Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
FEBRUWARI/MATSHI 2016
AMANQAKU: 80
IXESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-28.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2016 QP
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Supplementary Exams 2016, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2016 · isixhosa. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2016
- Exam period
- Supplementary Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 28
- File size
- 467.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 28
This exam
Supplementary Exams 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi
olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza
kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: INoveli noNcwadi lweMveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo.
ICANDELO B: INOVELI NONCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI NONCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA)
Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli okanye kuncwadi lwemveli
nakwidrama oyifundisiweyo.
Phendula UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI ube mNYE NOMFUTSHANE
ube mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile
ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C.
Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
6. UBUDE BEEMPENDULO
Imibuzo ezizincoko zoncwadi yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe
ngamagama ali- 190–240.
Imibuzo ezizincoko zoncwadi iNoveli, uNcwadi lweMveli neDrama kulindeleke
ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.
Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
7. Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO NGALINYE kulindeleke ukuba
ilandelwe ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela kwimibuzo
ekwiphepha loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
ITHEYIBHILE YESIQULATHO SEPHEPHA LOVIWO:
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha
imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. 'Aphi na amadoda!' Umbuzo osisincoko 10 6
sombongo
2. 'Afrika likhaya' Umbuzo omfutshane 10 7
3. 'Umlambo' Umbuzo omfutshane 10 8
4. 'Imbongi yeSizwe' Umbuzo omfutshane 10 9
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Inyaniso' Umbuzo omfutshane 10 10
ICANDELO B: INOVELI NONCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.*
6. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 12
soncwadi
7. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 12
8. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 14
soncwadi
9. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 14
OKANYE
10. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 16
soncwadi
11. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 17
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.*
12. Amaza Umbuzo osisincoko 25 20
soncwadi
13. Amaza Umbuzo omfutshane 25 20
14. A-a-a! Jongumsobomvu! Umbuzo osisincoko 25 25
soncwadi
15. A-a-a! Jongumsobomvu! Umbuzo omfutshane 25 25
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO
SONCWADI nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI ezizincoko zoncwadi okanye imibuzo
EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
A: ISihobe
(ISihobe esifundisiweyo) 1–4 2
KUNYE
A: ISihobe
(ISihobe esingafundiswanga) 5 1
B: INoveli noNcwadi lweMveli
(Umbuzo osisincoko
soncwadi OKANYE umbuzo 6–11 1
omfutshane)
C: IDrama
(Umbuzo osisincoko
soncwadi OKANYE umbuzo 12–15 1
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
• Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
Ubude beempendulo zemibuzo emide buli-190–240 amagama.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SOMBONGO)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuhlalutya indlela
ezisetyenziswe ngayo izafobe ukuphuhlisa umxholo.
APHI NA AMADODA! – M Mbutuma
1 Ivelil' inyok' enkulu
2 Egqib' umzi wonk' uphela,
3 Nants' ithe ga ngogaga
4 Kwizigingqi zomzi kaNdaba;
5 Hay' ukuswel' amandla
6 Ngendikhe ndiyijijise.
7 Hay' ukuswel' izixhobo
8 Ngendikhe ndiyibonise.
9 Xa kunje se ikokwenu;
10 Thambodala, sondelani!
11 Woz' utshabalal' umzi
12 Kulityelwe lutyhwatyho.
13 Zemk' inkomo, magwala,
14 Nt' ezifungel' efileyo,
15 Nt' ezijong' owaz' umqala,
16 Zilibal' iintsana zazo,
17 Amagwal' anezishwabulo
18 Zeminyanya engookhokho.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
19 Nohlala nibekw' ityheneba
20 Nazizizukulwana ezizayo.
21 Yibulalen'inyoka, madoda,
22 Yod' iwafukam' amaqanda-
23 Kant' ayaziwa konke-konke
24 Ukuthi yoqandusela silo sini na.
25 Nants' isiz' ivuy' emzini!
26 Iqondil' aninto yanto.
27 Nants' isiz' ibhuku-bhukuleka!
28 Zidenge, vuyisanani nayo!
29 Nantsi ingen' isahlula-hlula!
30 Aya phi n' amadoda kulo mzi?
31 Nants' ikhoth' izilumko-
32 Az' asimakhoth' exathula na?
33 Nants' izam' ukusiza-
34 Az' asiyontsiza-mbulali na?
35 Nants' ivuyis'abantu-
36 Az' asimavuyis' esiwisa na?
.................................................. [10]
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
AFRIKA LIKHAYA – W Shasha
1 Kowu aphin'amadodana!
2 Ndikhwina nje ndililela ngaphakathi!
3 Intombi kabawo bayenzakalisile,
4 Izidlwengu zezidlamlilo.
5 Kugqub'oothikoloshe kwindlu kabawo,
6 Ngcango festile ziyalenga-lenga,
7 Sebekruthakruthe batyhoboza!
8 Rhuthu intong'am ndaphakamisa,
9 Yangen'imbumbulu bandosela.
10 Beza nomfundisi wathandaza,
11 Hlas'umkhont'am ndabibitheka:
12 Ndonda ngecabanga balambisa,
13 Yangen' imbumbulu bandosela.
14 Kunamhlanje nje ndondl' umgqakhwe;
15 Ndinkamankameka ndirhubuluza.
16 Eyesondlo ndoyibamba ndiyokuwa!
17 Kowu, aphin' amadodana?
18 Baphi-i n' abantwana bomthonyama?
19 Ntlambo zakowethu zintle,
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
20 Ziphinya-phinyela njengeNciba
21 Kuz' incegceya phezu kweendonga,
22 Nemingcunub' iyayokozela!
23 Mihle imilambo, zintle iintaba.
....................................................
2.1 Sisetyenziselwe ntoni isikhuzo kumqolo woku-1? (1)
2.2 Mfanekiso - ngqondweni mni otyhilwa yimbongi kumqolo wesi-7? (1)
2.3 Luphuhlisa ntoni uphindaphindo olukumqolo we-9 nowe-13? (1)
2.4 Cacisa intsingiselo efihlakeleyo yegama 'umgqakhwe'ngokwalo mbongo. (1)
2.5 Chaza injongo yokushiywa kwesikhamiso kumqolo we-14 nowe-17. (2)
2.6 Uvakala unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho. (2)
2.7 Myalezo mni odluliswa yimbongi kulo mbongo? (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UMLAMBO – N Thuthani
1 Ngumnyobo ozolileyo ohamb' utyhutyh' amathafa,
2 Isilo esizondlalileyo ukukhwez' imimango,
3 Amajikojiko uhamb' ubhijela endleleni yakho,
4 Yintlwath' ebhijel' ixhoba ukujikel' amagophe,
5 Waphel' umhlambi yinyok' ebimbilizayo.
6 Sisilo esitshayel' amabibi ukugutyula sisihlisa,
7 Wakugquma ungagqib' uthi sisilo esikhulu,
8 Likhaya lezilo nabomlambo balapho,
9 Kumaw' amakhulu uhamb' uhamb' ubamb' iintlombe njengegqirha,
10 Wombelele kamnandi ube zingxangxasi utsawula usihlisa.
..................................................................................
11 Silondini nakuben' uluncedo nje,
12 Ngemv' ushiy' izikhalo, nezingqala.
13 Ushiy' imbubhane, ushiy' abahlolo nabahlolokazi,
14 Mdali weenkedama namahasi, mahlukanisi wabathandanayo.
15 Yakun' imvula igxagxaza, iyakombelela, ikuhlupheza,
16 Utsho nawe uqiniseke kwidabi lakho lezigalo, uhlasele,
17 Phofu nawe uzithethelele uthi basendleleni yakho,
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
18 Unje ngololiwe ecumz' ixhoba endleleni yakhe.
19 Akuqali nto, bayakuzela bakuxhokoshe,
20 Wakuphindisa utsho kungamil' ingca kube mdak' iisali.
.............................................................................
21 Eluhambeni lokugoduka uz' ufike ulizulu.
22 Wakuba mdaka ulwandle luyakukuchila,
23 Int' emdaka ayifunwa lulwandle,
24 Hamba sigebengandini uyokutshonela,
25 Wakusithela sakuhlala sikukhumbula.
26 Ntaka ndini ulizulu.
3.1 Nika injongo yokushiywa kwezikhamiso kwisitanza soku-1. (1)
3.2 Xela isafobe esisetyenziswe ngumbhali kumqolo wesi-4. (1)
3.3 Chonga umqolo obonisa imfanozandi kwisitanza sesi-2. (1)
3.4 Yeyiphi ingongoma ephambili equlathwe sisitanza sesi-3? (1)
3.5 Thelekisa isitanza sesi-4 nesesi-5 ngokwesakhiwo. (2)
3.6 Tolika umqolo wama-21. (2)
3.7 Mfundiso ni edluliswa yimbongi kulo mbongo? (2)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
IMBONGI YESIZWE, uSEK Mqhayi – JJR Jolobe
1 Anivanga na ukuba ihambile iMbongi yeSizwe?
2 Anazi na imke ngenqwel' egoqoz' emafini?
3 Kunamhla seyimana isalatha inqwal' iwisa,
4 Ithe wambu umnweba wemisebenzi encamisa,
5 Iphethe intshuntshe nomnqayi wokholo.
6 Umthiyi- magama akasele emthe jize na
7 Ngesibuliso sozuko uMesiyasi edumisa?
8 Ufudukile umphakathi enxuweni elidala.
9 Umkhonzi weenkosi akakhonzi eBhotwe na namhla?
10 Imkile intw' enkulu yasemaZimeni,
11 Usomfekethwana noBy George kwaMelani,
12 Uwela uMlambo kant' uza neTyala lamawele,
13 Unxanel' imfundo wasel' emthonjen' eLovedale,
14 Untonga yaqingqwa ngumCirha kwaGompo,
15 Uqegu linamandla lathwal'iinzima zakwaNdlambe,
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
16 Usiba lunomda kwiZwi laBantu kwaneMvo,
17 Untetho yatsala oBhene noNgqatyana
18 Ugxanyaza wadlul' eDikeni wee xha eMncotsho.
19 Ngumzila ubonwa kuBazili beNene,
20 Usikhundla sikoZikhumbuzo zoNtsikana,
21 Usakhono siselusibeni ngeencwadi,
22 Ugama lifukanyw' ezintliziyweni zeemfundi.
......................................................................
4.1 Xela isafobe esisetyenziswe yimbongi kumqolo woku-1. (1)
4.2 Chaza isixhobo sakwaNtu esiphathwa yimbongi yomthonyama xa ibonga,
kwisitanza sokuqala. (1)
4.3 Nika intsingiselo yomqolo we-16. (1)
4.4 Sixhobo sini sohlalutyo esivela kumqolo wama-20 nowama-22? (1)
4.5 Thelekisa isitanza soku-1 nesesi-2 ngokwesakhiwo. (2)
4.6 Uvakala unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.7 Mfundiso ni edluliswa yimbongi kwesi sicatshulwa sombongo? (2)
[10]
KUNYE
IMIBONGO ONGAFUNDISWANGA
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi lo mbongo ungezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
INYANISO – PN Mtintsilana
1 Ngumathunga kwabanyembezi;
2 Ngumakhi wesizwe.
3 Ogcin'izizwe zibambene,
4 Ogcin'izihlobo zibukana.
5 Onayo unomkhokha.
6 Ngumkhumezelo phezu kohlaza.
7 Ngamathontsi phezu kotyani.
8 Onayo makayinxibe nenceba;
9 Onayo makasiph'ubuncwane;
10 Siphuphum'isizwe luthando.
11 Inkohlamntu nenkohla
12 Onayo ukwanomzondo
13 Kwiinkundla zokuzathuza
14 Iqashiso liwa mva kuye,
15 Kuba kaloku ngudiz'amahlebo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
16 Inkohlamntu nenkohla
17 Onguye Uyamphakamisa;
18 Kubabandezeli uyamxhasa;
19 Avelele njengentab'eZiyoni;
20 Kub'uyidayiman'eluthulini.
5.1 Xela isafobe esisetyenziswe yimbongi kumqolo wesi-2. (1)
5.2 Cacisa okuqulethwe ngumqolo wesi-3 nowesi-4 ngenyaniso. (2)
5.3 Kubaluleke ngantoni ukusetyenziswa kwala magama
'Ngumkhumezelo ... Ngamathontsi ...' ngokubhekiselele kwinyaniso kulo
mbongo? (2)
5.4 Mfanekiso-ngqondweni mni otyhilwa yimbongi ngenyaniso kumqolo wesi-8? (1)
5.5 Igxininisa ntoni imbongi ngokuphindaphinda umqolo we-11 nowe-16? (1)
5.6 Sizathu sini esibangela ukuba kusetyenziswe oonobumba abakhulu
kumagama akumqolo-17? (1)
5.7 Myalezo mni odluliswa yimbongi kulo mbongo? (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
ICANDELO B: INOVELI, NONCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
• Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo.
• KwiNoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo 6
ukuya kumbuzo 11.
• Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwiDrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli
okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwiDrama).
Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340-390 amagama.
UMBUZO 6 (UMBUZO OSISISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Hlalutya umxholo kwincwadi yenoveli ethi Nyana Wam! Nyana Wam!. [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
Waqina uMangaliso ebacenga esithi, 'Khanindilinge kuyo le ndawo, ndothi ukuba
akulunganga ndibuye ndizibike kwakamsinya.' Kuthe xa kuphakathi engxoxweni ngalo
mbandela, kungekho uzimisele ukunikezela, uMangaliso emile ngelokuba
makathunyelwe kuyo, isifundisi sikhaba ngamanqin'omane sisala, kwavela la ngwevu
yomfundisi ibikhe yadanduluka esidlangalaleni isithi; 'Akuyi lubuyayo apho mfo wam,'
yathi, 'Uxolo maWesile amahle, kambe ngokuzenza umqobo phambi komfundisi lo
efuna ukuya eGeorge Goch hleze kuthi kanti siphazamisana necebo likaThixo.
Ndingomnye nje wabachase ukuba umfunfisi lo aye eGeorge Goch ndiphakamisa
ukuba umntu kaThixo akhululwe ahambe aye kule ndawo, inkomo enotshobo
ayinqandwa bazalwana.'
Ngaloo mazwi endod'enkulu waba uyakhululwa uMangaliso ukuba ayokuba
ngumfundisi eGeorge Goch eza kujongana nombandela wokwakha nendlu yecawa.
NgoLwesihlanu emva kokuba enyuliwe wenjenjeya nenkosikazi yakhe bephuma e-
Albert Street besiya kuhlola loo lokishi wayeza kuqala kuyo umsebenzi wakhe
bekhwele kuNyawozevangeli.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
Bafika bashiya imoto esangweni bee chu kancinci basihla benyuka nezitalato zelokishi
bemana ukunqwala ngeentloko bebulisa ababehleli ezivarandeni. Kuye wonke umntu
odlulayo kwakusala ukuba angakhe eme esondele esi sibini. Ude ubeve abanye
bethethela phantsi bebuzana besithi, 'Ngowaphi na lo mfundisi ufaneleke kangaka?'
7.1 Xela indawo nabantu ababekule ntlanganiso ngokwesicatshulwa. (2)
7.2 Sizathu sini esingunobangela wokuba kubekho le ntlanganiso? (2)
7.3 Isivezela ntoni ngoMangaliso into yokuba ade acenge xa efuna ukuya
eGeorge Goch? (2)
7.4 Yintoni le yayidala impixano kwesi sicatshulwa? Cacisa. (2)
7.5 Phuhlisa isigqebelo kwintetho ethi, 'inkomo enotshobo ayinqandwa' ngokwathi
kwaqhubeka encwadini emva koku. (2)
7.6 Wenza ntoni uMangaliso ukulobela abantu abaninzi baseGeorge Goch
ecaweni? (2)
7.7 Ingaba isihloko sencwadi esithi, 'Nyana Wam! Nyana Wam! Siyahambelana
nomxholo wale ncwadi? Xhasa impendulo yakho. (2)
ISICATSHULWA B
Ngentsasa yoMvulo wavuka ekuseni uMangaliso wamhlamba uyise, wamcheba
inkqayi, wamtsheva. Kwathi kuvulwa ezivenkileni ezithengisa iimpahla babe
sebengxange emnyango. Wamqala esihlangwini waya kumphosa emnqwazini
ukumthengela. Bathi befika abantu abazokumbona waye umfo selesisicicibala
sexhego ingasenguye lowa Madala kaMatshayela wenkomponi iinwele zilidladla
neendevu ngathi liqina lesikhova, zingakhathalelwe. Bafika ngokufika abantu kuba
bathi bakuziva ezi ndada yangulowo wanqwenela ukuza kumbona lo mfo usizalo sihle
kangaka. Njengoko babemana ukutsho futhi xa bencoma ukulunga nokululama
kukaMangaliso besithi, 'Sinqwenela ukukhe sibone abazali balo mntwana.' Unoyolo
umzali osizalo sincomekayo.
Yaphela loo veki kuphithizela ecaweni abantu besuka kwiindawo ngeendawo kwelo
laseGoli, bonke bebunyathela ububele kweso sithathu kuba nomolokazana waye
kwayindlezana benga bazalwa ngumntu omnye noMangaliso ngokululama nokuthanda
abantu. Laye ixhego elinguyise lingadinwa okwalo ngumntu, liphuma into ngomlomo,
umfo enamabali amaninzi, kodwa kuwo onke amabali akhe alikho elalinomdla
njengokuzalwa kukaMangaliso ukuza kuthi ga ekulahlekeni kwakhe, ethembela
kuThixo wamagqoboka ngelithi akangekhe afe engambonanga unyana wakhe-
Kongaziwayo uThixo. Koko kuphithizela kwabantu ngenye imini kwangena mfana
uthile. Esangena lawamilisela kuye amehlo ixhego kucaca ukuba linombuzo noxa
lingade libuze. Lo mfana ngomye wabafana ababesandula kuguquka kuzo ezi
mvuselelo zazimana ukwenziwa nguMangaliso apha eGoerge Goch. Sikhe sathetha
ngaye sisithi wayesebenza eRose Deep kwaMaboya, ikhaya lakhe lokuzalwa
lalikuCentane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
7.8 Kutheni uMangaliso noyise bevukela kangaka evenkileni? (1)
7.9 Wadibana njani uMangaliso noyise uMkwayi emva kokuba babohlukene
ixesha elide? (2)
7.10 Tolika amagama abhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2)
7.11 Likweliphi inqanaba lesakhiwo ibali ngokwesicatshulwa? (1)
7.12 Sizathu sini esibangela ukuba uMkwayi awamilisele kumfana awangena
emnyango amehlo akhe? (2)
7.13 Xela igama lomfana awayemilisele kuye amehlo uMkwayi. (1)
7.14 Ngqina ngeengongoma ezimbini ukuba eli bali liphela njengesiyolisi. (2)
[25]
UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Hlalutya umxholo kwincwadi yenoveli ethi uKhozi olumaphiko. [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
Phofu ndikwazi ungekavuli mlomo ukuba usesikhulu isibhanxa, esi sitya ubulongo.
Yintoni ongayenza ungenamali? Ulihlwempu. Ufuna ukufa ulihlwempu? Uyihlo
ulihlwempu, into aqhayisela ngayo zeziya nkomo zimbini zigula sisifo sephepha,
ukufundise ngokungqiba. Nawe ufuna ukuphila ubomi bokungqiba. 'Kutheni le nto
usisidenge kangaka, wakugqiba ukufunda Kafile?'
Iindlebe zam kwakungasekho nto ziyiphulaphuleyo ngoku zigcwele umoya. Ndaziva
sendithe, 'ukuba nifuna ukundibulala nixelise laa mfo nimbulele phezolo, yenzani njalo.
Le niyithethayo yona into, yilibaleni, soze.'
'Ucinga oku kooKafile kanye mfo wam, usisitunxa. Akuziboni ezinye iiBhantu
ezingooMthunzima nooNkebe, ziziinkokeli ngoku, zinemali, ziphethe, akufuni ukufana
nazo? 'Ndathula ndavala phezulu, basuka bahleka abafo basemzini ngokungathi
akwenzekanga nto. Ndithe ndisavuthelene imixhadana le okwerhamba ngumsindo,
zathi gwiqi ezi zinto zabuya nocango, ndeva xa enye isithi kwenye: 'Ngowethu lo,
musa ukuzihlupha nokuzihlupha oku,' kwalandela intsini eyayikhatshwa kukubihlizela
kweembukuxa zesisu.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
Ndagqushalaza ngumsindo, ndisenziwa ubukhulu becala kukubona indlela
eyayisenziwa ncinane ngayo ingqondo yam ngaba bafo. Emva kwethuba wehla
umsindo, ndatsho ndaqaphela ukuba litshonile ilanga, kwathi qatha nento yokuba
andikhange ndise nto emlonyeni okokoko. Athi kanti amathumbu ndiwakhumbuzile,
akrwela ukuvuma ingoma yephango. Ndithe ndakungawahoyi aphinda agcwaliswa
ngumoya. Phofu ke ukutya oku ibingeyonto bendiyixabisile kakade, kangangento
yokuba bendiye ngamanye amaxesha ndingxoliselwe ukuwaphosa amaxesha okutya.
9.1 Liqhubeka kweyiphi indawo ibali ngokwesicatshulwa? (1)
9.2 Yintoni le babengavumelani ngayo uMfazwe namapolisa? (1)
9.3 Sizathu sini esasibangela ukuba uMfazwe angavumelani namapolisa. (1)
9.4 Chaza ngobomi bendawo awayekuyo uMfazwe ngokwesicatshulwa? (2)
9.5 Tolika amagama abhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2)
9.6 Ikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali incwadi ngokwesi sicatshulwa? (1)
9.7 Zibe nafuthe lini iindaba zokubulawa ngamapolisa komfo athetha ngaye
uMfazwe kuQaka? (2)
9.8 Luthini uluvo lwakho ngobomi obabuphilwa ngooMthunzima nooNkebe? (2)
9.9 Ndima ni edlalwe ngumfundisi uHlathi ekusindiseni uMfazwe ekubanjweni
emva kokufika kwakhe enqongo ligazi ezinyaweni? (2)
9.10 Siganeko sini esaba ngunobangela wokuqala kodushe eFunda? (2)
ISICATSHULWA B
Kungekudala, gangqa wangena sele phethe ubisi olushushu ngezityana ezilungiselwe
lona. Udano lwam, uye phi kaloku ngoku uNcumisa? Ndithe ndigqiba ukutya wabe
uMzolisi sele ziqokelela ezo zitya ephuma nazo. Uthe quu nje wabuya, ndingekaginyi
nomvungulo wokuqala. Ubuye waza kuma, phambi kwam, ndathi ndakumjonga,
wasuka wabukekelisa ubuso bakhe, wabuzisa ngecala, wathetha oku komntu
ongabhekisi mntwini.
'Ingxelo endiyifumana kolu cingo ngoMfundisi uHlathi ithi abazali bakho bobabini,
banyamalele, kukholelwa ukuba babanjiwe, kutsho uSiqithi, nabakhe abazali
umkhondo awaziwa. Yena ufike ukuvela kuloo ndawo angayixelanga kuMfundisi
kukhala ibhungane eSihlahleni, izinja zidutyulwe zafa zonke.' Ithathe ixesha ingqondo
yam ukuyinqakula into ethethwa nguMzolisi kangangento yokuba ndimbuze seletshilo
ukuthi kugqitywe ukuba mandihambe ngaloo mva kwemini, ukuba yinto eyenzeke nini
na le ayithethayo.
'Akatshongo ukuba yenzeke nini na uMfundisi, kodwa inokuba zizinto zanamhlanje
ekuseni okanye ngale ntsasa yanamhlanje.'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
'NguFriday wonke lo. Ukuba kukhe kwenzeka into phaya kumama notata, uya kuyazi
into edliwa ligqirha.'
'Yeka ukusongela ngathi ulibhinqa mfondini. Into ebalulekileyo yeyokuba kususwe eli
tyholo bazimele ngalo ooFriday nazo zonke ezinye iimpuku namaqaqa afana naye.'
Endaweni yokuba ndibe madolwanzima zezi ndaba, ndasuka ndaba nomsindo
kanomfuthwana, ndazivula ndizivala izandla, ndibawela ukukhe ndikhonye kabini
kathathu ndixele inkwenkwe efuna umngeni.
9.11 Ngubani lo ungena ephethe izitya ezinobisi olushushu kwesi sicatshulwa? (1)
9.12 Sizathu sini esibangele ukuba uMfazwe abe seMhlabiso? (1)
9.13 Kumncede njani uMfazwe ukudibana kwakhe noMzolisi? (2)
9.14 Kutheni uMfazwe etyhola uFriday ngokunyamalala kwabazali bakhe? (2)
9.15 Uloluphi udidi lomlinganiswa uMzolisi? (1)
9.16 Ngqina ukuba uNdlela noNtsipho babaneganelelo kudushe olwalugquba
kwilokishi yakwaQaka. (2)
[25]
OKANYE
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Nabanye
Hlalutya la maqhalo nezaci phantsi kwezi ngongoma zilandelayo:
- Intaka evuka mva idliwa zizagweba.
- Ukutyebela ngaphakathi uxele indlazi.
- Ukubambisa isisila sehobe.
- Iingcungcu ezimilomo mide.
- Ukuba yimbulu.
• Imvelaphi yeqhalo
• Intsingiselo yeqhalo
• Imisebenzi yamaqhalo nezaci [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Nabanye
Funda le ntsomi ingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
Kwahlala kwahlala kwayintsomi. Kwiminyaka ngeminyaka eyadlulayo ngopewula,
izilwanyana zadibana entlanganisweni zibizwe nguMdali wazo. Kule ntlanganiso
zaziza kuzikhethela imibala. Khumbula ukuba zazikade zingenayo imibala. Zafika
kwaMdali zayalelwa ukuba zakhe isangqa esikhulu. Zaxelelwa ukuba mazicingisise,
zikhethe imibala eza kuzifanela ngonaphakade kanaphakade kuba zisakuba
ziyifakelwe azisayi kuze ziphinde ziyijike, nezizukulwana ziya kuzalwa sezinayo.
Zayalwa ziboniswa ukuba kubi kokukhetha umbala ongasayi kuze wamkeleke
kwizizukulwana ezizayo. Zaboniswa indlela eziya kugxekwa ngayo zingahlonitshwa
ngabantwana ngenxa yobuchule bokukhetha obuhesheheshe. Yabekwa imibala
ngemibala phakathi kwesi sangqa zazisakhile. uMdali wamana ukuzibonisa umbala
ngamnye awuchaze ukuba umele ntoni na. Wayexela nesizathu esibangela ukuba
umbala othile uthandeke okanye ungathandeki, acebise apho kufuneka acebise khona.
Wawubeka umbala omhlophe ewuchazile ukuba apho ukhoyo kuyakhanya ebomini,
izinto zikuhambele kakuhle, umele ithamsanqa. Wehla nayo yonke imibala eyichaza
waya kuphuma ekugqibeleni. Yonke le mibala yayineziphene zayo kodwa zazixolisa
izilwanyana ngelithi akukho nzwana ingenasiphako.
Isilwanyana ngasinye esikhethayo sasixelela wonke ubani umbala esiza kuwukhetha
sixele nesizathu. Kwakuye kuqhwatywe izandla kuyeyezelwe andule ngoku uMdali
ukufakela umbala othandwe sisilwanyana. Laphakama iqwarhashe lathi Mdali weZulu
nomhlaba, Sonini- nanini, nani nonke zinto zikaBawo ezilapha kule ntlanganiso,
kuluvuyo ukunixelela ukuba namhlanje, ngale mini inkulu kangakanana, ndizikhethela
umbala omhlophe namnyama. Ndikhetha le mibala mibini ngendikhetha omhlophe
qwaba, into ekunayo andilindele kuhle kodwa emhlabeni, ebomini bam.
Bangandikhalala nabantwana bam xa ndikhetha omhlophe wodwa kuba baya kuthi xa
kunzima bandibuze ukuba kutheni na ndikhethe omhlophe kanti kuya kuthi pam
ngamanye amaxesha. Ndikhetha umbala omhlophe nomnyama kuba ndifuna
kukhanye ebomini bam kodwa ke ndokwamkela nokubuhlungu okundehleleyo, enkosi.'
Yacela ke ukuba xa ithiwa nyhibhe le mibala mayibe yimigca emhlophe namnyama.
Wenjenjalo ke uMdali. Kwaqhwatywa izandla kwayeyezelwa, yenjenjeya ukuya kuthi
vu phantsi intwenkulu yonwabile ingakholelwa ukuba iyenzeka into yokuba namhlanje
yile nto, ungaba ngomso uzibone sowuyenye into.
..........................................................................................................................
Zada zaphela izilwanyana. Kwashiyeka uLovane yedwa. Wanyamezela uMdali walinda
uLovane ukuba lude lukhethe kuba lwaluba ngabizwa luthi lusacinga. Lwacinga,
lwacinga, lwacinga de lwathi, 'He-e-e! Kunzima kakhulu kum ukukhetha le mibala.
Ndiyifuna yonke.' Waphendula ngelipholileyo uMdali wathi, 'Uze undixelele xa ude
wawukhetha, ndakulinda ngomonde ude uze kum.'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
Wayithatha le mibala wayibeka kuzo zonke izinto azidalileyo, emithini, kwiintyatyambo
nezinye izinto azidalileyo, emithini, kwiintyatyambo nezinye izinto. Lwamana lujonga
loo mibala uLovane, luthi lusakufika engceni lujike lube luhlaza, lufike kwingca
eyomileyo lufane nayo, lusakufika kwiintyantyambo ezibomvu lube bomvu, njalo njalo.
Kude kube namhlanje, alukabi nazigqibo ulovane, lusakhangela umbala olufaneleyo,
lusatshintsha ukuze lukwazi ukuziphepha iintshaba.
11.1 Nika indlela eqala ngayo le ntsomi. (1)
11.2 Ngubani lo ubize intlanganiso yezilwanyana? (1)
11.3 Sizathu sini esibangela ukuba kubizwe le ntlanganiso? (2)
11.4 Xela iingongoma EZIMBINI ezibonisa indlela oluzotywe ngayo ulovane kwesi
sicatshulwa. (2)
11.5 Tolika le ntetho ibhalwe ngqindilili kule ntsomi? (2)
11.6 Kwakubaluleke ngantoni ngokwale ntsomi ukuba isilwanyana ngasinye
sikhethe umbala waso? (2)
11.7 Phawula ngendlela elikhethe ngayo imibala iqwarhashe kule ntsomi? (2)
11.8 Mfundiso ni efumaneka kule ntsomi? (2)
ISICATSHULWA B
NguRhulumente wethu lo!
1 Vi-i-i-ityo-o-o!
2 Nqand'ezo nkomo kwedini sigoduke!
3 Nqand'ezo nkomo kwedini limkil' ílanga
4 Nqand'ezo nkomo kwedini sizokuzisenga
5 Nqand'ezo nkomo kwedini kukud'ekhaya
6 Le inco yona ililelwa linkonyan'ekhaya
7 Le irhwexu yona kosa seyibek'elayo inkonyana
8 Ezi zilunga zona zozalis'amathunga
9 Ndatsho ndalamba ndilambel'umthub'ontubululu
10 Ndatsho ndalamba ndilambel'umvub'omphokoqo
11 Ndatsho ndalamba ndilambel'umvub'omphothulo
12 Ngurhulumente wethu ke lowo!
...................................................................
13 Vi-i-i-ityo-o-o!
14 Iinkomo zaseQunu zizale iinkomo zoMzantsi Afrika
15 Kuba loo malusi wazo waluse noMzantsi Afrika
16 Wath'akubona ukuba uyeyela warhiwula kwema ngaye
17 Wathi 'Iyaph'ezantsi, iya kubuya nabani?'
18 Wahle walubón'ulutsha ukuba luya kuba luncedo
19 Wathi makususwe idyokhwe yobukhoboka emntwini
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
20 Wamis'umkhonto wesizwe waluqilima
21 Wabanjwa umntu apho, wabulawa umntu apho!
22 Tyhini! Bafa kakubi abantu njengempukane.
23 Uneenkan'umXhosa, unomqolo umXhosa ndimncamile
24 NguRhulumente wethu ke lowo!
...........................................................
25 Vi-i-i-ityo-o-o!
26 Ebeqale ayintoni na amashumi eminyaka ke jele,
27 Kumawakawaka eminyaka engcinezelo?
28 Nditsho kuwe mlisela nomthinjana woMzantsi-Afrika
29 Nditsho kuni ziphatha-mandla zeli lizwe
30 Kudala ndinifundis'indlela yokuphath'isizwe
31 Into ileli kuni ngoku, mna andinatyala ndinikhulule.
32 Yhini na ukuba nibonakale neentsana zoMzantsi-Afrika uphela?
33 Ndiyisusil'ingcinezelo nocalucalulo lomnt' omnyama komnyama
34 Yekan'ukucinezelana nodwa, nodwa, nodwa!
35 Yhini na ukuba ningazigqogqi ezi ndletyana zenu?
36 Nindive nindiphulaphule xa ndisithi ke,
37 'Even if I die, I will wake up from my grave and come and vote'
38 NguRhulumente wethu ke lowo!
39 Mandisithe-e-e-le
11.9 Iyicela njani inzolo imbongi kulo mhobe? (1)
11.10 Sixhobo sini sohlalutyo esisetyenziswe ngumbhali ekupheleni komqolo
wesi-3 nowesi-4? (1)
11.11 Siphuhlisa ntoni isafobe esibhalwe ngqindilili kumqolo wama-22. (2)
11.12 Ukuqaqamba kokusetyenziswa kwezafobe kulo mhobe kuveza oluphi udidi
lwesihobe. (1)
11.13 Ngubani lo kubongwa ngaye apha kwesi sibongo? (1)
11.14 Yintoni injongo yokusetyenziswa kophindaphindo kumqolo wama-34? (2)
11.15 Ithetha ukuthini imbongi kumqolo wama-39? (1)
11.16 Cacisa umxholo wesi sibongo. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
• Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 12
ukuya kumbuzo 15.
• KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
• Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli); KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
(kwiDrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO
B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli); KUNYANZELEKILE ukuba
akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340–390 amagama.
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
AMAZA – ZS Qangule
Xoxa ngempixano kwincwadi ethi, Amaza. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
AMAZA – ZS Qangule
Funda ezi zicatshulwa zencwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
LIZO: (Bengqengqa kunye ebhedini)
Ndivonywavonywa ziingcinga.
Awu! Yatofotofo ibhedi yesitamtamana sikaSidima!
NAMHLA: (Etsaleka) Uphi undofa wakho?
LIZO: Undofa wam nguwe.
NAMHLA: Kanti uZodwa Zazile yintoni?
LIZO: Yinkosikazi yamaQwathi, akayiyo eyam.
NAMHLA: Asazi, siza kubona.
LIZO: Khawundenzele iti wethu. Lasoloko lindenzela inyongo ela phixi ndihlala
nalo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
NAMHLA: Ungathini xa efika apha uZodwa?
LIZO: Angafumana olu swazi andikatsa ngalo.
NAMHLA: (Ephakama esiya kwenza iti) Oluphi ngoku uswazi?
LIZO: Kukho ikhatshakhowa elizenza mna xa ndiseBhayi.
NAMHLA: MaBhele! Akukho nto injalo! Uyawa udlokoviswa yinkunzi yobukhwele.
Ngcwaba iingcwangu ezi.
LIZO: Injalo loo nto, Nozici! NdingeloMpondomise nje!
NAMHLA: Ngubani loo ndoda?
LIZO: Yenye yala maxwakuxwaku avela eSoweto.
NAMHLA: IRhawuti!
LIZO: Iza kuphela imizi yethu yile mithuqwasi.
NAMHLA: Ngaba bafana bedompasi?
LIZO: Ngabo kanye.
NAMHLA: Kutheni ungabonakalisi kuhlupheka nje?
LIZO: Ndivuyela ilishwa eliphethe ithamsanqa.
NAMHLA: (Esiza nento eselwayo) Uyandithanda kodwa Lizo?
LIZO: Sowusiza nalowo ukudlulayo.
NAMHLA: Ngahle ubuyele kulo Zodwa umlahlayo.
LIZO: Ubona ntoni?
NAMHLA: Sakugqitha isiphango sengxabano kulandela isikhukhula sothando.
LIZO: Nakanye kuthi apha.
NAMHLA: Utsho na?
LIZO: Endaweni yokuthotha, uya ukhula umsinga wentiyo.
NAMHLA: Kanti ngahle nibuye nivane.
LIZO: Obona buthi bokubulala uthando lufe fi, fiyani, kukuflatyaza.
NAMHLA: (Ebuhlabeka ngala mazwi kaLizo) Asazi apho ke.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
LIZO: Uyazi ukuba lo Sidima wayeza kutshata noZodwa?
NAMHLA: (Esothuka) Izinto ziyafihlwa, izinto ziyasetyezwa! Andiyazi loo nto! Phofu
waxakwa yintoni?
LIZO: Yile ntwana yethu yokuqala, uXelisa.
NAMHLA: Yiyo le nto akuthiye kangaka!
LIZO: Kanye ke.
NAMHLA: Kwathini ke phofu ukuze kungabikho nomingimingi olu?
13.1 Bancokola bephi aba balinganiswa? (1)
13.2 Yintoni ebangela ukuba uNamhla akhathazeke xa kusithiwa usisitamtamana
sikaSidima? (1)
13.3 Cacisa intetho kaLizo ethi, 'yinkosikazi yamaQwathi, akayiyo eyam'. (2)
13.4 Loluphi olu swazi athi uLizo ukatswa ngalo nguZodwa? (1)
13.5 Ludidi luni lwempixano oluphakathi kukaSidima noNamhla? Xhasa impendulo
yakho. (2)
13.6 Bonisa ngezinto EZIMBINI ukuba umtshato wesinyanzelo phakathi
kukaSidima noNamhla ube ngunobangela wempalalo-gazi kulo mdlalo. (2)
13.7 Luthini uluvo lwakho malunga nokuthandana kwabantu abatshatileyo kule
ncwadi? (2)
13.8 Phawula ngesenzo sikaNamhla sokungenisa uLizo kokwabo entangeni? (2)
ISICATSHULWA B
NODABEPHI: Kanti ngale mini yomngcwabo salala sidiniwe kukucikidwa.
VATHISWA: Ngubani ngantoni?
NODABEPHI: Ngabacuphi baseBhayi.
VATHISWA: Kukrokrelwa ntoni?
NODABEPHI: Ingathi uSidima ubulewe nguLizo.
VATHISWA: Waza wayithetha intsomi emini!
NODABEPHI: Akho loo marhe, ndiya kuhlebela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
VATHISWA: Angachiphiza iinyembezi
Kanti nguye umbulali?
NODABEPHI: Bonke ooDyakalashe
bayazililisa, bakubona ixhoba.
VATHISWA: Kusithiwa ngutsotsi waseRhawutini nje?
NODABEPHI: Abona tsotsi bayingozi
ngaba baphuma apha ezilalini.
VATHISWA: Yambi ke le nto uyithethayo.
NODABEPHI: Mna ayindothusi.
VATHISWA: Ingathini ukungakothusi?
NODABEPHI: Phulaphula apha wethu:
Ubhuti Lizo uxabene nenkosikazi yakhe
kwezi veki zintathu zidlulileyo.
VATHISWA: Kuxatyanwa ngantoni?
NODABEPHI: Ubhuti ufike nelizwi
elithi uXelisa asingowakhe,
esithi uXelisa ngumntwana kamfi lo,
abe mabini mathathu,
VATHISWA: Kuxatyanwa ngantoni?
NODABEPHI: Waphuma egxanya ngumsindo.
Uthe ebuya wabe
echole konke okwakhe umfazi waduka.
VATHISWA: Eduka nje baphi abantwana?
NODABEPHI: Ubashiyile,
umke nemali yonke kabhuti.
VATHISWA: Ibingakanani loo mali?
NODABEPHI: Umke nencwadi yebhanki.
VATHISWA: Kwenzeka ntoni ke?
NODABEPHI: Uthe uyamazi apho aye khona,
watsho esithi uza kuyilanda eyakhe imali.
VATHISWA: Akayanga kulanda umfazi uyokulanda imali?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
NODABEPHI: Uthi xa esele,
umfazi wamaCirha nguZodwa,
inkosazana yamaQwathi nguNamhla.
VATHISWA: Ibe akazange aphele phaya ekhaya.
NODABEPHI: Into yabo ngundaba-mlonyeni.
VATHISWA: Hayi amaxesha esikuwo!
NODABEPHI: Uyazi Vathiswa?
VATHISWA: Ewe?
NODABEPHI: UNamhla wayenento yokwenza noDuma.
VATHISWA: Yenzeka njani into enjalo?
NODABEPHI: Uzithethelela, ngelithi
amawele ngumntu omnye.
VATHISWA: Xa kunje ndididekile.
13.9 Sesiphi isiganeko esenzekileyo esidala ukuba athi uNodabephi bacikidwe
ngemibuzo? (1)
13.10 Sizathu sini esasibangela ukuba uLizo alile xa efunda ibhayibhile
emngcwabeni 'kaSidima'? (2)
13.11 Kutheni kukrokreleka ukuba uSidima ubulewe ngutsotsi waseRhawutini? (2)
13.12 Bafana ngantoni uNodabephi noVathiswa kule ncwadi? Nika ibe NYE. (1)
13.13 Chaza iziganeko EZIBINI ezityhila ukuba uNamhla wayekhe wanento
yokwenza noDuma kulo mdlalo. (2)
13.14 Bonisa isigqebelo esivezwa ligama likaSidima nezenzo zakhe kulo mdlalo? (2)
13.15 Ithini imfundiso esiyifumana ngomtshato kule ncwadi? (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Xoxa ngempixano kwincwadi ethi, A-a-a! Jongumsobomvu!. [25]
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB Mkonto
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
MAQOMA: He Jwarha, uthi siya kuze sibuyele nini
kumagquba akowethu? Kaloku elona
komkhulu lethu naliya kweziya ntaba
zikaNojoli. Andinakuze ndonwabe
ngokupheleleyo emphefumlweni abantu
bam bekude namathambo ooyise. Sendifane
nje ndaxoliswa zezi ntaba zikaNontongwana.
SOGA: Hayi Mhlekazi, mus' ukuthetha into endiyicingayo.
Yonke le ntsasa ingqondo yam ithe tyaba
kwezo ntaba. Ndinomfanekiso
wamaphece eenkabi zakowethu, zityebe
zingamateke-teke, zigramza kuloo ngca
yayiyincindi yobusi. Uthini ngamasimi?
Sasingayazi imbalela, sitabhata apho
singamakhwenkwe, kanye la aziintloko
zeenyoka wona. Kwowu, hayi ilishwa lethu!
NXOKWANA: Hayi Jwarha mfondini, mus' ukusivusela
izilonda ezapholayo. Ndisalizonda
nanamhla oku ithuba esaliphosayo ngalaa
mhla sasihlaselwa ngala magxagxa.
Ndiqinisekile nangoku ukuba oobawo
baphazama ngokusinqanda xa sasifuna
ukuya kuziphindezela singuloo mkhosi
wamakhwenkwe.
NEKU: Usawukhumbula na kodwa loo mhla
Mntakwenda?
Sasingamatsha-ntliziyo mfondini, kwaye
nenkokeli le yethu, unyana kaNothonto
wayevutha ngaloo mihla. Phofu ke kambe
sasicaca nakuthathatha ukuba
singoomaqandekana bokwenene.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
MAQOMA: Sasinokuthini ke madoda? Kaloku
sasihloniphe ubukhosi. Ndiqinisekile ukuba
ngesasohlwaywe kanobomi ngubawo
nobawokazi uHintsa ukuba babenokuyiva
loo nto. Kodwa ndikhe ndimqaphele ubawo
ukuba iyamkhathaza into yokugxothwa
kwaNojoli. Impilo yakhe andiyithandi, ikho
le nto imncincithayo.
SOGA: Utyaphe watsho mhlekazi. Nindibona
ndilapha nje, ndiza kumela uMhlekazi, A!
Lwaganda!, unqandwe sisiphakathi.
Singxamele ukuphunguza ngoku ngenxa
yaloo mpilo yakhe. Uyaphela oku
kwenkomo enesiqonga. Ke, siwela
ngazibuko linye sonke kwinto yokuba leya
into ayiyodwa, kunjalonje kuza
kunyanzeleka ukuba uyithathele unyawo
ngokukhawuleza Mhlekazi. Amade
ngawetyala. Kuthiwe ke phaya kowenu
maze ndilumane indlebe nawe ngalo mcimbi.
15.1 Bancokola bephi aba balinganiswa? (1)
15.2 Yintoni ebangela ukuba uMaqoma angonwabi ngokupheleleyo
emphefumlweni? (1)
15.3 Tolika intetho kaSoga ethi, 'kanye la aziintloko zeenyoka wona'. (2)
15.4 Ngqina ukuba uNxokwana wayengekawaxoleli ncam amadlagusha
ngokwesicatshulwa. (2)
15.5 Uzalana njani uMaqoma noHintsa? (1)
15.6 Sesiphi isiganeko esenzekileyo esidale ukuba uNgqika akhathazeke? (2)
15.7 Uloluphi udidi lomlinganiswa uMaqoma kule ncwadi? Xhasa impendulo
yakho. (2)
15.8 Luthini uluvo lombhali ngamaXhosa athile akholelwa emagqirheni? (2)
15.9 Nika izinto EZIMBINI eziveza ukuba lo mdlalo wawuqhubeka ezilalini
ngokwesicatshulwa? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
ISICATSHULWA B
MATSHAYA: Mthembu, nawe Baw' uMngxongo, musani
ukusixhalela. Asizi ngabubi konke konke.
Siphuma kulaa mihlaba ilawulwa
ngamaNgesi neenkosi zamaRharhabe.
Sikhokelwa nguGqirha lo, indoda
ebuncamileyo ubomi bayo ngenxa
yokulwela amalungelo abantu
abahlelelekileyo. NgumKrestu wenene lo.
La ke wona amadoda uwabonayo (Esalatha
amajoni) akhutshwe ukuze asikhusele
kwizihange nakubabhunyuli beli lizwe
njengoko thina kungafanelekile ukuba
siphathe izikhali nokuphakamisa
amakhwapha. Laa ndoda (Esalatha uRufus)
uyibonayo ke yona ngumrhwebi.
QUKA: Njengokuba wena ungafani nala madoda
(Esalatha aba bamhlophe) ngebala nangentetho,
uyinto kabani ke wena?
MATSHAYA: NdinguMatshaya mna onkaba ikweziya
ntaba zikaNojoli. Ubawo wayesakuba
liphakathi likankosi uNgqika, waza ke
wakhetha ukuya kubusa kunyana wakhe lo
kuthiwa nguMaqoma. Njengokuba
ndithetha nje sesime apha eNxuba nosapho
lwakowethu, simi kumzi omkhulu apho nala
madoda uwabonayo. Inkosi yethu inye apho,
nguYesu Krestu. Asisazibusi ezi
zasemhlabeni iinkosi ngezizathu oya kuziva
ngoGqirha lo. (Enikezela kuFiliphu)
FILIPHU: Uchaza kakuhle mzalwana uMatshaya.
Ngenene thina asisahlali kwiindawo apho
kukhonzwa omnye umntu ofana nenkosi,
ngakumbi kule mihla apho uya kufumanisa
into yokuba ezi nkosi zithanda kuphela
izisulu zezisusa, azikwazi ukusebenza,
ngamatyutyusi, amanqenerha ajonge ezi
zibele zale mitshato. Ndivile nangoku ukuba
le yalapha inkosi ayikho ngokuba kaloku
ithanda indawo eza kuthi ifumane iwonga kuyo.
15.10 Yeyiphi eyona njongo yokuba uMatshaya namadoda amhlophe babe kule
ndawo ngokwebali? (1)
15.11 Sizathu sini esasibangela ukuba la madoda athi makangaxhalatyelwa? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Februwari–Matshi 2016
NSC
15.12 Wayedlala yiphi indima uQuka ngokwesicatshulwa? (1)
15.13 Tyhila ukuba ifuthe laseNtshona sele ligqobhozele kwintlalo yakwaNtu kwesi
sicatshulwa. (2)
15.14 Zenzo zini ezibonisa ukuba kwakukho ukungavisisani phakathi kukaQuka
nenkosi yakhe? (2)
15.15 Ithini imfundiso esiyifumana kule ncwadi? (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2016 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2018 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2016 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2018 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC June Exams 2016 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC June Exams 2016 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum