Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
FEBRUWARI/MATSHI 2016
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 70
Le memorandam inamaphepha asi-9.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2016 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Supplementary Exams 2016 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Supplementary Exams 2016, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2016 · isixhosa. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- Supplementary Exams
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 317.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
Supplementary Exams 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)16 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)8 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 5Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO A: ISICATSHULWA
UMBUZO 1
Umakisho lwesicatshulwa lumi ngolu hlobo:-
• Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqondayo, akufanelekanga ukuba
upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zinyityelwe amanqaku
ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
elindelekileyo. (Nangona kunjalo, kunyanzelekile ukuba iimposiso ezikhoyo
ziqatshelwe ngokukrwelelwa).
• Kubaviwa abasebenzise amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
kananjalo banganyityilelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo
zinembadla. Nangona kunjalo, oku akuchaphazeli iimeko apho kusetyenziswe
amagama akwisicatshulwa olunye ulwimi abhalwe ngobunjalo bawo.
• Akunikwa manqaku ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/
ANDIVUMELANI kuphela. Anikwa kuphela xa umviwa eyizakuzele
ngokuvokothekileyo impendulo yakhe.
• Akunikwa manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela xa umviwa eyizakuzele
ngokuvokothekileyo impendulo yakhe.
• Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo eziligama elinye aze umviwa anike
isivakalisi esipheleleyo, kumakishwa ngokuchanekileyo impendulo elindelekileyo
eligama elinye xa ngaba ikrwelelwe/igqanyisiwe.
• Kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, umviwa udwelise uluhlu
lweempendulo ezininzi, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
• Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
1.1 1.1.1 Ngumntu omehlo aphelelwe ngumlilo√/Ngumntu othiwe chu
ngesandla√/Ngumntu orholwa ngentonga ngobonayo.√
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
1.1.2 Bubumfama bomntu ongazange adibane neempembelelo
zesikolo√/bubumfana bomntu ongafundanga.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.1.3 Ukukhupha imbilini yakho komnye umntu√√/Ukuthetha komnye
umntu konke okungaphakathi kuwe√√/Ukuthetha komnye umntu
kanye ngale ndlela uvakalelwa ngayo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
1.1.4 Iindaba zakhe ziviwa ngomnye umntu kuqala, kuba yena
uyanyanzeleka ukuba afune umntu wokumfundela.√ (1)
1.1.5 'Inqweme lenkawu lidliwa babini owesithathu ngumnqakathi.'√ (1)
1.1.6 Ibandisa ngokuba ingabafundisi abantwana bayo √√/Ayibathumeli
sikolweni abantwana bayo√√/Amakhwenkwe alusa iinkomo
neegusha ukuze ichebe ilime√√/Amantombazana iyawendisa
ukuze alotyolwe.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.1.7 Kufanelwe ukuba abazali babantwana abatshinizayo babe
ngqongqo balazi ixabiso lemfundo√√/Kufanelwe ukuba abazali
babantwana abatshinizayo babe banava okuphatheka kalusizi
komntu ongafundanga.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.1.8 Umhlathi wesibini uthetha ngobumfama bomzali ongafundanga
obuphumela ebantwaneni bakhe kanti kumhlathi wesithathu
bubumfama babantwana abangafuni mfundo.√√ (2)
1.1.9 Yintswelo√/Bubulwelwe.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.1.10 D. ubuntu√/D√/ubuntu.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.1.11 Ngokuva ubushushu bemitha yelanga√/Nangokuthi cwaka
kwezidalwa ezisemhlabeni.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.1.12 Ukwenzakala√/Ukuhliwa kukugula okude kufikelele emehlweni√/
Ukuyekwa kwabantwana bafunde incwadi elangeni okanye phantsi
kwesibane esimfiliba√/Ukunxiba amehlo eglasi kuba ubani ecinga
ukuba ayamfanela.√
(Nasiphi na isibini) (2)
1.1.13 Iliso lakhe lenkumbulo lisazibona zonke izinto awayezazi√√/
Unokufundiseka lula ukuba enze imisebenzi yezandla.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1 .1.14 Akabuvezi njengesiphelo sobomi kuba uthi zikhona izikolo
ezilungiselelwe bona ezinokubanceda.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
1.2 ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO
1.2.1 Lithetha ukuba akaboni ukhokelwa zezi zinja√√/lithetha ukuba
uncedwa zezi zinja ukuze akwazi ukuya kwindawo afuna ukuya
kuyo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.2.2 Kuveza ubudlelwane obububo phakathi kwakhe nezi zinja√/
Kuveza ukuthandana kwakhe nezi zinja √/Kuveza ukuthembana
kwakhe nezi zinja.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.2.2 Kuveza ubudlelwane obububo phakathi kwakhe nezi zinja√/Kuveza
ukuthandana kwakhe nezi zinja √/Kuveza ukuthembana kwakhe nezi zinja.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.2.3 Iphuhlisa ukuzithanda√/Iphuhlisa ukuzikhathalela√/Iphuhlisa ubunene.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.2.4 Ukonwaba√ oku kuhambelana noncumo analo√/Intetho yakhe ethi
ndibhiyozela ukufumana amehlo amatsha ...√/Uvuyo√ oku kuhambelana
nokuba uyahleka√/Oku kuhambelana nentetho yakhe ethi ndibhiyozela
ukufumana amehlo amatsha ...√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.2.5 Umhlathi wesi-3 kwisicatshulwa A uthetha ngobumfama bokungafundi.√
Isicatshulwa B sithetha ngobumfama bokungaboni ngamehlo.√ (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO B: UKUBHALA USHWANKATHELO
UMBUZO 2
Ukumakisha isishwankathelo:
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
• Ulwabiwo- manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
o 4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
o 6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa becaphule.
o 6–7 amanqaku acatshulweyo: akunikezelwa manqaku olwimi.
o 1–5 amanqaku acatshulweyo: nikezela inqaku libe li-1 lolwimi.
QAPHELA:
• Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kumagama ama-5
ngaphezulu kwaqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
Naziphi na iingongoma ezisi-7 kwezi zilandelayo ziyimpendulo yombuzo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
UCAPHULO IINGONGOMA
1. 'Ukufunda oku umntu uya kufunda ade 1. Imfundo ayikhulelwa, kuba kuvela
akhokhobe okanye aye kungena izinto ezintsha mihla nemihla.
engcwabeni kuba imfundo
ayinaxesha, ayinamlinganiselo, yaye
ingenabudala. Injalo ke lento kuthiwa
yinkalo kalwazi ayiphelelwa xesha'...
2. 'Inkalo kalwazi singayifanisa nendlu 2. Ulwazi lufana nendlu ekhangeleka
eyakhiwe ngokugqibeleleyo iyeyebhongo, inento yonke abe
ngebhongo, kodwa umniniyo umnikazi wayo engekoneli efuna
afumanise ukuba lonke ixesha ukuyiphucula ngalo lonke ixesha.
usoloko enezinto azilungisayo apha
kule ndlu ngeli xa aya kube ayenze
kuyo'.
3. 'Nalapha ke kwamfundo, uyakwazi 3. Umntu uyakwazi ukuthi ngoku
ukuthi ubufundele into ethile, afundileyo, aphangelayo abe
usebenza, uxelenga, uzibiza ngayo, esanqwenela ukuziphucula ngakumbi.
kodwa kuthi ekuhambeni kwamaxesha
kufumaniseke ukuba ikho le ndawo
ekungathi ungathi xa unokuyifikelela,
ufumane ukuxola, kanti ke akunjalo'.
4. 'Le nkalo ifuna unyamezelo, inkathalo, 4. Imfundo ifuna umonde, inyameko
inkuthalo kunye nokuzimisela ukuzinikezela, uzijule ijacu ngamandla.
okugqibelelyo'.
5. 'Ngabayinxanelweyo kuphela abaye 5. Abantu abaphumeleleyo ngabo
babe nokuzuza impumelelo kule nkalo banolangazelelo olumandla lolwazi.
kalwazi'.
6. 'Abo bathe balingcamla ifuthe lenkalo 6. Abaxhamle kolu lwazi baziwa
kalwazi babizwa ngokuba bazizibane njengabantu abazisa ukhanyo elizweni
ezithi zikhanyisele lonke ilizwe, liphela nakubantu jikelele.
bekhanyisela bonke abantu'.
7. 'Inzulu inkalo kalwazi, ayigqibeki, 7. Inkalo kalwazi yendele,
ayipheli, ayiphelelwa xesha, ingunaphakade, ayitshitshi, ihlala ihleli
ayitshitshi, imi imi'. kwaye akukho bani wazi konke.
UMHLATHI
Imfundo ayikhulelwa, kuba kuvela izinto ezintsha mihla nemihla. Ulwazi lufana
nendlu ekhangeleka iyeyebhongo, inento yonke abe umnikazi wayo
engekoneli efuna ukuyiphucula ngalo lonke ixesha. Umntu uyakwazi ukuthi
ngoku afundileyo, aphangelayo abe esanqwenela ukuziphucula ngakumbi.
Imfundo ifuna umonde, inyameko ukuzinikezela, uzijule ijacu ngamandla.
Abantu abaphumeleleyo ngabo banolangazelelo olumandla lolwazi.
Abaxhamle kolu lwazi baziwa njengabantu abazisa ukhanyo elizweni liphela
nakubantu jikelele. Inkalo kalwazi yendele,ingunaphakade, ayitshitshi, ihlala
ihleli kwaye akukho bani wazi konke. [70]
AMANQAKU ECANDELO B: [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCandelo C
• Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba upelo
aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo efunwayo
yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwayelwa xa ngaba isiphene eso sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi ngokuchanekileyo.
• Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi kwaye
lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
• Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO
3.1 Kwenzelwa ukutsala amehlo abantu√/Ukuloba abantu.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.2 Buyisa amehlo enyama.√√ (2)
3.3 Ewe kufanelekile kuba baza kufumana ukuhoywa ngokukodwa.√√
Hayi akufanelekanga oko kubonisa ucalu-calulo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
3.4 Islogani 'Buyisa amehlo enyama' siveza ukuncedeka ekuboneni kanti
umfanekiso okwisibhengezo-ntengiso ubhalwe 'Iliso isikolo
sabangaboniyo'.√√ (2)
3.5 Khawuleza √/Gxabhagxabhisa√/Ngxama.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.6 Kutyalwe imithi phambi klwaso√/ingca engaphambi kwaso intle √/sihonjiswe
ngeheji√/isakhiwo sikhangeleka sikumgangatho wala maxesha.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
3.7 Lo mlambo iliso lawo liphuma kulaa ntaba√/kuwe iliso kwisihombo sikamama
sasentanyeni√/ubhuti liliso lekhaya xa utata engekho.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
[10]
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
4.1 Yijenali yezincoko√/yincwadi.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.2 Sisetyenziselwe ukubonisa umothuko√/sibonisa ukothuka√/sisetyenziselwe
ukubonisa ixhala.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.3 C. Ukothuka nexhala√/C√/Ukothuka nexhala.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.4 Yingxolo yokukhala kukanomathotholo.√√ (2)
4.5 Ngunomathotholo√/Irediyo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.6 Akabakhathalelenga abanye abantu√ kuba uthi babhibhidla nje amazinyo√/
ucingela yena yedwa√ kuba uthi ufunda ngcono ngolu hlobo√/Akanasimilo√
kuba akamjonganga lo ukhalazayo.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
4.7 Kukubonisa ukuba izenzo zakhe zidobelela abanye abantu√/ukhangeleka
emdala kunabanye√/uzibona emkhulu kunabanye.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
UMBUZO 5: ISICATSHULWA
5.1 abo.√ (1)
5.2 Siphuhlisa ubukhulu.√ (1)
5.3 Sicacisa isenzi.√ (1)
5.4 Liyafundeka eli phepha√/Ziyafundeka ezi ncwadi.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
5.5 ... ingaba kuya kufuneka beqale nini na kanye ukuze i√imviwo zifike bequle
balibetha lamuncu. (1)
5.6 Bakrwaqule.√ (1)
5.7 Andiyi kufunda ngamandla kwakufudumala eNtlakohlaza.√ (1)
5.8 Mnu.√ (1)
5.9 U-zi okwisivakalisi sokuqala sisivumelanisi senjongosenzi. √
U-zi okwisivakalisi sesibini sisakhi sokuzenza. √ (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC June Exams 2016 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2016 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2017 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2014 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2012 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2016 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata