Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2011 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2011 MARAGA: 100 TSHIFHINGA: awara 21/ 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 8. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC PFESESANI 1. He¼i bammbiri ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Zwibveledzwa zwa vhusiki (Maanea) (50) KHETHEKANYO YA B: Zwibveledzwa zwilapfu zwa vhudavhidzani (30) KHETHEKANYO YA C: Zwibveledzwa zwipfufhi zwa vhudavhidzani (20) 2. Ni lavhelelwa u fhindula mbudziso NTHIHI kha KHETHEKANYO YA A, NTHIHI kha KHETHEKANYO YA B na NTHIHI kha KHETHEKANYO YA C. 3. ºwalani nga luambo lune na khou lingwa khalwo. 4. Thomani khethekanyo IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA, hune ya fhelela hone ni talele. 5. Ni fanela u pulana (tsumbo: mapa wa muhumbulo/nyolo/tshati ya nyelelo/ maipfi a re khii, na zwi¿we), u vhalulula na u sedzulusa mushumo wa½u. Thomani nga u ¿wala pulane ya½u ni kone u ¿wala tshibveledzwa. 6. Khethekanyani zwifhinga zwa½u nga n»ila i tevhelaho: KHETHEKANYO YA A: minetse ya 80 KHETHEKANYO YA B: minetse ya 40 KHETHEKANYO YA C: minetse ya 30 7. Nomborani phindulo dza½u zwi anane na kunomborelwe kwa mbudziso. 8. ºwalani ¾hoho ya phindulo ya½u. NI DZHIELE NZHELE: Musi ni tshi vhala tshivhalo tsha maipfi ni songo vhala na maipfi a ¾hoho ye na nanga. 9. ºwalani zwi no vhalea, nahone nga vhuronwane. 10. Ni dzhiele nzhele mupele¾o, khethekanyo ya maipfi, kushumisele kwa madanzi, zwiga zwa u vhala na tswayo khathihi na kuvhumbelwe kwa mafhungo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA) MBUDZISO 1 Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi kha dza malo dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 400 u swika kha 450. 1.1 ºwaha mu¿we na mu¿we ha ha½u hu a itwa vhu¾ambo ha u takalela mabebo a mura»o wa mu¾a ufhio na ufhio. Na inwi no no itelwa lunzhi na wana tshenzhemo dzo fhambanaho khazwo. Hu na vhu¿we vhu¾ambo he ha ni »ifhela nga maan»a. Zwino ¿walani maanea nga ¾hoho ine ya ri: Vhu¾ambo ha mabebo he ha ntakadzesa [50] KANA 1.2 Vho-Masala vho farwa nga ¿waha wa 1988 hu tshi pfi vho tshipa ¿wana wavho wa musidzana vha fhedza vha mu vhulaha. Ndi hone ngoho ya mafhungo yo bvela khagala ½a¿waha. Na zwino phondi ya vhukuma yo farwa. Zwino inwi ¿walani maanea no »itika nga i¿we tshenzhemo ya½u ya mafhungo a fanaho na aya nga ¾hoho ine ya ri: Mathina muthu u a tambulela zwine a si zwi »ivhe [50] KANA 1.3 Vhathu vha na kuhumbulele kwo fhambanaho malugana na kualuselwe kwa vhana. Vha¿we vha ri a ri ambi nga ha mafhungo o¾he-o¾he na vhana. Ngeno vha¿we vha tshi ri vhana vha a ambiwa navho nga ha tshi¿we na tshi¿we naho zwi zwa vhudzekani sa vhunga zwi hone vhutshiloni. ºwalani maanea a u ¾a¾a nga ¾hoho ine ya ri: Ndi zwavhu»i vhabebi vha tshi amba na vhana vhavho nga ha zwa vhudzekani/A si zwavhuμi vhabebi vha tshi amba na vhana vhavho nga ha zwa vhudzekani [50] KANA 1.4 Hu na vhana vhane vha aluwa vha si na vhabebi zwo bva kha zwiitisi zwo fhambanaho. Zwino vhunga tshi¿we na tshi¿we tshi na vhuvhi hatsho na vhu»i hatsho, inwi ¿walani maanea ane ¾hoho yao ya ri: Vhu»i na vhuvhi ha u aluwa muthu a si na vhabebi [50] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC 1.5 Hu na vhagudi vhanzhi vhane vha si khou shuma zwavhu»i kha milingo ya gireidi 12. Hezwi zwi ita uri hu »ale vhaswa vhanzhi vhane vha khou sokou mona-mona. Zwino inwi ¿walani maanea nga ¾hoho ine ya ri: Zwine zwa nga khwinisa mvelelo dza gireidi 12 [50] KANA 1.6 ¹alelani tshifanyiso tshi tevhelaho nga vhuronwane. ¶inangeleni ¾hoho ine ya elana natsho ni kone u ¿wala nga hayo. [50] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC 1.7 ¹alelani tshifanyiso tshi tevhelaho nga vhuronwane. ¶inangeleni ¾hoho ine ya elana natsho ni kone u ¿wala nga hayo. [50] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC 1.8 ¹alelani tshifanyiso tshi tevhelaho nga vhuronwane. ¶inangeleni ¾hoho ine ya elana natsho ni kone u ¿wala nga hayo. [50] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso NTHIHI kha n½a dzo »isendekaho khao. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 180 u swika kha 200. Tshikoloni tsha ha½u ho dzhena mafovu a tshinyadza ofisi ya ¾hohoyatshikolo. Inwi no vha no sia fomo dza½u dza u humbela bazari henefho ofisini dzo lindela u sainiwa nga ¾hohoyatshikolo. Fomo dzi¼a dza kundelwa u ¾uwa. Hezwi zwo ita uri inwi ni vhe na dzangalelo ¼a mulandu uyu uri ni wanuluse zwo bvelelaho. Mvelelo dzo ri dzi tshi bva na wana no phasa nga batshe¼a. 2.1 MUVHIGO Inwi sa mura»o wa Khorombusi ya hafha tshikoloni no humbelwa u ¿wala muvhigo wa u ¾alutshedza nga ha tshiwo itsho. Zwino inwi ¿walani muvhigo uyo wa u tsho¾elwa ha ofisi ya ¾hohoyatshikolo nga mafovu. [30] KANA 2.2 VHURIFHI ºwalelani makhadzi wa½u vhurifhi ni tshi vha humbela tshelede ya u ni thusa kha u »i¿walisa yunivesithi vhunga ni songo tsha kona u wana bazari. [30] KANA 2.3 ·IºWALOVHU¸E Vhunga no no »i¿walisa kha i¿we ya dziyunivesithi, no no wana tshikhala tsha u ita khumbelo ya bazari. Zwino inwi ¿walani ¼i¿walovhu½e ¼a½u ¼ine na »o ¼i rumela kha vha bazari iyi ine na khou ita khumbelo khayo. [30] KANA 2.4 EDITHORIA·A Inwi ni mueditha wa gurann»a ya vhuponi ha ha½u. ºwalani edithoria¼a ine khayo na »o vha ni tshi khou amba nga mvelelo dza gireidi 12 nga u angaredza na nga mugudi muthihi we a shuma nga n»ila i mangadzaho. [30] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 3 Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso NTHIHI kha tharu dzo »isendekaho khao. Vha dzangano ¼a ''Far North Network on Family Violence'' vho vula i¿we ofisi tsini na vhupo ha ha½u. Dzangano i¼i ¼i lwa na u tambudzwa ha vhana, vhaaluwa na vhafumakadzi, ha lushaka lufhio na lufhio. Vhathu avha vha khou shumela n»uni ya mulimisi ya kale i re tsininyana na mulambo. 3.1 FU·AYA ºwalani fu¼aya ine khayo na sumbedza zwo¾he zwine zwa itwa nga vha dzangano ¼a ''Far North Network on Family Violence'' khathihi na u sumbedza hune ofisi dzavho dza wanala hone. [20] KANA 3.2 MASIA Hu na vhathu vhanzhi vhane vha nga tama u dalela ofisi dza vha dzangano i¼i. ºwalani masia ni tshi laedza kutshimbilele kwa musi muthu a tshi bva ki¼iniki ya ha½u u ya ofisini idzo. [20] KANA 3.3 POSIKARA¹A Vha dzangano i¼i ¼a''Far North Network on Family Violence'' vho »o ni thusa vhukuma kha thaidzo ye na vha ni nayo. Vha ¿waleleni posikara¾a ine na »o vha rumela ni tshi isa maipfi a ndivhuwo. Posikara¾a ya½u ni i sumbedze nga nn»a na nga ngomu hayo. [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa