Geography Grade 12 P1 Gauteng Mock 2021 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2021 NASIENRIGLYNE GEOGRAFIE (VRAESTEL 1) (10781) 13 bladsye

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 INSTRUKSIES EN INLIGTING VOOR DIE AANVANG VAN NASIEN VIR INTERNE EN EKSTERNE MODERERINGDOELEINDES. 1. Gebruik een regmerkie vir die toekenning van EEN (1) punt. ✓ 2. Gebruik TWEE regmerkies vir die toekenning van TWEE (2) punte. ✓✓ 3. Regmerkies MOET bo / bo-aan of aan die einde van die korrekte antwoord in die sin geplaas word. 4. ʼn Kruisie (✗) MOET aan die einde van elke verkeerde / ongeldige antwoord gemaak word. 5. Alle paragraafvrae moet die volgende simbool: M … insluit sodra die kandidaat 8 punte verdien het. 6. (MOET NIE punte aan die kandidaat toeken in die geval waar die paragraaf nie in volsinne beantwoord is nie.) 7. (MOET NIE punte toeken waar die antwoord in die paragraaf vaag is of nie ʼn toepaslike skakel met die antwoord op die nasienriglyne toon nie.) 8. Elke subafdeling MOET ʼn totaal aan die regterkantste kantlyn toon bv. 1.1moet ʼn totaal uit (7) toon en1.2 moet ʼn totaal uit (8) toon en 1.3 moet ʼn totaal uit (14) toon… 9. Die subtotaal vir elke subafdeling moet KORREK opgetel word en ʼn TOTAAL moet vir die vraag gegee word, wat aan die bokant van die linkerkanste kantlyn, aan die begin van die antwoord, geskryf word. 10. Die totaal van elke voltooide vraag MOET op die VOORSTE blad geskryf word met die GROOTTOTAAL uit 225. 11. Nasien moet in ROOI pen gedoen word. 12. Eerste vlak moderering (HOD / Senior onderwyser) MOET in SWART pen voltooi word. 13. Tweede vlak Moderering (‘Cluster’ / Distrik) MOET in GROEN pen voltooi word. 14. U word aangemoedig om betrokke te raak by die Nasienriglyne en toepaslike (geldige) antwoorde BY TE VOEG wat tydens die voltooiing van die eksamenriglyne weggelaat is. Vir modereringsdoeleindes moet u die byvoegings in ROOI op u eksamenriglyne voeg en die gewysigde riglyne as deel van die opvoederportefeulje vir eksterne modereringsdoeleindes, insluit. 2

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 AFDELING A KLIMAAT, WEER EN GEOMORFOLOGIE VRAAG 1: KLIMAAT EN WEER 1.1 1.1.1 Mikroklimaat (1) 1.1.2 Afwaartse (1) 1.1.3 dag (1) 1.1.4 Termiese gordel (1) 1.1.5 Rypholte (1) 1.1.6 Kalm toestande (1) 1.1.7 Hoër (1) (7 x 1) (7) 1.2 1.2.1 B / 5de (1) 1.2.2 B / Noordelike (1) 1.2.3 C / Oog (1) 1.2.4 A / Dalende lug wat adiabaties verwarm (1) 1.2.5 B / Oos na wes (1) 1.2.6 D – 130 / C – 100 (1) 1.2.7 D / 24(1) 1.2.8 C / Druk daal tot ver onder 1 000 hPa (1) (8 x 1) (8) 1.3 Verwys na FIGUUR 1.3 wat middelbreedtesiklone op 'n sinoptiese weerkaart aantoon. 1.3.1 Watter seisoen word op die sinoptiese weerkaart in FIGUUR 1.3 voorgestel? Winter (1) (1 x 1) (1) 1.3.2 In watter stadium van ontwikkeling is middelbreedtesikloon C? Okklusie (1) (1 x 1) (1) 3

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 1.3.3 Gee bewyse vanaf die sinoptiese weerkaart om jou antwoord in VRAAG 1.3.2 te ondersteun. Die koue front het die warm front “ingehaal”. (2) Die okklusie vind plaas (aan die top) / Koue front haal die warm front in. (2) [Enige EEN] (1 x 2) (2) 1.3.4 (a) Watter middelbreedte siklone, A, B of C is die oudste? C (1) (1 x 1) (1) (b) Gee TWEE redes vir jou antwoord in VRAAG 1.3.4.(a) Middel-breedtegraad sikloon beweeg van wes na oos/ C lê verste na die weste van die 3 siklone/ hulle word deur die westewinde gedryf om ooswaarts te beweeg (2) Die okklusiefront het by C (2) ontwikkel Die warm sektor het by C /warm sektor vernou / die warm sektor by B nie so smal soos by C nie (2) [Enige TWEE] (2 x 2) (4) 1.3.5 Verwys na die uittreksel van die weerstasie-model van Kaapstad. Verduidelik die verandering in temperatuur, windrigting en bewolktheid, soos die koue front van die middelbreedte sikloon A Kaapstad nader. Die temperatuur daal as gevolg van die verhoging van warm lug deur die kouefront (2) Windrigting sal verander as gevolg van windkrimping (veroorsaak deur die koue front) (2) Wolkbedekking toeneem / cumulonimbus-wolke as gevolg van vinnige lugopheffing deur steil drukgradiënt van die kouefront (2) [Leerder moet die verskil aandui en verklaar waarom dit plaasgevind het]. (3 x 2) (6) (15) 1.4 FIGUUR 1.4 toon 'n lyndonderstorm. 1.4.1 In watter seisoen ontwikkel lyndonderstorms oor Suid-Afrika? Somer (1) (1 x 1) (1) 1.4.2 Beskryf die lug wat vloei vanaf: (a) Suid-Indiese Antisikloon. Die warmer, vogtig en minder digte lug (2) (1 x (2) 2) 4

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 (b) Suid-Atlantiese Antisikloon. Koue, droë en digte lug (2) (1 x 2) (2) 1.4.3 Aan watter kant van die vogfront kom lyndonderstorms voor? Ooste (1) (1 x 1) (1) 1.4.4 Gee 'n rede vir jou antwoord op VRAAG 1.4.3. Die koue lug uit die weste lig die warm, vogtige lug aan die oostekant van die vogfront op (Stygende lug koel af en kondenseer en vorm wolke) (2) (1 x 2) (2) 1.4.5 In 'n paragraaf van ongeveer AGT reëls, bespreek die positiewe en negatiewe impak wat lyndonderstorms op die landbousektor in die binneland van Suid-Afrika het, POSITIEF: Lyn donderstorms bring reën vir die besproeiing van gewasse (2) Lyn donderstorms bring reën vir die besproeiing van weiveld vir vee (2) Dit kan damme vul, wat water gedurende droë periodes beskikbaar stel (2) Dit vul die grondwater sowel as riviere aan wat vir gewasse / beeste gebruik moet word (2) Verleen verligting van droogte of semi-ariede gebiede wat landbou beoefen(2) NEGATIEF: Donderstorms kan gewasse beskadig / oorstroom (2) Donderstorms kan beeste beseer / doodmaak / verdrink (2) Die rukwind, hael of reën kan die vrugbare grond wegspoel / erodeer (2) Beïnvloed die handel / produksie van voedsel wat die landbousektor beïnvloed (2) Skade aan landbou-infrastruktuur as gevolg van oorstromings (2) Slik word in damme afgeset, wat hul waterhouvermoë verminder wat broodnodig is vir gewasse / vee (2) [Enige VIER feite. Moet positiewe sowel as negatiewe gevolge insluit] (4 x 2) (8) (16) 5

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 1.5 Verwys na FIGUUR 1.5 wat metodes voorstel om die effek van 'n Stedelike Hitte- eiland te verminder. 1.5.1 Definieer die term Stedelike Hitte-Eiland. Dit is 'n stedelike gebied met hoër temperatuur omring deur landelike gebiede met laer temperatuur (2) [KONSEP] (1 x 2) (2) 1.5.2 Beskryf hoe die glasvensters in FIGUUR 1.5, toename in temperatuur in die stad sal veroorsaak. Dit laat hitte binnedring en dien as 'n kweekhuiseffek wat die hitte in die gebou vasvang (2) Dit weerspieël / reflekteer hitte tussen geboue (2) [Enige EEN] (1 x 2) (2) 1.5.3 Verduidelik TWEE moontlike negatiewe gevolge wat Stedelike Hitte- Eilande op die gesondheid van mense in die stad het. Die hoë temperature verhoog die menslike ongemak (2) Hitte uitputting/ tydens hittegolwe (2) Stedelike rookmis verminder sigbaarheid en veroorsaak ongelukke (2) Verlies aan energie om produktief te wees in werksomgewing (2) Verhoog die hoeveelheid insekte soos muskiete en vlooie wat mense besmet / irriteer (2) [Enige TWEE – moet 'n negatiewe uitwerking op die mens wees] (2 x 2) (4) 1.5.4 Verduidelik hoe die DRIE strategieë (A, B en C), uitgebeeld in FIGUUR 1.5, bygedra het tot die vermindering van die Stedelike hitte-eiland effek. A– Deur die aanplant van meer bome / toenemende groen gebiede / parke wat sal die hitte verminder deur absorpsie (2) Skaduwees van die bome sal die temperature afkoel (2) Transpirasie deur bome verlaag temperature (2) [Enige EEN] B–Digte gebou verhoed dat lug vrylik tussen geboue beweeg wat veroorsaak dat hitte opbou (2) Ruimte tussen geboue verlaag temperature omdat lug vrylik beweeg en windspoed verhoog (2) Koeler winde verhoog tussen geboue met beduidende ruimte (2) [Enige EEN] C–Waterbronne absorbeer hitte en gebruik dit in verdamping (2) Verdamping van water gebruik hitte en verlaag die temperature (2) Water is koeler as oppervlaktes soos sand, teer, beton ens (2) [Enige EEN] [Moet na A, B en C verwys. Al DRIE moet verduidelik word.] (3 x 2) (6) (14) [60] 6

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 VRAAG 2: GEOMORFOLOGIE 2.1 2.1.1 Samevloeiing (1) 2.1.2 Dreineringsbekken(1) 2.1.3 Riviersisteem (1) 2.1.4 Opvangsgebied (1) 2.1.5 Oppervlak afloop (1) 2.1.6 Interfluviale gebied (1) 2.1.7 Watertafel (1) (7 x 1) (7) 2.2 2.2.1 D / Vertakking (1) 2.2.2 E / Vloedvlakte (1) 2.2.3 F / Waterval (1) 2.2.4 B / Terasse (1) 2.2.5 C / Delta (1) 2.2.6 I / Meander litteken (1) 2.2.7 H / Kloof (1) 2.2.8 G / Meander (1) (8 x 1) (8) 2.3 Verwys na FIGUUR. 2.3 wat verskillende soorte dreineringspatrone voorstel. 2.3.1 Identifiseer dreineringspatrone A en B. A – Dendritiese (1) B – Radiale (sentrifugale) (1) (2 x 1) (2) 2.3.2 Wat is die dominante fisiese faktor wat die ontstaan van verskillende tipes dreineringspatrone bepaal? Onderliggende rotsstruktuur (1) (1 x 1) (1) 2.3.3 Gee TWEE sigbare kenmerke van dreineringspatroon A op FIGUUR 2.3. Riviere ontmoet by skerphoeke (1) Lyk soos takke van ’n boom (1) (2 x 1) (1) 7

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 2.3.4 Waarom sou boerdery meer geskik wees in dreineringspatroon A? Dreineringspatroon A: Gelyk / uniform grond wat verbouing vergemaklik (2) Redelik plat grond wat die verbouing van grond fasiliteer (2) Water eweredig versprei en meer assesseerbaar vir besproeiing (2) Makliker om terreine te identifiseer vir die bou van stoordamme (2) [Enige TWEE] (2 x 2) (4) 2.3.5 Verduidelik hoe fisiese faktore die effektiewe gebruik van water in dreineringspatroon B beperk. Grond is ongelyk wat lei tot ongelyke verspreiding van water (2) Steil hellings lei tot meer afloop en minder infiltrasie (2) Steil hellings lei tot hoër snelheid van watervloei en dus meer erosie (2) Toeslikking van damme agv meer erosie (2) Hoër snelheid en erosie veroorsaak dat water in diep V-vormige valleie vloei / verwyder (2) Water vloei in V-vorm valleie en is nie maklik toeganklik nie (2) Meer weerstandbiedende rotsstruktuur verminder infiltrasie en verhoog afloop (2) [Enige DRIE] (3 x 2) (6) (15) 2.4 Verwys na FIGUUR 2.4 wat stroomroof voorstel. 2.4.1 Wat is stroomroof? Stroomroof - As 'n meer energieke rivier die stroomwater van 'n minder energieke rivier vang (2) (KONSEP) (1 x 2) (2) 2.4.2 Noem die belangrikste fisiese faktor (natuurlike faktor),sigbaar in FIGUUR 2.4 wat tot stroomroof gelei het. Gradiënt (1) (1 x 1) (1) 2.4.3 Identifiseer stroomroof kenmerke C en D in FIGUUR 2.4. C- Roof elmboog (1) D- Verarmde stroom (1) (2 x 1) (2) 2.4.4 Noem die impak wat stroomroof op die volume van die water in rivier D en F sal hê. Die volume sal verminder in rivier D (1) Die volume sal toeneem in rivier F (1) [Aanvaar enige EEN antwoord.] (1 x 1) (1) 8

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 2.4.5 Bespreek hoe die proses van stroomroof tot die verjonging van rivier F gelei het. Verhoogde vloei van water uit geroofdestroom E verhoog die volume (2) Die verhoogde volume verhoog die snelheid en erosie krag van stroom F (2) (2 x 2) (4) 2.4.6 Verduidelik die negatiewe impak wat verjonging op die ekonomiese aktiwiteit langs rivier F op FIGUUR 2.4 sal hê. Hoër volume water sal lei tot oorstromings van die rivieroewers (2) Oorstromings sal gewasse op die vloedvlakte en rivieroewers beskadig (2) Skade aan gewasse sal lei tot die verlaging van produksie (2) Oorstromings sal erosie van vrugbare grond en minder ekonomiese aktiwiteit veroorsaak (2) Hoër volume en snelheid veroorsaak skade aan gewasse. (2) [Enige TWEE) (2 x 2) (4) (14) 2.5 Bestudeer FIGUUR 2.5, 'n uittreksel gebaseer op die bestuur van die Gauteng Rivieropvanggebied. 2.5.1 Definieer die konsep rivierbestuur. Die beplande en gekoördineerde gebruik van die rivier sonder om die welstand en die omgewing van mense in gevaar te stel (KONSEP) (1) (1 x 2) (2) 2.5.2 Gee bewyse vanuit die uittreksel, wat die belangrikheid van opvanggebiedbestuur in Gauteng aantoon. Gesonde rivieroewers handhaaf die vorm van die rivierkanaal (1) Dit voorsien habitat vir spesies (akwatiese en aardse) en filtersediment, minerale en lig (1) Waterkwaliteit sluit die chemiese, fisiese en bakteriologiese eienskappe van water in wat die geskiktheid daarvan vir gebruik bepaal (1) [Enige TWEE] (2 x 1) (2) 2.5.3 Identifiseer TWEE kwessies in die artikel wat 'n uitdaging bied vir effektiewe rivierbestuur. Die stedelike aard van Gauteng (veral die sentrale deel) (2) Padnetwerke regoor die provinsie verseël natuurlike oppervlaktes op wyse wat nie natuurlike infiltrasie van reënwater in die grond toelaat nie. (2) Die hoë afloop tydens reënval tesame met besoedeling wat voortspruit uit die stedelike omgewing (2) [Enige TWEE] (2 x 1) (2) 9

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 2.5.4 Verduidelik waarom waterlewe meer geraak word deur swak rivierbestuur in Gauteng. Riviere huisves die waterlewe (2) Waterlewe voer direk uit die besoedelde riviere (2) Waterspesies het sagter velle en stel hulle meer bloot aan chemiese afval (2) [ENIGE EEN] (1 x 2) (2) 2.5.5 Verskaf in 'n paragraaf van ongeveer AGT reels, volhoubare strategieë wat geïmplementeer kan word om probleme wat met swak rivierbestuurstelsels verband hou, te hanteer. Streng plaaslik wette oor die wegdoening van afval van beide huishoudelike en nywerheid gebruik (2) Bufferskepping van die gebied om besoedeling te voorkom (Kan voorbeelde gee) (2) Behou natuurlike plantegroei en verminder ontbossing (2) Onderwys en openbare bewusmaking oor omgewingsbestuur (2) Gereelde skoonmaak van rivieroewers en omliggende gebiede(2) Oplegging van boetes vir die skending van omgewingsregulasies (2) Omheining van rivieroewers om onwettige storting te vermy (2) [Enige VIER] (4 x 2) (8) (16) [60] TOTAAL AFDELING A: 120 10

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 AFDELING B: KAARTWERK EN TOEPASSING VRAAG 3: TOPOGRAFIESE EN ORTOFOTO-KAARTTEGNIEKE 3.1 Refer to the topographical map extract as well as the orthophoto map extract. 3.1.1 C / 300 m (1) (1 x 1) (1) 3.1.2 B / 2831 DC (1) (1 x 1) (1) 3.1.3 Gebruik die volgende formule en stappe en bereken die magnetiese peiling vanaf die hoogtemerk, G in blok D5 tot trigonometriese baken 93, H in blok C4. Magnetiese peiling = magnetiese deklinasie + ware peiling (a) Verskil in jare: 2021 – 2016 = 5 jaar (1) (b) Gemiddelde jaarlikse verandering: 9’W(1) (c) Totale jaarlikse verandering: 9 'x 5 jaar = 45' (1) (d) Magnetiese deklinasie: 24°26' (1)+ 45' = 25°°11' W van WN (1) (e) Ware peiling: 328° (1) [Speling: 327° – 329°] (f) Magnetiese peiling: 328° + 25° 11’ (1) = 353° 11’ W (1) [Speling: 352° 11’ W – 354° 11’ W] (7 x 1) (7) 3.1.4 Waarom is dit belangrik om die huidige magnetiese deklinasie te bereken? Om die korrekte magnetiese peiling te bepaal (1) (1 x 1) (1) (10) 3.2 Verwys na die vallei I − J op die topografiese kaart. 3.2.1 (a) Die wind wat snags in die vallei waai is 'n (Anabatiese / Katabatiese) wind. Katabatiese wind (1) (1 x 1) (1) (b) Beskryf die beweging van die wind wat in VRAAG 3.2.1 (a) geïdentifiseer is. Dit vloei teen die helling af (2). (1 x 2) (2) (c) Identifiseer die tipe plantegroei by J. Woude / Rye bome (1) (1 x 1) (1) 11

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 (d) Verduidelik die klimatologiese faktor wat die ligging van die plantegroei by J bepaal het. Woude – Dit is geleë op die (koeler) suid- / suidwestelike helling (2) Rye bome – windbreker vir die katabatiese winde wat vervoer op die ander pad sa beinvloed (2) [Moet verwys na die antwoord by V 3.2.1 (c)] (1 x 2) (2) 3.2.2 Verwys na die uThukela-rivier op die ortofotokaart. (a) Identifiseer die fluviale landvorm op die ortofotokaart, wat deur die uThukela-rivier gevorm is. Meander (1) (1 x 1) (1) (b) Identifiseer helling 5 en gee 'n rede vir u antwoord. Stoothelling (1) Dit is 'n steiler helling (1) Meer erosie wat plaasvind (1) (1 + 1) (2) ‘(c) (Gras / bome) word by 6 op die ortofotokaart aangetref. Bome (1) (1 x 1) (1) (d) Verduidelik die positiewe impak wat die plantegroei by 6 op die bewerkte land by 7 sal hê. Dit sal as windskerm optree / dit sal die windsnelheid verminder wat die gewasse kan beskadig (2) Dit sal erosie verminder (2) Sal die vrugbaarheid van die grond verhoog (2) [Enige EEN] (1 x 2) (2) (12) 12

Downloaded from hlayiso.com 10781/21 3.3 GIS TOEPASSING 3.3 Verwys na beide die topografiese kaart en die Orthophoto-kaart. 3.3.1 (a) Bestaan 'n ortofotokaart uit raster- of vektordata? Raster (1) (1 x 1) (1) (b) Motiveer jou antwoord. Dit is ontwikkel uit 'n lugfoto wat bestaan uit pixels (2) [Konsep] (1 x 2) (2) 3.3.2 Daar is duidelike bewyse van die toepassing van buffering op beide die topografiese en ortofotokaarte. (a) Definieer die term buffering. 'N Afbakening van 'n gebied rondom 'n kenmerk / ligging (2) (1 x 2) (1) (b) Gee bewyse hoe buffering in blok D3 op die topografiese kaart toegepas is. Daar is 'n oop ruimte tussen die beboude gebied en die rivier (2) (1 x 2) (2) (c) Noem EEN datalaag wat geraadpleeg sou word tydens die toepassing van buffering in blok D3. Dreinering (1) Topografie / Gradiënt (1) Vervoerroetes / infrastruktuur (1) Grondgebruik (1) [Enige EEN] (1 x 1) (1) (8) TOTAAL AFDELING B: 30 TOTAAL: 150 13