugqibelelanga. lwejenre netekisi.
-Ukuqonda -Impendulo ibonisa -Luncinane ulwazi
okubalaseleyo kwejenre ulwazi lwejenre netekisi. ngejenre netekisi.
netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Isakhiwo -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo
siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. kwenza ukuba
10 AMANQAKU -Intshayelelo nesiphelo kakuhle. obungagqibelelanga. -Izimvo azithungelelani kungabikho
esigqwesileyo. -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle. thungelelwano lwezimvo.
-Ingxoxo yakheke kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi
ngokufanelekileyo yaze zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala. nesimbo sokubhala esife
yakhuliswa edala uthungelwano. kukho iziphene. -Ithoni nesimbo amanqe kwenza
ngokucacileyo -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala ukungavakali
-Ulwimi, ithoni nesimbo ngokuchanekileyo. ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga. kokubhaliweyo.
-Ulwimi, ithoni nesimbo -Ayichanekanga ithoni
sokubhala sivuthiwe, sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene.
sokubhala sisetyenziswe nesimbo sokubhala
sinomtsalane, ikakhulu.
Ngokuchanekileyo -Ulwakhiwo lwemihlathi
sichanekile. ikakhulu. -Imihlathi ichanekile ludlakadlaka.
ikakhulu.
AMANQAKU 20–25 15–18 10–13 6–8 0–4
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepa lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Memorandum
IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG.pdf
Memorandum
IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 GR12 MEMO SEPT2023_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2023 final_hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.
Memorandum
Xhosa HL P3 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2018.pdf

Memorandum
IsiXhosa HL P2 May-June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiXhosa HL P2 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_._hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOHL P2 GR12 MEMO SEPT2022_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
ISIXHOSA HL GR12 MEMO P2 SEPT 2021_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Hl
Explore more published documents in this catalogue.


