Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
FEBRUWARI/MATSHI 2016
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 80
Le memorandam inamaphepha angama-22.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2016 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2016 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the Supplementary Exams 2016, 22 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2016 · isixhosa. Memorandum, 22 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- Supplementary Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 22
- File size
- 390.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 22
This exam
Supplementary Exams 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 2 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE
UMBUZO 1 (ISINCOKO SONCWADI)
APHI NA AMADODA! – M Mbutuma
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Kwistanza soku-1
• Inyok' enkulu - Imbongi iqala nje isebenzise isikweko ukuphuhlisa ukuba kukho
into efikileyo, enkulu, eyothusayo nengabaphathanga kakuhle. Ngokwenza njalo
ihlaba ikhwelo, ikwalumkisa nabantu.
• Nantsi ithe ga ngogaga – Apha imbongi isebenzise isimntiwiso u'ga
ngogaga'ukusizobela umfanekiso ngqondweni weliso wento okanye isilwanyana
esivele ngokungathi ngumntu onganxibanga kumzimba ongentla. Iveza indlela
utshaba oluzimisele ngayo ekutyhuthuleni amalungelo abantu abaNtsundu.
Kwistanza sesi-2
• Thambodala, sondelani! – Apha imbongi isebenzise isinxulumaniso u
'ooThambodala'. OoThambodala ngabantu abadala abanamava. Imbongi
isebenzise eli gama ukuphuhlisa ukuba ingxaki ifuna iinkonde zona zinolwazi
namava okulungisa izinto ezingahambi ngendlela eyiyo ngokukhawuleza. Apha
imbongi iyayalela ikwahlaba ikhwelo kooThambodala ukuba mabasondele.
Kwistanza sesi-3
• Apha imbongi isebenzise isaci u 'zemk' iinkomo magwala' ukuphuhlisa ukuba
izazela zabantu mazivuseleleke bayeke ukuhlala izinto zisonakala, bajongane
notshaba.
• Imbongi iphinda isebenzise isaci 'nt' ezifungel'efileyo' ukuqaqambisa lo mbono
wokufunza.
• Kwakhona imbongi isebenzise isaci u 'nt' ezijonge owazo umqala' ukuphuhlisa
abantu abajonge iziqu zabo nabangacingi ukulungiselela izizukulwana ezizayo.
Kwistanza sesi-4
• Yibulalen' inyoka, madoda – Apha imbongi iphinda isebenzise isikweko u 'inyoka'
ukuphembelela umoya wokungahlali phantsi lube utshaba lusonakalisa.Uyalela
ekwacebisa ukuba mayibulawe ife le nyoka kuba xa inokuyekwa inganobungozi.
Uthi lo msebenzi ufanele amadoda njengeentloko neenkokeli zelizwe.
• Yod' iwafukam' amaqanda- Kant' ayaziwa konke-konke ukuthi yoqandusela
silo sini na – Apha imbongi isebenzise isinxulumaniso ukuphuhlisa ukuba xa
utshaba luyekwa iziqhamo eliza nazo azaziwa ukuba ziya kuba nobungozi
kangakakani kanye njengenkuku efukamileyo. Ubani akazi ukuba iya kuqandusela
njani na.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 3 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
Kwistanza sesi-5
Kwesi sitanza imbongi isebenzise isimntwiso ukuphuhlisa ukungena ngokungenaxhala
phakathi komzi kaNdaba yile nyoka. Umzekelo: Nants' isiz' ivuy' emzini!, Nantsi ingen'
isahlula-hlula!
Xa isivala esi sitanza, isebenzisa umbuzo buciko 'Aya phi n' amadoda kulo mzi?' Lo
mbuzo buciko uphuhlisa isimemelelo sokuba ingxaki le inkulu yaye ifuna amadoda
ukuba aphakame.
Kwistanza sesi-5
• Nants' ikhoth' izilumko – Apha imbongi isebenzise isimntwiso ukuphuhlisa ukuba le
nyoka isebenzisa izilumko nawona madoda athenjiweyo ngukunge ngathi iza
nokuhle.
Kwakwesi sitanza sinye imbongi isebenzise imibuzo buciko ukuveza intandambuzo
ngeenjongo zayo. Umzekelo: Az' asimakhoth' exathula na? Az' asiyontsiza-mbulali
na? Az' asimavuyi' esiwisa na?
(Naziphi ezinye izafobe ezichanekileyo ezibhaqwe ngumfundi kwesi sicatshulwa
sombongo.) [10]
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AFRIKA LIKHAYA – W Shasha
2.1 Sisetyenziselwe ukubonisa ukuba kukho into eyothusayo.√/Siyamemelela
sihlab'ikhwelo kumadoda ukuba nal'utshaba.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
2.2 Ngumfanekiso-ngqondweni weliso.√/Ngumfanekiso-ngqondweni wokubona.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
2.3 Luphuhlisa ukuphelelwa ngamandla nokonzakala kwalowo uhlaselwayo.√ (1)
2.4 Umgqakhwe ngumntu ongeyiyo inzalelwane yaseAfrika.√ (1)
2.5 Kukudala isingqisho kumbongo.√√/Kukubonisa isantya ohamba ngaso
umbongo.√√/kukudala undindwano.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
2.6 Ikhathazekile√/ixhalabile kakhulu√ kukubona abantu abaMhlophe bengena
bezenzela kwilizwe lakowethu iAfrika.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 4 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
2.7 Ngumyalezo wokuba masingahlali phantsi sisonge izandla kusonakala
elizweni lethu.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMLAMBO – N Thuthani
3.1 Kukudala isingqisho√/Kukubonisa isantya ohamba ngaso umbongo.√√/
Kukudala undindwano.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.2 Isikweko.√ (1)
3.3 Ngumqolo we-9√/Kumaw' amakhulu uhamb' uhamb' ubamb' iintlombe
njengegqirha√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.4 Umlambo lo uluncedo kanti ukwanguwo nombulali.√/Ngumphilisi
nomtshabalalisi. √
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.5 Zozibini ezi zitanza ziyalingana ngenani lemiqolo.√√/Zozibini isitanza
ngasinye sinemiqolo emi-6/Zozibini zinemiqolo emi-6.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.6 Umlambo uhamba utyekeza uchitha izinto ezingendawo
nezingasulungekanga khon' ukuze ufike elwandle ungenasibi.√√
(Nayiphi na echanekileyo) (2)
3.7 Umlambo unamacala amabini, elihle nelibi.√√/Uzisa ugcobo novuyo,
kwabanye udala iintsizi neenyembezi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
IMBONGI YESIZWE – SEK Mqhayi
4.1 Umbuzo buciko√/Isihlonipho.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
4.2 Intshuntshe.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 5 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
4.3 Uthabathe inxaxheba ekubhaleni amanqaku kumaphepha-ndaba iZwi laBantu
neMvo.√ (1)
4.4 Imvano siqalo√ (1)
4.5 Isitanza sokuqala sinemiqolo eli-9, esesibini sona sinemiqolo eli-13.√√/
Imiqolo yazo ayilingani. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.6 Ikhathazekile√/Ixhelekile√ kuba isixelela ngokusweleka komntu omkhulu
nonemisebenzi emihle.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
4.7 Umbhali usifundisa ngendoda ebhubhe yenze umahluko kulwimi lwesiXhosa.
√√ Umbhali usifundisa ukuba ungumntu ebomini ube nendima oyidlalayo√√/
usifundisa ukuba masithabathe inxaxheba kulwimi lwethu isiXhosa nakubhalo
loncwadi ukuze lungatshabali.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
MBULALINDINI!
5.1 Sisikweko.√ (1)
5.2 Inyaniso ingunobangela womanyano nothando eluntwini.√√ (2)
5.3 Kubaluleke ngokuba ukufika kwamanzi emhlabeni kuza neziqhamo ezihle
kwindalo njengoko kunjalo ukuthetha inyaniso eluntwini.√√ (2)
5.4 Ngumfanekiso ngqondweni weliso/wokubona kuba into enxitywayo ibonwa
lilizwe lonke.√ (1)
5.5 Igxininisa uluvo lokuba umntu osoloko ethetha inyaniso akamkeleki
eluntwini.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 6 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
5.6 Kukuba kubhekiswa kuMdali√/Kukuba kubhekiswa kuThixo√/Kukuba
kubhekiswa kuYehova.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.7 Apha kulo mbongo imbongi idlulisa umyalezo ngokubaluleka kwenyaniso
nangona engathandwa ncam onayo kodwa oPhezulu usoloko emkhusela.√√ (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 7 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO B: INOVELI
NYANA WAM!! NYANA WAM!! – WK Thamsanqa
UMBUZO 6 (ISINCOKO SONCWADI)
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Kule ncwadi kwasekuqaleni umbhali usivula amehlo ngomyalezo obonakalisa
ukubaluleka kwethemba kuluntu jikelele. Oku ukubethelela ngokuthi acaphule
kumhobe kaSEK Mqhayi othi, Ithemba. Ukwavuselela ithemba kubantu abafuna
ukufezekisa iminqweno yabo ebomini ukuze bangatyhafiswa yimiqobo
ngemiqobo ethi ixabe ikwabantintela kwiinjongo nakwiindlela zabo.
• Lo mxholo wethemba umbhali uwutyhila ngomlinganiswa onguThole nodlala
indima ephambili kule ncwadi. Eli themba uliqaqambisa ngakumbi kwimpumelelo
efunyenwe nguThole emfundweni nakwezakwaLizwi. Ithemba umbhali
ulikhankanya esithi livuselelwe emakhaya ziintsomi ezazibaliselwa abazukulwana
ngamaxhegwazana, ngabazali xa beqeqesha abantwana babo kwakunye
nenxaxheba yootitshala.
• Ithemba limthwele uThole lamgqithisa limphumelelisa likwamsindisa kwizinto
ngezinto ebomini bakhe. Umzekelo ufumene umsebenzi kwaIrvin and Johnson
ngenxa yobukrelekrele bakhe nethemba, wasinda kuJoe neqela lakhe lemigewu,
wasinda emilonyeni yeengonyama ezaqwenga abahlobo bakhe uThemba
noSonwabo.
• Kwakhona ufumana umsebenzi wokuba ligqirha eKnysna, akuphindela
esikolweni uphumelela emagqabini kuwo onke amanqanaba emfundo encedwa
kukubeka ithemba phambili. Ithemba limsebenzele naseGeorge Goch kuba
wafika abantu bakhona bephila ubomi bokuzitshalalisa ngeziyobisi yena
washumayeza baguquka watsho wanebandla elisemgangathweni iSpes Bona.
Kwakhona livuselelwa yindima yabefundisi nabashumayeli ezinkonzweni.
Umzekelo uMkwayi onguyise kaThole wothuka ecaweni xa esiva uMfundisi
uMangaliso waseGeorge Goch eshumayela ngethemba de azekelise ngoZenzile
owatshelwa yindlu waze umfazi nonyana wakhe onguJujuju batsha baluthuthu
apho kuloo ndlu. Ihamba ke le ntshumayelo iveze lo mfo unguZenzile edibana
nomfazi kunye nonyana wakhe ngenxa yokukholosa kwakhe ngethemba.
• Le ntshumayelo yavuselela ithemba kubaw'uMkwayi waqonda ukuba naye useza
kumbona umfazi wakhe kunye nonyana wakhe. Intetho yamaXhosa ithi ithemba
alibulali koko liyadanisa, lazalisekiswa ithemba likaMkwayi kuba kwathi kanti
kwalo mshumayeli udumileyo nguMangaliso unyana wakhe nto leyo eyabangela
ukuba aphinde ambone nomfazi wakhe onguNofundile.
• UMangaliso wazifumanela kula maziko angasentla intonga yokubambelela
elithemba. Imfundo isetyenziswe njengesona sixhobo sidlale indima ephambili
ekuvuleni nawaphi na amasango, ikususe kwimeko yokujongelwa phantsi ikuse
xa uthe waqamela ngethemba.
• Oku sikubona kuThole owakhulela kwaFikizolo ehlupheka kumfiliba ukuba
angaphumelela ebomini bakhe kodwa ekugqibeleni ubonakala sele
engumlinganiswa onguchwenene nophumeleleyo. Uphumelele izidanga zeMA
nePHD kwaye uqhuba umgrugra womnyobo wemoto.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 8 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
• UFikizolo uyothuka akumbona uThole awamkhulisayo sele engophumeleleyo de
avakale esithi, 'Nyana wam! Nyana wam! Umbona sele engumfundisi
ongundaba-mlonyeni emva kwamagingxigingxi okungabinamali yokuqhubela
phambili nezifundo zakhe. Kwenzeka oku ngenxa yokuba ukholo lwabo
babesoloko beluqamelise kwithemba.
• Wakhe ipomakazi lendlu kokwabo ukwa ngumfundisi ophum'izandla webandla
laseWesile ngenxa yethemba. Oko kukuthi ithemba liyamphumelelisa umntu
onalo. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
7.1 Kusenkonzweni e-Albert Street.√ Kuhlangene abefundisi.√ (2)
7.2 Kwakuxoxwa ngodaba lomfundisi omakaye kukhokela ibandla laseGeorge
Goch.√√ (2)
7.3 Isivezela ukuba uMangaliso yayingumntu ozithembileyo nozimiseleyo
ukumelana ngempumelelo nemiceli-mingeni yaseGeorge Goch.√√ (2)
7.4 Kukungaboni ngasonye kwesifundisi saseWesile malunga nomfundisi
omakaye eGeorge Goch njengoko kukwazembe litshona nomphini.√√ (2)
7.5 UMangaliso wanyanzelisa ukuya eGeorge Goch enqandwa ngabefundisi
abadala nabanamava kodwa umsebenzi kaThixo awayewuyela wawenza
ngempumelelo.√√ (2)
7.6 Wazisondeza kakhulu kubantu baseGeorge Goch ngokuthi ehle enyuka kule
lokishi ebabulisa nangeentshumayelo zakhe nokukhalisa ikhodiyane.√√ (2)
7.7 Siyahambelana kuba zonke iziganeko eziqhubeka kule ncwadi
zingoMangaliso ongulo nyana kwaye nabazali bakhe bathi bakumbona emva
kwexesha elide bathi, 'Nyana Wam! Nyana Wam!'.√√ (2)
7.8 Kuba befuna ukuba bathi befika abantu abe uyise sele enxibe kakuhle.√ (1)
7.9 Badibana ecaweni ngokuthi uyise atsalwe ziimfundiso zalo mfundisi
uyindumasi.√√ (2)
7.10 Atolika into yokuba umzali kaMangaliso unethamsanqa ngokuzala umntwana
onemisebenzi emihle kangaka.√√ (2)
7.11 Inqanaba lokutyhileka kwezinto.√/utyhilo-ndaba/Ukusonjululwa kwezinto.√ (1)
7.12 Kungokuba wayebona umntu owayekhe wambona ngaphambili.√√ (2)
7.13 NguVuma.√ (1)
7.14 UMangaliso wonwabile, ubafumene abazali bakhe √, ushumayela ilizwi
likaThixo kwilali apho azalelwe khona.√ (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 9 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
UMBUZO 8 (ISINCOKO SONCWADI)
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Umxholo kuncwadi yile nto ibali lingayo.
• Lo mxholo yile ntambo embombosholo ebalini ikwayiyo eyenza ibali liqhubekele
phambili.
• Kule ncwadi uKhozi Olumaphiko umxholo ungezopolitiko, apho abantu
abamnyama baphatheke kabuhlungu yintambo elushica yengcinezelo.
• Sidibana apha nelokishi yakuQaka egutyungelwe yingcinezelo. Abantu khona
bayabanjwa ngamapolisa ngobusuku bavalelwe bambi babulawelwe khona apho
entolongweni.
• UKK ongunyana weTshawe inqununu yaseFunda obesilwela ingcinezelo naye
ube lixhoba lamapolisa ngexesha lomzabalazo waza wabulawelwa entolongweni.
Amapolisa eza nobuxoki bokuba uzibulele ngokuzixhoma ngomlenze
webhulukhwe. Loo nto ibangele ukuba kungabikho zinzo kuQaka, ilokishi
iyashukuma imeko yaba maxongo inguphantsi phezulu.
• Izinto ziye zaqatsela kwakubanjwa uMfazwe avalelwe kuba ebonwa
njengomkomanisi onyola umbuso esweni kanti kwelinye icala uFriday umbona
njengempimpi ude atshiselwe ikhaya lakhe. Uyafuna ukuzikhupha kule nto kodwa
akakwazi kuba igama lakhe sele litshiswa lilanga kuba akukho mntu ongamaziyo
ukuba uyiyo.
• Ubuya eluvalelweni etshiselwe ikhaya lakhe. Uhlala ubomi bentshontsho de abe
uyacetyiswa nguMfundisi uHlathi ukuba aye elubhacweni kunale meko yokuhlala
ubomi bentshontsho, uyalifulathela elakubo. Ayikho lula indlela yakhe, uthubeleza
phantsi kweemeko ezinzima kuba uyafunwa ngamapolisa.
• Umfundisi uHlathi uyamcebisa ukuba uMfazwe abhenele elubhacweni
ngokubona ukuba uyazingelwa nguFriday neqela lakhe. Uyahamba uMfazwe uya
kwankosi uZamlandela apho aza kufumana khona umkhomba ndlela wokuya
kudibana nombutho weNtsimb' ebomvu olwela ukukhulula abantu abaMnyama
kwingcinezelo yabaMhlophe.
• Ufika kwaNkosi uZamlandela sele elindiwe, unikelwa umbhubhutho wemali xa
ehamba esinga eMgazi. Uyakhatshwa nguNdima ukuya kukhwela uloliwe
osingisa eThongo. Endleleni eya eThongo udibana nomzingeli uyamnceda
ngokumnika amayeza okuba emana ewathambisa ngamaxesha athile, mayeza
lawo amncedileyo ukumsindisa enguphuncuka bemphethe kumapolisa adibana
nawo kuloo ndlela iya elubhacweni.
• Udibana namajoni aseThongo esendleleni eya eMgazi eyokujoyina umbutho
wenkululeko iNtsimb'ebomvu. Ayamdlakazelisa, emthelekisa, wancedwa apho
kukuzilwela. Kwathi kanti la majoni ngalawo nawo alwela ukukhulula abantu
abaNtsundu kwintambo elushica yengcinezelo.
• Uyaphumelela kuloo ndlela yakhe kunye naloo majoni angabavukeli mbuso.
• Bayalwa namapolisa amele urhulumente wengcinezelo, bayabulalana, bayafa
abantu nabafanyana abasaze ngobuso elizweni kuba besilwela amalungelo abo,
kulapho kanye uMfazwe naye azokufumana ukudutyulwa kanti uchanwe
emlenzeni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 10 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
• Ufumana igama elitsha lokuba nguSiqhwala. Bayaphumelela uSiqhwala
neNtsimb'ebomvu ekulweni ingcinezelo yesininzi.
• Ujoyinwa nangabantwana owayebafundisa ooSiphiwo elubhacweni atsho
afumane neendaba zokuba abazali bakhe basweleka ukanti umfundisi uHlathi
wabanjwa.
• UMfazwe uyonyulwa ukuya kumela uMzantsi Afrika kwizithebe zengxoxo
eRhawutini. Kubuyelwa eMzantsi Afrika nguMfazwe nooSiphiwo sele efunde
wayingqwayingqwayi yejaji beyifumene naloo nkululeko, ufika sele echophela
ityala likaFriday lokubulalisa nokuthengisa ngegazi labantu abaMnyama. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
9.1 Entolongweni.√ (1)
9.2 Yinto yokuba amapolisa ayefuna uMfazwe abe yimpimpi yena engahambisani
naloo nto.√ (1)
9.3 Wayengafuni ukuthengisa ngegazi labantu bakowabo.√ (1)
9.4 Kusentolongweni apho umntu avaleleke khona kungekho ndlela
yakuphuma.√√/Bubomi bokuvalelwa apho ungenakho uya apho ufuna ukuya
khona.√√ (2)
9.5 Uyise umfundise nzima ngokucela ngoku noMfazwe ufuna ukuphila ubomi
bokucela.√√ (2)
9.6 Likwinqanaba lokujiya kwezinto√/Ukuyondelelana kwezinto.√ (1)
9.7 Zibenze abantu bakwaQaka abalawuleka, batshisa zikolo, baqhankqalaza
bamfuna ephila uKK. √√ (2)
9.8 Bubomi endingasokuze ndibuphile bokuba yimpimpi ndithengise ngegazi
labantu besizwe sam.√√/Bubomi endingabuphila nam kuba ndiza kuba nemali
ndiphile ubomi obulula.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
9.9 UMfundisi uHlathi umcebise ukuba aqhweshe, wamnika imoto emkhomba
eMhlabiso kwaNkosi uZamlandela kanye ngobo busuku.√√ (2)
9.10 Kukubanjwa kukaMfazwe ngentseni yaminazana ithile ngamapolisa.√√ (2)
9.11 NguMzolisi.√ (1)
9.12 Kungenxa yokuba wayesendleleni eya elubhacweni√/ubaleka ingalo
yomthetho njengoko wayenokuncanyathelwa lityala lokubulawa kwabantu
abakwiCressida etyheli. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 11 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
9.13 Kumncede ukuba akwazi ukukhetha umbutho wezopolitiko anqwenela
ukuwujoyina √√/Kumncede kuba ukwazile ukumthwesa ngeendlela zokuwela
imida ekhuselekile emapoliseni.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
9.14 Kungokuba uFriday nguye osoloko esemveni kobomi bukaMfazwe.√√ (2)
9.15 Ngumxhasi kaMfazwe.√ (1)
9.16 Ngokuba ngabo ababethutha iindaba malunga nezinto eziza kwenziwa
ngabantu abamnyama ukulwa ingcinezelo.√√/Banegalelo njengeempimpi
baxela yonke imigushuzo kutsho kubanjwe, kubulawe, kungxwelerhwe
kunyamalale abantu. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
[25]
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana Nabanye
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma:
Amaqhalo abonakalisa ukuzalana okuthile nezinye iindidi zoncwadi lwemveli.
Intaka evuka mva ikholwa
Imvelaphi
Umntu osuka kade ukholisa ukuba lilifa lamashwa nentlupheko esala isenzeka,
bebalekile abanye abantu kuloo ndawo inothuli okanye isiganeko esinobungozi.
Intsingiselo
Ukutyebela ngaphakathi uxele indlazi:
Eli qhalo libonakalisa ukuzalana okuthile nezinye iindidi zoncwadi lwemveli.
Ithi imbali le ntaka iyindlazi yintaka encinane ephila kukudla iimpuku. Awungeyiqondi
ukutyeba kwayo kodwa ukhe wayixhela uya kufumanisa ukuba ityebe ngaphakathi
iteketeke.
Intsingiselo
Eli qhalo lithetha ukuba ungabokumdela umntu ucinge ukuba akukho nto unokuyivuna
kuye kuba emncinane kanti ingqondo yakhe ivuthiwe unolwazi oluphangaleleyo
olunokuba kwabanye abantu.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 12 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
Imvelaphi
Ukubambisa isisila sehobe:
Ithi imbali le ntaka ilihobe elithile lalibanjwe yimfene laze lacinga icebo lokuzikhulula
nokuzisindisa kule mfene. Ihobe lacebisa umfene ukuba angalityi luhlaza makancede
alipheke. Wavumela phezulu umfene watsho wabasa umlilo omkhulu aza kufaka
uhobe kuwo. Uhobe wacebisa ukuba maze abanjwe ngomsila xa efakwa emlilweni.
Uthe umfene akubona ukuba uyarhawuka walithi chu ngomsila kulapho lithe
laphuncuka lemka labhabha ihobe.
Intsingiselo
Eli qhalo lithetha ukuba umntu ahlale ethembile kanti uthembe into engekhoyo
Imvelaphi
Ingcungcu ezimilomo mide
Ithi imbali le ntaka iyingcungcu yahluke kwezinye ngokuba yintaka elihomba
elinamabala amahle kunye nomlomo omde. Kukho inkolelo ethi iinkosi namaphakathi
azo kwaXhosa babenezihlalo zabo bodwa.
Kuthi ke nokuba kusethekweni okanye kwisisusa iindawo ezikhethiweyo nezimnandi
zibekwe kwizithebe zabo.
Intsingiselo
Esi saci sithetha ukuba umntu onamalungelo angaphezu kwabanye abantu ubekwa
kwiindawo eziphezulu.
Ukuba yimbulu
Imvelaphi
Esi saci sisekeke kudidi loncwadi lwemveli oluyintsomi. Imbali yesi saci ithi esi
silwanyana siyimbulu sisilwanyana esithanda ukulinganisa ezinye izilwanyana kuloo
nto sukuba ziyenza. Kule ntsomi yembulu nentombazana nembulu, imbulu yathabatha
izikhaka zentombazana yazinxiba.
Intsingiselo
Esi saci sithetha ukuba ukuthanda ukulinganisa ungabi nanto iqalwa nguwe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 13 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
IMISEBENZI YAMAQHALO NEZACI
Iqhalo yintetho esivakalisi sayo inde kwaye icacile sona isaci intetho yaso imfutshane,
ifihlakele.
• Iqhalo nesaci sisagwelo sokuthetha esiyolisa ulwimi.
• Sinceda ekunongeni intetho.
• Liyafundisa kuba liqulathe imbali yesizwe samaXhosa kwaye liyalumkisa.
• Liyintetho eyalayo.
• Iqhalo nesaci ziyayilola ingqondo kuba zinceda ekucingeni.
Kumaqhalo nezaci sifumana imvelaphi nentsusa yamaXhosa. [25]
UMBUZO 11
UBUNCWANE BONCWADI BEMVELI – (UMBUZO OMFUTSHANE)
11.1 Kwahlala kwahlala kwayintsomi.√ (1)
11.2 NguMdali.√ (1)
11.3 Kungokuba izilwanyana zaziza kwabelwa imibala.√√ (2)
11.4 Aluthembekanga√/Alunamqolo.√/Alukwazi kuma ntweni.√
(Nasiphi na isibini) (2)
11.5 Akukho mntu udalwe wasulungeka ngokupheleleyo.√√ (2)
11.6 Kukuba ze singasolwa sisizukulwana esizayo ngombala esiwukhethileyo.√√ (2)
11.7 UQwarhashe uyayazi into yokuba ubomi bunamacala amabini. Ngoko ke
uyikhethe ngobulumko imibala emhlophe nemnyama.√√ (2)
11.8 Isifundisa ukuba singabantu masibe ngabantu abanomqolo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
11.9 Icela ngokubetha ikhwelo.√ (1)
11.10 Yimvano-siphelo.√ (1)
11.11 Siphuhlisa indlela abantu abafa ngayo kakhulu.√ (2)
11.12 Isibongo somthonyama√/Isibongo.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
11.13 NguNelson Rholihlahla Mandela√/nguNelson Mandela.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 14 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
11.14 Kukugxininisa ukuba umntu omnyama makangabililo konke konke ixhoba
lomnye umntu omnyama.√√ (2)
11.15 Imbongi ithi igqibile ukubonga.√ (1)
11.16 Umxholo wesi sibongo kukuba masiphakame singayeki sibona ukuba
Kuyonakala √√/Masiwalwele amalungelo ethu singavumi ukuphatheka
kakubi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 15 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO C: IDRAMA
AMAZA – ZS Qangule
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Impixano kukungavumelani okanye ukungaboni ngasonye ngomba othile. Olu
xambuliswano lusenokuba semntwini omnye. Olu ke udidi lwempixano kuthiwa
yimpixano yangaphakathi. Uxambuliswano lusenokuba phakathi
kwabalinganiswa okanye amaqela amabini. Olu ke udidi lwempixano kuthiwa
yimpixano yangaphandle.
• Impixano ngoyena ndoqo kolu didi loncwadi kuba yiyo edala ukuba ibali liqhubele
phambili nengumkhomba-ndlela owalatha icala emayibheke ngakulo incwadi.
Ikwayiyo nedala umdla omkhulu kwabo bafunda incwadi kuba bafuna ukuqonda
ukuba yozala nkomoni?
IMPIXANO YANGAPHAKATHI
• Kwesi sahluko sentshayelelo sibona uNamhla egqiba indlu yonke, ephuma into
ngomlomo.
• Izithole zempixano ziqalisa ukuvela kweli nqanaba lokuqala, eliyingabula
zigcawu.
• Kwasekuqaleni nje uNamhla unyemba zonke izinto azithengelweyo zalo mtshato.
Oyena ndoqo wempixano kukuba uNamhla akavumi kwaphela ukwendiselwa
ngebhaxa kwisoka angazikhethelanga lona, uSidima. Uqalekisa ukuzalwa
ngamaqaba.
IMPIXANO YANGAPHANDLE
• Uphixana noDanile onguyise nozibona esenza into efanele ukwenziwa
nangowuphi na umzali.
• UDanile ufika ufumana uLizo Vaxa osisithandwa sikaNamhla entangeni kwakhe
bemhokamhokana. Uphixana noNamhla noLizo kuba efike bemhokamhokana
emzini wakhe.
• Le mpixano kaDanile noLizo ibe ngunozala wempixano phakathi kwaMaBhele
kuba amanye aMaBhele axhasa uNamhla ngokungayamkeli into yokwendiswa
kukaNamhla ngenkani kwisoka angalithandiyo. Wona athi umntwana makayekwe
azikhethele isoka alithandayo. Amaqaba edibene noDanile wona athi isiko lisiko,
makanyanzeliswe uNamhla atshate noSidima.
• Enye impixano ifumaneka phakathi kukaLizo noZodwa Zazile oyinkosikazi yakhe.
Nalapha uthando alukho kuba bobabini bayakrexeza. ULizo akaboni nkosikazi
kuZodwa, uzibonela nje ixaxavithi lexelegu elikwalimenemene elithi umntwana
ongengowakhe ngowakhe.
• UZodwa naye ubona uLizo elimenene elithengele uNamhla iringi yomtshato. Le
mpixano ibangele ukuba uLizo anike uZodwa uphumaphele emzini wakhe.
• Kuqhambuka enye impixano emngcwabeni kaSidima, kukho abafuna ibhokisi
ivulwe kanti kwelinye icala abanye abafuni ivulwe le bhokisi. Amaqaba wona
akholelwa kwinkolo yokuba ibhokisi ivulwe ukuze kucace ukuba kukho
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 16 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
impundulu. Amaqaba awayonwabelanga nenkonzo yomngcwabo kaSidima
oqhutywa isiKrestu.
• Phakathi kukaNamhla noMaNdaba kudaleka impixano ebangelwa kukuba
uNamhla uthi esazilele umyeni wakhe uSidima abe sele ethandana noLizo.
UNamhla uxambulisana noMaNdaba malunga nesi senzo. AmaCirha nawo
akavumelani ngomcimbi wokungenwa kukaNamhla nguDuma. Izifundiswa
zisecaleni likaNamhla ze amaqaba wona ahambe nelithi makangenwe uNamhla.
Kwakhona impixano phakathi kukaMaNdaba noNamhla iphenjelelwa kukuba
uMaNdaba esithi uNamhla uza kungenwa nguDuma. Loo nto imcaphukise
ngakumbi nangakumbi uNamhla.
• UNamhla uphixana noMaDlamini ongunina malunga nokuziphatha kwakhe
gwenxa emzini. Umzekelo: Uyamitha emithiswe likrexe lakhe uLizo akugqiba
akabonisi ntlonipho nakuzisola ngesi senzo emzini wakhe.
• Kwakhona impixano yangaphandle ibonakala emangcwabeni phakathi kukaLizo,
uNamhla, uSidima noZodwa ebekucingwa ukuba sele basweleka. Naphakathi
kukaSilumko noMaLimakhwe. Le mpixano isombululeka kukufika kukaSilumko
njengomcuphi. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZA – ZS Qangule
13.1 KukwaDanile √/Entangeni kaNamhla.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
13.2 Kungokuba unyanzelwa ukuba makatshate ngebhaxa noSidima
angamthandiyo.√ (1)
13.3 Ibonisa ukuba uLizo akayithandi inkosikazi yakhe enguZodwa Zazile√√/
Ibonisa ukuba uLizo akazange amzeke ngentando yakhe uZodwa wazekelwa
ngabazali/Ibonisa ukuba akamfuni uZodwa.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
13.4 Leli lokuba naye uyakrexeza.√ (1)
13.5 Yimpixano yangaphandle.√/Basoloko bexabana kuba betshatiswe
bengathandani√ (2)
13.6 ULizo udubula abulale uDuma ecinga ukuba ubulala uSidima ongumqobo
kumtshato wakhe noNamhla.√
Uphinda adubule abulale uZodwa waseBhayi esithi utshabalalisa ubungqina.√ (2)
13.7 Into yokuthandana kwabantu abatshatileyo ineziphumo izibi.√√/Into
yokuthandana kwabantu abatshatileyo ichaphazela ukuphuma
kwemiphefumlo engenatyala.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 17 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
13.8 Sisenzo esingafanelekanga kuba ngokwesintu intombi eyendayo
ayifanelanga kungenisa enye ndoda kowayo.√√ (2)
13.9 Sesokusweleka kukaSidima. √ (1)
13.10 Kungokuba wayesazi ukuba nguye ongumbulali ka 'Sidima' lo ungcwatywayo.
√√/Wayetyiwa sisazela sokuba inguye obuleleleyo. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
13.11 Kungenxa yokuba uSidima ubulewe eRhawutini ngabantu abangaziwayo.√√ (2)
13.12 Bafana ngokungabi nandawo yokuhlala esisigxina√/nokuhambisa iindaba.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
13.13 UNamhla wamithiswa nguDuma saze saphuma eso sisu√. UDuma noSidima
babekhe balwa ngenxa kaNamhla.√ (2)
13.14 Izenzo zakhe zigwenxa azihambelani nomntu onesidima kuba uthandana
noZodwa Zazile etshatile ajike abaleke naye ukuya eSwazini.√√ (2)
13.15 Umtshato ongasekelwanga eluthandweni uba neziphumo ezibi.√√/Umtshato
onyanzelweyo uba neziphumo ezibi.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
[11]
UMBUZO 14 (ISINCOKO SONCWADI)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Impixano kukungavumelani okanye ukungaboni ngasonye ngomba othile. Olu
xambuliswano lusenokuba semntwini omnye. Olu ke udidi lwempixano kuthiwa
yimpixano yangaphakathi. Uxambuliswano lusenokuba phakathi kwabalinganiswa
okanye amaqela amabini. Olu ke udidi lwempixano kuthiwa yimpixano
yangaphandle.
• Impixano ngoyena ndoqo kolu didi loncwadi kuba yiyo edala ukuba ibali liqhubele
phambili nengumkhomba-ndlela owalatha icala emayibheke ngakulo incwadi.
Ikwayiyo nedala umdla omkhulu kwabo bafunda incwadi kuba bafuna ukuqonda
ukuba yozala nkomoni?
• Kwincwadi uA-a-a! Jongumsobombu impixano iphakathi kwabantu abaNtsundu
nabaMhlophe.
IMPIXANO YANGAPHANDLE
• Oko kukuthi impixano yangaphandle ibalasele kule ncwadi. Unobangela kukubiwa
kwemfuyo nokubhunyulwa kwemihlaba yesizwe esiNtsundu esiphantsi
kukaKumkani uNgqika ibhunyulwa ngabantu abamhlophe besebenzisa iindlela
ezingcolileyo zenkohlakalo.Oku kukuthi abalinganiswa abathile badlelelelwe
ekuxhamleni amalungelo abo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 18 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
• Abantu abaNtsundu balohluthiwe ngamadlagusha ilungelo lokuba ngabanini-
mhlaba kuba siva uMaqoma ekhathazwa kukuba kude kwabo namangcwaba
ooyise. Basuswa kuloo mihlaba ngesinyanzelo. Olu ngquzulwano lwenzeka
ngexesha sele kulawula unkosi uMaqoma ngeenjongo zokukhusela isizwe sakhe
kumadlagusha.
• Impixano yangaphandle iyabonakala phakathi kukaSomerset noMaqoma.
USomerset usebenzisa amajoni nabefundisi ukuphumeza iinjongo zakhe
zokukhupha uMaqoma eTshokotshele. USomerset wasebenzisa amajoni weba
imfuyo, watshabalalisa imizi ekwabulala nabantu kwimizi abayihlaselayo
kwelakwaNdlambe. Umzekelo, umzi kabaw'uNtlane wahlaselwa kwabulawa
usapho lwakhe ngolunya kwatshiswa nomzi wakhe. USomerset uwa evuka efuna
ukususa uMaqoma kumhlaba ame kuwo. Le mihlaba ooFiliphu babeyifumana
ngobuqhinga ngokungathi bacelela ukwakha icawa, okanye bafuna ukwakha
indawo yokubeka abantu abaguqukileyo. Ukubiwa kwemihlaba nemfuyo
kuluphembelela ngakumbi nangakumbi ungquzulwano kuba kwaqhambuka
imfazwe phakathi kwezi ntlanga zimbini. UMaqoma uthumele abavunduzi ukuba
baye kulanda iinkomo ezibiwe ngabamhlophe ngobusuku, wabayalela ukuba
balwe xa behlaselwa.
• UMaqoma ulwela ukukhusela isizwe sakowabo, mve xa athi, 'Uthi mandicimele na
ndibe ngathi andiboni xa umhlaba wakowethu utyiwa ndihleli'?, 'Uthi mandivale
amehlo na xa amaphece eenkabi zakowethu esihla ngeentlambo?' 'Uthi mandibe
kobentlombe na xa amasiko, isithethe nesintu sakowethu sibhunyulwa kuthi?
Nakanye …'
• Amadlagusha asebebenzisa abantu abaNtsundu njengamakhoboka abo kwaye
amanye afana noSomerset akayithandi into yokuba kukhululwe amakhoboka kuba
ecinga ngemisebenzi eyenziwa ngawo. Kwakhona uSomerset ujongela phantsi
ulawulo lwabamnyama kuba akaboni iyiyo into yokuba uMaqoma achophele ityala
lomBrithane. UFiliphu naye ujongela phantsi inkcubeko yabantu abaNtsundu
ngokuthi yintlalo yokuzibhubhisa. Umzekelo, abafazi abaguqukileyo abafana
nooMamCirha abasasili tywala emizini yabo kuba abefundisi abamhlophe loo nto
bayibona njengobuhedeni. Le nto yadala ukuba kubekho impixano phakathi
kwabantu abaNtsundu bodwa kuba abanye bakhukhuliswa yinkcubeko
yabamhlophe kanti abanye bahlala kwinkcubeko yabo nangona babeyitshabhisa
abamhophe.
• Simbona impixano yangaphandle phakathi kukaRufus noFiliphu kuba uRufus
engawahlawuli amadoda amsebenzelayo amnyama. Ukunyhashwa kwamalungelo
abantu abamnyama kubangele ukuba kungabikho mvisiswano.
• Sibona impixano yangaphandle phakathi kukaRufus noFiliphu kuba uRufus
engawahlawuli amadoda amsebenzelayo amnyama. Ukunyhashwa kwamalungelo
abantu abamnyama kubangele ukuba kungabikho mvisiswano phakathi kwabantu
abamhlophe bodwa.
IMPIXANO YANGAPHAKATHI
• Olu didi lwempixano lunqongophele kule ncwadi. Silubona kunkosi uMaqoma
ngexesha lokubhunyulwa kwemihlaba yoyise uNgqika. Loo nto imenza angonwabi
ngokwasemoyeni. Luphinde luphuhle olu didi lwempixano ngelixa enikezekela
ngomhlaba uMaqoma ngenxa yokuhlonela ooyise. Uyenza loo nto enethemba
lokuba umhlaba wooyise uyakuze ubuye ngenye imini. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 19 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
15.1 Bancokola beKomkhulu eTshokotshele.√ (1)
15.2 Ukhathazwe kukuba kude namathambo ooyise.√ (1)
15.3 Uthetha ukuba yayingoophuma silwe bamakhwenkwe.√√/yayingawona
athenjiweyo nawongameleyo.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.4 Ewe kuba naku esithi, 'ndisalizonda nanamhla oku ithuba esaliphosayo ngala
mhla sasihlaselwa ngala magxagxa.√√ (2)
15.5 UHintsa ngubawokazi kaMaqoma.√ (1)
15.6 Bagxothwe badudulwa ngumkhosi wamagxagxa kwaNojoli.√√ (2)
15.7 Uzotywe wangumlinganiswa oyintloko.√ kuba ibali lijikeleze yena√/ifuthe
lakhe livakala kuzo zonke iindawo.√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.8 Uluvo lombhali luthi abantu abakholelwa emagqirheni bamosha nje iimali
zabo nexesha labo.√√ (2)
15.9 Ibali likwiKomkhulu likaNkosi uMaqoma.√/Kusemakhaya amakhwenkwe
ayahlinza konwatyiwe.√/Incoko ingeeNkosi, iinkomo namadabi
amakhwenkwe√/Ukuhluthwa kwemihlaba kwiindawo zasemaphandleni.√
(Nasiphi na isibini kwezi) (2)
15.10 Kukuza kucela imvume yokumisa umzi wetyalike oza kusasaza iindaba
ezilungileyo, uqeqeshe abantu bakwazi ukubhala, ukufunda nokubala.√ (1)
15.11 Kungenxa yokuba uMatshaya uhamba namajoni axhobileyo, nto leyo
engonwabisiyo kubantu abangekho emfazweni.√√ (2)
15.12 UQuka liphakathi elilibambela lenkosi uBawana.√ (1)
15.13 Ewe sele ligqibhozele kuba sibona abantu abafana nooMatshaya sebehamba
nabantu abohlukileyo kubo ngezenzo nangenkcubeko.√√
(Nayiphi na kwezi) (2)
15.14 Iintetho zakhe ngenkosi ziyibonisa ngokuphandle loo nto, ude waphetha sele
eyinxalenye yamayelenqe okubulala inkosi.√√ (2)
15.15 Yimfundiso yokuba kubalulekile ukuba uyikhusele kangangoko unakho into
elilungelo lakho.√√/Intlonipho iya kwenza ulahlekelwe kokubalulekileyo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 20 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA.
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akavumelekanga ukuba
aphendule umbuzo omde nombuzo omfutshane kudidi olunye).
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo ekwiCANDELO A, (imibongo
efundisiweyo), makisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
emide kwiCandelo B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala kuphela
umbuzo wokuqala kwiCANDELO ngalinye.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, makisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokungachanekanga, makisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
Intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo emide.
Xa impendulo yombuzo omde imfutshane kunoko kulindelekileyo ngokwenani
lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye ngokwakhe.
Xa impendulo yombuzo omde inde kakhulu, phicotha ngokwempendulo
ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kummakishi ophezulu.
Sebenzisa iirubriki zokuhlola ezisisihlomelo A no B kuxwebhu
lwezikhokelo zokuseta iimviwo ukumakisha imibuzo emide yabaviwa.
8. Imibuzo emifutshane.
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYi/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Makisha impendulo exhasayo.
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/BUBUXOKI okanye LULUVO/YINYANI.
Makishwa impendulo exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 21 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
6.1 ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUMAKISHA ISINCOKO SESIHOBE
ICANDELO A: Irubriki yesincoko soncwadi: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
UMXHOLO -Isihloko sitolikwe -Ubonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
ngokunzulu. nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko.
Ukuhlalutywa -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo. -Akho amanqaku axhasa isihloko/umbuzo. -Impendulo ayikho
kwesihloko, ubunzulu ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle. -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe.
bengxoxo, indlela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo. -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
azakuzela ngayo kusetyenziswa isihobe. -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko. ukulambatha kulwazi
ingxoxo, -Impendulo ibonisa zinikiwe nangona ingezizo zonke -Impendulo ibonisa lwesihobe.
ukuwulandela ulwazi olugqwesileyo ingezizo zonke nje ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi
kakuhle umhobe. lwesihobe. ezixhaswe njengoko ngokwanelisayo. lwesihobe.
kufanelekile. -Impendulo ibonisa
-Impendulo ibonisa ulwazi olusisiseko
7 AMANQAKU ulwazi lwesihobe. lwesihobe.
-Isakhiwo -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe.
ISAKHIWO siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo. iziphene zoyilo. -Iziphene zolwimi
NOLWIMI -Ingxoxo ixongxwe kuhle kakuhle. -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo ezingamkelekanga konke
kwaye zikhuliswe -Ukuthungelana ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke nesimbo
ngokugqwesileyo kwengxoxo nokunamathelana ngokukuko. esingachanekanga.
3 AMANQAKU nangokucacileyo. kuyalandeleka. kwezimvo. -Bukho ubungqina
-Ulwimi, ithoni nesimbo -Ulwimi, ithoni nesimbo -Iziphene zolwimi beziphene zolwimi.
sokubhala zivuthiwe, sokubhala zichanekile zimbalwa, ithoni nesimbo -Ithoni nesimbo
zinomtsalane, ubukhulu becala. sokubhala zichanekile sokubhala
zichanekile. ikakhulu. azichanekanga.
-Igrama upelo
neziphumlisi
azinaziphene kwaphela.
AMANQAKU 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa ULwimi LwaseKhaya (HL)/P2 22 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC – Imemorandam
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 12–15 9–11 6–8 4-5 0–3
-Impendulo igqwesile. -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
-Impendulo ebalaseleyo. isihloko okanye umbuzo. ekungenwe kuyo nzulu. isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko.
15 AMANQAKU 12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo. asixhasa ekubhalwa ngayo. kakhulu ukuphendula
kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo -Ambalwa amanqaku umbuzo.
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona isihloko axhasa isihloko. -Izimvo zibekwe
ezixhaswe ingezizo zonke nje -Ezinye izimvo zixhasiwe -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo ezixhaswe njengoko kodwa ubungqina ezichanekileyo zimbalwa konke konke.
kusetyenziswa uncwadi. kufanelekile. abusoloko busamkeleka. kakhulu. -Alukho kwaphela ulwazi
-Ukuqonda -Impendulo ibonisa -Ulwazi lwejenre/netekisi -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi.
okubalaseleyo kwejenre ulwazi lwejenre netekisi. alugqibelelanga. ngejenre netekisi.
netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI 8–10 6-7 4–5 2–3 0–1
-Isakhiwo -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo
10 AMANQAKU siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. kwenza ukuba
-Intshayelelo nesiphelo kakuhle. obungagqibelelanga. -Izimvo azithungelelani kungabikho
esigqwesileyo. -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle. thungelelwano lwezimvo.
-Ingxoxo yakheke kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi
ngokufanelekileyo yaze zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala. nesimbo sokubhala esife
yakhuliswa edala uthungelwano. kukho iziphene. -Ithoni nesimbo amanqe kwenza
ngokucacileyo -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala ukungavakali
-Ulwimi, ithoni nesimbo ngokuchanekileyo. ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga. kokubhaliweyo.
sokubhala sivuthiwe, -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene. -Ayichanekanga ithoni
sinomtsalane, sokubhala sisetyenziswe ikakhulu. nesimbo sokubhala
sichanekile. Ngokuchanekileyo -Imihlathi ichanekile -Ulwakhiwo lwemihlathi
ikakhulu. ikakhulu. ludlakadlaka.
AMANQAKU 20–25 15–18 10–13 6–8 0–4
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepha lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2016 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2018 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2016 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2018 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P2 2021 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata