Economics Grade 12 P1 Gauteng Mock 2025 Memo (Afrikaans)

VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2025 NASIENRIGLYNE EKONOMIE (VRAESTEL 1) (10731) 23 bladsye

10732/25 AFDELING A (VERPLIGTEND) VRAAG 1 1.1 MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.1.1 B (Om dubbeltelling te vermy.)  1.1.2 B (opswaai)  1.1.3 A (Regressiewe belasting)  1.1.4 C (portefeulje)  1.1.5 A (kinderwanvoeding)  1.1.6 C ('n Gewenste mengsel)  1.1.7 D (ekonomiese unie)  1.1.8 B (Dienste aan Besigheidsprosesse)  (16) 1.2 PAS ITEMS 1.2.1 E wat gekenmerk word deur te veel papierwerk en reëls. 1.2.2 I die belangrikste manier om 'n land se ekonomiese en sosiale ontwikkeling te meet 1.2.3 A Stuur banke aan om op 'n wenslike wyse op te tree 1.2.4 B besteding deur firmas aan kapitaalgoedere 1.2.5 F beperk die vloei van buitelandse valuta 1.2.6 C bevorder gelyke geleenthede vir almal 1.2.7 D uitbreiding van die vervaardigingsektor van 'n ekonomie 1.2.8 G die verwydering of vermindering van handelsbeperkings op handel tussen lande (8) 2

10723/25 1.3 GEE EEN TERM 1.3.1 Bruto of Netto Nasionale inkomste/Nasionale inkomste  1.3.2 Huursoek  1.3.3 Disinvestering  1.3.4 Korridor/Groeikorridor  1.3.5 Nywerheidsbeleid Aksieplan  Nasionale nywerheidsbeleidsraamwerk / Nywerheids ontwikkelings beleid 1.3.6 Demografie  (6 x 1) (6) TOTAAL AFDELING A: 30 3

10723/25 AFDELING B Beantwoord TWEE vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDBOEK. VRAAG 2: MAKRO-EKONOMIE 2.1 Beantwoord die volgende vrae. 2.1.1 Noem TWEE tipes sakesiklusse. (2 x 1) • Kitchin siklus ✓ • Juglar siklus ✓ • Kuznets siklus ✓ • Kondratieff siklus. ✓ (2 x 1) (2) 2.1.2 Waarom sou 'n afname in Suid-Afrikaanse uitvoere die waarde van die Rand laat daal? • 'n Afname in Suid-Afrikaanse uitvoere lei tot laer verdienste in buitelandse valuta, wat die vraag na die rand verminder aangesien uitvoerders minder buitelandse inkomste in die plaaslike geldeenheid omskakel. ✓✓ • Wanneer uitvoere afneem, koop buitelandse kopers minder Suid- Afrikaanse goedere, wat lei tot 'n laer vraag na die rand in die valutamarkte. ✓✓ • 'n Daling in uitvoere het 'n negatiewe impak op die handelsbalans, wat lei tot 'n tekort as invoere hoog bly. 'n Handelstekort plaas afwaartse druk op die geldeenheid. ✓✓ • 'n Afname in uitvoere kan ekonomiese swakheid aandui, wat veroorsaak dat beleggers kapitaal onttrek of huiwer om in Suid-Afrika te belê. Hierdie verminderde kapitaalinvloei lei tot 'n depresiasie van die Rand. ✓✓ • Laer uitvoere vererger die handelsbalans, wat die tekort op die lopende rekening verhoog, wat afwaartse druk op die Rand se waarde plaas. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1 x 2) (2) 2.2 DATA RESPONS 2.2.1 Identifiseer die deelnemer wat die produksiefaktore in die model besit. Huishoudings  (1) 2.2.2 Noem een reële vloei-item wat van huishoudings na firmas in die model beweeg. • Produksiefaktore  (1) 2.2.3 Beskryf kortliks die term geïnduseerde verbruik. Geïnduseerde verbruik is die deel van besteding aan goedere en dienste wat verander met inkomste vlakke. ✓✓ 4

10723/25 (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 2.2.4 Hoe skep 'n toename in owerheid besteding 'n vermenigvuldiger-effek in die ekonomie? • Die bykomende besteding sal 'n vermenigvuldiger effek skep omdat dit verskeie kere deur die ekonomie sirkuleer. ✓✓ • 'n Toename in staatsbesteding bring meer geld in die ekonomie, wat goedere en dienste verhoog wat ekonomiese aktiwiteite stimuleer ✓✓ . • Die toename in inkomste uit regerings besteding moedig meer besteding aan wat die grootte van die vermenigvuldiger vergroot. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2) 2.2.5 Verduidelik hoe hoër belasting op huishoudings die totale besteding in die ekonomie sal beïnvloed. • ‘n Toename in belasting verminder individuele besteebare inkomste, wat hulle met minder geld laat vir besteding aan goedere en dienste. ✓✓ • 'n Afname in besteebare inkomste lei tot verminderde verbruikersbesteding, wat 'n sleutelkomponent van die totale vraag is. ✓✓ • Indirekte belasting verhoog die prys van goedere en sal vraag verminder. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2 x 2) (4) 2.3 DATARESPONS 2.3.1 Gee een debiet-item in die lopende rekening van die Betalingsbalans. • Invoer van handelswares ✓ • Invoer van goedere ✓ • Invoer van dienste ✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (1) 2.3.2 Noem die lopende rekening-item wat donasies registreer. • Huidige oordragte ✓ (1) 2.3.3 Beskryf kortliks die term direkte belegging. • 'n Belegging in vaste eiendom of die verkryging van 'n beduidende 10% of meer aandele in 'n besigheid. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1) 5

10723/25 2.3.4 Hoe kan 'n lopende rekening-surplus die Suid-Afrikaanse ekonomie bevoordeel? • Wanneer 'n land meer uitvoer skep dit die indruk van hoër produktiwiteit. ✓ • Dit dui aan dat 'n land meer uitvoer as wat sy invoer is, wat bydra tot 'n positiewe handelsbalans. ✓✓ • 'n Oorskot op die lopende rekening lei tot hoër buitelandse valuta- verdienste, wat die land se buitelandse reserwes 'n hupstoot gee en finansiële stabiliteit verbeter. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) 2.3.5 Verduidelik die impak van die handelsbalans op die lopende rekening balans. • Wanneer 'n land meer goedere uitvoer as wat hy invoer, ervaar dit 'n handelsoorskot, wat die lopende rekening positief beïnvloed. ✓✓ • Omgekeerd, as invoer uitvoere oorskry, staar die land 'n handelstekort in die gesig, wat die lopende rekening negatief beïnvloed. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (2 x 2) (4) 2.4 Bespreek kortliks die noodsaaklikheid van die openbare sektor in die ekonomie. • Die regering verskaf subsidies om die produksie en verbruik van meriete goedere soos onderwys en gesondheidsorg aan te moedig, aangesien dit maatskaplike voordele bied. ✓✓ • Om hulpbronne te bespaar, moet die regering ingryp om die omgewing te beskerm as die omgewing blootgestel word aan onsensitiewe en selfs nalatige gebruik, kan dit beskadig word. ✓✓Bv. die oseane vir visvang, die lug wat ons inasem, n plaaslike natuurskoon. ✓ • Om hulpbronne te bespaar, gryp die regering in om die omgewing te beskerm teen sorgelose en skadelike gebruik, wat skade aan natuurlike hulpbronne soos oseane, lug en skilderagtige landskappe voorkom. ✓✓ • Die openbare sektor bevorder beleide wat gelyke geleenthede vir alle lede van die samelewing verseker. ✓✓ • Gemeenskap goedere, soos straatligte, word gratis verskaf, om te verseker dat almal baat vind en geen individu uitgesluit word nie. ✓✓ • Die regering hef belasting om die produksie en verbruik van nadelige goedere soos sigarette te ontmoedig, aangesien dit skadelik vir die samelewing is. ✓✓ • Dit is die verantwoordelikheid van die regering om die kollektiewe belange van sy burgers te bestuur. ✓✓ • Die openbare sektor ondersteun infrastruktuurontwikkeling, insluitend paaie, skole en hospitale, wat bydra tot ekonomiese groei. ✓✓ • Deur relevante beleide te implementeer, help die openbare sektor om die ekonomie te stabiliseer. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (Ken 'n maksimum van 4 punte toe vir blote lys van feite) (4 x 2) (8) 6

10723/25 2.5 Wat is die ekonomiese gevolge van stygende invoerpryse vir Suid-Afrikaanse verbruikers? • Verhoogde invoerpryse lei tot hoër pryse vir goedere en dienste, veral vir noodsaaklike ingevoerde items soos brandstof, voedsel en elektronika. ✓✓ • Verbruikers kan minder goedere en dienste bekostig aangesien hul inkomste nie so ver strek nie as gevolg van stygende pryse. ✓✓ • Hoër invoerpryse dra by tot algehele inflasie, verhoog die koste van benodigdhede en verminder bekostigbaarheid. ✓✓ • Laer vraag na ingevoerde goedere – verbruikers kan na plaaslik vervaardigde alternatiewe verskuif as ingevoerde produkte te duur word. ✓✓ • Die Suid-Afrikaanse Reserwebank kan rentekoerse verhoog om inflasie te beheer, wat krediet en lenings vir verbruikers duurder maak. ✓✓ • Lae-inkomste huishoudings word meer geraak deur stygende invoerpryse aangesien hulle 'n groter deel van hul inkomste aan benodigdhede bestee. ✓✓ (4 x 2) (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (Ken 'n maksimum van 2 punte toe vir die blote lys van feite/voorbeelde) (8) [40] VRAAG 3: EKONOMIESE STREWES 40 PUNTE – 30 MINUTE 3.1 Beantwoord die volgende vrae. 3.1.1 Noem enige TWEE fiskale beleidsinstrumente om groei te bevorder. • Progressiewe persoonlike inkomstebelasting ✓ • Welvaartbelasting ✓ • Kontantvoordele ✓ • Natuurlike voordele ✓ • Grondherverdeling ✓ • Grond-restitusie ✓ • Eiendom subsidies ✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2 x 1) (2) 3.1.2 Hoe beïnvloed die WHO tariewe en belasting op ingevoerde goedere? • Die WHO het ‘n invloed op tariewe en belasting op ingevoerde goedere hoofsaaklik deur die regulasies vir globale handel te bepaal en ‘n forum te bied waar lande oor laer handelsversperrings kan onderhandel. ✓✓ • Die WHO bevorder handelsvryheid deur die verwydering van beperkinge wat die vry vloei van goedere en dienste tussen lande beperk, aan te moedig. (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (1 x 2) (2) 3.2 DATARESPONS 3.2.1 Identifiseer die Nasionale Ontwikkelingsplan se hoof aksieplan uit die inligting hierbo. Die medium-termyn Strategiese Raamwerk ✓ (1) 7

10723/25 3.2.2 Watter regeringsliggaam is verantwoordelik vir die NOP? Die Nasionale Beplanningskommissie ✓ (1) 3.2.3 Beskryf kortliks die term Gini-koëffisiënt. Die Gini-koëffisiënt is 'n statistiese maatstaf van inkomste- of welvaart ongelykheid binne 'n bevolking, wat wissel van 0 (volkome gelykheid) tot 1 (maksimum ongelykheid) ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2) 3.2.4 Verduidelik die doel van die NOP. • Die doel van die Nasionale Ontwikkelingsplan is om teen 2030 'n ordentlike lewenstandaard vir almal te verseker. ✓✓ • Die doel van die Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP) in Suid-Afrika is om armoede uit te wis en ongelykheid teen 2030 te verminder deur volhoubare ekonomiese groei, werkskepping en maatskaplike ontwikkeling. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (1 x 2) (2) 3.2.5 Hoe kan die Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP) armoede in Suid- Afrika verminder? • Die bevordering van besigheid belegging en -uitbreiding kan meer werksgeleenthede skep, wat mense in staat stel om 'n inkomste te verdien. ✓✓ • Die versekering van kwaliteit onderwys en werk opleiding rus individue toe met vaardighede vir beter werk vooruitsigte en hoër lone. ✓✓ • Regeringshulp deur toelaes en finansiële hulp help om armoede te verlig deur honger en swaarkry te verminder. ✓✓ • Die ontwikkeling van infrastruktuur soos paaie, behuising, hospitale en skoon water verbeter lewensomstandighede en skep werksgeleenthede. ✓✓ • Die NOP bevorder ekonomiese groei en ondersteun nywerhede wat werk skep en mense help om 'n volhoubare inkomste te verdien. ✓✓ • Belegging in kwaliteit onderwys en beroepsopleiding rus individue toe met vaardighede vir beter werksgeleenthede en hoër lone. ✓✓ • Die uitbreiding van infrastruktuur soos paaie, behuising en openbare vervoer verbeter toegang tot werk, markte en noodsaaklike dienste, wat ekonomiese deelname bevorder. ✓✓ • Die versterking van maatskaplike sekerheidstelsels, soos kinderonderhoud en ouderdoms toelaes, help om armoede te verminder en lewenstandaard te verbeter. ✓✓ • Die verskaffing van befondsing, opleiding en hulpbronne aan klein besighede bevorder ekonomiese groei en selfstandigheid. ✓✓ • Die bevordering van grondherverdeling en die ondersteuning van kleinskaalse boere kan voedselsekerheid verbeter en landelike indiensneming skep. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2 x 2) (4) 8

10723/25 3.3 DATARESPONS 3.3.1 Identifiseer die provinsie waar die Coega geleë is van die uittreksel hierbo. Oos-Kaap ✓ (1) 3.3.2 Noem een ander SES buiten Coega. • Richardsbaai SES ✓ • Oos-Londen SES ✓ • Saldanhabaai SES ✓ • Dube Handelshawe SES ✓ • Maluti-A-Phofung SES. ✓ • OF Tambo SES. ✓ • Musina/Makhado SES ✓ • Atlantis SES ✓ • Nkomazi SES ✓ • Tshwane Automotive SES ✓ (Aanvaar enige ander relevante korrekte antwoord) (1) 3.3.3 Beskryf kortliks die term spesiale ekonomiese sone. 'n Spesiale Ekonomiese Sone (SEZ) is 'n geografies afgebakende gebied waar spesifieke ekonomiese aktiwiteite geïdentifiseer is om ontwikkel te word. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2) 3.3.4 Verduidelik een voordeel van die Coega SES vir 'n besigheid soos Trucks SA. • Coega bied moderne en goed onderhoude infrastruktuur, insluitend betroubare nutsdienste, gevorderde telekommunikasie en doeltreffende pad- en spoornetwerk. Hierdie robuuste infrastruktuur ondersteun sakebedrywighede. ✓✓ • Die nabyheid aan die hawe van Ngqura en die hawe van Port Elizabeth bied uitstekende toegang tot internasionale skeep roetes. Dit vergemaklik doeltreffende invoer- en uitvoer aktiwiteite ✓✓ • Maatskappye wat binne die Coega SEZ werksaam is, kan baat vind by verskeie regerings aansporings, insluitend belastingtoegewings en doeaneregte verligting, wat bedryfskoste aansienlik verminder. ✓✓ • Om doeane beheerde gebiede binne die Coega SEZ te hê, maak voorsiening vir belasting- en BTW-opskorting, wat baie voordelig is vir invoer- en uitvoer gerigte maatskappye. ✓✓ • Coega bied 'n reeks ondersteuningsdienste, wat administratiewe prosesse vaartbelyn en maatskappye bystaan met verskeie aspekte van hul bedrywighede, van regulatoriese nakoming tot arbeids bestuur. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord.) (1 x 2) (2) 9

10723/25 3.3.5 Hoe dra buitelandse direkte belegging (FDI) van FAW Trucks SA by tot Suid-Afrika se ekonomiese groei? • FDI lei tot die vestiging van besighede en nywerhede, wat werksgeleenthede vir Suid-Afrikaners skep. ✓✓ • Buitelandse beleggers bring finansiële hulpbronne in wat help om infrastruktuur, nywerhede en besighede uit te brei, wat ekonomiese produktiwiteit 'n hupstoot gee. ✓✓ • FDI stel gevorderde tegnologieë, vaardighede en innovasie bekend, wat plaaslike nywerhede se doeltreffendheid en mededingendheid verbeter. ✓✓ • Multinasionale maatskappye produseer dikwels goedere vir uitvoer, wat Suid-Afrika se handel inkomste verhoog en die betalingsbalans versterk. ✓✓ • FDI dra by tot infrastruktuur projekte soos paaie, hawens en energievoorsiening, wat ekonomiese groei ondersteun. ✓✓ • Buitelandse maatskappye bied opleidings- en ontwikkelingsprogramme aan, wat die vaardighede van die plaaslike arbeidsmag verbeter. ✓✓ • Besighede wat deur FDI gestig is, betaal korporatiewe belasting, wat die regering kan gebruik om openbare dienste en ontwikkelingsprojekte te finansier. ✓✓ • Sterk FDI-invloei dui op ekonomiese stabiliteit en lok verdere beleggings, wat langtermyn groei bevorder. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2 x 2) (4) 10

10723/25 3.4 Bespreek kortliks die volgende aanbodkant beleide; besigheid- doeltreffendheid en die vermindering van die koste van sake doen. (2 x 4) Besigheid doeltreffendheid: • Rigiede arbeidswette en -regulasies wat op besighede van toepassing is, moet verslap word sodat meer mense in diens geneem kan word, en entrepreneurs sal aangemoedig word om besighede te begin. ✓✓ • Belasting: beide korporatiewe en persoonlike inkomstebelasting is die afgelope jare verminder. Daar is aandag gegee aan die effek van hakie op persoonlike inkomstebelasting. ✓✓ • Kapitaal: waardevermindering van kapitaalgoedere wat deur die besighede gebruik word, is hersien om belegging aan te moedig. Die regering deur DTIC en die IDC verskaf ook kapitaal en lenings aan KMMO's en groter besighede. ✓✓ • Menslike hulpbronne. Onderwys ontvang proporsioneel die grootste deel van die begrotings uitgawes. SETA's is gestig om naskoolse, werkverwante opleiding te fasiliteer. ✓✓ • Gratis adviesdienste. Hierdie dienste sluit in die ontwikkeling van uitvoermarkte, bestuur en bestuur van KMMO's, landbouproduksie en weervoorspellings. ✓✓ Maks. 4 Koste om sake te doen: • Die beskikbaarheid, betroubaarheid en koste van infrastruktuurdienste speel 'n belangrike rol in die finansiële lewensvatbaarheid en winsgewendheid van besighede. ✓✓ • Vervoerkoste: vervoerkoste binne Suid-Afrika en tussen Suid-Afrika en sy uitvoer bestemmings is duur weens die lang afstande wat daaraan verbonde is. Die regering het hom daartoe verbind om die doeltreffendheid en betroubaarheid van sy spoorvervoer dienste te verbeter en om dit meer bekostigbaar te maak. ✓✓ • Kommunikasie koste: kabel kommunikasie in Suid-Afrika is van die duurste ter wêreld, maar redelik doeltreffend. ✓✓ • Energie koste: Regering het onlangs aansienlike beleggings in nuwe elektrisiteit kapasiteit aangekondig. ✓✓ Maks. 4 (Aanvaar enige ander relevante korrekte antwoord) (Ken 'n maksimum van 4 punte toe vir blote lys van feite/voorbeelde) (2 x 4) (8) 11

10723/25 3.5 Hoe kan ontwikkelende ekonomieë Invoervervanging gebruik om ekonomiese groei te stimuleer? • Ontwikkelende lande kan tariewe, kwotas en subsidies gebruik om opkomende binnelandse nywerhede teen mededinging met gevestigde buitelandse produsente te beskerm. Dit laat hierdie "baba bedrywe" groei en volwasse word. ✓✓ • Invoervervanging moedig die ontwikkeling van binnelandse vervaardigings vermoëns aan, wat afhanklikheid van ingevoerde goedere verminder. Dit kan lei tot verhoogde indiensneming en industriële groei. ✓✓ • Deur invoer te verminder, kan ontwikkelende lande waardevolle buitelandse valuta-reserwes bewaar, wat dan gebruik kan word om in ander areas van die ekonomie te belê. ✓✓ • Invoervervanging kan 'n groter binnelandse mark vir plaaslik vervaardigde goedere skep, wat die vraag stimuleer en ekonomiese groei verder aandryf. ✓✓ • Die groei van binnelandse nywerhede kan agterwaartse skakels (vraag na insette van ander binnelandse nywerhede) en voorwaartse skakels (verskaffing van insette aan ander binnelandse nywerhede) skep, wat breër ekonomiese ontwikkeling bevorder. ✓✓ • Invoervervanging kan 'n land se selfvoorsiening verhoog, wat dit minder kwesbaar maak vir internasionale markskommelinge. ✓✓ • Die regering kan subsidies aan sleutel bedrywe verskaf om die produksiekoste te verminder en dus die binnelandse produkte meer mededingend te maak. ✓✓ • Tariewe op ingevoerde goedere, en verhoogde belasting op ander items, kan fondse genereer wat dan gebruik kan word om die groei van binnelandse nywerhede te subsidieer. ✓✓ • Ontwikkelende ekonomieë kan die produksie van noodsaaklike goedere, soos voedsel, klere en basiese vervaardigde produkte, prioritiseer om in die behoeftes van hul bevolkings te voorsien. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoorde.) (Ken 'n maksimum van 2 punte toe vir die blote lys van feite/voorbeelde) (4 x 2) (8) [40] VRAAG 4: MAKRO-EKONOMIE EN EKONOMIESE STREWES 4.1 Beantwoord die volgende vrae. 4.1.1 Noem TWEE kenmerke van openbare sektor mislukking. • Ondoeltreffendheid ✓ • Oneffektiwiteit ✓ (2 x 1) (2) 4.1.2 Waarom beïnvloed uitvoersubsidies staatsbesteding? Uitvoersubsidies verhoog staatsbesteding. Dit behels dat die regering sy inkomste direk bestee aan die verskaffing van finansiering aan besighede, wat staatsbesteding verhoog. (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (1 x 2) (2) 12

10723/25 4.2 DATARESPONS 4.2.1 Identifiseer die handelswet wat Suid-Afrikaanse produsente gunstige toegang tot markte in die Verenigde State (VSA) gee. AGOA (African Growth and Opportunity Act) ✓ (1) 4.2.2 Noem een ander land, behalwe Suid-Afrika, wat 'n lid van SAOG is. Botswana ✓ Eswatini (Swaziland) ✓ Lesotho ✓ Namibië ✓ (1) 4.2.3 Beskryf kortliks die term handelsprotokol. 'n Handel protokol is 'n ooreenkoms tussen lande wat reëls en riglyne vir internasionale handel stel. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2) 4.2.4 Verduidelik die impak van handelsliberalisering op die volume van handel tussen lande. • Handelsliberalisering verhoog die volume van handel tussen lande deur hindernisse soos tariewe, kwotas en invoerbeperking te verminder of uit te skakel, wat dit makliker en meer koste-effektief maak vir lande om goedere en dienste uit te ruil. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2) 4.2.5 Wat is die potensiële voordele van AfCFTA-lidmaatskap vir Suid- Afrikaanse besighede? • Dit stel Suid-Afrikaanse besighede in staat om makliker met ander Afrikalande handel te dryf, wat uitvoere en ekonomiese invloed verhoog. ✓✓ • Die ooreenkoms verlaag tariewe en vereenvoudig handelsregulasies, wat Suid-Afrika 'n belangrike poort vir goedere en dienste maak. ✓✓ • Verbeterde handelsroetes en vervoer netwerke posisioneer Suid-Afrika as 'n belangrike spilpunt vir streeks- en internasionale handel. ✓✓ • Met makliker toegang tot grondstowwe en markte kan Suid-Afrika sy vervaardigingsektor en voorsienings kettings versterk. ✓✓ • As 'n finansiële kragstasie kan Suid-Afrika sy bank-, versekerings- en handel finansierings dienste regoor die vasteland uitbrei. ✓✓ (Aanvaar enige ander relevante korrekte antwoord) (2 x 2) (4) 13

10723/25 4.3 DATA RESPONS 4.3.1 Identifiseer die hoofbron van belastinginkomste vir die nasionale regering vanaf die tabel. Persoonlike inkomstebelasting ✓ (1) 4.3.2 Watter soort belastingstruktuur gebruik Suid-Afrika vir persoonlike inkomstebelasting? Suid-Afrika gebruik 'n progressiewe belastingstruktuur vir persoonlike inkomstebelasting. ✓ (1) 4.3.3 Beskryf kortliks die term begroting. Dit verwys na 'n dokument wat verwagte inkomste en geprojekteerde uitgawes uiteensit. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2) 4.3.4 Verduidelik die belangrikheid van aksynsbelasting op produkte soos alkohol en tabak. • Om die verbruik van hierdie goedere en dienste te ontmoedig. ✓✓ • Om produsente te ontmoedig om dit te vervaardig. ✓✓ • Om staatsinkomste te vermeerder. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2) 4.3.5 Hoe beïnvloed regerings belasting verbruikersbesteding? • Hoër belasting verminder die hoeveelheid inkomste wat verbruikers beskikbaar het om te bestee. ✓✓ • Namate besteebare inkomste afneem, kan huishoudings besteding besnoei, wat lei tot 'n laer vraag na goedere en dienste. ✓✓ • Verbruikers kan noodsaaklike goedere bo luukse items prioritiseer wanneer belasting hoog is, wat verskillende sektore van die ekonomie verskillend beïnvloed. ✓✓ • Hoë belasting kan ekonomiese aktiwiteit vertraag deur besteding te verminder, terwyl belasting verlagings die vraag kan stimuleer en groei kan bevorder. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2 x 2) (4) 14

10723/25 4.4 Onderskei tussen ekonomiese groei en ekonomiese ontwikkeling. (2 x 4) Ekonomiese groei • Verwys na 'n toename in die produktiewe vermoë van die ekonomie om oor tyd meer goedere en dienste te produseer. ✓✓ • Ekonomiese groei word gemeet deur middel van 'n persentasie verandering in reële bruto binnelandse produk. ✓✓ • Dit fokus op produksie en verbruik van goedere en dienste ✓✓ Maks. 4 Ekonomiese ontwikkeling • Ekonomiese ontwikkeling verwys na die verbetering in die lewensstandaard van die bevolking oor tyd. ✓✓ • Ekonomiese ontwikkeling word gemeet in terme van die reële BBP per capita. ✓✓ • Die Menslike Ontwikkelings indeks is ’n algemeen gebruikte instrumente om ekonomiese ontwikkeling tussen verskillende lande te meet.✓✓ • Ekonomiese ontwikkeling fokus daarop om burgers se vryheid van keuse te verhoog deur hulle geleenthede te bied wat uiteindelik hul welsyn sal verbeter. ✓✓ Maks. 4. (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) (2 x 4) (8) 4.5 Hoe help die Stelsel van Nasionale Rekeninge regerings om ekonomiese beleidsbesluite te neem? • Dit verskaf data oor BBP, nasionale inkomste en uitgawes, wat regerings help om ekonomiese groei en stabiliteit te assesseer. ✓✓ • Die SNA (SNR) laat vergelyking oor tyd en tussen lande toe. Dit help ons om te sien hoe die ekonomie jaar na jaar presteer en ons kan ook internasionale vergelykings tref. • Beleidmakers gebruik SNA/SNR-data om belasting, staatsbesteding en rentekoerse aan te pas om inflasie, werkloosheid en ekonomiese groei te bestuur. ✓✓ • Die SNA (SNR) identifiseer watter nywerhede die meeste bydra tot die ekonomie, wat doelgerigte beleide vir groei en ontwikkeling moontlik maak. ✓✓ • Dit help regerings om inkomste-ongelykheid te ontleed en beleide te implementeer om armoede te verminder en maatskaplike welsyn te bevorder. ✓✓ • Die gestandaardiseerde stelsel stel regerings in staat om hul ekonomie met ander te vergelyk, wat handel, belegging en globale beleidsbesluite vorm. ✓✓ • Dit sluit omgewings- en sosiale faktore in, wat beleidmakers help om strategieë vir volhoubare ekonomiese ontwikkeling te ontwerp. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte relevante antwoord) ('n Maksimum van 2 punte kan toegeken word vir die blote lys van feite/ voorbeelde) (4 x 2) (8) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 15

10723/25 AFDELING C Beantwoord EEN van die twee vrae uit hierdie afdeling in die ANTWOORDEBOEK. Jou antwoord sal soos volg geassesseer word: PUNTE STRUKTUUR VAN OPSTEL TOEKENNING Inleiding Die inleiding is ʼn laer-orde reaksie. • ʼn Goeie beginpunt sou wees om die hoof-konsep wat met die vraag- onderwerp verband hou te definieer. Maks. 2 • MOENIE enige deel van die vraag in die inleiding insluit NIE. • MOENIE enige deel van die inleiding in die liggaam herhaal NIE. • Vermy dit om in die inleiding te noem wat jy in die liggaam gaan bespreek. Liggaam Hoofdeel: Bespreek in detail/In-diepte bespreking/Ondersoek/ Krities bespreek/Ontleed/Vergelyk/Evalueer/Onderskei/ Differensieer/Verduidelik/Teken ʼn grafiek en verduidelik/Gebruik die Maks. 26 grafiek wat gegee is en verduidelik/Voltooi die gegewe grafiek/ Assesseer/Debatteer ʼn Maksimum van 8 punte mag toegeken word vir opskrifte/ voorbeelde. Bykomende deel: Krities bespreek/evalueer/krities evalueer/ debatteer/lei af Vergelyk/onderskei/interpreteer/hoe?/Stel voor Maks. 10 ʼn Maksimum van 2 punte mag toegeken word vir blote lys van feite. Gevolgtrekking Enige gevolgtrekking van hoër orde moet insluit: • ʼn Kort opsomming van wat bespreek is sonder om feite wat reeds genoem is, te herhaal • Enige mening of waardeoordeel oor die feite wat bespreek is Maks. 2 • Bykomende ondersteunings-inligting om bespreking/ analise te versterk • ʼn Teenstrydige standpunt met motivering, indien nodig • Aanbevelings TOTAAL 40 16

10723/25 VRAAG 5: MAKRO-EKONOMIE • Bespreek die kenmerke onderliggend aan vooruitskatting in detail. (26 punte) • Hoe kan monetêre beleide gebruik word om skommelinge in die sakesiklusse glad te stryk? (10 punte) INLEIDING • Akkurate voorspelling help besighede, beleggers en beleidmakers om ingeligte besluite te neem deur ekonomiese neigings te verwag. ✓✓ • Verskeie metodes, soos ekonomiese aanwysers, statistiese modelle en historiese data-analise, word gebruik om toekomstige sakesiklusse te voorspel en ekonomiese risiko's effektief te bestuur. ✓✓ (Aanvaar enige ander relevante inleiding) (Maks. 2) Ekstrapolasie ✓ • Vorige data wat gebruik word, waar voorspellings oor die toekoms gemaak word op grond van aannames wat verband hou met tendense. ✓✓ • Ekstrapolasie beteken om iets onbekend te skat uit die feite en inligting wat bekend is. ✓✓ • Om 'n tendens na die toekoms uit te brei, kan inligting verskaf oor wat waarskynlik sal gebeur. ✓✓ • As 'n sakesiklus deur 'n trog gegaan het en 'n oplewings fase betree het, kan voorspellers voorspel dat die ekonomie in die daaropvolgende maande sal groei. ✓✓ • Ekstrapolasie tegnieke word soms gebruik om toekomstige aandeelpryse te voorspel. ✓✓ Amplitude ✓ • Dit is die verskil tussen die waarde van die totale uitset tussen die piek en deur gemeet vanaf die tendenslyn tot die trog. ✓✓ • Amplitude weerspieël die intensiteit van die opswaai en afswaai in ekonomiese aktiwiteit. ✓✓ • Die amplitudes toon die onderliggende markkragte. • Die groot amplitude tydens die opswaai dui op sterk onderliggende kragte, wat langer siklusse tot gevolg het. ✓✓ Tendenslyn ✓ • Die tendenslyn dui die algemene rigting aan waarin die indekse wat in die sakesiklusse gebruik is, beweeg. ✓✓ • Wanneer die ekonomie groei, is daar 'n opwaartse neiging, maar wanneer die ekonomie afneem, is daar 'n afwaartse neiging. ✓✓ • Die tendenslyn sal verander wanneer die tydreeks hul gedragspatrone van die verlede verander. ✓✓ • Weerstand punte dui op kragte in die ekonomie wat verhoed dat dit die prestasie herhaal. ✓✓ 17

10723/25 Lengte ✓ • Lengte word gemeet van piek tot piek of van trog tot trog. ✓✓ • Langer siklusse toon sterkte en korter siklusse toon swakheid ten opsigte van ekonomiese aktiwiteite. ✓✓ • Siklusse kan oorskiet met die effek dat sommige saamgestelde aanwysers tot buite sy normaal toeneem. ✓✓ Bewegende gemiddeldes ✓ • Bewegende gemiddeldes word gebruik om die verandering in reekse data oor 'n sekere tydperk te ontleed. ✓✓ • Om die effek van skerp skommelinge in sakesiklus uit te skakel, gebruik ekonome bewegende-gemiddeldes om die sakesiklus glad te maak. ✓✓ Leidende aanwyser ✓ • Leidende aanwysers gee verbruikers, besighede en die staat 'n blik op die rigting waarin die ekonomie op pad is. ✓✓ • Wanneer hierdie aanwysers styg, sal die vlak van ekonomiese aktiwiteite ook 'n paar maande later styg. ✓✓ • Voorbeelde van toonaangewende aanwysers is werkadvertensies. ✓ Samevallende aanwyser ✓ • Samevallende-aanwyser beweeg dieselfde tyd as die ekonomie. ✓✓ • Hulle dui die werklike toestand in die ekonomie aan. ✓✓ • Voorbeelde van hierdie aanwyser sluit in die waarde van verkope. ✓ Sloerende aanwyser ✓ • Agterblywende aanwyser verander van rigting nadat die ekonomie verander het. ✓✓ • Voorbeeld van agterblywende aanwyser sluit in ure wat in 'n konstruksie gewerk is. ✓ Saamgestelde aanwyser ✓ • 'n Saamgestelde aanwyser word gevorm wanneer verskillende aanwysers van dieselfde tipe in 'n enkele indeks saamgestel word. ✓✓ • Die enkele syfer vorm 'n norm vir 'n land se ekonomiese prestasie. ✓✓ (Ken 'n maksimum van 8 punte toe vir blote lys van feite/voorbeelde) (Maks. 26) ADDISIONELE DEEL • In reaksie op ekonomiese oplewing kan die Reserwebank rentekoers verhoog om die ekonomie deur lenings te beperk. ✓✓ • Opemark transaksies: Die Reserwebank kan staatseffekte in die ope mark koop of verkoop sodat die aanbod van geld kan toeneem of afneem. ✓✓ • In reaksie op ekonomiese resessie kan die Reserwebank rentekoers verlaag om lenings aan te moedig. ✓✓ • Die Reserwebank kan die aanbod van geld beïnvloed deur die omvattende persentasie deposito's wat banke as reserwe moet hou, te verander en sodoende die aanbod van geld te verhoog of te beperk. ✓✓ • Die Reserwebank kan 'n vrye swewende of beheerde wisselkoers gebruik om markkragte toe te laat om in die waarde van die geldeenheid in te gryp. ✓✓ • Die Reserwebank mag kommersiële banke aanmoedig om krediet te beperk in tye wanneer inflasie toeneem, deur rentekoerse te verhoof. (Aanvaar enige ander korrekte hoër orde, relevante reaksie) ('n Maksimum van 2 punte kan toegeken word vir die blote lys van feite/voorbeelde) (Maks. 10) 18

10723/25 GEVOLGTREKKING Beleidmakers moet al hierdie aanwysers fyn dophou omdat eksterne faktore baie betekenisvol is vir die Suid-Afrikaanse sakesiklus. (Aanvaar enige ander korrekte hoër orde, relevante gevolgtrekking) (Maks. 2) [40] VRAAG 6: EKONOMIESE STREWES • Bespreek die ekonomiese aanwysers in detail. (26 punte) • Wat kan regerings doen om die druk van hoë bevolkingsgroei op maatskaplike dienste te verminder? (10 punte) INLEIDING Regerings gebruik verskillende statistiese data om ekonomiese tendense te voorspel en geskikte ontwikkelingstrategieë te formuleer om die rigting wat die ekonomie moet inslaan, te beïnvloed.  (Aanvaar enige ander relevante inleiding) (Maks. 2) HOOFDEEL Inflasiekoers  Inflasie kan gedefinieer word as 'n beduidende en voortdurende styging in die algemene prysvlak van goedere en dienste oor 'n gegewe tyd, met die gevolg dat die koopkrag van geld sal afneem. Verbruikersprysindeks (VPI) Dit is 'n aanduiding wat die verandering in die koste meet van 'n vaste mandjie goedere en dienste wat 'n gemiddelde huishouding sal koop. ✓✓ • Dit toon veranderinge in die algemene aankope van 'n geldeenheid (bv. rand) ✓✓ • Dit word ook gebruik vir inflasieteiken ✓✓ • Het betrekking tot lewenskoste ✓ • Kapitaal- en intermediêre goedere is uitgesluit ✓✓ • Pryse sluit BTW in ✓ • Rentekoerse word in ag geneem ✓✓ 19

10723/25 Produsente prysindeks (PPI) • Dit is die aanduiding van veranderinge in die prys van vervaardigde goedere soos dit die fabrieke verlaat en ingevoerde goedere wanneer hulle die land binnekom. ✓✓ • Dit sluit kapitaal en intermediêre goedere in, maar nie dienste nie ✓✓ • Pryse sluit BTW uit ✓ • Rentekoerse is uitgesluit ✓ • Dit meet die koste van produksie en nie die lewenskoste nie ✓✓ • Dit dien ook as 'n aanwyser om verbruikers inflasie (VPI) te voorspel ✓✓ Die formule om inflasie te bepaal: • (VPI jaar 2-VPI jaar 1)/(VPI jaar 1) x 100/1 ✓✓ • Suid-Afrika het jare lank dubbel syfer-inflasie ervaar totdat die regering en die Suid- Afrikaanse Reserwebank die inflasieteiken van 3% – 6% ingestel het. ✓✓ Indiensneming aanwysers  • Dit is nie so maklik om indiensneming te meet nie, aangesien daar baie mense in die informele sektor werksaam is, wat nie geregistreer of opgeteken is nie.  Die ekonomies aktiewe bevolking (EAB) Die ekonomies aktiewe bevolkingsyfers word gebruik (dit is in graad 11 gedoen) - dit is al die mense tussen 15 en 64 wat bereid en in staat is om in 'n land te werk en sluit in: Werkers in die formele sektor ✓✓ Werkers in die informele sektor ✓✓ Werkgewers ✓ ken 'n maksimum van 1 punt vir almal toe Selfstandige persone ✓✓ Werklose persone ✓ Indiens • Die aantal werkende persone uitgedruk as 'n persentasie van die EAB gee die indiensnemings koers.  • Indiensnemings aanwysers is belangrik omdat: • Hulle bereken tendense in indiensneming in verskillende sektore of nywerhede – toon strukturele veranderinge.  • Wys die sukses van die ekonomie om sy volle potensiaal te benut • Volle indiensneming of hoë vlakke van indiensneming is 'n aanduiding van 'n sterk ekonomie met hoë vlakke van groei en ontwikkeling  • Hoë vlakke van werkloosheid is gewoonlik 'n teken van diepgewortelde probleme in 'n ekonomie • gebrek aan binnelandse en buitelandse direkte beleggings, lae vlakke van arbeids produktiwiteit en rigiede arbeidswette of hoë vlakke van armoede 20

10723/25 Werkloosheid • Werkloses is almal in die EAB, wat aktief op soek na werk was 7 dae voor die ondersoek en kan 7 dae na die ondersoek begin werk.  • Die werkloosheidsyfer word uitgedruk as die persentasie werkloses uit die totale aantal mense wat bereid en in staat is om te werk, met ander woorde die arbeidsmag • Statistieke SA verkry arbeids-data uit die kwartaallikse arbeidsmag opnames om werkloosheid te bereken  • Daar is verskillende metodes om die aantal werkloses te bereken: • Sensus – vraelyste word aan respondente versprei en by die vraelyste is vrae ingesluit wat verband hou met die werkstatus van mense ✓✓ • Opnames - Statistieke Suid-Afrika onderneem jaarliks 'n arbeidsmag opname om die werkloosheidsyfer te bereken ✓✓ • Registrasie – Werkloses kan by die Departement van Arbeid registreer – Geregistreerde werkloses kan betalings van die werkloosheidsversekeringsfonds ontvang en registrasie is die mees akkurate metode om die werkloosheidsyfer te bereken omdat nie alle werkloses geregistreer is nie ✓✓ Buitelandse handel aanwysers  Handelsvoorwaardes/Ruilvoet • Die handelsvoorwaardes kyk na die verband tussen die prys wat vir uitvoere ontvang word en die hoeveelheid invoer wat ons met daardie geld kan koop.  • Handelsvoorwaardes = Gemiddelde prys van uitvoer/volgens gemiddelde prys van invoer X 100/1  • Veranderinge in die handelsvoorwaardes dien as 'n aanduiding van veranderinge wat waarskynlik na die betalingsbalans rekening kan oorspoel en 'n tekort kan volg dit sal lei tot 'n depresiasie in die geldeenheid.  Wisselkoerse • Wisselkoers is die koers waarteen een geldeenheid vir 'n ander geldeenheid verruil kan word.  • Uitvoere en invoere word sterk beïnvloed deur die wisselkoers van die binnelandse geldeenheid.  Produktiwiteit aanwysers  • Produktiwiteit meet die verband tussen insette en uitsette  • Hoe meer uitsette 'n mens vir dieselfde of minder insette kan produseer, hoe meer produktief sal 'n mens wees.  • Produktiwiteit is gekoppel aan koste – hoe meer produktief jy is, hoe laer koste.  • Byvoorbeeld, as een arbeider meer as 'n ander arbeider kan produseer, sal die koste van arbeid verlaag word • Produktiwiteit sal die reële BBP per capita verhoog. Dit sal ekonomiese groei verhoog. 21

10723/25 Produksie aanwysers • ‘n Ekonomie se produksie kapasiteit is die maksimu, uitset wat met gegewe hulpbronne geproduseer kan word.  • BBP kan gemeet word in terme van Nominale BBP, Reële BBP en per Capita BBP. Nominale BBP • Verwys na die BBP waar die gevolge van inflasie nie oorweeg is nie, daarom word nominale waardes nie vir inflasie aangepas nie.  • Nominale waardes lyk dus hoër as reële BBP-waardes omdat inflasie nie in ag geneem is nie.  Reële BBP • Verwys na die BBP waar die gevolge van inflasie oorweeg is.  • Die groei en prestasie van 'n ekonomie word gemeet in terme van die reële BBP- syfers.  • 'n Toename in reële BBP sal ekonomiese groei veroorsaak wat lei tot 'n afname in werkloosheid, vestiging van meer besighede en hoër winsmarges.  Per Capita BBP • Word gemeet deur die reële BBP deur die totale bevolking van 'n land te deel.  • BBP per capita word vir die volgende doeleindes gebruik: om die lewenstandaard aan te dui, die lewenstandaard te vergelyk en om ekonomiese ontwikkeling aan te dui.  Arbeidsproduktiwiteit • 'n Eenvoudige formule om arbeidsproduktiwiteit te meet, is om reële BBP te deel deur die aantal werkers wat in diens is.  Vergoeding per werker • As arbeidsproduktiwiteit met minder as reële lone toeneem, sal inflasiedruk ontstaan en die sakesiklus ongunstig word. • Die verband tussen produktiwiteit en lone is belangrik om die volgende redes: • Werkgewers hou dit in verband met winste • Werkers hou dit in verband met verbeterings in die lewenstandaard ✓✓ Rentekoerse • Rentekoers as die hoofinstrument in die monetêre beleid speel 'n sleutelrol in die ekonomie en sal dus uiters belangrik wees om ekonomiese groei te mee t Repo koers • Repokoers is die koers waarteen die SARB geld aan kommersiële banke leen.  Primakoers • Die koers waarteen kommersiële banke geld aan huishoudings en besighede leen.  • As rentekoerse opwaarts beweeg, vereis die skuld van huishoudings en besighede groter terugbetalings paaiemente.  • Dit kan aandui dat die sakesiklus op 'n afwaartse siklus afstuur, besighede sal dalk produksie moet verminder, werkloosheid kan toeneem en ekonomiese groei sal afneem. 22

10723/25 Geldvoorraad  • Die geldvoorraad dui die geld aan wat in die ekonomie in omloop is en hoe vinnig dit van een persoon na 'n ander beweeg, aangesien dit hoë of lae inflasie aandui.  Geldvoorraad word in drie kategorieë verdeel: • M1: Dit sluit munte en note in. ✓✓ • M2: Sluit M1 en ander korttermyn- en mediumtermyn deposito’s van die binnelandse private sektor by monetêre instellings in ✓✓ • M3: Sluit M2 plus alle langtermyn deposito’s van die binnelandse private sektor by monetêre instellings in. ✓✓ • Te veel geld in omloop kan lei tot meer besteding en hoër inflasie. ✓✓ • Te min geld in omloop lei tot onderbesteding, wat lei tot vermindering in produksie, lei tot werkloosheid en afname in ekonomiese groei. ✓✓ (Aanvaar enige ander relevante korrekte antwoord) (Ken 'n maksimum van 8 punte toe vir opskrifte/subopskrifte/voorbeelde) (Maks. 26) ADDISIONELE DEEL • Gesinsbeplanningsprogramme, bevorder en bied toegang tot voorbehoeding en reproduktiewe gesondheid opvoeding. ✓✓ • Onderwys en bewustheid, leer burgers, veral vroue, oor die voordele van kleiner gesinne en gesinsbeplanning. ✓✓ • Ekonomiese ontwikkeling, skep werksgeleenthede en verbeter inkomste vlakke om afhanklikheid van maatskaplike dienste te verminder. ✓✓ • Gesondheidsorg uitbreiding, versterk gesondheidsorg infrastruktuur om effektief voorsiening te maak vir groeiende bevolkings. ✓✓ • Wetgewing en beleidsimplementering, dwing beleide af wat volhoubare bevolkingsgroei ondersteun, soos kinderwelsyn wette. ✓✓ • Immigrasie- en desentralisasie strategieë moedig vestiging in minder bevolkte gebiede aan om druk op groot stede te verlig. ✓✓ • Skep meer werksgeleenthede, ekonomiese beleid wat werkskepping bevorder, verminder armoede en verbeter lewenstandaard vir 'n groeiende bevolking. ✓✓ (Aanvaar enige ander korrekte hoër orde, relevante reaksie) ('n Maksimum van 2 punte kan toegeken word vir die blote lys van feite/ voorbeelde) (Maks. 10) GEVOLGTREKKING Ekonomiese aanwysers is van die belangrikste en kragtigste instrumente wat die regering kan gebruik om die rigting wat die ekonomie moet inslaan te beïnvloed. ✓✓ (Aanvaar enige korrekte relevante antwoord.) (Maks. 2) [40] TOTAAL AFDELING C: 40 TOTAAL: 150 23