ECONOMICS P2 MEMO GR12 SEPT2014 AFRIKAANS_hlayiso.com_.pdf

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2014 EKONOMIE V2 MEMORANDUM PUNTE: 150 Hierdie memorandum bestaan uit 12 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 EKONOMIE V2 (SEPTEMBER 2014) AFDELING A (VERPLIGTEND) VRAAG 1 1.1 MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.1.1 C (volmaakte mededinging) √√ 1.1.2 A (GI = GK) √√ 1.1.3 B (oneweredige) √√ 1.1.4 C (Tegniese meerderwaardigheid) √√ 1.1.5 B (die invloed op koopkrag te meet.) √√ 1.1.6 C (Minister van Finansies.) √√ 1.1.7 C (die geboorteplek van Nelson Mandela (QUNU) √√ 1.1.8 B (toename in kweekhuisgasse.) √√ (8 x 2) (16) 1.2 PASITEMS 1.2.1 E (kan nie verhaal word indien die besigheid die bedryf verlaat nie) √ 1.2.2 F (hulpbronne kan nie regverdig toegeken word nie, aangesien as een ...) √ 1.2.3 A (afhanklik van kultuur en erfenis) √ 1.2.4 G (koste om die volgende beste keuse op te gee) √ 1.2.5 J (Suid-Afrika se groot vyf ...) √ 1.2.6 C (bly onveranderd ongeag die hoeveelheid geproduseer) √ 1.2.7 D (ʼn poging om die volhoubare gebruik van die natuurlike hulpbronne te verseker) √ 1.2.8 I (vind alternatiewe bronne van energie om die ...) √ (8 x 1) (8) 1.3 1.3.1 Grootskaalse ekonomieë/Ekonomieë van skaal/Skaalvoordele √ 1.3.2 Volmaakte mark √ 1.3.3 Kern-inflasie √ 1.3.4 Toerisme √ 1.3.5 Bio-diversiteit √ 1.3.6 Rekeningkundige wins √ (6 x 1) (6) TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) EKONOMIE V2 3 AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1  Allokatiewe/Toewysing ondoeltreffendheid  Produktiewe/Tegniese ondoeltreffendheid (2 x 1) (2) 2.1.2 ʼn Soort samespanning wat openlik en amptelik tussen oligopolieë voorkom. √√ (1 x 2) (2) 2.2 2.2.1 Onvolmaakte markte √√ (2) 2.2.2  Die vraagkurwe in ʼn onvolmaakte mark het ʼn afwaartse helling, √  wat beteken dat, as hulle verkope wil laat toeneem met ʼn addisionele eenheid, moet die prys van die produk afneem. √  Die laer prys is van toepassing op al die klante. √  Die grens-inkomste, die bedrag waarmee die totale inkomste toeneem as een addisionele eenheid verkoop word, sal dus laer as die prys wees, √  (LW. PRYS = GI). √ Daarom sal die grens-inkomste kurwe onder die gemiddelde inkomste wees. √ (Enige 4 x 1) (4) 2.2.3 Verlies = Inkomste – Koste Inkomste = 30 x 8 = 240 √ Koste = 35 x 8 = 280 √ Wins/Verlies = 240 – 280 = -40 (Verlies) √√ (4) 2.3 2.3.1 Volmaakte markte: Dit is ʼn markstruktuur wat voldoen aan alle kenmerke van ʼn volmaakte mark. √√ (2) 2.3.2  Doeltreffende toekenning van hulpbronne. √√  Maksimeer die welvaart van verbruikers en produsente. √√ (4) 2.3.3 Surplus (ekonomiese) wins is die abnormale wins/super-normale wins/suiwer wins √√ – totale inkomste is meer as totale koste; dit ʼn wins bo en behalwe die normale wins. √√ Verbruikers betaal hoë pryse vir min goedere terwyl ondernemings groot winste verdien. √√ (2 x 2) (4) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 EKONOMIE V2 (SEPTEMBER 2014) 2.4 Onderskei tussen meriete en nie-meriete goedere as oorsake van markmislukking. Meriete goedere:  Goedere en dienste wat verlang word vir die algemene welsyn van mense, ongeag hulle onderskeie inkome, √√ bv. onderwys en gesondheidsorg. √√  Regering voorsien hierdie goedere omdat dit onderwaardeer word op die mark. √√ Nie-meriete goedere:  Goedere wat skadelik vir die gemeenskap in geheel is, √√ bv. dwelms, sigarette, alkohol. √√  Regerings implementeer stappe om die verbruik van hierdie goedere te ontmoedig. √√ (2 x 4) (8) 2.5 Met behulp van ʼn grafiek verduidelik die afsluit/uittree-punt van ʼn onderneming onder volmaakte mededinging. Inkome/koste Gelykbreek-punt MK GK P1 e P2 d GVK Puntetoekenning (6 punte vir grafiek) Korrekte benoeming van kurwes=3 P3 c Gelykbreek-punt=2 Benoeming van asse=1 P4 b P5 a gelykbreek-punt h4 h3 h2 h1 hoeveelheid As die markprys laer as P4 daal, sal die onderneming nie kan voortbestaan nie en sal gedwing word om te sluit, √√ daarom staan punt b bekend as die afsluit/uittree punt. √√ (Enige 1 x 2) (8) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) EKONOMIE V2 5 VRAAG 3: KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES 3.1 3.1.1  Besoedeling: lugbesoedeling √√  Waterbesoedeling √√  Geraasbesoedeling √√  Verkeersopeenhopings en √√  Skade aan paaie deur motors √√ (2 x 1) (2) 3.1.2 Omgewingsvolhoubaarheid is die vermoë van die omgewing om sy gebruik behoue te laat bly vir ekonomiese aktiwiteit. (Aanvaar enige toepaslike definisie.) √√ (1 x 2) (2) 3.2 3.2.1 Toerisme: aktiwiteite van mense wat reis na en oorbly buite hulle gewone omgewing √ vir nie meer as een opeenvolgende jaar nie √ bv. vir plesier en ander doele waarvoor hulle nie vergoed word nie √ in die plek wat hulle besoek. √ (2) 3.2.2  Inkome: besteding deur toeriste beteken inkome vir huishoudings as gevolg van salarisse en lone wat hulle verdien deur indiensneming. √√  Infrastruktuur: meeste van die infrastruktuur wat geskep word vir gebruik deur toeriste is ook beskikbaar vir gebruik deur die plaaslike mense, bv. paaie, hotelle. √√  Vaardighede: toerisme vereis ʼn verskeidenheid vaardighede, waarvoor onderwys en opleiding nodig is. √√  Toerisme het ʼn uitwerking op kulturele en sosiale kennis en plesier. √√ (Enige 2 x 2) (4) 3.2.3 Eko-toerisme √√ (2) 3.2.4 KwaZulu-Natal √√ (2) 3.3 3.3.1  Positiewe mening √√ – belangrikheid van bome in die produksie van boeke √√ wat kennis bring aan mense en bome verskaf suurstof aan mense. √√  Negatiewe mening √√ – in die produksie van boeke moet bome afgekap word, √√ wat lei tot ontbossing. √√ (Aanvaar enige toepaslike reaksie.) (Enige 2 x 2) (4) 3.3.2 Hernubare hulpbron √√ (2) 3.3.3  Herwinning √√  Onderwys √√  Wyse bestuur van hulpbronne √√  Heffing op gebruik van die omgewing √√  Heffing van omgewingsbelasting √√  Toestaan van eiendomsregte om te verseker dat mense omgee vir dinge wat aan hulle behoort √√  Regeringspermitte √√ (Enige 2 x 2) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 EKONOMIE V2 (SEPTEMBER 2014) 3.4 Verduidelik enige TWEE beleidsvoorstelle wat toerisme in Suid-Afrika kan bevoordeel.  ʼn Volledige toerismepakket: √√ toegang tot veilige, betroubare vervoer, gerieflike akkommodasie, plekke wat smaaklike en interessant kos aanbied √√  Strategiese beplanning: √√ brandstof en ander strategiese hulpbronne behoort strategies verbruik te word sodat beide plaaslike gemeenskappe en toeriste maksimum voordeel uit die belegging kan trek. √√  Moedig plaaslike toerisme aan: √√ plaaslike regering moet ʼn groot bydrae lewer om toerisme aan te moedig √√  Multilaterale samewerking: √√ samewerking tussen lande in ʼn sekere streek. √√  Aanmoediging van openbare en private samewerking: √√ as die twee sektore saamwerk, kan hulle meer bereik, beleide met borge uit die privaat sektor. √√  Bemarking: √√ moedig toerisme nasionaal en internasionaal aan. √√  Ruimtelike verspreiding: √√ skep verteenwoordigende liggame, verbeter bemarking, verbeter en brei ondersteunende dienste uit. √√  Belasting: √√ belastings moet regverdig wees, √√ het minimale uitwerking op die vraag na reis het √√ en behoort eenvoudig te wees om te betaal of te administreer. √√  Infrastruktuur ontwikkeling √√ infrastruktuur behoort opgradeer te word, √√ die nuutste tegnologie moet aangewend word. √√ (Enige 2) (2 + 2) (8) 3.5 Verduidelik kortliks die voornemens van COP 17 in Durban 2011.  Verbintenis tot Kyoto Protokol √√ wat ʼn hoofdoelwit van die konferensie was; ʼn tweede verbintenis gemaak tot die voortgaan met die vermindering van besoedeling deur kweekhuisgasse. √√  Om klimaatsverandering te beveg deur gesamentlike langtermyn aksies tussen lande. √√  Om ʼn Groen Klimaatfonds te stig. √√ Die fonds beoog om $100 miljard per jaar te versprei om arm lande te help om by klimaatsveranderinge aan te pas √√ en strategieë te aanvaar om omgewingsvolhoubaarheid te verseker. √√  Om die toekomstige klimaatsveranderings-regime te loods; ʼn protokol of verdrag waaronder lande wetlik verbind is om gas uitlatings te verminder. √√ (4 x 2) (8) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) EKONOMIE V2 7 VRAAG 4: MIKRO-EKONOMIE EN KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES 4.1 4.1.1  Verbeter die doeltreffendheid in markte deur wetgewing. √  Bevorder gesonde mededinging tussen besighede. √  Voorkom onregverdige metodes om markkrag te bekom en uit te oefen. √  Voorkom die misbruik van markkrag deur bv. ʼn monopolie. √  Reguleer die toename in markkrag deur middel van oornames en saamsmeltings van groot ondernemings. √  Voorkom beperkende praktyke, veral prysvasstelling en samespanning deur oligopolieë. √  Beskerm die verbruiker teen onregverdige pryse en swak kwaliteit produkte, bv. deur die Wet op Mededinging. √  Dra by tot Suid-Afrika se ontwikkelingsdoelwitte deur te verseker dat alle Suid-Afrikaners gelyke geleenthede het om deel te neem in ekonomiese aktiwiteite. √ (Enige 2 x 1) (2) 4.1.2 Nie-mededingend beteken dat die verbruik deur een persoon nie die verbruik deur ʼn ander individu verminder nie, bv. ʼn ligtoring en straatligte. √√ (1 x 2) (2) 4.2 DATA RESPONS 4.2.1 Hooflyn-inflasie: meet die totale inflasie binne die ekonomie, insluitend items wat skielike toenames in die inflasiekoers mag veroorsaak soos voedsel en energie √√ /Neem in ag prysveranderings in alle goedere en dienste in die mandjie soos deur die VPI gemeet. √√ (2) 4.2.2 September 2010 √√ (2) 4.2.3  Die stel van inflasie-teikens is ʼn ekonomiese (monetêre) beleid waarin die sentrale bank ʼn verkose inflasiekoers daarstel √√ en dan poog om die werklike inflasie na die teiken te rig. √√  In 2000 het die SARB ʼn inflasiekoers van tussen 3% en 6% gestel. √√  Die VPIX koers word gebruik, √√ wat verbandleningterugbetalings wat deur rentekoerse bepaal word, uitsluit. √√ (Enige 3 x 2) (6) 4.3 4.3.1 Monopolistiese mark √√ (2) 4.3.2 Nie-prysmededinging √√ (2) 4.3.3 Besighede wat fel meeding vir markaandeel, bv. prys-oorloë, gedifferensieerde produkte, denkbeeldige differensiasie. √√ (Enige toepaslike antwoord.) (2) 4.3.4 Korttermyn: ʼn Periode waartydens sommige insetfaktore vas is √√ en uitset slegs aangepas kan word deur hoeveelhede van veranderlike insetfaktore te verander, bv. grondstowwe en arbeid. √√ (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 EKONOMIE V2 (SEPTEMBER 2014) 4.4 Onderskei tussen stagflasie en hiperinflasie. Stagflasie:  Verwys na ʼn toestand van stagnasie van ekonomiese groei en ʼn hoë inflasiekoers √√  Gebeur wanneer ʼn land hoë inflasie, ʼn stadige ekonomiese groeikoers en hoë werkloosheid ervaar. √√  Wanneer stagflasie plaasvind, raak dit moeilik om ʼn beleid te ontwerp om daarmee te handel. √√ (4) Hiperinflasie:  Gebeur wanneer daar ʼn uitermatige hoë en vinnige styging in die prysvlakke van meer as 50% per maand is. √√  Dit word veroorsaak deur ʼn volhoudende verhoging in die druk van geld deur ʼn regering om vir sy uitgawes te betaal. √√  Daar is dus ‘te veel geld vir te min goedere’. √√  Wanneer die prysstygings so skielik is, verloor mense vertroue in die waarde van geld, so dit kan moeilik wees vir die ekonomie om te funksioneer. √√  Mense neem hul toevlug na goedere as ʼn metode van betaling. √√  Ruilhandel maak ʼn terugkeer met mense wat goedere vir goedere ruil. √√ (4) 4.5 Verduidelik enige TWEE besluitnemingkriteria van koste-voordeel-ontleding.  Netto huidige waarde (NHW): √√ Die huidige waarde van ʼn investering projek word verkry deur alle huidige en toekomstige ontvangste en uitgawes teen die toepaslike rentekoers te verdiskonteer. √√ As die berekende netto huidige waarde positief is, is dit die moeite werd om in die projek te belê. √√  Interne opbrengskoers (IOK): √√ ʼn Projek is die moeite werd om in te belê as die IOK hoër is as die rentekoers. √√ Dit beteken dat die projek finansieel meer moet verdien as wat dit sou verdien wanneer die geld net in die bank gelos was. √√  Kostevoordeel van verhouding (KVV): √√ Is die verhouding tussen die som van die verwagte voordele en die koste. √√ As die KVV positief is, dan die dit die moeite werd om in die projek te belê. √√ (Enige 2 x 4) (8) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) EKONOMIE V2 9 AFDELING C Beantwoord enige EEN van die twee vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDEBOEK. STRUKTUUR VAN OPSTEL PUNTETOEKENNING Inleiding Maks. 2 Inhoud Hoofgedeelte: Bespreek in besonderhede/In-diepte Maks. 26 bespreking/Ondersoek/Bespreek krities/Differensieer/ Ontleed/Vergelyk/Evalueer/Assesseer/Debatteer Addisionele deel: Gee eie mening/Bespreek krities/ Maks. 10 Evalueer/Evalueer krities/Teken ʼn grafiek en verduidelik/Gebruik die gegewe grafiek en verduidelik/ Voltooi die gegewe grafiek/Bereken/Lei af/Vergelyk/ Verduidelik/Onderskei/Interpreteer/Debatteer kortliks Slot Maks 2 TOTAAL Maks. 40 VRAAG 5: MAKRO-EKONOMIE “ʼn Oligopolie word gekenmerk deur ʼn hoë mate van interafhanklikheid tussen ondernemings.” In die lig van bogenoemde stelling verduidelik ander kenmerke van ʼn oligopolie en beskryf kortliks die implikasie van ʼn geknakte vraagkurwe. INLEIDING ʼn Oligopolie is ʼn markstruktuur met ʼn hoofkenmerk van ʼn paar besighede wat gesamentlik interafhanklik is en elke besigheid besluit op sy eie pryse en strategieë. √√ (Aanvaar enige toepaslike inleiding) (2) INHOUD Kenmerke van oligopolieë: Aantal besighede √√ Oligopolie is ʼn markstruktuur gedomineer deur ʼn klein aantal groot besighede. √√  As daar slegs twee besighede in die mark is, word dit ʼn duopolie genoem. √√ Aard van produkte √√  Besighede verkoop identiese of gedifferensieerde produkte √√ Versperrings tot toetrede √√  Daar is beduidende versperrings tot toetrede as gevolg van baie kapitaal wat benodig word om ʼn besigheid te begin. √√ Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 EKONOMIE V2 (SEPTEMBER 2014) Beheer oor prys √√  Produsente het oor die algemeen redelike beheer oor die prys van hulle produkte, alhoewel nie so baie soos in ʼn monopolie nie. √√  Oligopolieë word gekenmerk deur prysrigiditeit want as een hulle prys sny, reageer mededingers deur ook hulle prys te sny. √√ ʼn Prysbesnoeiing deur een onderneming inisieer ʼn prysoorlog in die mark. √√ Onvolledige inligting √√  Besighede het nie altyd volledige inligting oor die toestande in die mark nie. √√  Elke besigheid probeer ander besighede in die nywerheid verhoed om kennis van sy produksieprosesse, nuwe produkte en die uitslae van enige nuwe navorsing te bekom. √√ Samespanning √√  Samespanning kan twee vorme aanneem, bv. openlike samespanning √√ en stilswyende samespanning √√  Openlike samespanning of eksplisiete samespanning vind plaas waar twee of meer besighede in dieselfde nywerheid formeel ooreenkom om die mark te beheer.√√  Stilswyende samespanning of implisiete samespanning vind plaas wanneer twee of meer besighede in dieselfde nywerheid informeel ooreenkom om die mark te beheer. √√ (Enige 13 x 2) (26) IMPLIKASIE VAN DIE GEKNAKTE VRAAGKURWE GEKNAKTE VRAAGKURWE Prys a P2 P1 b Puntetoekenning Vorm=1 punt Asse= 1 punt onelasties=1 elasties=1 Totaal= 4 punte 0 h2 h1 Hoeveelheid  Die gedrag van oligopolieë kan nie voorspel word nie omdat feitlik enigiets kan gebeur √√  As die ewewigsprys P1 is en die besigheid verhoog die prys, terwyl ander besighede nie volg nie, sal die besigheid ʼn meer elastiese vraagkurwe in die gesig staar (tussen punte a en b). √√ Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) EKONOMIE V2 11  Dit beteken dat dit baie verkope sal verloor vir enige toename in prys. √√  As die besigheid sy prys verlaag, terwyl ander besighede nie volg nie, sal dit ʼn meer onelastiese vraagkurwe in die gesig staar (tussen punte b en c), dit sal verkope toelaat om te styg. √√  Die geknakte vraagkurwe verduidelik hoekom pryse in ʼn oligopolie rigied is. √√ (Enige 3 x 2) (6) (10) SLOT ʼn Oligopolie is ʼn moeilike markstruktuur omdat dit uit sy aard onvoorspelbaar is, en nadelig is vir verbruikers omdat oligopolieë van tyd tot tyd neig om saam te span en pryse mag dan redelik hoog wees. (Aanvaar enige toepaslike slot.) √√ (2) [40] VRAAG 6 “Suid-Afrika moet voortgaan om toekomsgerigte inflasieteikens te gebruik om die huidige inflasiedruk te hanteer.” Bespreek duidelik die oorsake van beide vraag-trek inflasie en koste-druk inflasie. Verduidelik hoe ʼn hoë inflasiekoers deur ʼn verandering in die repokoers verminder kan word. INLEIDING Inflasie kan gedefinieer word as ʼn aaneenlopende en beduidende toename in pryse oor ʼn periode van tyd, daar behoort ʼn toename in meeste goedere en dienste wees vir inflasie om plaas te vind.√√ (2) INHOUD Vraag-trek inflasie: Vraag-trek inflasie gebeur wanneer die totale besteding in die ekonomie toeneem en die ekonomie nie by magte is om uitset te verhoog ten einde aan die toename in besteding te voldoen nie, daarom neig pryse om te styg. √√ Die volgende faktore mag vraag-trek inflasie veroorsaak:  Toenemende besteding deur huishoudings, √√ mag veroorsaak word deur maklike toegang tot krediet en laer rentekoerse maak krediet goedkoper. √√  Toenemende besteding op investering deur ondernemings, √√ toenemende sake vertroue veroorsaak deur hoër vraag na goedere en dienste. √√  Toenemende besteding deur owerheid, √√ dit kan as gevolg van beleide wees wat deur die regering ontwerp is om met die kwessies van werkloosheid, meer diensverskaffing aan die publiek, te handel. √√  Toenemende besteding deur buitelandse sektor, √√ dit kan as gevolg van ʼn hoër vraag na uitvoere wees, of ʼn afname in die prys van minerale, wat die hoeveelheid gevra laat styg. √√  Vermindering in belastings, √√ laat meer geld in die sakke van verbruikers.√√ (Maks. 14) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 EKONOMIE V2 (SEPTEMBER 2014) Koste-druk inflasie Koste-druk inflasie het te doen met ʼn toename in produksiekoste. Ten einde voort te bestaan as ʼn besigheid, word produsente gedwing om die hoër produksiekoste van verbruikers te verhaal in die vorm van hoër pryse. Hierdie is die faktore wat lei tot koste-druk inflasie: √√  Toenames in lone en salarisse: √√ as toenames in lone en salarisse nie vergesel word van ʼn toename in produksie nie, verhoog produksiekoste en pryse in die ekonomie neem toe. √√  ʼn Afname in produktiwiteit, √√ dit beteken dat die meer kos om dieselfde aantal goedere en dienste te produseer, wat lei tot ʼn toename in die prys van goedere en dienste. √√  Toename in die prys van ingevoerde goedere, √√ bv. intermediêre goedere en kapitaalgoedere, daarom veroorsaak dit ʼn toename in produksiekoste. √√  Styging in winsgrense deur besighede. √√ Dit veroorsaak ʼn styging in produksiekoste, want wins vorm deel van die produksiekoste. √√  Daling in wisselkoers lei tot duur invoere. √√  Natuurrampe soos droogtes, vloede en selfs aardverwarming het ʼn groot invloed op produksiekoste vir boere. √√ (Maks. 12) (26) HOE ’N HOË INFLASIEKOERS VERLAAG KAN WORD DEUR ’N VERANDERING IN DIE REPO-KOERS  Die Suid-Afrikaanse Reserwebank √√ verhoog die repo-koers aan banke √√ om die beskikbaarheid van krediet aan banke te verlaag, √√  en om die rentekoers te laat styg, √√ wat dit duurder maak om geld te leen, maar, √√ terselfdertyd besparing aanmoedig. √√  Beide hierdie sal lei tot ʼn afname in verbruikersvraag √√, en daarom ʼn daling in inflasie. √√ (Enige 5 x 2) (10) SLOT As die inflasiekoers nie versigtig gemonitor word nie en bogenoemde oorsake ʼn werklikheid raak, kan dit ʼn nadelige uitwerking op die ekonomie hê. √√ (Aanvaar enige toepaslike slot.) (2) [40] TOTAAL AFDELING C: 40 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief