Economics Grade 12 P1 Gauteng Mock 2021 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2021 NASIENRIGLYNE EKONOMIE (VRAESTEL 1) (10731) 18 bladsye 1

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 AFDELING A (VERPLIGTEND) 1.1 MEERVOUDIGE KEUSE 1.1.1 B – faktormark en produkmark.  1.1.2 A – Ekonomiese voorspelling  1.1.3 A – prysstabiliteit  1.1.4 D – beleggings-portefeuljes  1.1.5 C – desentralisasie  1.1.6 B – opemarktransaksies  1.1.7 C – ondervoeding  1.1.8 D – vraagkant  (8 x 2) (16) 1.2 PASITEMS 1.2.1 G – Verpligte betaling deur ʼn privaat individu of sakeondernemings aan die staat waarvoor daar geen direkte voordeel is nie  1.2.2 D – ʼn Teorie wat die betrokkenheid van die regering by die ekonomie regverdig  1.2.3 A – ʼn Verlaging in die prys van goedere en verbruikers het meer geld om aan ander goedere te spandeer  1.2.4 I – Meet die afstand van die tendenslyn tot die piek en tendenslyn tot die trog  1.2.5 H – ʼn Belangrike groeisektor van die Geïntegreerde Vervaardigingstrategie  1.2.6 B – Die proses van verhoogde internasionale samewerking en kommunikasie, wat tot internasionale handel lei  1.2.7 C – ʼn Instelling wat KMMO’s bystaan  1.2.8 F – Mense en hul vaardighede wat benodig word vir produksie  (8 x 1) (8) 2

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 1.3 GEE DIE TERM 1.3.1 faktorkoste/betaling vir produksiefaktore  1.3.2 huur soek  1.3.3 spesiale trekkingsregte  1.3.4 demografie  1.3.5 waardetoevoeging  1.3.6 arbeidsproduktiwiteit  (6 x 1) (6) TOTAAL AFDELING A: 30 AFDELING B Beantwoord enige TWEE van die drie vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDBOEK. VRAAG 2: MIKRO-EKONOMIE 2.1 Beantwoord die volgende vrae. 2.1.1 Noem TWEE soorte sekuriteite wat in die geldmark voorkom.  Bankiersaanvaardigings   Skatkiswissels   Reserwebank skuldbriewe   Korttermyn-staatseffekte   Korttermyn-maatskappy skuldbriewe  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 1) (2) 2.1.2 Waarom is ʼn vryswewende wisselkoers voordeliger vir die meeste lande?  Die belangrikste ekonomiese voordele van wisselende wisselkoerse is dat dit die monetêre en fiskale owerhede vry laat om interne doelwitte na te streef soos volle indiensneming, stabiele groei, prysstabiliteit en wisselkoers-aanpassing, werk dikwels as ʼn outomatiese stabiliseerder om daardie doelwitte te bevorder.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1 x 2) (2) 2.2 DATA-RESPONS 2.2.1 Identifiseer die bedryf in die sekondêre sektor wat die meeste bygedra het tot ekonomiese groei in die diagram hierbo?  Vervaardiging 13,53%  (1) 3

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 2.2.2 Noem die metode wat gebruik is om die Bruto Binnelandse Produk te bereken in die diagram hierbo.  Produksiemetode  (1) 2.2.3 Beskryf kortliks die term nasionale produksie.  Die uitset van ʼn land wat geproduseer is deur die produksiefaktore wat besit word deur die permanente inwoners van die land, ongeag waar die produksie plaasvind.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 2.2.4 Hoe beïnvloed die vergoeding van werknemers arbeidsproduktiwiteit?  Gebrek aan beloning verminder die produktiwiteit van die werknemer.   Goed beloonde werknemers kan lei tot verhoogde produktiwiteit.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 2.2.5 Waarom is die vermenigvuldigingseffek op vervaardiging belangrik in die ekonomie?  Vervaardiging het soveel belangrike bande met soveel ander sektore dwarsdeur die ekonomie. Die uitset daarvan stimuleer meer ekonomiese aktiwiteite in die samelewing as enige ander sektor.   Dit skep werk- en beleggingsgeleenthede in al die ander sektore wat sy produkte gebruik, soos vervoer, konstruksie, en kleinhandel. Dit stimuleer ook groei in dienste soos finansies en vervoer.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 2) (4) 2.3 DATA-RESPONS 2.3.1 Noem die regeringsvlak waarvolgens die munisipaliteit van Benoni geklassifiseer kan word.  Plaaslike regering  (1) 2.3.2 Noem enige ander funksie van die munisipaliteit, behalwe die herstel van paaie.  lewering van elektrisiteit   munisipale paaie   biblioteke   verkeersbeheer   verwydering van vullis  (Aanvaar enige ander korrekte antwoord.) (1) 2.3.3 Beskryf kortliks die term gratis ryer.  ʼn Situasie waarin individue besef dat hulle steeds voordeel sal trek uit ʼn goed of diens, selfs al betaal hulle nie daarvoor nie.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 4

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 2.3.4 Verduidelik die voordele van verbeterde padverbindings.  Meer mense gaan na nabygeleë dorpe en dorpe vir los werkies soos om hout, groente, suiwelprodukte en plaaslike gemaakte produkte soos piekels, ensovoorts te verkoop, wat weer werkgeleenthede sal oplewer.   Goeie padverbindings verbind nie net die dorpsgemeenskappe met beter markte nie, maar ook tot wyer werksgeleenthede in verre plekke.   Beter padverbindings sal inkomstebronne verhoog en verhoogde inkomste sal help om skuld te verminder en die koopkrag van die mense te verhoog, en sodoende die algehele lewenstandaarde sal verbeter.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 2.3.5 Watter impak sal ʼn laer begrotingstoewysing op padveiligheid hê?  Vermindering van padbegrotings verhoog die koste verbonde aan die nuwe ongelukke en is meer as die besparing op die Padongelukkefonds.   Belegging in die instandhouding van paaie word meer as vergoed in terme van minder ongelukke.   Die sterftes kan verminder word met ʼn hoër begroting vir die instandhouding van paaie.   Verkeersopeenhopings sal plaasvind op die alternatiewe paaie wat gebruik word weens die afsluiting van paaie.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 2) (4) 2.4 Bespreek die interaksies tussen ekonomiese deelnemers aan ʼn geslote ekonomie. Huishoudings  Daar is ʼn vloei van geld en goedere en dienste tussen die huishouding sektor en die sakesektor.   Huishoudings is die eienaars van die dienste van produksiefaktore en plaas hul produksiefaktore op die mark sodat dit gekoop kan word.   Huishoudings verdien inkomste in die vorm van lone deur hul produksiefaktore aan besigheid te verkoop.  Sakesektor  Besigheid gebruik produksiefaktore om goedere en dienste te produseer waaraan die huishouding sektor hul inkomste spandeer.   Besighede plaas goedere en dienste op die produkmark wat deur huishoudings gekoop word om aan hul behoeftes te voldoen.   Besigheid ontvang ʼn inkomste.  5

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 Staat/Regering  Daar is ʼn vloei van geld en goedere en dienste tussen die huishouding sektor en die staat.   Huishouding sektor voorsien die staat van arbeid en ontvang inkomste.   Die staat voorsien openbare goedere en dienste aan die huishouding  bv. parke en hospitale.   Huishoudings betaal belasting aan die staat, dit is ʼn inkomste vir die staat.   Daar is ʼn vloei van geld en goedere en dienste tussen die sakesektor en die staat.   Die sakesektor voorsien die staat met goedere en dienste waarvoor die staat betaal.   Die staat voorsien openbare goedere en dienste aan die sakesektor,  bv. paaie, elektrisiteit, hawens, ens.   Besighede betaal belasting aan die staat wat gebruik word vir infrastruktuur.  (Aanvaar enige ander korrekte antwoord.) (2 x 4) (8) 2.5 Waarom is dit nodig om die betalingsbalans-data van ʼn land te ondersoek?  Betalingsbalans bied gedetailleerde inligting oor die vraag en aanbod van die land se geldeenheid.   Betalingsbalans-data kan gebruik word om die prestasie van die land in internasionale ekonomiese mededinging te evalueer.   As ʼn land byvoorbeeld ʼn permanente betalingsbalans tekort het, kan dit aandui dat die land se nywerhede nie mededingend is nie.   BB is belangrik omdat dit ʼn land se internasionale betalingsgaping aandui wat deur die regering se amptelike reserwetransaksies gefinansier moet word   Om maksimum valutabeheer te verseker.  (Aanvaar enige ander korrekte antwoorde.) (8) [40] VRAAG 3: EKONOMIESE DOELSTELLINGS 40 PUNTE – 30 MINUTE 3.1 Beantwoord die volgende vrae. 3.1.1 Noem enige TWEE kenmerke van die ekonomieë in die suide.  Lae inkomstevlakke   Lae produktiwiteit   Hoë werkloosheid   Lae lewensverwagting   Lae geletterdheidsvlakke  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 1) (2) 3.1.2 Hoe gebruik die SARB sy opemarktransaksies om krediet te beperk?  Die SARB verkoop sekuriteite om die vloei van geld te beperk.  6

Downloaded from hlayiso.com 10731/21  Die banke word gedwing om hierdie sekuriteitsdokumente te koop wat veroorsaak dat die banke minder geld het om uit te leen.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1 x 2) (2) 3.2 DATA-RESPONS 3.2.1 Identifiseer die jaar wat die beste lewenspeil vir Suid-Afrikaners getoon het in die bostaande tabel.  2018  (1) 3.2.2 Noem EEN rede vir die afname in die Bruto Nasionale Inkomste (BNI) per capita tussen 2019 en 2020 in die tabel hierbo.  Globale werkloosheid   Ondernemings wat produksie-aktiwiteite sluit/afskaal  (Aanvaar enige ander korrekte antwoord.) (1) 3.2.3 Beskryf kortliks die term lewensverwagting.  Betrek die aantal jare wat ʼn pasgebore baba sal leef as die heersende patrone van mortaliteit dieselfde gebly het gedurende die lewe van ʼn persoon.   Lewensverwagting is ʼn statistiese ontleding van die gemiddelde aantal jare wat daar van iemand verwag word om te leef.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 3.2.4 Bespreek doeltreffende dienslewering deur die regering as ʼn maatstaf vir die lewenstandaard.  Die voldoende voorsiening van belangrike maatskaplike dienste soos skole en klinieke deur die regering dui aan beter lewensomstandighede.   Die voorsiening van beter huisvesting met behoorlike sanitasie, vullisverwyderingsdienste en elektrisiteit dui op ʼn beter lewenstandaard.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 3.2.5 Hoe beïnvloed lae lewensverwagting die Menslike Ontwikkelingsindeks (MOI) van die land? Lae lewensverwagting beïnvloed MOI deur:  ʼn Hoë sterftesyfer en natuurlike koers aan te dui wat verband hou met lae MOI-waardes.   ʼn Tekort aan fasiliteite te bewys omdat meer mense op ʼn vroeë ouderdom sterf, wat gepaard gaan met stadige ekonomiese ontwikkeling.   Die swak lewensomstandighede te weerspieël in vergelyking met dié van ander lande.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 2) (4) 7

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 3.3 DATA-RESPONS 3.3.1 Verskaf EEN hoofdoel van die Nasionale Nywerheidsbeleids- raamwerk.  Om die industrialisering van die Suid-Afrikaanse ekonomie te versterk deur ʼn kennisgebaseerde ekonomie te skep.   Om streekshandel en ekonomiese integrasie aan te moedig en daarnatoe by te dra.   Om die deelname van die informele sektor (HDI’s) aan die hoofstroom ekonomie van Suid-Afrika te bevorder.   Om ʼn meer arbeidsintensiewe bedryf aan te moedig/ ondersteun.   Om diversifikasie van die ekonomie na waardetoegevoegde goedere vir die uitvoermark te vergemaklik.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1) 3.3.2 Noem EEN voordeel wat ʼn land verkry uit regstreekse buitelandse beleggings (RBB's).  Grootskaalse werkskepping vir huishoudelike mense.   Nuwe tegnologie/innovasie word in ʼn land verkry.   ʼn Toename in die BBP van ʼn land.   Die regering kan voordeel trek uit ʼn breër belastingbasis.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1) 3.3.3 Beskryf kortliks die term de-industrialisering.  Behels die proses van sosiale en ekonomiese verandering, wat veroorsaak word deur die verwydering of vermindering van industriële aktiwiteite en werk in ʼn streek.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 3.3.4 Wat is die verband tussen die vervaardigingsektor en die primêre sektor?  Die primêre sektor lewer die grondstof vir die vervaardigingsektor, soos metale vir die vervaardiging van motors.   Die vervaardigingsektor bied terugwaartse en voorwaartse skakels na ander sektore en skep werksgeleenthede/moedig ekonomiese groei in verskillende sektore aan.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 8

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 3.3.5 Hoe sal SES’s voordeel trek uit die nuwe AFCTA?  Toenemende skaalvoordele en toegang tot goedkoper grondstowwe en intermediêre insette.   Beter voorwaardes vir plaaslike waardeketting-produkte en integrasie in wêreldwye waardekettings.   ʼn Groter aandeel in die benutting van tegnologie, soos digitale kommunikasiedienste, navorsing, innovasie, ens.   Uitgebreide inter-Afrika handelsmoontlikhede, gekoppel aan werkskepping.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 2) (4) 3.4 Bespreek kortliks groei en handel as uitdagings van globalisering wat ontwikkelende lande in die gesig staar. Groei  Ondoeltreffendheid in bestuur/bestuur lei tot ondoeltreffende toewysing van hulpbronne.   Dit het lae produksievlakke en gevolglik lae groeivlakke tot gevolg gehad.   Die ontwikkelende lande word benadeel wanneer die ontwikkelde lande direkte buitelandse beleggings onttrek, omdat hulle ook hul aankope by hierdie lande verminder.  (Maks. 4 punte) Handel  Die welgestelde lande subsidieer produksie en maak dit moeilik vir armer/ontwikkelende lande om mee te ding (baie ontwikkelende lande voel dat hulle gemarginaliseer is).   Hierdie lande moet lae pryse aanvaar teen relatief hoë insetkoste.  (Maks. 4 punte) (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 4) (8) 3.5 Hoe kan regerings aansporings gebruik om nywerheidsontwikkeling aan te moedig? Die regering kan nywerheidsontwikkeling aanmoedig deur:  Programme te ontwikkel wat sal verseker dat die arbeidsmag behoorlike vaardighede kry en ʼn sekere minimum van die handelskoste van ondernemings dek   Die verskaffing van besigheidsondersteuningsprogramme te help verbeter die lewering van klein besigheid ondersteuning aan klein besighede en entrepreneurs   Die gebruik van toelaes aan klein en opkomende ondernemings   Belastingvrye toelaes vir beleggings in nywerhede te bied   Buitelandse beleggingsaansporings te verskaf, bv. ʼn Strategiese Beleggingsprogram  (Ken ʼn maksimum van 2 punte toe vir bloot lys van feite/voorbeelde.) (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (4 x 2) (8) [40] 9

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 VRAAG 4: MIKRO-EKONOMIE EN KONTEMPORÊRE EKONOMIESE KWESSIES 4.1 Beantwoord die volgende vrae. 4.1.1 Noem TWEE soorte ondoeltreffendhede van openbare sektor voorsiening.  Burokrasie   Onbevoegdheid   Korrupsie   Apatie   Bestuur mislukking  (2 x 1) (2) 4.1.2 Hoe word ontwikkelende lande negatief beïnvloed deur kapitalisme?  Kapitalisme lei tot ongelykheid, aangesien dit gebaseer is op die winsmotief en die opbou van welvaart.   Die ontwikkelde lande met ʼn vergelykende voordeel benut die goedkoop arbeid en hulpbronne van die ontwikkelende lande.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1 x 2) (2) 4.2 DATA-RESPONS 4.2.1 Noem enige EEN kommoditeit wat Suid-Afrika na die buiteland uitvoer.  Goud   Platinum   Diamante   Juweliersware  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1) 4.2.2 Noem die ekonomiese sektor waarin mynbou geklassifiseer word.  Primêre sektor  (1) 4.2.3 Beskryf kortliks die term netto gouduitvoer.  Netto gouduitvoer kan beskryf word as die waarde van die totale gouduitvoer in ʼn land minus die waarde van die totale goudinvoer. Die statistieke toon dus die oorskot tussen die waarde van elke land se gouduitvoer en die invoer aankope daarvan vir dieselfde kommoditeit.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 4.2.4 Hoe dra mynbou by tot die vermindering van betalingsbalans onewewigtigheid?  Mynbou behaal baie buitelandse valuta deur die uitvoer om die tekort te verminder  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1 x 2) (2) 10

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 4.2.5 Bespreek die impak van wisselkoersskommelings op die mynbousektor.  Die wisselkoersverswakking stimuleer beleggings deur die vraag in die plaaslike en uitvoermark te verhoog.   ʼn Afname in die rand verlaag die uitvoerkoste uit Suid-Afrika, wat minerale-uitvoer goedkoper kan maak (dit maak Suid-Afrikaanse bates teenoor buitelandse beleggers goedkoper).   Die waardevermindering van die rand maak dit goedkoper om mynboutoerusting na Suid-Afrika in te voer.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 2) (4) 4.3 DATA-RESPONS 4.3.1 Identifiseer die grondbeleid soos geïmpliseer in die diagram hierbo.  Grondherstel/grondhervormingsbeleid  (1) 4.3.2 Noem EEN ander beleid wat gebruik word vir welvaartverspreiding.  Belastingbeleid   Maatskaplike sekerheid programme   Betalings in natura, soos gratis basiese onderwys/ gesondheidsorg   Gratis basiese onderwys (verdienstelik met lae inkomste)   Arbeidspraktyke, soos minimum lone   Swart Ekonomiese Bemagtiging   Bemagtiging van vroue  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord. ) (1) 4.3.3 Beskryf kortliks die term ekonomiese groei.  Ekonomiese groei verwys na die toename in die aantal goedere en dienste wat gedurende ʼn spesifieke jaar in die land geproduseer word.   Dit beteken ook ʼn toename in reële produksie of reële produksie per capita.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 4.3.4 Hoe het die onlangse arbeidswette verander om tot welvaartskepping in Suid-Afrika by te dra?  Huiswerkers/plaaswerkers en toevallige arbeid moet minimum lone betaal word om armes in basiese behoeftes te voorsien.   Huiswerkers/toevallige arbeid word beskerm deur WVF-bydraes in die geval van afleggings, ongelukke, ens.   Verskeie arbeidsbeleide soos Regstellende Aksie, Wet op Billike Indiensneming en die Wet op Basiese Diensvoorwaardes is ingestel om die werkers te beskerm en bied beter werksomstandighede.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 11

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 4.3.5 Hoe kan die Uitgebreide Openbarewerksprogramme gebruik word om die werkloosheidsyfer te verlaag?  Die ‘EPWP’ skep werk deur arbeidsintensiewe metodes te gebruik en mense die vaardighede te gee om na hul werk in die ‘EPWP’ werk te kry.   Die ‘EPWP’ bied werk aan ongeskoolde/ongekwalifiseerde mense om armoede, werkloosheid en honger te verminder.   Die vaardighede wat die ‘EPWP’ bied, kan gebruik word nadat die kontrak met die ‘EPWP’ verby is, en sodoende verseker voortgesette produktiwiteit en indiensneming.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 2) (4) 4.4 Bespreek hoe bestuursmislukking en burokrasie tot mislukking in die openbare sektor bydra. Bestuur mislukking  Politici is geneig om beleid te bevorder en steeds geld aan projekte te spandeer solank hulle stemme in ruil daarvoor kan kry.   Hierdie beleide kan die ondoeltreffende toewysing van hulpbronne behels.  Baie entiteite in die openbare sektor het nie kapasiteit nie weens gebrek aan vaardighede.   Dit beteken dat fondse dikwels nie bestee word nie en moet aan die tesourie terugbesorg word.  Burokrasie  Individue en ondernemings beïnvloed die regering om in hul belang op te tree.  bv. Winsgewende kontrakte, gunstige regulasies, onkunde, persoonlike en verskuilde agendas.   Dit is twyfelagtige motiewe en bevorder die welstand van sekere groepe ten koste van die ander.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (Ken ʼn maksimum van 4 punte toe vir die lys van feite/voorbeelde.) (2 x 4) (8) 4.5 Evalueer die gebruik van aanwysers om die gesondheid van ʼn bevolking tydens die Covid-19-pandemie te monitor. GESONDHEID - POSITIEWE ASPEKTE Kindersterftes  Die aantal kinders wat voor die ouderdom van 1 sterf, is ʼn manier om die gesondheid van die bevolking te meet.   Kindersterftes is aansienlik hoër in arm huishoudings.  Onder vyf sterftes  Die aantal kinders wat voor die ouderdom van 5 jaar sal sterf  12

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 Gesondheidsuitgawes  Dit word gemeet aan die hoeveelheid openbare en private uitgawes aan gesondheidsorg as ʼn persentasie van die BBP (gesondheidsorg ontvang die tweede grootste begrotingstoekenning vir sy dienste).   Gesondheidsorg het uiters positiewe eksternaliteite aangesien ʼn groter deel van die bevolking nou toegang het tot basiese gesondheidsorg.  Toegang tot veilige drinkwater  Dit is ʼn maatstaf in terme van die persentasie van die bevolking wat redelike toegang tot veilige drinkwater het (behandel of onbesmet).   Die departement van waterwese het baie waterverligtingskemas tydens die ernstige toesluiting opgestel, veral vir skole en landelike gemeenskappe.  Toegang tot sanitasiegeriewe  Dit word gemeet aan die persentasie van ʼn bevolking met ten minste voldoende sanitasie-fasiliteite wat die kontak tussen mense en diere effektief kan voorkom.   ʼn Gesonde bevolking bespaar mediese en ander koste, lewer inkomste en dra by tot ʼn sterker ekonomie.  NEGATIEWE ASPEKTE  Die aantal kinders wat onder die ouderdom van vyf sterf, is steeds baie groot as gevolg van faktore soos nalatigheid, gebrek aan fasiliteite en personeel, veral tydens die pandemie.   Die toekenning van gesondheidsuitgawes is nie voldoende in alle provinsies nie en ʼn uiterste tekort aan toerusting en personeel word in verskillende hospitale ondervind.   Sommige gebiede in die land ondervind ernstige droogtes en ʼn tekort aan skoon water in skole en hospitale.   Die plattelandse gemeenskappe (skole) ervaar steeds ʼn gebrek aan sanitasiegeriewe (soos die gebruik van ou puttoiletstelsels, ens.). (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (Ken ʼn maksimum van 2 punte toe vir die lys van feite) (4 x 2) (8) TOTAAL AFDELING B: 80 13

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 AFDELING C Beantwoord enige EEN van die twee vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDBOEK. VRAAG 5: MAKRO-EKONOMIE  Bespreek breedvoerig die gebruik van aanbodkantbeleide vir die 'gladstryk van sakesiklusse'. (26)  Evalueer die effek van reële rentekoerse op die sakesiklusse? (10) INLEIDING Die nuwe ekonomiese paradigma in terme van die gladstryking van sakesiklusse ontmoedig beleidmakers om monetêre en fiskale beleid te gebruik om die ekonomie in te stel, maar moedig eerder die bereiking van stabiliteit aan deur gesonde langtermyn besluite rakende vraag en aanbod in die ekonomie/die uitstryk van die pynlike ekonomiese afswaaie wat deel is deel van markekonomieë.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante inleiding.) (Maks. 2) LIGGAAM: HOOFDOEL Aanbodkant-beleid Verlaging van koste   Infrastruktuurdienste: redelike koste en doeltreffende vervoer, kommunikasie, waterdienste en energievoorsiening.   Administratiewe koste: hierdie koste sluit in inspeksie, verslae oor die toepassing van verskillende wette, regulasies en verordeninge, belastingopgawes en opgawes wat statistiese inligting verskaf.   Dit dra by tot die koste en besighede dra swaar.   Kontant aansporings: dit sluit subsidies in vir ondernemings om in verwaarloosde gebiede te plaas waar werkloosheid hoog is en vergoeding aan uitvoerders vir sekere koste wat hulle aangaan vir die ontwikkeling van uitvoermarkte.  Verbeter die doeltreffendheid van insette   Belastingkoerse: lae belastingkoerse kan ʼn aansporing vir werkers wees. Dit sal die produktiwiteit en produksie verbeter.   Kapitaalverbruik: vervanging van kapitaalgoedere skep geleenthede vir ondernemings om tred te hou met tegnologiese ontwikkeling en beter uitsette.   Ontwikkeling van menslike hulpbronne: om die kwaliteit van mannekrag te verbeter deur gesondheidsorg, onderwys en opleiding te verbeter.   Gratis adviesdiens: dit bevorder geleenthede vir uitvoer.  14

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 Verbeter die doeltreffendheid van markte   Deregulering: verwydering van wette, regulasies en verordeninge en ander vorme van regeringsbeheer maak die mark vry.   Mededinging: moedig die oprigting van nuwe ondernemings aan.   Gelykmaak van die speelveld: private ondernemings kan nie met openbare ondernemings meeding nie.   Die verhoging van die limiet van kortverkope sal die doeltreffendheid van die mark verbeter.   ʼn Afname van inligtingskoste sal ook die doeltreffendheid van die mark verbeter.  (Aanvaar enige ander korrekte antwoord.) (ʼn maksimum van 8 punte word toegeken vir bloot lys van feite/voorbeelde) (Maks. 26) ADDISIONELE DEEL  Die reële koerse daal gewoonlik tydens ʼn resessie en daal met of kort na die sikliese daal.   Die reële koerse is laag voor die begin van ʼn resessie, alhoewel daar voorbeelde is van reële koers pieke wat wel, voorafgaan aan die piek van die sakesiklus nie.   Die korrelasies is sensitief vir die siklus en kan verband hou met die aard van skokke van ʼn standaard reële sakesiklusmodel.   As die vraag verswak en daar ʼn resessie is, kan die SARB die ekonomie tydelik stimuleer deur rentekoerse te verlaag.   ʼn Afname in reële rentekoerse verlaag die leenkoste; wat daartoe lei dat ondernemings beleggingsbesteding verhoog, en dit lei daartoe dat huishoudings duursame goedere koop, soos motors en nuwe huise.   Die hoër geldvoorraad verlaag die waarde van die Suid-Afrikaanse geldeenheid. ʼn Devaluasie sal voordelig wees vir die Suid-Afrikaanse ekonomie se uitvoer vermoë, want uitvoer word goedkoper en aantrekliker vir internasionale handel.   Inflasie oor ʼn langer tydperk lewer die beste bewys van die reële koers.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord. (Maks. 10) SLOT Dit blyk uit die bespreking hierbo dat dit van kritieke belang is om die totale vraag en aanbod te bestuur om stabiliteit in die ekonomie te verseker.  Wanneer die totale aanbodkurwe horisontaal is en ʼn ekonomie onder volle indiensneming is, is die enigste effek van ʼn toename in die totale vraag toename in reële BBP en indiensneming, terwyl die prysvlak nie verander nie.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (Maks. 2) [40] 15

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 VRAAG 6: EKONOMIESE STREWES  Bespreek breedvoerig die argumente ten gunste van handelsbeskerming. (26)  Evalueer die negatiewe impak van ʼn vryehandelsbeleid op die ekonomie. (10) INLEIDING  Beskerming behels enige maatreëls wat die regering instel om die handel in goedere en dienste tussen lande te beperk, soos sekere regulasies, tariewe, subsidies en kwotas.  (Maks. 2) LIGGAAM: HOOFDOEL  Verhoogde inkomste vir die regering  - Die instelling van handelstariewe vir die implementering van beskerming het die belastingbasis vir die regering verbreed.  Beskerming van die hele industriële basis  Handhawing van huishoudelike indiensneming  - Die lande met ʼn hoë werkloosheidsvlak word deur politici gedwing om werkskepping te stimuleer.  - Ontwikkelende lande is gewoonlik geneig om hulle tot beskerming te wend om industrialisering te stimuleer ten koste van daardie land.   Beskerming van werkers/indiensneming  - ʼn Argument is dat invoer uit lande met redelike lae lone onbillike mededinging teenoor die hoogs betaalde werkers van die plaaslike bedrywe is.  - Beskerming is dus nodig om te voorkom dat plaaslike loonvlakke daal of selfs om te voorkom dat plaaslike ondernemings sluit.   Diversifisering van die industriële basis/nywerheidsontwikkeling  - Alle lande moet gediversifiseerde nywerhede ontwikkel om oormatige spesialisasie op sekere produkte te voorkom.  - ʼn Land wat te sterk staatmaak op die uitvoer van een of enkele produkte, is baie kwesbaar in ʼn krisissituasie.  - So ʼn land is blootgestel aan wêreldskommelinge ten opsigte van pryse, en probleme wat die vraag en aanbod betref, kan lei tot die instelling van invoerbeperkings.   Selfvoorsienendheid en strategiese bedrywe  - Bedrywe soos yster en staal, landbou, chemikalieë en energie word as strategiese bedrywe beskou.  - Ontwikkelende lande voel dat hulle hierdie bedrywe moet ontwikkel om selfonderhoudend te word.  16

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 Beskerming van spesifieke bedrywe  Voorkoming van storting (dumping)  - Buitelandse lande kan storting doen, omdat staatsubsidies hulle in staat stel om teen baie lae pryse te verkoop, of om groter winste te behaal.  - Die langtermyn doel kan wees om plaaslike produsente uit te dryf en ʼn sterk markaandeel te verkry.  - Die verbruikers kan verloor as gevolg van die afname in keuses en die hoër pryse wat die uitvoerders sal kan hef.   Bababedrywe  - Bababedrywe is die nuutgestigte bedrywe en hulle vind dit aanvanklik moeilik om te oorleef, omdat hul gemiddelde koste hoër is as dié van gevestigde ondernemings.  - Beskerming in die beginfases kan die industrieë laat groei en uiteindelik voordeel trek uit skaalbesparings om meer mededingend te word.   Afnemende bedrywe  - Strukturele veranderinge in die vraag en aanbod van produkte kan ʼn bedryf ernstig beskadig.  - Afnemende bedrywe is waarskynlik bedrywe wat nie meer ʼn vergelykende voordeel in terme van kostevoordele het nie.  - As hierdie ondernemings heeltemal sluit, kan ons ʼn skielike toename in werkloosheidsvlakke ervaar.  - Beskerming kan ʼn bedryf in staat stel om geleidelik agteruit te gaan en stadig na ander bedrywe of sektore te beweeg.   Regstellings van betalingsbalans/stabilisering van die wisselkoers en BB  - ʼn Negatiewe handelsbalans veroorsaak ʼn onvolhoubare tekort in die lopende rekening van die Betalingsbalans.  - Lande kan beskermingsmaatreëls instel om invoer te verminder, maar ander lande kan dit teenwerk en dieselfde doen.  - Beskerming kan ʼn bedryf in staat stel om geleidelik agteruit te gaan en stadig na ander bedrywe of sektore te beweeg.  (Maks 26) 17

Downloaded from hlayiso.com 10731/21 ADDISIONELE DEEL  Bedrywe kan afhanklik raak van beskerming, omdat hulle die vermoë verloor om doeltreffend te kompeteer en dus op beskermende maatreëls aandring.   Dit is moeilik om vas te stel watter bedrywe in die toekoms mededingend kan wees en beskermingsmaatreëls benodig.   Dit is ook baie moeilik om te besluit wanneer beskermingsmaatreëls verminder moet word, want sodra dit ingestel is, is dit moeilik om dit heeltemal te verwyder/ondernemings kan nie altyd alleen oorleef nie.   Die implementering van tariewe verander pryse ten gunste van produsente en beskerm slegs winsmarges - die ondoeltreffende produsente word beskerm ten koste van die verbruikers wat hul produkte koop.   Beskermde bedrywe sal moontlik nie volwasse raak en die vaardighede ontwikkel om op hul eie te kan meeding nie – handelsversperrings kan die strukturele veranderinge wat nodig is om mededingend te word, vertraag.   Handelsbeperkings sal waarskynlik vergelding deur die buiteland teweegbring, wat kan lei tot ʼn afname in die omvang van die wêreldhandel.  (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (Maks. 10) GEVOLGTREKKING Vrye handel lei tot groter totale produksie, aangesien elke produsent vry is om te spesialiseer in die bedryf waarin dit ʼn natuurlike voordeel het, maar terselfdertyd moet ons huishoudelike verbruikers beskerm word teen die gevolge van buitelandse mededinging.  (Aanvaar enige ander korrekte gevolgtrekking van hoër orde.) (Maks. 2) [40] TOTAAL AFDELING C: 40 TOTAAL: 150 18