Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2011 Memo

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2011 MEMORANDAMU MARAGA: 80 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 21. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 2 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: VHURENDI MBUDZISO 1 (Mbudziso ndapfu) KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dzi avhelwe nga n»ila yone: ƒ Maraga dza 7 ndi dza mbuno. ƒ Maraga dza 3 ndi dza luambo. Dzone dzi avhelwe nga n»ila hei: o Maraga 3 arali e kha khoudu 6 – 7 o Maraga 2 arali e kha khoudu 4 – 5 o Maraga 1 arali e khoudu 0 – 3 VHUNGOHO – TA Ravhanga Zwishumiswa zwa mibvumo ndi i¿we ya n»ila/thikho dzine murendi a dzi shumisa u ¾ama vhurendi hawe uri vhu bveledze zwine a khou ¾o»a u ¾alutshedza zwone vhavhali. ¹halutshedzo ya tshirendo ndi zwine tshirendo tsha amba zwone. U bvisela khagala zwine tshirendo tsha amba zwone, murendi u a shumisa zwishumiswa zwa mibvumo zwi ngaho: Asonentsi, A¼itharesheni, Pfanapheledzo na Onomotopia. Asonentsi: Iyi ndi ndovhololo ya mibvumo ya pfalando¾he kha vese/mitaladzi. Murendi u dzi shumisa u ¾ama vhurendi hawe kha u bveledza mihumbulo kha dzivese/mitaladzi. Kha vese/mutaladzi1, murendi o shumisa ndovhololo ya asonentsi ya pfalando¾he u na o. ''Vhungoho ndi bako mukuvhatedzi'' U dovholola ha o, murendi u vha a tshi khou sumbedza uri vhungoho vhu a kona u ri khudisa. U dovholola ha u ndi u sumbedza uri vhungoho vhu a tsireledza. Kha vese/mutaladzi 13, hu na u dovholola ha pfalando¾he i murendi a tshi khou sumbedza uri vhungoho a vhu tseki na luthihi arali wo ima khaho. A¼itharesheni: Heyi ndi ndovhololo ya themba kha vese/mitaladzi ya tshirendo. Murendi u i shumisa kha u ¾ama vhurendi hawe a tshi bveledza mihumbulo kha dzivese/mitaladzi. Kha vese 15 ho vha na ndovhololo ya themba dz yo vhuyaho luraru. Murendi u sumbedza uri vhungoho vhu kona na zwi sa konadzei. Pfanapheledzo/Raimi: Iyi ndi raimi ine ya wanala musi mitaladzi/vese dza tshirendo dzi tshi ya u fhela/guma kha ndima/ mathomoni a vese/ vhukati ha vese/mutaladzi. Raimi/Pfanapheledzo i ¾anganya maipfi na mihumbulo kha vese dzi vhumbaho ndima. Kha vese/mitaladzi 20 – 24 ine ya vha ndima ya u fhedza, pfanapheledzo ya mafhedziseloni a mitaladzi ndi i tevhelaho: -u;-a;-o;-a;-a Ngadzo murendi u bvisela muhumbulo khagala wa uri vhungoho a hu na tshithu na tshithihi tshine tsha vhu kunda/balela. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 3 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu Onomatopia: Aya ndi maaipfi ane a edza muungo/mubvumo wa zwithu. Kha vese 5 ipfi ''dzi'' ¼i ri fha muhumbulo wa tshithu tsho ¾havhaho tsha ima tshi sa tseki sa thanda, mupfa na tsimbi. Murendi u sumbedza uri vhungoho vhu a ita uri vhathu vha ime vho khwa¾ha vha tshi imela ngoho fhedzi. Magumo: Murendi o kona nga n»ila i fushaho u shumisa zwishumiswa zwa mibvumo kha u bveledza ¾halutshedzo ya tshirendo itshi. [10] KANA MBUDZISO 2 (Mbudziso pfufhi) HO ¸ENGIWA – WMR Sigwavhulimu 2.1 Vese 2: ''Muri wa murunzi wo sikuwa.'' (1) 2.2 U ¾o»a thuso kha vhu¾ungu vhune a khou vhu pfa. (2) 2.3 ·imethafore. (1) 2.4 U vhona u lozwea ha zwivhuya zwe vhathu vha vha vha tshi zwi wana ngauri zwino a vha tsha zwi wana nge Vho-Mphephu vha dzama. (Na zwi¿we-vho zwi pfalaho.) (2) 2.5 Ha ngo takala musi a tshi humbula thuso/zwivhuya zwine a sa tsha »o zwi wana. (2) 2.6 Khesura, u awedza murendi uri a kone u bvela pha½da na mu¿we muhumbulo/u itela uri zwine a khou amba/renda zwi pfalese, ndi uri u khou pfesa vhu¾ungu nga lufu holwu. (2) [10] MBUDZISO 3 (Mbudziso pfufhi) DEMOKIRASI – TZ Ramaliba 3.1 Vese 23: ''Zwi¼iwa matavhini zwi bva kha tsinde.'' Vese 24: '' Tsinde ndi ¼one tshisima tsha zwi¼iwa.'' (1) 3.2 U ri kha demokirasi munna mu»ini ndi ene ¾hoho ya mu»i. Musadzi na vhana vha fanela u pfa ene. (2) 3.3 ·ifanyisi. (1) 3.4 U i vhona sa tshithu tshine vhathu vha sa tshi pfesese. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 4 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu 3.5 Ha ngo takala. U sasaladza/u dinalea nga kupfesesele kwa vhathu kwo khakheaho kwa demokirasi. (2) 3.6 Ndungekano ya tswititi. Ipfi ''musadzi'' mathomoni a vese 32 ¼o livhana na ipfi ''musadzi'' kha vese 33. Zwo »iralo-vho na magumoni a vese idzo. U ½ea khwa¾hisedzo ya vhuimo ha mufumakadzi ha u vha fhasi ha munna/ u khwa¾hisedza uri munna u »i dzula e ene ¾hoho ya mu¾ani. (Zwi¿we na zwi¿we zwi pfalaho.) (2) [10] KANA MBUDZISO 4 (Mbudziso pfufhi) VHU¹UDZI HO ¶IFHA MAAN¶A – NA Milubi. 4.1 Vese/mutaladzi 3: '' Vha¼a vhe vha vha vhe na mapfura ½devheni''. (1) 4.2 Vhananyana vhe vha vha vha tshi pfesesa/vhe na mikhwa/vhu»ifari havhu»i vha vho ita zwa u rengisa mivhili nga n¾hani ha n»ala. (2) 4.3 ·ifanyisi. (1) 4.4 U vhona vhe vhana vhane vha khou tshinya vhutshilo/vhumatshelo havho. (2) 4.5 Ha ngo takala. U sasaladza zwiito zwo bvaho zwa vhu¾udzi zwa avha vhananyana. (2) 4.6 Khesura. U khwa¾hisedza zwithu zwi tshinyaho vhananyana uri ndi zwi vhaisaho vhukuma; zwi a kon»a u zwi kunda/u lwa nazwo/u zwi fhelisa. (2) [10] NA VHURENDI VHU SONGO GUDELWAHO/RANDELWAHO MBUDZISO 5 (Mbudziso ndapfu) KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dzi avhelwe nga n»ila yone: ƒ Maraga dza 7 ndi dza mbuno. ƒ Maraga dza 3 ndi dza luambo. Dzone dzi avhelwe nga n»ila hei: o Maraga 3 arali e kha khoudu 6 – 7 o Maraga 2 arali e kha khoudu 4 – 5 o Maraga 1 arali e khoudu 0 – 3 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 5 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu TSHIFHINGA TSHO TAMBISEAHO – TR Ratshi¾anga Zwifanyiso zwa muhumbulo ndi n»ila ine murendi a ¾ama ngayo vhurendi hawe nga u shumisa figara dza muambo dzo fhambanaho dzi ngaho mafanyisi, mamethafore, maedzamuthu, ma½a½edzi, nz. Murendi u shumisa zwifanyiso zwa muhumbulo nga n»ila ine ya sia i tshi bvisela khagala ¾halutshedzo ya tshirendo. ¹haluthedzo ya tshirendo ndi zwine tshirendo tsha amba zwone. Murendi kha vese/mitaladzi 1 – 2 o shumisa ¼ifanyisi ''Tshifhinga tsho tambiseaho tshi nga tsimu ya shubi.'' Hafha murendi u fanyisa tshifhinga tsho tambiseaho na tsimu ya shubi yo ladzwaho nga mu½e wayo. Murendi u bvisela khagala zwauri madzuloni a uri muthu a shumise tshifhinga nga n»ila i vhuedzaho uri a wane zwivhuya ene u sokou dzula a sa ri tshithu ngazwo, a fhedza nga u sa vha na mbuelo. Kha vese/mitaladzi 3 – 4, murendi o shumisa ¼ifanyisi ¼ine ¼a vha ''Tshi nga ½otshi yo hwalaho tshinda, i re ½alani dza buvhi,'' Hezwi zwi amba uri muthu u dzula na zwivhuya a sa ite tshithu ngazwo nga n¾hani ha u fareledzea. Fhedziha, zwi bva kha ene mu½e muthu uri a »ibvise kha zwi mu fareledzaho. Kha vese/mitaladzi 5 – 6, murendi o shumisa ¼ifanyisi ''A zwo ngo fhambana na musadzi wa lunako,'' Hafha murendi u bvisela khagala muhumbulo wa u tshinya zwithu zwavhu»i nga iwe mu½e. Kha vese/mitaladzi 7, murendi o shumisa ¼ifanyisi: '' Zwi »i nga lurere lwavhu»i nga tshifhinga tsha tshifhango,'' Lurere ndi lutete lwa dovha lwa nakelela. Arali lwa ¾angana na tshifhango lu a kherukana lwa tshinyala zwine vhutete na lunako zwi sa tsha vhonala, ngauralo muthu u a tshinyalelwa arali a sa shumisa tshifhinga. Vese/mutaladzi 13, murendi o shumisa ¼imethafore ''Swina ¼a tshifhinga ndi mu»ifho na hana,'' Murendi u sumbedza zwithu zwi itaho uri tshifhinga tshi tambisee hu u fareledzea nga u ¾o»a u »iphi½a na u sa aluwa muhumbuloni. Murendi o kona u shumisa zwifanyiso zwa muhumbulo nga n»ila i fushaho u [10] bveledza khagala ¾halutshedzo ya tshirendo itshi. KANA MBUDZISO 6 (Mbudziso pfufhi) TSHIFHINGA TSHO TAMBISEAHO – TR Ratshi¾anga 6.1 Vese/mutaladzi 13 '' Swina ¼a tshifhinga ndi mu»ifho na hana'' (1) 6.2 Tsimu ya shubi/tshinda ya ½otshi/ musadzi wa lunako/lurere. (Tshithihi zwazwo). (1) 6.3 Vhathu nga vha litshe u tambisa tshifhinga nga zwithu zwi sa vhuedzi/Ri tea u shumisa tshifhinga nga n»ila i vhuedzaho. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 6 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu 6.4 Fhethu havhu»i hune ra wana zwivhuya hone ra »iphi½a ngazwo. (2) 6.5 Ha ngo takala. U vhona vhathu vha tshi tambisa tshifhinga nga n»ila i songo teaho, madzuloni a u tshi shumisa nga n»ila ya u vhuedza/bindudza. (2) 6.6 ·ifanyisi, u bveledza muhumbulo wa uri u tambisa tshifhinga ndi u »ilozwa/ tshinyekanya zwivhuya zwe muthu a vha a tshi nga tea u zwi bveledza. (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 7 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: NGANEA MBUDZISO 7 (Mbudziso ndapfu) TSHI ¶O LILWA – NE PHASWANA KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: ƒ Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4 ƒ Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3 ƒ Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2 ADENDAMU Khu»ano ndi u fhambana kana u lwa ha vhabvumbedzwa/ vhatambi buguni zwi tshi nga bva kha kuhumbulele, nyito, mvelele na kutshilele. Ndi hune ra wana khu»ano ya nga ngomu na ya nga nn»a. • Khu»ano i simuwa kha zwikolodo zwo »alesaho mu»ini wa ha ¸e¾hulwe. Vho- Eme¼i vha funesa zwithu zwa n¾hesa zwine u zwi badela zwe vhutoto. • Hezwi zwi ita uri hu si tsha vha na mulalo afho mu»ini. • Vho-Eme¼i vha ita uri vhana vhavho vha ye u dzhena tshikolo Pietersburg ngeno tshelede dzi sa tendi. • Vha dovha hafhu vha lila uri munna wavho Vho-Luvhone vha vha rengele rokho dza ma¾ele¾ele zwa ½a½isa thaidzo. • Zwikolodo zwenezwi zwi vha fhambanya na Luambo vha tshi khou hadzima tshelede khae dza u zwi lifha. • Vho-Luvhone vha fhambana na muhulwane wa banngani vho dzimiwa tshelede vha tshi khou hadzima. • Vha fhuredzwa nga fobvu Dzhalagoma vha vho »idzhenisa kha zwa vhugevhenga. • Vho-Luvhone na Vho-Eme¼i vha lwa na mulayo nga u »idzhenisa kha zwa vhugevhenga. • Vho-Eme¼i vha rengisa zwidzidzivhadzi yunivesithi ya Ven»a vha farwa vha fhedza vho rengululwa. • Vho-Luvhone vha reilela magevhenga vha tshi enda vha tshi tswa na u pwasha dzibannga vha tshi khou lwa na mulayo. • Khu»ano i fhela musi Dzhalagoma a tshi dzhenwa nga muya mukhethwa a ambulula vhutshinyi ho¾he he a vha a khou vhu ita na vhashumisaninae; vha fhedza vho farwa. Mu¿wali o kona u bveledza khu»ano nga n»ila i fushaho buguni iyi. [25] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 8 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu MBUDZISO 8 (Mbudziso pfufhi) TSHI ¶O LILWA – NE Phaswana 8.1 Ndi u rembuluwa ha Dzhalagoma we a vha e kha tshikwekwe tsha u khuthuza kerekeni. (2) 8.2 Thinavhuyo na Ravhutsi ndi vhalu¾anyi. (2) 8.3 Naho muthu o tshinya zwingafhani, a ya kha Mudzimu u a mu ¾anganedza/ u dzhia tsheo nga ha vhutshilo hau u sa sedzi vha¿we/ vhugevhenga a vhu vhuedzi tshaho.(Na zwi¿we-vho zwi pfalaho). (2) 8.4 Ma¾hakheni, ndi hone he zwithu zwa vhifhela dendele na vhatikedzi lwa tsho¾he/zwiphiri zwa vhugevhenga zwi bvela khagala;magevhenga a a »ivhea. (2) 8.5 Ndi zwa vhugevhenga he a vha a tshi ita na vhathu vhawe, zwa u tswa/vhugevhenga/u rengisa mbanzhe; zwo ¾u¾uwedza khu»ano vhukati ha mu¾a wa Vho-Luvhone na mulayo. (3) 8.6 Muanetsheli muthu wa vhuraru. Mu¿wali ha pfali e ngomu mafhungoni, u tou amba nga hao hone e kha vhuimo ha u vhona zwi iteaho thungo dzo¾he. (3) 8.7 8.7.1 Hai, ndi Ven»a ¼a ½amusi/musalauno ¼okhesheni ya ¹hohoyan»ou, kha kutshilele kwa ½amusi. (2) 8.7.2 Ee, u tshinyadza he ha anganywa a ho ngo tsha bvelela, ho bvelela zwivhuya kha zwivhi zwo humbulwaho. (2) 8.8 Vho vha vhe na u tsireledzwa huhulu nga vha¿we vha mulayo. Vho-Eme¼i vho farwa zwa sa vhuye zwa kon»a uri vha vhofhololwe. (2) 8.9 U dzula havho ¹hohoyan»ou ho »alaho mu¾a¾isano khathihi na mvelo yavho ya vhutamatama zwo ita uri vha »idzhenise kha vhugevhenga. (3) 8.10 Ndi ha u takala, vhatshinyadzi vho wanululwa nahone mu¿we o no vha tshivhumbiwa tshiswa kana ndi ha u holedza, vhatshinyi vho bviselwa khagala, vha »o farwa vha lifha vhuvhi havho. (Zwi¿we na zwi¿we zwi pfalaho.) (2) [25] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 9 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu MBUDZISO 9 (Mbudziso ndapfu) BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW MAGAU KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: ƒ Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4 ƒ Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3 ƒ Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2 ADENDAMU Khu»ano ndi u fhambana kana u lwa ha vhabvumbedzwa/ vhatambi buguni zwi tshi nga bva kha kuhumbulele, nyito, mvelele na kutshilele. Ndi hune ra wana khu»ano ya nga ngomu na ya nga nn»a. • Khuμano yo bveledzwa kha ndima ya u thoma i vhukati ha Vho-Lugisani na lugwada holwu: Vho-Mukhotho, Vho-Mamidze na Vho-Mandiwana. • Khuμano buguni heyi yo simuwa kha phambano zwi tshi ya kha kuha¾ulele kwa mafhungo.(Hezwi zwa mbo μisa vivho na vengo). • Vho-Lugisani vha hana Mawelewele a tshi lifhiswa. • Vho-Lugisani vho dovha vha ita uri Vho-Rabambukwa vha si wanwe mulandu we vha vha vho lukelwa. • Vho-Lugisani vha hanedza muhumbulo wa uri vhaswa vha shume dzundeni vha eletshedza uri vha ite zwa mvelaphanμa sa mitambo. • Vho-Lugisani vha hana vhafunzi Vho-Mamidze vha tshi hwelela Phundulu ane vha ri o vha sukumedzela tshaloni mavhiμani, mulandu wa Mari¾a, na wa Vho- Budzwa. • Ho lingedzwa nμila nnzhi dza u pfisa Vho-Lugisani vhu¾ungu malugana na kuha¾ulele dza sa shume- sa u lingedza u vha nwisa tshiganame. • Vho-Mamidze na lugwada lwavho vha langana uri Vho-Lugisani vha pfuluselwe Dovhoni u itela uri miloro yavho yo¾he i si tsha wedza. Ha shumiswa Vho- Mphaga. • Musi Dovhoni hu tshi khou bvelela, avha vhanna vha lu¾anya Vho-Mphaga na Vho-Lugisani khathihi na Vho-Nyamalwela nga lu¿walo. • Vho-Mphaga vha lila u thuntsha Vho-Lugisani. • Vho-Lugisani vha pfi vha a pandelwa Dovhoni. • Vha vhulahelwa ¿wana. • Khuμano i fhela musi Tshammbenga a tshi ambulula tshiphiri. [25] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 10 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu MBUDZISO 10 (Mbudziso pfufhi) BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW Magau 10.1 Ndi u wanululwa ha tshiphiri tsha uri vhurifhi vhune ha khou fanela u pandelisa Vho-Lugisani ho ¿waliswa Tshammbenga nga Vho-Mamidze na ¾hama dzavho. (2) 10.2 Vho-Mamidze na Vho-Mandiwana, ndi vhapikisi/vhalu¾anyi vha Vho- Lugisani. (2) 10.3 Muthu arali a tshila a tshi ¾oμa u vhaisa mu¿we u a fhedza o dzhena khomboni nga tshikwekwe tshawe. (2) 10.4 A wela kha tshipi»a tsha ma¾hakheni, zwithu zwi khou ya u vhifha tsho¾he. (2) 10.5 Mafhungo a hone o ita uri Vho-Nyamalwela na Vho-Mphaga vha vutshele Vho-Lugisani vha mbo μi pfi na u thathwa vha a thathwa. (3) 10.6 Ndi muanetsheli muthu wa vhuraru, mu¿wali ha pfali a tshipiμa tsha mafhungo, nahone u vhona zwi iteaho ho¾he-ho¾he. (3) 10.7 10.7.1 Hai, ndi ¼a vhukati, ho no vha na tsumbo nnzhi dza mveledziso na mafhungo a vhadzulapo vha tshi bvisa vhupfiwa havho nga u gwalaba. (2) 10.7.2 Ee, vho vhudzwa u pfi u vha ¾oμi u dzheniselwa ma¾o, ngeno vho fhedza vho dzheniselwa ma¾o zwihulu. (2) 10.8 Ndi ngauri a tsho ngo shuma tshithu, vho μi fhedza vho wana nda¾iso yo vha teaho naho vho tshi bvisa. (2) 10.9 Mafhungo aya a khou bvelela nga tshifhinga tshine vhamusanda vha vha vhe na vhupfiwa vhuhulu, zwa dovha zwa wana Vho-Lugisani vha na mvelo ya u konμelela na u sa funa u hanedza muhali. (3) 10.10 Ndi ha u takala, ndi zwavhuμi musi vhahulwane vha sa ¾anganedzi tshanμanguvhoni kha zwo¾he, vha ha¾ula nga u lulamisa kana ndi ha u holedza, ndiuri vhadziatshimbevha a hu tshe na zwe vha bveledza, vho fhedza vho wana nda¾iso. (2) [25] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 11 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu MBUDZISO 11 (Mbudziso ndapfu) MAFELADAMBWA – NE Sigogo KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: ƒ Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4 ƒ Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3 ƒ Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2 ADENDAMU Khu»ano ndi u fhambana kana u lwa ha vhabvumbedzwa/ vhatambi buguni zwi tshi nga bva kha kuhumbulele, nyito, mvelele na kutshilele. Ndi hune ra wana khu»ano ya nga ngomu na ya nga nn»a. • Khuμano buguni iyi yo simuwa kha vhutendatenda kha zwa vhuloi. • Mu¿wali u kundelwa u bvisela khuμano khagala kha ndima ya u thoma. • Musi ro no vha kha u bveledza mafhungo, khuμano i vho thoma u vhonala musi hu tshi pfi mmbwa i fanela u tshimbilelwa, Vho-Ramasunzi vha hana. • Vho-Ma¾odzi vha ya ¿angani vha vhudzwa upfi mmbwa ndi phele ya Vho- Maemu. • Izwi zwi lu¾anya Vho-Maemu na Vho-Sara na Mawela. • Vho-Sara vha thoma u levhela Vho-Maemu nga zwinzhi, tsumbo, ¿wana o ¾havhiwa vha ri u vhe u mupfa wa vhukuma wo mu ¾havhaho, hu si ½owa. • ºwana wa Vho-Maemu u vhuya tshikoloni e na thaidzo nga mafhungo a upfi mme awe vha a lowa. • Mawela u ¿wala vhurifhi ha u sumbedza uri u μo lifhedza Vho-Maemu kha zwine vha khou mu lowa- o μiimisela na u farwa. • Khuμano i vhifha tsho¾he i tshi ya ma¾hakheni musi Mawela a tshi wanwa a tshi ¾oμou fhisedzela mu¾a wa ha ·ialama ngomu nμuni. • Kha mafhedzele na hone ri wana khuμano i¼a yo fhela, Mawela o no lavhelesana na mulayo nga zwe a ita. Mu¿wali o kona u bveledza khu»ano nga n»ila i fushaho buguni iyi. [25] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 12 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu MBUDZISO 12 MAFELADAMBWA – NE Sigogo 12.1 U farwa ha Mawela e kha tshikwekwe tsha u ¾o»ou fhisedzela mu¾a wa ha ·ialama n»uni. (2) 12.2 Ndi Vho-Ramasunzi. Ndi mupikisi ngauri vha hanedzana na zwa vhuloi zwi no ¾umanywa na mmbwa. (2) 12.3 Muthu ha ngo fanela u sokou »idzhenisa kha zwine a si vhe na vhu¾anzi nazwo/vhutendatenda kha zwa vhuloi a vhu ngo luga. (2) 12.4 Ma¾hakheni, pfumo ¼o vhifhela dendele. (2) 12.5 U tenda ha Mawela kha zwa vhuloi zwo ½a½a u khwa¾hisa mme awe kha u lwa na khonani yavho, na ene a ¿wala na vhurifhi ho itaho uri Vho-Maemu vha zwi »ivhe uri hu na nndwa khulu. (3) 12.6 Muanetsheli muthu wa vhuraru. Mu¿wali ha ho ngomu mafhungoni. U tou amba ngao nahone e na vhukoni ha u vhona tshi¿we na tshi¿we tshi iteaho. (3) 12.7 12.7.1 Hai, zwiitei zwo¾he zwi sumbedza hu Ven»a ¼a ½amusi. Hu na mi»agasi, mapholisa vha swika nga u ¾avhanya, nn»u dza mulayo, nz. (2) 12.7.2 Ee, vho dzulela u mu kaidza uri a vhone a sa »o fela dambwa, a fhedza o mbo »i ¼i fela na mukumbi a songo nwa/ o kaidzwa lunzhi uri a litshe u sokou »idzhenisa kha mafhungo ane a si vha na vhu¾anzi nao, ene a si pfe a vho fhedza o tshinyalelwa nga vhumatshelo hawe. (2) 12.8 Vha akhamadzwa nga u pfa a tshi amba uri Vho-Maemu ndi muloi nahone ndi vha½e vha phele yo shandukaho ya vha mmbwa, izwi o ri o zwi pfa nga mme awe na makhadzi wawe. (2) 12.9 Ya u tenda kha zwa vhuloi. Mawela o ¾u¾uwedzwa nga mme awe na makhadzi wawe vhane vha tenda kha zwa vhuloi. (3) 12.10 Ndi ha u takala ngauri mulwanamulayo o farwa a fhedza o gwevhiwa/kana ndi ha u pfela vhu¾ungu Mawela we a sokou »idzhenisa kha zwa vhutshinyi nga u tshutshudzwa/u tenda kha zwa vhuloi a fhedza o farwa vhatshutshudzi vha sala nn»a. (2) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 13 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA MBUDZISO 13 (Mbudziso ndapfu) HA U TSA NDI HA U GONYA – LL Mafenya na NA Milubi RALUTANDA – NA Milubi KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: ƒ Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4 ƒ Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3 ƒ Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2 ADENDAMU ºwongo wa »irama: ndi muhumbulo muhulwane wa ¼itambwa/zwe ¼itambwa ¼a »isendeka khazwo. Tshivhumbeo: ndi zwe ¼itambwa ¼a fha¾iswa zwone ri tshi sedza n¾ha na mabono. Ndugiselo ya tshiteidzhi: Ndi u lugisela tshiteidzhi musi bono ¼i tshi fhela uri hu kone u tevhela ¼i¿we musi ¼itambwa ¼i tshi khou tamba. ºWONGO: • ºwongo wa ¼itambwa i¼i ndi wa uri vhananyana nga vha litshe u pwasha thumbu ngauri zwi na masiandaitwa a songo »aho/zwi a vha tshinyela vhumatshelo havho/a si avhuμi. TSHIVHUMBEO: • ·itambwa i¼i ¼i ndi ¼a lu¾a luthihi lwo vhumbwaho nga mabono ma½a. • Bono ¼i¿we na ¼i¿we ¼i na muhumbulo wa¼o, ine ya ¾angana ya vhumba muhumbulo muhulwane wa ¼itambwa/ ¿wongo wa ¼itambwa. • Tsumbo: ¾ Bono ¼a u thoma vhagudi vha eletshedzwa nga ha vhuteamu¾a, vha amba mihumbulo yavho nga zwe vha funzwa. ¾ Bono ¼a vhuvhili Marubini u wana uri u na thumbu, u amba nga hazwo na khonani dzawe vha mu eletshedza uri kha tou thutha. ¾ Bono ¼a vhuraru – u thutha thumbu. ¾ Bono ¼a vhu½a- u khou »isola. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 14 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu NDUGISELO YA TSHITEIDZHI: • Bono ¼i¿we na ¼i¿we musi ¼i tshi fhela hu fanela u vha na ndugiselo ya tshiteidzhi. Fhethuvhupo hu a shanduka na ndugiselo dzi fanela u shanduka na dzone. Tsumbo: Bono ¼a u thoma ¼i khou tambelwa holoni ya tshikolo na n»ilani ya musi matshudeni a tshi khou ya hayani, Bono ¼a vhuvhili ndi mu»ini na ha dokotela. Zwi tou vha khagala uri fhethuvhupo ho fhambana, sa zwenezwo ndugiselo ya tshiteidzhi i fanela u vha hone. Mu¿wali o kona u bvisela ¿wongo wa ¼itambwa i¼i khagala, tshivhumbeo tsha¼o na kudzudzanyele kwa tshiteidzhi nga n»ila i fushaho. [25] KANA MBUDZISO 14 (Mbudziso pfufhi) NA ZWONE ZWI A DINA – LL MAFENYA 14.1 E sibadela ofisini ya u itela vhathu mishonga. (1) 14.2 Ndi mafhungo a u ya u ¾oliwa nga dokotela hu u itela uri a wane ¿wana. (2) 14.3 Ndi mafhungo a thumbu a tshi kha μi vha ¿wana wa tshikolo. (2) 14.4 Ndi thumbu. (2) 14.5 Mafhungo a khou fhela Marubini a tshi khou fanela u ¾olwa nga dokotela e na munna wawe, a ro ngo tsha μivhadzwa uri vho tshimbila hani. (2) 14.6 Ndi u guda uri vhasidzana vha songo μidzhenisa kha zwa u thutha thumbu. (2) 14.7 Ndi muthu wa mbilu mbuya, u tama a tshi nga kona u eletshedza vha¿we vhasidzana vha si ite zwe a ita. (2) 14.8 O shumisa tshiga 'tshigwevho tsha vhutshilo hanga ho¾he' u sumbedza u tambula lwa vhutshilo ho¾he nga u kundwa ¿wana/·ifanyisi 'u ½ula thumbu sa khovhe' u sumbedza u thutha thumbu hune ha khou itwa hu si na u londa. (3) 14.9 Marubini o ½ewa ngeletshedzo na vha¿we tshikoloni zwi tshi elana na zwa vhutshilo, ene o μi tou nanga u tshila nga nμila yawe. (2) 14.10 Ee, mu¿wali u khou sumbedza uri u thutha thumbu zwi na masiandaitwa a si avhuμi. Hezwi ri khou μi zwi vhona kha vhutshilo hashu ha μuvha ¼i¿we na ¼i¿we. (3) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 15 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu 14.11 Ndo vha ndi tshi μo konμelela u la¾wa nga khotsi anga ndi songo tenda ngeletshedzo dza khonani yanga. (2) 14.12 Hai, Marubini o tou sa pfa, vho eletshedzwa sa vhasidzana ene a nanga u ita nga nμila yawe/Ee, nga maanμa musi u tshi pfa u μisola hawe na u sa tama vha¿we vha tshi dzhena khakhathini ye a dzhena khayo. (2) [25] KANA MBUDZISO 15 (Mbudziso ndapfu) MILOMO YA ¸UKALA – NP ¸efefe KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6 o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei: ƒ Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4 ƒ Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3 ƒ Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2 ADENDAMU ºwongo wa »irama: ndi muhumbulo muhulwane wa »irama/zwe »irama ya »isendeka khazwo. Tshivhumbeo: ndi zwe »irama ya fha¾iswa zwone ri tshi sedza n¾ha na mabono. Ndugiselo ya tshiteidzhi: Ndi u lugisela tshiteidzhi musi bono ¼i tshi fhela uri hu kone u tevhela ¼i¿we musi »irama i tshi khou tamba. ºWONGO: • ºwongo wa »irama iyi ndi wa uri vhanna/vhokhotsi kha vha litshe u tambudza vhana na vhafumakadzi vhavho ngauri vha fhedza vho wela khomboni. TSHIVHUMBEO: • ¶irama iyi i na n¾ha tharu dzo vhumbwaho nga mabono. • Bono ¼i¿we na ¼i¿we ¼i na muhumbulo wa¼o ine ya ¾angana ya vhumba muhumbulo muhulwane wa lu¾a. Mihumbulo ya n¾ha ya ¾angana i vhumba muhumbulo muhulwane wa »irama/¿wongo wa »irama. • Tsumbo: ¾ Muhumbulo wa lu¾a lwa u thoma ndi wa u sumbedza u shengedzwa ha Tsumbedzo na Ntshengedzeni nga Vho-Buku¾a. Tsumbedzo u dzulela u gungula ngeno Ntshengedzeni a sa tsha shuma zwavhu»i tshikoloni. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 16 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu ¾ Kha lu¾a lwa vhuvhili ndingedzo dza u thusa Ntshengedzeni a dzi khou shuma. ¾ Lu¾a lwa vhuraru- Ntshengedzeni u wana thuso tshikoloni, kha mushumelavhapo na mapholisani. NDUGISELO YA TSHITEIDZHI: • Bono ¼i¿we na ¼i¿we musi ¼i tshi fhela hu fanela u vha na ndugiselo ya tshiteidzhi. Fhethuvhupo hu a shanduka na ndugiselo dzi fanela u shanduka na dzone. Tsumbo: Bono ¼a u thoma ¼i khou tambelwa mu»ini wa Vho-Buku¾a, ¼a vhuvhili lufherani lwa u e»ela lwa Ntshengedzeni ngeno ¼a vhuraru ¼i tshi khou tambelwa tshikoloni tsha Bababa. Hezwi zwi amba uri hu fanela u vha na ndugiselo ya tshiteidzhi vhunga fhethuvhupo hu tshi khou shanduka. Mu¿wali o kona u bvisela ¿wongo wa »irama iyi khagala, tshivhumbeo tshayo na kudzudzanyele kwa tshiteidzhi nga n»ila i fushaho. [25] KANA MBUDZISO 16 (Mbudziso pfufhi) MILOMO YA ¸UKALA – NP ¸efefe 16.1 Ndi Vho-Takalani. (1) 16.2 Ndi ngauri Vho-Buku¾a vho vha vho rwa Tsumbedzo mme awe vha tshi khou lingedza u mu lamulela. (2) 16.3 Uri vhannami»i/vhokhotsi kha vha litshe u tambudza vhana na vhafumakadzi vhavho. (2) 16.4 Kutshilele kwa Vho-Buku¾a kwo bvaho n»ilani. (2) 16.5 Tsha u bveledza mafhungo. (2) 16.6 Sa muthu wa tshi¾uhu na u tambudza. (2) 16.7 Vha tambudza Ntshengedzeni lwa vhudzekani, u rwa na u semekanya Tsumbedzo na musadzi wavho Vho-Takalani. (3) 16.8 Mu¿wali o shumisa ¼ifanyisi 'u mmbona sa ndau' a tshi amba uri Tsumbedzo u tea u vha ofha. O dovha a shumisa na murero 'Khokhonya i ¼a maan»a ayo' a tshi amba u »iphina nga zwe vha tou zwi shumela. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 17 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu 16.9 Ntshengedzeni o wana thuso na ngeletshedzo tshikoloni kha thaidzo ye a vha a nayo, a fhedza o rumelwa ha mushumelavhapo Vho-Awelani. (2) 16.10 Ee, ngauri vhanna vha tambudzaho vhana vhavho vha fhedza mulayo wo vha dzhiela vhukando. (3) 16.11 U yo vhiga mapholisani, u ya ha vhashumelavhapo, u wana mu¿we muthu kana shaka ¼ine ¼a nga u thusa. (2) 16.12 Hai, ngauri vha tea u pfiswa vhu¾ungu kha vhutshinyi havho he vha ita uri vha gude vha si tsha dovha. (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 25 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 18 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MBUDZISO NDAPFU KHA VHURENDI KHOUDU 7 6 5 4 3 2 1 Vhuswikeleli Vhuswikeleli Vhuswikeleli Vhuswikeleli Vhuswikeleli Vhuswikeleli U sa ha n¾hesa ha n¾ha ho dziaho vhu fushaho ho ha fhasi swikelela linganelaho 80 – 100% 70 – 79% 60 – 69% 50 – 59% 40 – 49% 30 – 39% 0 – 29% -U ¾alutshedza ¾hoho -U ¾alutshedza ¾hoho -U sumbedza u Zwi re lwa vhudzivha, lu re n¾ha ha pfesesa ho - U ¾alutshedza -Ndingedzo zwadzo dza u fhindula - U sa pfesesa ¾hoho. ngomu na zwipi»a zwo¾he zwo ndinganyo, zwipida khetheaho nahone o ¾hoho lwa khwine a mbudziso. -Phindulo i na ndovhololo -Phindulo i na kwamiwa lu fushaho. zwo¾he zwo ¾alutshedza ¾hoho hu ngo kwamiwa -Phindulo i ¾ana u nahone tshiṅwe tshifhinga vhushakanyana na luambo -Phindulo yo vhewaho kwamiwa lu zwavhu»i. zwipi»a zwo¾he nga pfesesa hu songo i tshi amba zwo bvaho. ¾hoho fhedzi lwa n¾ha n¾hesa: vhuedzaho. -Phindulo i no »i vhu»alo. yelaho kule na -Muhumbulo a wo ngo ya mafhungo ha 90%+. Phindulo yo -Phindulo yo pfala yo ½ewa. - Hu na dzi¿we ¾hoho. kule, ¾halutshedzo yo tevhelelei, kana o vhewaho lwa n¾hesa: fhelelaho. -Mi¿we mihumbulo mbuno dzavhu»i -Mihumbulo a i khakheaho/mihumbulo a i tou bva tsho¾he. 80 – 89%. -Mihumbulo minzhi i pfalaho yo ½ewa, dzi tikedzaho kholwisei nahone tikedzwi u bva -Ndingedzo ya -Mihumbulo minzhi i pfalaho yo ½ewa, ya hone i si yo¾he ¾hoho. hu na u tikedza u tshirendoni. fhasisa ya u fhindula yo dziaho i khou tikedzwa zwavhu»i u nahone i songo -Vhunzhi ha bva tshirendoni -U pfesesa lushaka na mbudziso. Mbuno ¾an»avhudzwa ya bva tshirendoni. tikedzwa nga n»ila mafhungo o hu¾uku. tshirendo ha fhasisa. ¾hukhu dzo tikedzwa u bva kha -U pfesesa yo lavhelelwaho. tikedzwa, fhedzi -Mugudi ha ngo -·ikumedzwa ¼a fhasi ¿walwaho a dzi na tshirendo. havhu»isa ha lushaka -Hu na tsumbo ya u kanzhi lu sa tou pfesesa lushaka lwa nahone ¼i ¾ahelaho thikhedzo kha -U pfesesa lwa n¾hesa lwa ma¿walwa na pfesesa lushaka lwa tendisea. ma¿walwa na vhupulani , zwa mbo tshirendo. kha lushaka holwu lwa tshirendo ma¿walwa na -Mutheo wa tshirendo itsho na thithisa nyelelo ya -U pfesesa lushaka ma¿walwa na -Phindulo yo tshirendo. kupfeseselwe kwa kathihi. mafhungo. na tshirendo ha tshirendo. dzudzanywa -Tshivhumbeo tshi lushaka lwa -Phindulo i ¾ana -Vhukhakhi ha luambo na fhasisa. -Mafhungo a re na zwavhu»i. re khagala na ma¿walwa na vhupulani ho tshitaila tshi si tshone zwi -Zwi a kon»a u ndunzhendunzhe. -Mathomo na nyelelo ya tshirendo zwi hone. khakheaho. ita uri tshipi»a tsha amba uri ¾hoho yo - Mathomo na magumo zwavhu»i. mafhungo a - Dzi¿we tsumbo dza -Mafhungo ha ngo ma¿walwa hetshi tshi sa fhindulwa. magumo zwa n¾hesa. -Mafhungo na pfalaho. tshivhumbeo. tevhekana bvelele nahone tshitaila a - A hu na tsumbo ya - Mihumbulo yo kuhumbulele zwi a -Marangaphan»a na - Phindulo i ¾ahela zwavhu»i. tshi elani na ndivho ya u vhupulani. vhekanywa na u tevhea nga vhulelu. magumo na dzi¿we nyelelo yo -Hu na tsumbo dza ¿wala ha akademi. - Luambo lwa fha¾wa zwavhu»i - Luambo, khalo na phara zwo dzudzanyiwaho vhukhakhi ha fhasisa. Tshitaila na -Luambo, khalo na tshitaila zwo dzudzanywa hu na zwavhu»i i re na luambo. Khalo na khalo zwo tshitaila zwo vhibvaho, lulamaho nahone ndunzhendunzhe. ndunzhendunzhe. tshitaila a zwi tei khakheaho. zwi nyanyulaho, zwo zwo teaho ndivho. -Nyelelo ya -Vhukhakhi vhu¾uku ndivho ya kuṅwalele - A hu na lulamaho. ·ikumedzwa phindulo i a kona u kha luambo, khalo kwa akademi. ndunzhendunzhe. ¼avhu»i. tevhelea. na tshitaila. - Luambo, khalo na -Hunzhi zwo tea. tshitaila hunzhi zwo lulama. 8 – 10 7 6 5 4 3 0–2 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 19 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu RUBRIKI YA U MAKA MBUDZISO NDAPFU KHA NGANEA NA ¶IRAMA: 25 Kha vha dzhiele nzhle phambano i re kha kuavhele kwa maraga kha tshivhumbeo na zwi re ngomu KHOUDU NA ZWI RE NGOMU (15) TSHIVHUMBEO NA LUAMBO (10) KUAVHELE KWA MARAGA U¾alutshedza ¾hoho. Vhudzivha ha Tshivhumbeo, nyelelo i re na ndunzhendunzhe na mihumbulo, u tikedza na u pfesesa ¼ikumedzwa. Luambo, khalo na tshitaila zwo tshibveledzwa. shumiswaho kha phindulo. Khoudu 7 Vhuswikeleli ha • U ¾alutshedza ¾hoho lwa vhudzivha, Vhuswikeleli ha - Tshivhumbeo tshi re na ndunzhendunzhe. n¾hesa zwipi»a zwo¾he zwo kwamiwa nga n¾hesa - Marangaphan»a na magumo zwa n¾hesa. 80 – 100% vhu»alo. Maraga: 8 – 10 - Mihumbulo ya dzudzanywa zwavhu»i nahone • Phindulo ya n¾hen¾hesasa: 90%+. yo fha¾wa zwavhu»i. Maraga: 12 – 15 Phindulo ya n¾hesa: 80 – 89%. - Luambo, khalo na tshitaela zwo vhibvela, zwi a nyanyula nahone zwo lulama. • Mihumbulo minzhi ya vhudzivha i tikedzwa u bva kha tshibveledzwa. • U pfesesa ha n¾hesa ha lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa. Khoudu 6 Vhuswikeleli ha • U ¾alutshedza ¾hoho lwa n¾ha ha Vhuswikeleli ha - Phindulo yo dzudzanywa zwavhu»i. n¾ha ndinganyo, zwipi»a zwo¾he zwo n¾ha - Marangaphan»a na magumo zwavhu»i. 70 – 79% kwamiwa lwo linganaho. Maraga: 7 - Mihumbulo na kuhumbulele zwi a tevhelelea. Maraga: 11 • Phindulo yo dodombedzwaho. - Luambo, khalo na tshitaila zwo lulama nahone zwo tea ndivho. • Ho ½ewa mihumbulo minzhi i pfalaho, i - ·ikumedzwa ¼avhu»i. tikedzwaho u bva kha tshibveledzwa. • U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa havhu»isa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 20 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu Khoudu 5 Vhuswikeleli ho • U sumbedza u pfesesa nahone a Vhuswikeleli ho - Tshivhumbeo tshi re khagala na nyelelo ya dziaho ¾alutshedza ¾hoho zwavhu»i. dziaho mihumbulo i re na ndunzhendunzhe. 60 – 69% • Phindulo yo dodombedzwa lwa khwine. Maraga: 6 - Marangaphan»a na magumo na dzi¿we phara zwo dzudzanywa hu na ndunzhendunzhe. Maraga: 9 of 10 • Mi¿we mihumbulo i pfalaho yo ½ewa, - Nyelelo ya mihumbulo i a kona u tevhelelea. fhedzi hu si yo¾he nahone i sa tikedziwe - Luambo, khalo na tshitaila vhunzhi hazwo zwo nga n»ila yo lavhelelwaho. lulama. • Hu na tsumbo ya u pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa. Khoudu 4 Vhuswikeleli vhu • U ¾alutshedza ¾hoho lwa khwi½e, a si Vhuswikeleli vhu - Hu na dzi¿we tsumbo dza tshivhumbeo. fushaho zwo¾he zwipi»a zwo kwamiwaho nga fushaho - Phindulo i ¾ahela nyelelo yo dzudzanyiwaho 50 – 59% vhu»alo. Maraga: 5 zwavhu»i i re na ndunzhendunzhe. Maraga: 8 • Hu na dzi¿we mbuno dzi tikedzaho - Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo, khalo na ¾hoho. tshitaila hunzhi zwo tea. -Kanzhi hu na ndunzhendunzhe kha dziphara. • Mihumbulo minzhi yo tikedzwa fhedzi a hu na vhu¾anzi vhu pfalaho/tendiseaho. • U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa lwa mutheo. Khoudu 3 Vhuswikeleli ho • Ndingedzo zwadzo dza u fhindula Vhuswikeleli ho - Tshivhumbeo tshi sumbedza u shaea ha linganelaho mbudziso. linganelaho vhupulani. 40 – 49% • Mbudziso yo fhindulwa hu na vhudzivha - Mafhungo ha ngo dzudzanywa lune a Maraga: 6 of 7 vhu¾ukusa. Maraga: 4 tevhekana. - Tsumbo dza vhukhakhi ha luambo. Khalo na • Mihumbulo a i ¾u¾uwedzi nahone hu na tshitaila a zwo ngo tea ndivho ya ma¿walwa a u tikedza hu¾uku zwi bvaho kha akademi. Phara dzo khakhea. tshibveledzwa. • Mugudi ha ngo vhuya a pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 21 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011 NSC – Memorandamu Khoudu 2 Vhuswikeleli ha • U pfesesa ¾hoho ha fhasisa. Vhuswikeleli ha - ·ikumedzwa ¼a fhasi nahone ¼i ¾ahelaho fhasi • Phindulo yo »ala ndovhololo nahone fhasi tshivhumbeo tsho pulaniwaho zwi thithisa 30 – 39% huṅwe yo bva. Maraga: 3 nyelelo ya muhumbulo. Maraga: 5 - Luambo lwo khakheaho na tshitaila tshi si • Mihumbulo a si ya vhudzivha, tshone zwi ita uri zwo ¿walwaho zwi si vhe zwa ¾halutshedzo yo khakheaho/Mihumbulo a vhukuma nahone tshitaila a tsho ngo tea ndivho i tikedzwi zwi tshi bva kha tshibveledzwa. ya u ¿wala ha akademi. • U pfesesa ha fhasi lushaka lwa - Phara dzo khakhea. ma¿walwa na tshibveledzwa. Khoudu 1 U sa swikelela • Phindulo i sumbedza vhu¿we vhushaka U sa swikelela - Zwi a kon»a u amba arali mbudziso yo na ¾hoho fhedzi mihumbulo i a kon»a u Maraga: 0 – 2 fhindulwa. 0 – 29% Maraga: 0 – 5 tevhelela nahone/kana yo bva tsho¾he. - A hu na tsumbo ya tshivhumbeo tsho • U kundelwa kha ndingedzo ya u fhindula pulaniwaho hu na thevhekano. mbudziso. Mbuno ¾hukhu dzo lulamaho - Luambo lwa fhasi-fhasi. Tshitaila na khalo zwo a dzi na thikhedzo u bva kha khakheaho. tshibveledzwa. - A hu na dziphara kana ndunzhendunzhe. • U kundelwa u pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na tshibveledzwa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa