Economics Grade 10 P2 Gauteng June 2019 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com testpapers.co.za GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS PROVINSIALE EKSAMEN 2015 GRAAD 10 EKONOMIE VRAESTEL 2 MEMORANDUM 14 pages

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS PROVINSIALE EKSAMEN EKONOMIE Vraestel 2 MEMORANDUM AFDELING A 1.1 1.1.1 C√√ 1.1.2 C√√ 1.1.3 C√√ 1.1.4 A√√ 1.1.5 B√√ 1.1.6 C√√ 1.1.7 A√√ 1.1.8 C√√ (8x2) (16) 1.2 1.2.1 E√ 1.2.2 I√ 1.2.3 G√ 1.2.4 H√ 1.2.5 F√ 1.2.6 B√ 1.2.7 A√ 1.2.8 D√ (8x1) (8) 1.3 1.3.1 werk korps√ 1.3.2 streng / smal definisie√ 1.3.3 Regstellende aksie√ 1.3.4 kollektiewe ooreenkoms√ 1.3.5 vraag√ 1.3.6 prys maker√ (6x1) (6) TOTAAL AFDELING A: 30 2

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 Noem TWEE funksies van markte  Bring vraag en aanbod bymekaar . √√  die toekenning van hulpbronne √√  Selfregulering √√ (2) 2.1.2 Verduidelik die wet van aanbod Ander dinge gelyk, hoe laer die prys, hoe laer die hoeveelheid aangebied √√ en omgekeerd./ Alle dinge dieselfde, die hoër die prys die hoër die hoeveelheid aan gebid. (2) 2.2 2.2.1 Gee die ewewigsprys en -hoeveelheid Prys - Po√ en hoeveelheid - Qo√ (2) 2.2.2 Teen watter prys is daar ʼn oormaat vraag? Verduidelik jou antwoord P1√√ - Teen hierdie prys is die hoeveelheid gevra (Q2) hoër as die hoeveelheid aangebied. (Q1) √√. (4) 2.2.3 Wat is TWEE faktore wat die aanbod- en die hoeveelheid aangebied kan beïnvloed?  Die prys van die produk√√  Die prys van alternatiewe produkte√√  Die prys van by produkte√√  Die prys van insette √√  Verwagte toekomstige pryse√√  Innovasie, tegnologie en nuwe produksietegnieke√√  Natuurrampe en nywerheidsaksies√√  Regeringbeleid√√  Aantal verskaffers √√ (enige twee) (2x2) (4) 2.3 2.3.1 Definieer die begrip produksiemoontlikheidskromme Die produksiemoontlikheidskromme toon die kombinasies van enige twee goedere of dienste wat geproduseer kan word of aangebied word wanneer die beskikbare hulpbronne ten volle en doeltreffend werk. √√ (2) 2.3.2 Watter kurwe sal beter produksie kombinasies te produseer? Gee ʼn rede vir jou antwoord CD√  Daar is ʼn algehele toename in die getal van óf goedere óf dienste wat geproduseer kan word. √ (2) 3

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 2.3.3 Gee DRIE moontlike redes waarom kurwe AB verskuif na CD  Toename in die aanbod van hulpbronne√√  Verbetering van die gehalte van die werk √√  Toename in die aantal mense wat kan werk√√  Verhoogde produktiwiteit en motivering van werkers√√  Verbetering in tegnologie of produksie-prosesse . √√ (Enige drie ) (3x2) (6) 2.4 Bespreek VIER kenmerke van volmaak mededingende markte  Baie verkopers in die mark - nie ʼn enkele verskaffer kan pryse√√ beïnvloed nie  Baie kopers in die mark - nie ʼn enkele verbruiker kan pryse√√ b  Alle verskaffers produseer homogene produkte√√  Enige verskaffer of verbruiker het die vryheid om die mark te betree of te verlaat, geen markhindernisse of kostes√√  Alle verskaffers en verbruikers het volmaakte kennis van die pryse, ander verskaffers, die koste van produksie, en enigiets anders wat die mark beïnvloed . √√ (enige vier (4x2) (8) 2.5 Oorweeg die volgende scenario Rice Crispies No name Rice cereal Puntetoekenning (8) Grafiek: Rice Crispies Grafiek: No Name Rice cereal  Dui styging van die prys √√  Oorspronklike vraagkurwe √√ Dui  Dui afname in hoeveelheid√√ uiterlike verskuiwing van die vraag kurwe√√ [40] 4

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 VRAAG 3 3.1 3.1.1 Noem TWEE arbeids regte wat beskerm word in terme van die Grondwet van Suid-Afrika  Die reg om werk√  Die reg tot regverdige vergoeding√  Reg van toegang tot opleiding√  Reg tot vryheid van assosiasie in die organisering en wat deel uitmaak van ʼn unie√  Reg om te onderhandel en te beding √  Die reg om staak√  Die reg om beskerming en veiligheid en gesondheid√  Die reg om sekuriteit teen werkloosheid of besering aan diens√  Die reg om beskerming teen onregverdige arbeidspraktyke√  Reg op beskerming teen onregverdige diskriminasie√ (enige twee ) (2x1) (2) 3.1.2 Verduidelik hoe arbitrasie werke Om ʼn onafhanklike persoon, te kry om ʼn geskil waarby is te beslis. (2) 3.2 3.2.1 In jou eie woorde verduidelik wat jy verstaan onder term " staak " ʼn Weiering deur ʼn liggaam van werknemers om te werk georganiseer as ʼn vorm van protes.√√ (2) 3.2.2 Wat is die rol van ʼn vakbond  Vakbond is enige aantal werknemers in ʼn spesifieke soort werk wat verenig met die doel van die reël die verhouding tussen die werknemers en hul werkgewer.√√  Bevorder die algemene belange van die lede.  Beskerm lede se werk sekuriteit.  Bevorder die lede i.v.m. opleiding en opvoeding.  Verteenwoordig lede in ondervandelinge (2) 3.2.3 Gee ʼn moontlike effek wat stakings kan hê op ʼn land se ekonomie Afname in produksie√ ( enige geskikte antwoord) (2) 3.2.4 Volgens die artikel, gee die rede vir die staking Eise vir hoër lone √√ (2) 3.2.5 Verskaf die volle naam van die grootste vakbondfederasie in Suid- Afrika Kongres van Suid-Afrikaanse Vakbonde (moenie die afkorting aanvaar nie) √√ (2) 5

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 3.3 3.3.1 Wat is die rol van SEFA? Direkte finansiering te verskaf aan SMMEs√√ (2) 3.3.2 Verduidelik wat bedoel word met ʼn "kollaterale en ʼn slegte kredietrekord"  Kollaterale - iets verpand as sekuriteit vir die terugbetaling van ʼn lening, word verbeur in die geval van ʼn nie-betaling.√√ (aanvaar geskikte antwoorde)  Slegte kredietrekords - ʼn geskiedenis van nie-betaling van skuld √√ (aanvaar geskikte antwoorde ) (2x2) (4) 3.3.3 Noem EEN ander organisasie wat KMMO finansieël kan help.  Khula Enterprise Finance Ltd√√  Business Partners Ltd√√ (enige een) (2) 3.3.4 Hoekom dink jy is dit belangrik dat KMMO bevorder word in die Suid-Afrikaanse Ekonomie? KMMO's skep werk, sal dit lei dat meer mense ʼn inkomste ontvang en dus sal die totale vraag toeneem wat sal lei tot ʼn toename in produksie. √√ Enige ander relevante antwoord (2) 3.4 Verduidelik enige TWEE ander wette wat die regte van werknemers in Suid-Afrika te verbeter  Die arbeidsverhoudinge Wet√√ Doel om ekonomiese ontwikkeling te verhoog en die skep van beter verhoudinge tussen werkgewers en werkers.√√  Wet op Basiese Diensvoorwaardes √√ Doel is om die minimum werksomstandighede wat van toepassing is op alle werknemers in Suid-Afrika√√ voorskryf  Die Beroepsgesondheid en Veiligheidswet√√ Doel dat alle werknemers veilige en gesonde werkomstandighede het√√  Gelyke Indiesnemingswet√√ Doel om te verseker dat mense regverdig behandel word en kry dieselfde geleenthede in die werkplek.√√  Wet op Arbeidsverhoudinge √√ Doel is om die opstel van reëls en riglyne vir almal in die arbeidsmark mark.√√  Die Vaardigheidsontwikkelingsheffings Wet√√ Doel om aansporings te skep vir werkgewers om hul werknemers vir vaardigheidsopleiding te stuur √√ (2x4) (8) 6

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 3.5 Onderskei tussen die twee tipes opleidingsprogramme wat geskep word deur die Wet op Vaardigheidsontwikkeling van 1998.  Vakleerderskappe√√ – Leerprogram wat ʼn persoon met ʼn nasionaal geregistreerde kwalifikasie sal voorsien word wanneer ʼn persoon ʼn geruime tyd teorie en praktiese vaardighede in die werksplek leer.√√  Vaardigheides programme√√ – Behels opleiding wat gebaseer is op ʼn sekere werk en sal tel as krediete vir ʼn geregistreerde kwalifikasie√√ (2x4) (8) [40] 7

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 VRAAG 4 4.1 4.1.1 Noem TWEE oorsake van markmislukking wat verband hou met arbeid  Vakbonde√  Immobiliteit van arbeid√  Oligopolie werkgewers√  Mark onbuigsaamheid√  Diskriminasie√  Gebrek aan opleiding√  Gebrek aan inligting√  Verhouding tussen werkers en werkgewers√(enige twee) (2x1) (2) 4.1.2 Wat is die effek op ekonomiese groei as die ekonomie nie doeltreffend is in Vervaardiging nie? Die ekonomiese groeikoers sal afneem. (2) 4.2 4.2.1 Onderskei tussen die minimum loon en nasionale minimumloon  Minimum lone is die laagste loon wat ʼn werkgewer in ʼn bepaalde sektor magbetaal vir ʼn spesifieke werk soos bepaal word deur die Wet.√√  Die nasionale minimum loon is die minimum loon per uur wat byna al die werkers (nie net sekere sektore) op geregtig is soos deur die wet vereis. √√ (2x2) (4) 4.2.2 Noem TWEE sektore waarin minimum loon wette tans van toepassing is. Siviele ingenieursusese√, Kontrak Skoonmaak√, Huiswerkers√, Plaaswerkers√, Bosbou√, Hospitaliteit√, Privaat sekuriteit√, Groot- en Kleinhandell √, Taxi √ (Enige twee ) (2x1) (2) 4.2.3 Wat kan die gevolg wees indien ʼn minimum loon ingestel wat hoër is as die ewewig loon? Die hoeveelheid arbeid deur werkers verskaf sal die hoeveelheid arbeid geëis deur firmas oorskry Resultaat in meer werkloosheid.√√ (2) 4.2.4 Verduidelik kortliks die effek van ʼn minimum loon op die hoeveelheid goedere aangebied. ʼn Toename in goedere aangebied√√ (2) 4.3 4.3.1 Wat is die arbeidsmagdeelname-koers in die tweede kwartaal van 2015? 58.10%√√ (2) 4.3.2 Gee die formule vir die berekening van die arbeidsmagdeelname-koers. Arbeidsmagdeelname tarief = ekonomies aktiewe bevolking √√ Bevolking (2) 8

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 4.3.3 Beskryf DRIE doelwitte van die Wet op Arbeidsverhoudinge.  Self-Bestuur (governance )√√  Meerderheids√√  Konsultasie√√ (3x2) (6) 4.4 Minimum lone is een manier waarop die regering kan ingryp in die markte. Bespreek kortliks VIER ander maniere van ingryping deur die regering  Die opstel van maksimum pryse of prysplafonne√ ʼn Vaste prys wat laer is as die huidige ewewigsprys om verbruikers te beskerm √  Die opstel van minimum pryse of vloerpryse √ Vaste prys wat hoër is as die huidige ewewigsprys om verskaffers te beskerm √  Subsidies√ Regerings betalings aan produsente wat die effek het dat die koste van die vervaardiging van ʼn produk√ verminder het - die produksiesubsidies en die verbruikersubsidies.√  Maatskaplike welsyn√ Die regering het ʼn plig om die welsyns vlak van al die mense te verbeter, veral die armes√  Die oplê van belasting√ Wanneer die regering belasting verhoog, veroorsaak dit die toename in die koste van goedere en / of dienste√ - lei tot verskaffersafname√ (8) 4.5 Verduidelik kortliks die faktore wat die vraag na arbeid beïnvloed  Ekonomiese toestande: As ʼn land se ekonomie groei, moet meer goedere en dienste geproduseer, en meer werkers word in diens geneem. Die teenoorgestelde geld ook. √√  Produktiwiteit: Die meer produktiewe werkers is, hoe meer werkers sal die maatskappy huur, aangesien dit ʼn groter wins sal maak deur beter produktiwiteitsvlakke.√√  Koste van arbeid As dit te duur is om werkers in diens te neem, sal die vraag na werkers verminder - die teenoorgestelde is ook waar√√  Vervanging van arbeid: Sommige produksiemetodes is arbeidsintensief, wat beteken dat die meeste van die werk deur werkers gedoen word - ander produksie- metodes is kapitaalintensief, wat beteken dat die meeste van die werk deur masjiene of rekenaars gedoen word.√√ (4x2) (8) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 9

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 AFDELING C VRAAG 5 Markkragte is ekonomiese faktore wat die beskikbaarheid van goedere en die vraag na hulle raak.  Evalueer die faktore wat die vraag en die hoeveelheid beïnvloed. (26)  Deur die gebruik van ʼn grafiek, illustreer die verskil tussen ʼn beweging langs die vraagkurwe en ʼn verskuiwing van die vraagkurwe. (10) [40] INLEIDING Prysvorming gebeur deur die markkragte - vraag en aanbod - wat tussen mededingende gebruike√√ hulpbronne toe te ken (2) OF Enige gepaste inleiding LIGGAAM Faktore wat vraag en hoeveelheid gevra beïnvloed  Die prys van die produk√ Verbruikers is in staat en bereid is om meer te koop teen laer pryse, ceteris paribus.√√ Bv √  Die prys van komplementêre√ As die prys van een komplementêre produk toeneem, sal verbruikers minder van hierdie produk eis en minder van die ander aanvullende produk sal vervaardig word.√√ Bv √  Die prys van substitute√ As die prys van die een plaasvervanger toeneem, sal verbruikers minder van hierdie produk eis en meer van sy substitute.√√ Bv √  Die inkomste van die verbruiker.√ Hoe hoër die inkomste van ʼn verbruiker, hoe meer geld beskikbaar is om te spandeer op goedere en meer in staat wees om meer te bestee, ceteris paribus.√√ Bv √  Die smaak en voorkeure van verbruikers√ Indien ʼn verbruiker A bo B verkies, sal hy geneig wees om meer van A bo B te koop, ceteris paribus.√√ Bv √  Die grootte van die huishouding√ Hoe groter die huishouding, hoe groter is die vraag, ceteris paribus.√√  Verwagte veranderinge in pryse√ As verbruikers verwag dat ʼn prys in die toekoms sal verander, sal dit die vraag na die produk beïnvloed √√ Opskrifte en Voorbeelde Maks 8 Punte (Maks 26) 10

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 ADDISIONELE DEEL Die beweging langs die vraagkurwe ʼn Verskuiwing van die vraagkurwe Puntetoekenning: Puntetoekenning:  Dui ten minste twee pryse√  Dui ʼn prys vlak√√  Dui ten minste twee hoeveelhede√  Dui verskuiwing (buite of binne ) van die  Dui beweging aan net langs die vraag vraag kurwe√√ kurwe√√  Dui hoeveelhede aangevra verandering op kurwe aandui√√ (10) GEVOLGTREKKING Die markewewig is waar die hoeveelheid gevra en die van ʼn produk hoeveelheid is gelyk. (Enige geskikte gevolgtrekking) √√ (2) [40] 11

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 VRAAG 6 Suid-Afrika het een van die hoogste werkloosheidsyfers in die wêreld.  Bespreek die tipes werkloosheid en die negatiewe gevolge van werkloosheid op die ekonomie (26)  Ten slotte verduidelik kortliks hoe ʼn program van openbare werke, werkloosheidsversekering en die ontwikkeling van klein, medium en mikro-ondernemings kan help om armoede in Suid-Afrika te verlig. (10) [40] INLEIDING Die werkloosheidsyfer is die aantal werklose werkers uitgedruk as ʼn persentasie van ʼn land se arbeidsmag (EAB) √√ (2) OF Enige gepaste inleiding LIGGAAM 1. Die aard van werkloosheid  Sikliese werkloosheid√ Wanneer daar ʼn afswaai in die sakesiklus, is die vraag na arbeid laag.√√  Wrywingswerkloosheid Wanneer iemand hul werk verloor of kies om dit te verlaat, sal hulle kyk vir ʼn ander.√√  Seisoenale werkloosheid√ Sommige nywerhede of beroepe word gekenmerk deur seisoenale werk, wat kan lei tot werkloosheid √√ bv landbou werk soos pluk van vrugte.√  Strukturele werkloosheid√ Vind plaas wanneer die struktuur van ʼn bedryf verander- werkers gebrekkige vaardighede wat nodig is vir die werk wat beskikbaar is, omdat die bedryf verander van die vervaardiging van√√ bv tikmasjiene tot rekenaars, vaardig tikmasjiene, en nie opgelei is om rekenaars te bou nie √  Residuele werkloosheid√ Verwys na mense wat geestelik of liggaamlik gestremd is in so ʼn mate dat hulle nie kan werk nie.√√ 12

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 2. Negatiewe gevolge van werkloosheid effects of unemployment  Individuele √ o Dit raak die persoon wat werkloos is - individue kan moedeloos raak, het hulle hul selfbeeld en selfvertroue.√√ verloor o o Kan lei tot ander sosiale probleme soos depressie, alkoholisme, dwelmmisbruik en familiekonflik.√√ o o Hoe langer ʼn persoon werkloos is hoe meer waarskynlik dat hulle hul vaardighede verloor, wat ʼn negatiewe impak op die ekonomie het, √√ o  Besighede√ o Mense wat werkloos is, kan nie goedere en dienste koop - dit beteken dat besighede nie kan groei of meer mense indiens neem nie, wat op sy beurt `n negatiewe invloed op die ekonomiese groei het.√√  Samelewing√ o Verminder die lewenstandaard.√√ o Skep armoede.√√ o Verhoogde misdaad√√ o Verhoogde huishoudelike geweld.√√  Regering/ Staat√ o minder inkomste belasting omdat werklose mense het nie ʼn inkome ontvang nie.√√ o Werklose mense kan nie gesondheidsorg bekostig, nie en geen voordele het nie.√√ o Die regering het ʼn verhoogde las van oordragbetaling, maar ʼn dalende inkomste uit belasting.√√ Maks 8 vir opskrifte en voorbeelde Maks 26 13

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIE MEMORANDUM Vraestel 2 ADDISIONELE DEEL Openbare Werke Programme  Hierdie tipe program kan werkloosheid verminder in die kort termyn.√√  Gewoonlik arbeid intensief.√√  Hierdie mense ondergaan opleiding, sodat hulle hul vermoë kan verhoog om `n inkomste te verdien√√  Sal nie strukturele werkloosheid oplos nie, maar dit help mense om vaardighede aan te leer .√√ (Max 6) Werkloosheidsversekering  In Suid-Afrika, al die mense wat in diens geneem is, en hul werkgewers dra by tot die WVF.√√  Dit verseker die werkers teen die risiko van die verlies van verdienste weens werkloosheid as ʼn gevolg van die beëindiging van diens, siekte of swangerskap.√√ (maks 2) Ontwikkeling van KMMO's  Bemagtig van voorheen benadeelde mense sodat hulle besighede kan begin en aanhou met besighede.√√  Die regering stimuleer groei in hierdie sektor, want die eienaars van hierdie tipe ondernemings is, die meeste geneig is om mense met ʼn lae vaardigheidsvlakke in diens te neem en sodoende kan hulle besighede groei.√√ (max 2) (10) GEVOLGTREKKING CONCLUSION Daar is geen enkele oplossing vir werkloosheid; ʼn kombinasie van verskillende beleide moet geïmplementeer word deur die regering. (Enige geskikte gevolgtrekking) √√ (2) [40] TOTAAL AFDELING C: 40 14