SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
2015
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 70
Le memorandam inamaphepha ali-9.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2015 papers 





View all



_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)

isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2015 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2015, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isixhosa. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 319.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC June Exam 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/2015
SCE – Imemorandam
ICANDELO A: ISICATSHULWA
UMBUZO 1
Umakisho lwesicatshulwa lumi ngolu hlobo:-
• Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqondayo, akufanelekanga ukuba
upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zinyityelwa amanqaku
ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
elindelekileyo. (Nangona kunjalo, kunyanzelekile ukuba iimposiso ezikhoyo
ziqatshelwe ngokukrwelelwa).
• Kubaviwa abasebenzise amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
kananjalo banganyityilelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo
zinembadla. Nangona kunjalo, oku akuchaphazeli iimeko apho kusetyenziswe
amagama akwisicatshulwa olunye ulwimi abhalwe ngobunjalo bawo.
• Akunikwa manqaku ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/
ANDIVUMELANI kuphela. Anikwa kuphela xa umviwa eyizakuzele
ngokuvokothekileyo impendulo yakhe.
• Akunikwa manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela xa umviwa eyizakuzele
ngokuvokothekileyo impendulo yakhe.
• Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo eziligama elinye aze umviwa anike
isivakalisi esipheleleyo, kumakishwa ngokuchanekileyo impendulo elindelekileyo
eligama elinye xa ngaba ikrwelelwe/igqanyisiwe.
• Kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, umviwa udwelise uluhlu
lweempendulo ezininzi, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
• Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
1.1 1.1.1 Kuxa eqonda eqinisekile ukuba kukho umntu okanye abantu
abaxabileyo bezenza imiqobo phakathi komntu lowo nelo lungelo√/
kuxa eqonda ukuba limlungele√/ liza kumenzela into.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.1.2 Kukuhlala nje bengazenzi iinzame zokufumana loo malungelo
abo.√ (1)
1.1.3 Ukufanisa nentwanazana eziqamangela ngencebeta
ingekafikisi√/umntwana oneminyaka emine ohlala emva kwevili
lokuqhuba inqwelo-mafutha√/kungathi kunxityiswa umntwana
oneminyaka emihlanu ibhulukhwe namaquza
kayisemkhulu√/nomntu obandeza ichitywa engaliqabi.√
(Nasiphi na isibini) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/2015
SCE – Imemorandam
1.1.4 Ngumntu olifaneleyo ilungelo√/ngumntu olilungeleyo ilungelo.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.1.5 Sivelisa ukuba ilungelo xa lingasakwenzeli nto akukho mfuneko
yalo√/amalungelo ahamba ngokwamanqanaba okukhula.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.1.6 Kufuneka abe nobulali bokulilondoloza elo lungelo √/nobungcali
bokulilondoloza elo lungelo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.1.7 Ungabonwa njengomntu ofuna ukurhwaphiliza amalungelo abo.√ (1)
1.1.8 Sivelisa ukuba amalungelo angasetyenziswa ukulwa imicimbi
yelifa√√/amalungelo angasetyenziselwa ukukhusela ilifa
losapho.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.1.9 Abantu bayakwazi ukuyibandeza into bengazi kuyisebenzisa
egameni lelungelo√√/ngamanye amaxesha amalungelo ahamba
nomona√√/ kuvela umona ngelikhusela ilifa labo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.1.10 Kukuthi ntii ingqondo ungaziboni ukuba ilungelo elo
alikufanelanga.√ (1)
1.1.11 Kukubekwa okwethutyana komntu ngokusemthethweni
esikhundleni somnye umntu.√√ (2)
1.1.12 Wayesiya kweso sikolo unkabi engananzanga nto ngazifundo
zakhe kubonakala ukuba kuloo magumbi okufundela usekhefini
lokulindela ukuba ade afikelele kwixesha elamkelekileyo
lokuphatha.√√ (2)
1.1.13 Ngabantu abathanda izisulu√/abangenanyani√/abacingela iziqu
zabo√/abantu abangengomathandazwe√/abalahlekisi.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.1.14 UMabhozo uye wangumntu ozintyintya ngotywala√/ubesoloko
efuna imali ngenkani ebantwini.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/2015
SCE – Imemorandam
1.1.15 Ndiyavelana kuba ulahlekiswe ngabantu abadala ekule meko
nje.√√
OKANYE
Andivelani kuba ebelunyukisiwe ngunina akamamela.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.1.16 Ubaluleke ngokuba umntu asazi isizathu sokufuna ilungelo ukuze
alisebenzise ngendlela eyiyo.√ (1)
1.2 ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO
1.2.1 UseRobben Island√/usesiseleni√/entolongweni√/ejele.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.2.2 Unqwenela ukuzibona ephaya phandle√√/ubawela/urhalela
ukuphuma√√/ucinga indlela anokuphuma ngayo√√/ucinga nzulu
ngemeko akuyo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.2.3 Ukukhathazeka√√/ukucinga nzulu√√/ukungayithandi imeko
akuyo√√/ucinga indlela angazikhupha ngayo kule meko akuyo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.2.4 Kungokuba mdala√/ugugile√/waluphele√/ziinzingo zasejele.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.2.5 Ezi zicatshulwa zahluka ngokuba isicatshulwa A sifundisa uluntu
ngamalungelo nangendlela yokuwasebenzisa kanti isicatshulwa B
siveza intsokolo nentlungu eyafunyanwa nguMandela yokuhluthwa
ilungelo lokuhamba ngokukhululekileyo.√√ (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/2015
SCE – Imemorandam
ICANDELO B: UKUBHALA USHWANKATHELO
UMBUZO 2
Ukumakisha isishwankathelo:
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
• Ulwabiwo- manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
o 4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
o 6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 ololwimi.
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo naxa
becaphule.
o 6–7 amanqaku acatshulweyo: akunikezelwa manqaku olwimi.
o 1–5 amanqaku acatshulweyo: nikezela inqaku libe li-1 lolwimi.
QAPHELA:
• Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga. Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya
kumagama ama-5 ngaphezulu kwaqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
Naziphi na iingongoma ezisi-7 kwezi zilandelayo ziyimpendulo yombuzo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/2015
SCE – Imemorandam
UMHLATHI
Abazali basokoliswa ngabantwana kuba iingcamango zabo zahlukene ngezinto
zobomi. Mandulo into ethethwa ngumzali ibingaphikiswa ngumntwana koko
ebeyamkela njengoko injalo. Amasiko nezithethe siwatyeshele ngenxa yokutshintsha
kwamaxesha nempucuko. Abazali mababaphulaphule abantwana beveza ezabo
izimvo ngobomi ngokukhululekileyo. Luxanduva lomzali ngamnye ukukhulisa
umntwana ngendlela eyiyo neyamkelekileyo. Mayihlale ezingqondweni zabazali into
yokuba abantwana bale mihla nabo banayo imingeni abajamelene nayo efuna
ukuqwalaselwa ebangwa lifuthe lokutshintsha kwamaxesha. Ukukhululeka akuthethi
ukuba makube kwavula zibhuqe koko makuhambe noxanduva. [70] [10]
UCAPHULO IINGONGOMA
1. 'Abazali baxakene nenzala yabo 1. Abazali basokoliswa ngabantwana
ngenxa yokungavisisani ngezimvo kuba iingcamango zabo zahlukene
malunga nezinto ngezinto zobu bomi.' ngezinto zobomi.
2. 'Kumaxesha angaphambili kwaXhosa 2. Mandulo into ethethwa ngumzali
intetho yomzali ibingaphikiswa ibingaphikiswa ngumntwana koko
ngumntwana.' ebeyamkela njengoko injalo.
3. 'Siphulukana namasiko nezithethe 3. Amasiko nezithethe siwatyeshele
zethu sijongile egameni lenkqubela- ngenxa yokutshintsha kwamaxesha
phambili.' nempucuko.
4. 'Abazali mababavule abantwana 4. Abazali mababaphulaphule
baphalaze izimvo zabo malunga abantwana beveza ezabo izimvo
nezinto -yinto zobomi.' ngobomi ngokukhululekileyo.
5 'Yinyani engenakuphikiswa ukuba 5 Luxanduva lomzali ngamnye
ngumsebenzi womzali ngamnye ukukhulisa umntwana ngendlela
ukukhulisa umntwana wakhe eyiyo neyamkelekileyo.
ngendlela efanelekileyo
neyamkelekileyo.'
6. 'Abazali mayibacacele into yokuba 5. Mayihlale ezingqondweni zabazali
abantwana bangoku banazo iingxaki into yokuba abantwana bale mihla
ezithile ezizezabo ekungafunekanga nabo banayo imingeni abajamelene
zithatyathwe nayo efuna ukuqwalaselwa
njengemfitshimfitshi.Zininzi izinto ebangwa lifuthe lokutshintsha
eziphazamisa iingqondo zabantwana kwamaxesha.
bangoku ezazingekho ngaphambili,
ezibangela ukuba imisebenzi yabo
yasemakhaya nasesikolweni
bangayenzi ngocoselelo.'
7. 'Inkululeko nayo kufuneka ibe nemida 7. Ukukhululeka akuthethi ukuba
hleze ilahlekwe yintsingiselo yayo makube kwavula zibhuqe koko
igqibele seyibubundlavini.' makuhambe noxanduva. [10]
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/2015
SCE – Imemorandam
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCandelo C
• Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba
upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo
efunwayo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwayelwa xa ngaba isiphene eso sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
ngokuchanekileyo.
• Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi kwaye
lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO
3.1 Kwaziswa ngekliniki ejikelezayo yezilwanyana.√ (1)
3.2 Sijoliswe kubantu abafuya izilwanyana√/Kubantu abathanda izilwanyana√/
Kubantu abakhathalele izilwanyana. √
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.3 Isifo somgada sichaphazela izinja neekati.√√ (2)
3.4 Ziyagxininisa.√ (1)
3.5 C. Ulwimi oluqweqwedisayo√/C√/Ulwimi oluqweqwedisayo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.6 Isibhengezo sithi makufikwe ingekadluli ikliniki ejikelezayo.√ (1)
3.7 Sazisa abantu ngoncedo olukhoyo lonyango lwezilwanyana√/Sazisa abantu
ngekliniki ejikelezayo√/Ukunceda abantu bangachaphazeleki kwisifo
somgada.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.8 Kukukhuthaza uluntu ngokuphathwa kakuhle kwezilwanyana√√/Sikhuthaza
ulondolozo lwezilwanyana√√/Sikhuthaza ukuthandwa kwezilwanyana√√/
Sikhuthaza ukuhlonitshwa kwamalungelo ezilwanyana.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/2015
SCE – Imemorandam
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
4.1 Sisihlomelo sendawo√/sisalathandawo√/Sisihlomelo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.2 Incwadi√/Iphephandaba√/Ikhompyutha, imfonomfono.√
(Nasiphi na isibini) (2)
4.3 Siphuhlisa ukuba abantu baneendlela ezahlukileyo zokubona into inye.√√ (2)
4.4 Ngabantu abaphila kweli xesha√/Ngabantu abasebenzisa itekhnoloji√/
Ngabantu abathanda ukufunda√/Ngabantu abafundileyo.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
4.5 Iphuhlisa ukuba ungumntu okholelwa ekusebenziseni itekhnoloji√√/Iphuhlisa
ukuba iincwadi uzibona njengento egqithelwe lixesha√√/Ngumntu
ongawahloniphiyo amalungelo abanye abantu√√/ Iphuhlisa ukuba ubajongela
phantsi abanye abantu.√√
(2)
(Nayiphi na impendulo echanekileyo)
4.6 Ndiyayincoma kuba ibonisa ukuba ungumntu oyinoneleleyo impilo yakhe√√/
Ibonisa ukuba eyona nto iza kuqala ebomini bakhe yimpilo yakhe.√√
OKANYE
Ndiyayigxeka kuba uza kungazazi iindlela zokusebenzisa itekhnoloji√√/
Uza kungakwazi ukusebenzisa izixhobo zetekhnoloji.√√ (2)
[10]
UMBUZO 5: ISICATSHULWA
5.1 Amanzi.√ (1)
5.2 Zagqiba ukuba ziza kwenza idama√/Ziza kugqiba ukuba zenze idama√/Ziya
kugqiba ukuba zenze idama√/ Zagqiba ukuba ziya kwenza idama.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.3 Ukwenza into ngenjongo√/Ukwenza into ngesizathu.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.4 Izilwanyana zazenzela idama lazo nangona zazingaphelelanga.√ (1)
5.5 Phakama Dyakalashe! √√ Dyakalashe phakama! √√ (2)
5.6 UDyakalashe wathi ukuba kunjalo yena akasayi kusela kuloo√√ manzi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/2015
SCE – Imemorandam
5.7 Sisetyenziselwe ukubonisa ixesha eladlulayo.√ (1)
5.8 A. umntu akakwazi ukuzibona iziphene zakhe√/A√/Umntu akakwazi
ukuzibona iziphene zakhe.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2015 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2015 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2015 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata