NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2014
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
AMANQAKU: 80
IXESHA: 2½ iiyure
*XHOHL2*
Olu viwo lunamaphepha angama – 25.
Skip to contentAll 2014 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2014 QP
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2014, 32 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2014. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2014
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 32
- File size
- 448.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 32
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2014
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)20 marks
- Question 6Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)15 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda imiyalelo ngobunono phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Sebenzisa itheyibhule
yeziqulatho kwiphepha elilandelayo uze uphawule iinombolo zemibuzo
esetwe kwincwadi oyifundisiweyo kulo nyaka. Emva koko funda le mibuzo
uyiphawuleyo ukhethe le unqwenela ukuyiphendula.
3. Eli phepha linamacandelo amaTHATHU:
ICANDELO A: Isihobe (30)
ICANDELO B: Inoveli (25)
ICANDELO C: Idrama (25)
4. Phendula imibuzo emiHLANU iyonke, emiTHATHU kwiCANDELO A,
omNYE kwiCANDELO B, nomNYE kwiCANDELO C ngolu hlobo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISWE EKLASINI-Phendula imibuzo emiBINI
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: Umbuzo ONYANZELEKILEYO
ICANDELO B: INOVELI
Phendula umbuzo ube MNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo ube mNYE.
5. UKUKHETHWA KWEEMPENDULO NGOKWAMACANDELO B (INOVELI)
NO C (IDRAMA)
o Phendula KUPHELA imibuzo esetwe kwinoveli okanye idrama
oyifundisweyo.
o Phendula UMBUZO OSISINCOKO OMNYE kunye NOMBUZO OMNYE
OSEKWE EMXHOLWENI. Ukuba uphendula umbuzo osisincoko
KWICANDELO B, uya kuphendula umbuzo osekwe emxholweni
KWICANDELO C. Ukuba uphendula umbuzo osekwe emxholweni
KWICANDELO B,uya kuphendula umbuzo osisincoko KWICANDELO
C. Sebenzisa itshekhlisiti yokuncedisa.
6. UBUDE BEEMPENDULO
o Impendulo yombuzo osisincoko wesincoko sesiHobe mayibe phakathi
kwamagama ali-190–240.
o Iimpendulo zombuzo osisincoko kwicandelo leNoveli neleDrama
mazibe phakathi kwamagama angama 340–390.
o Ubude beempendulo kwimibuzo emifutshane buya kulawulwa
ngamanqaku. Abaviwa mabasebenzele ukuba iimpendulo zingqale
zibe semxholweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 3
7. Landela imiyalelo esekuqaleni kwecandelo ngalinye ngononophelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
esetyenziswe kweli phepha lemibuzo.
9. Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Iingcebiso malunga nokulawula ixesha:
ICANDELO A: malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo emiselweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. Umlambo Umbuzo omde 10 7
OKANYE
2. Amazwi obulumko Umbuzo omfutshane 10 8
OKANYE
3. Aphi na amadoda Umbuzo omfutshane 10 9
OKANYE
4. Idompasi Umbuzo omfutshane 10 10
KUNYE
Umbongo ongamiselwanga. Kunyanzelekile ukuba uwuphendule.
5. UNkosi Siseko Kama, A! Umbuzo omfutshane 10 11
Dilizintaba!
ICANDELO B: INOVELI
Phendula umbuzo omNYE
INOMBOLO
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU
YEPHEPHA
6. Nyana wam! Umbuzo omde 25 13
Nyana wam!
OKANYE
7. Nyana wam! Umbuzo 25 14
Nyana wam! omfutshane
OKANYE
8. Ukhozi Umbuzo omde 25 16
olumaphiko
OKANYE
9. Ukhozi Umbuzo 25 17
olumaphiko omfutshane
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 5
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo omNYE.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
10. Amaza Umbuzo omde 25 19
OKANYE
11. Amaza Umbuzo omfutshane 25 19
OKANYE
12. A-a-a! Umbuzo omde 25 23
Jongumsobomvu
13. A-a-a! Umbuzo omfutshane 25 23
Jongumsobomvu
QAPHELA: kumaCANDELO B no C, phendula umbuzo omDE omNYE kunye
nombuzo omFUTSHANE omNYE.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)
Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO PHAWULA
EMIBUZO EPHENDULWAYO
A Isihobe(Imibongo 1–4 2
emiselweyo)
Isihobe (Umbongo 5 1
ongamiselwanga)
B Inoveli(Umbuzo 6–9 1
omde OKANYE
omfutshane
C Idrama( Umbuzo 10–13 1
omde OKANYE
omfutshane
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 7
ICANDELO A: ISIHOBE
VUKANI MADODA KUSILE – A. Stemele: Umhleli
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibongo emiNE efundisiweyo nomNYE
ongafundiswanga.
Umviwa kulindeleke ukuba aphendule imibuzo ebuzwe kuyo nayiphi na imibongo
okanye naziphi izibongo ezifundisiweyo eklasini, kunye nombuzo omNYE
ongafundiswanga eklasini.
QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qiniseka ukuba uphendule imibuzo emiTHATHU kweli
candelo.
Ubude bempendulo yombuzo osisincoko buphakathi kwe-190–240 amagama.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)
Bonisa indlela esisetyenziswe ngayo isigama ukuvelisa ukuba luncedo nokungabi
luncedo komlambo kulo mbongo. [10]
UMLAMBO: N. Thuthani
1 Ngumnyob’ozolileyo ohamb’utyhutyh’amathafa,
2 Isilo esizondlalileyo ukukhwez’imimango,
3 Amajikojiko uhamb’ubhijela endleleni yakho,
4 Yintlwath’ebhijel’ixhoba ukujikel’amagophe,
5 Waphel’umhlambi yinyok’ebimbilizayo.
6 Sisilo esitshayel’amabibi ukugutyula sisihlisa,
7 Wakugquma ungagqib’uthi sisilo esikhulu,
8 Likhaya lezilo nabomlambo balapho,
9 Kumaw’amakhulu uhamb’uhamb’ubamb’iintlombe njengegqirha,
10 Wombelele kamnandi ube zingxangxasi utsawula usihlisa.
11 Ungad’ungahambi wakuva loo ntlombe yendalo,
12 Neembila zilapho zibhamp’emaweni zitshila,
13 Zisenzela loo mpepho kuyingxolo emnandi zidlala,
14 Ngumondli wesizwe kuba siphila ngawo,
15 Into kuhambo lwayo ihamb’inkcenkceshel’imithi enamagama.
16 Ihamb’isondla nezilwanyana zamahlathi,neentaka zezulu,
17 Intili le ngumhlaba olinqatha iyaziwa ngabasemaXhoseni,
18 Umhlaba wentili usoloko unyakamile ufumile,
19 Ngenxa yempepho nefuthe lomlambo,
20 Sitsho silim’isizwe sivelise namhla ngembalela.
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.
AMAZWI OBULUMKO: V.L. Mabinza
1 Yivani ndiniphakele amazwi obulumko,
2 Khon’ukuze niluphumelele ugqatso lobomi.
3 Yibani ngabantu abanesimo nesimilo.
4 Yibani nomonde wokuzondelela ningatyhafi,
5 Khuthalani ninokunyameka nokunyamezela.
6 Thantamisanani ninokuvelana nokuncedana,
7 Khon’ukuze nibe nokuphumelela,
8 Omnye komnye,yibani nokuthobeka,
9 Lahlani ikratshi nokuzicingela,
10 Yibani banye nithandane nonke.
11 Zilahleni iinkcuku nobuhlanga,
12 Nibe novelwano omnye komnye.
13 Yenzani njalo ke niziintlanga nonke,
14 Kub’igazi lenu linye xa ninonke.
2.1 Yintoni injongo yembongi yokunikisa ngamazwi obulumko ngokombongo? (1)
2.2 Chonga igama elithetha into enye neli, ‘ncekelelanani’ kulo mbongo . (1)
2.3 Kwikwatreni yokuqala eyona nto ijonge yona imbongi:
A ngamacebiso empumelelo malunga nezimo zabantu
B ngamacebiso empumelelo omnye komnye
C ngamacebiso empumelelo malunga nezithethe
D ngamacebiso empumelelo kuhlanga ngalunye (1)
2.4 Xela izinto ezimbini ezikulo mbongo ethi imbongi maziyekwe. (2)
2.5 Nika isizathu sokuba ube yisonethi lo mbongo. (1)
2.6 Xela isixhobo sesandi esinomgca ngaphantsi kwikhaphulethi yale sonethi
kunye nenjongo yokusetyenziswa kwaso. (2)
2.7 Ingaba imbongi iphumelele ukumemelela umanyano ngalo mbongo? Xhasa
impendulo yakho. (2)
[10]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 9
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Fundisisa esi sicatshulwa sombongo silandelayo kumbongo uze uphendule
imibuzo elandelayo.
APHI NA AMADODA!: M. Mbuthuma
1 Ivelil’inyok’enkulu
2 Egqib’umzi wonk’uphela,
3 Nants’ithe ga ngogaga
4 Kwizigingqi zomzi kaNdaba;
5 Hay’ukuswel’amandla
6 Ngendikhe ndiyijijise.
7 Zemk’iinkomo, magwala,
8 Nt’ezifungel’efileyo,
9 Nt’ezijong’owaz’umqala,
10 Zilibal’iintsana zazo,
11 Amagwal’anezishwabulo
12 Zeminyanya engookhokho.
13 Nohlala nibekw’ityheneba
14 Nazizizukulwana ezizayo:
15 Yibulalen’inyoka, madoda,
16 Yod’iwafukam’amaqanda-
17 Kant’ayaziwa konke-konke
18 Ukuthi yoqandusela silo sini na.
19 Nants’isiz’ivuy’emzini!
20 Iqondil’aninto yanto.
21 Nants’isiz’ibhuku-bhukuleka!
22 Zidenge,vuyisanani nayo!
23 Nants’ingen’isahlula-hlula!
24 Aya phi n’amadoda kulo mzi?
3.1 Bhala esi sivakalisi ngawakho amazwi.
“Ngendikhe ndiyijijise” (1)
3.2 Khetha eyona mpendulo ichanekileyo
Imbongi iyifanisa nenyoka le nto ithetha ngayo kuba;
A Ingena itye amaqanda alo mzi ingabonwanga
B Ingena kulo mzi ithelekise ingaqondwanga.
C Ingena abantu belele ubuthongo bangayiboni. (1)
3.3 Balula izinto eziMBINI ezikhalimelayo imbongi kwisitanza sesibini. (2)
3.4 Chaza ithoni yembongi kulo mbongo. (2)
3.5 Ngokwembali iwahlulahlule njani umzi kaNdaba le nyoka kuthethwa ngayo? (2)
3.6 Cacisa injongo ephambili yalo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
OKANYE
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Fundisisa esi sicatshulwa sombongo ulandelayo wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
IDOMPASI: N. Gcali
1 Yincwadana encinane ephethe igama,
2 Yincwadana edelekileyo ephethe idilesi,
3 Ixela ubuhlanga ibonise nelizwe,
4 Iveza umsebenzi ixela nomqeshi,
5 Isitampu sibonisa imfanelo,
6 Isitampu esigwenxa yijele,
7 Udompasi ongekhoyo yijele.
8 Impilo yabaninzi uyigqibile,
9 Ubomi babaninzi ubuthathile,
10 Imizimba yabaninzi uyingxwelerhile,
11 Imizi yabaninzi uyichithile, wena dompasi,
12 Ubethiwe umntu ubanjiwe umntu,
13 Waswela umntu walamba umntu,
14 Wabhaca umntu watshipha umntu,
15 Nguwe wena dompasi.
16 “Kom hierso Jan,
17 Waar is jou pas?”
18 “Alikho mhlekazi.” Qhwa ngempama!
19 Xhimfi ngenqindi, ngqu ngesihlangu,
20 “Gaan in, Gaan in man.”
21 Kungenxa yakho dompasi.
22 Vum-vum-vu-uu-uuum-
23 Iyagquma ikhwela-khwela.
24 Ifuna bonke abophul’umthetho.
25 Basuka eNatali,basuka eFreyistata,
26 Bavela eCiskei, bavela eTranskei,
27 Kungenxa yakho dompasi.
4.1 Kwistanza-1, chonga zibe MBINI izinto ezazisenza umntu alale ejele. (2)
4.2 Balula izinto eziMBINI ezimbi ezenziwe yidompasi ngokomqolo wesi-8
nowe-9. (2)
4.3 Xela isafobe esigqamileyo ukusuka kumqolo wesi-8 ukuya kowe-11. (1)
4.4 Ngokoluvo lwakho, kutheni imbongi isebenzisa ulwimi lwesiBhulu nje
kwisitanza sesi-3? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 11
4.5 Ukuphinda-phindwa kwebinzana elithi, “kungenxa yakho dompasi”
ekupheleni kwestanza sesi-2 nesesi-3 kubonisa ukuba inazimbono zini
imbongi ngedompasi? (1)
4.6 Bonisa ukuba lufaneleke njani ukhetho lwezifanekisozwi olwenziwe
yimbongi kwimiqolo ye-18–20 ukwakha umfanekiso ntelekelelo
wokwakusenzeka. (2)
[10]
KUNYE
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE.
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UNKOSI SISEKO KAMA, A! DILIZINTABA!: M. Mbambo
1 A! Dilizintaba!
2 Nazo iinkomo ziyakulandela-
3 Ziyakulandela ezamaGqunukhwebe,
4 Ziyakulandela ezamaCiskei,
5 Zilandela isilo sakuloThamsanqa-
6 Isilo sakuloChungwa kumaGqunukhwebe
7 A! Dilizintaba!
8 A! Dilizintaba!
9 Rhanga-rhanga thole leduna.
10 Beth’ubuya zulu lamaGqunukhwebe
11 Uquqe ukubuya upheth’ingqaka,
12 Wondl’amabhenqa anengqakaqha.
13 Hamba kakuhle silo samaChungwa,
14 Unyuk’intaba kaNdoda uye phezulu.
15 Ulumke kuba loo ntaba kaNdod’inamanyala-
16 Ikhe yamyekel’uNgqika engonjwa nguThuthula.
17 Uz’unyuke ubheke phezulu esibhakabhakeni,
18 Uwavelele kakuhle onk’amaGqunukhwebe-
19 Umhlamb’ongubo zilubhelu kuloKhwane.
20 A! Dilizintaba!
[Ithatyathwe ku-Aweselwa 3; NguWM Kwetana]
5.1 Xela isiduko salo ubongwayo. (1)
5.2 Kwisitanza 1 chonga iimpawu eziMBINI ezingqina ukuba sisibongo esi. (2)
5.3 Xela uhlobo lophindaphindo olusebenzise igama “ziyakulandela” kumqolo
wesi-2 nowesi-3. (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
5.4 Xa kusithiwa wondl’amabhenqa kuthethwa ukuba:
A wondla abantu abangamaqhitala ekuzingeleni
B wondla abantu abazingcungela zokuzingela
C wondla abantu abazingela rhoqo bazityele. (1)
5.5 Yintoni elumkisa ngayo imbongi malunga nentaba kaNdoda? (1)
5.6 Bonisa ukuba yimbongi yomthonyama le ibonga apha. (2)
5.7 Yintoni injongo yokuba imbongi ikhuthaze ukuba enyuke intaba kaNdoda
aye phezulu esibhakabhakeni obongwayo? (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 13
ICANDELO B: INOVELI
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe iinoveli ezimbini.
Phendula imibuzo kwinoveli oyifundisiweyo.
Kwinoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI,UMBUZO OMDE nombuzo
OMFUTSHANE,ukususela kumbuzo wesi-6 ukuya kumbuzo we-9.
Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Ukuba umviwa ukhethe umbuzo OMDE kwinoveli ayifundisiweyo;
kunyanzelekile ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C
(kwidrama). Ukuba ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwinoveli), kunyanzelekile ukuba akhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO C
(kwidrama).
Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340–390 amagama.
UMBUZO 6 (UMBUZO OMDE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Abalinganiswa banendima abayidlalayo ebalini. Phuhlisa oku ngokujonga indima
edlalwa ngaba balinganiswa balandelayo kubomi bukaThole.
6.1 UThemba noSonwabo
6.2 UFikizolo
6.3 UThozama [25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM!: WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
... babhebhetha abaqhelisela, kunjalo kwacaca ukuba bakuxolele nokusikwa
ebufundisini kunokuba bangaya eGeorge Goch.
“Nicinga ntoni na ngeGeorge Goch madoda?”wamana ebuza esitsho usihlalo
weSinodi. Aqubuda amadoda. Ndithetha mna ngeengwevu zabefundisi
kwakungekho yayinqwenela ukunga ingathunyelwa eGeorge Goch. Wayibukela
le nto uMangaliso, wakhumbula amazwi eentokazi awakha waziva zincokola
kuloliwe kudala engekabi nguye nomfundisi, zincokola ngeentlobo zotywala
ezisilwa kule lokishi, izikhwikhwikhwi, iziqeda-veki, oontaba-zosizi, waqonda
ukuba bafanele abefundisi ukuyoyika le ndawo. Kuthe kolo cwaka equbudile
amadoda wabonakala ephakama uMangaliso esithi, “Nyulani mna ndiye eGeorge
Goch.”
Wathi ukuba atsho sabonakala sisothuka sonke isifundisi simjonga.
“Kodwa mfundisi uyayazi le George Goch kuthethwa ngayo?”wabuza
owayesesihlalweni.
“Ndingayazi nje bawo ndinqwenela ukuba nindithume kuyo,”watsho ukuphendula
uMangaliso.
“Akuyi lubuyayo apho mfo wam, kukwazembe leyela nomphini,” yatsho enye
ingwevu yomfundisi esidlangalaleni
Into yokuzinikela kukaMangaliso ukuba athunyelwe eGeorge Goch yathanda
ukuvusa ingxoxo enkulu kubefundisi, uninzi luyichasa mpela phantsi kwezizathu
ezithi indawo enjengeGeorge Goch ayifuni mfundisi usemncinci unokuthi
ahendeke lula ziziyolo zelizwe, ifuna umfundisi osel’eqinile. Ngaphezulu
akangelungi ukuba umfundisi obaluleke njengoMangaliso nofunde kangako
athunyelwe kwindawo ephantsi olo hlobo, engekabi nayo nendlu yecawa,
noko icawa yaseWesile ingathelwa nqa luluntu lonke luphela ngesenzo esinjalo...
7.1 Xela igama lale ntlanganiso babekuyo aba befundisi. (1)
7.2 Khawubonise ukuba isithethi sinazinjongo zini ngala ntetho inomgca
ngaphantsi? (2)
7.3 Thelekisa lo Mangaliso wanamhlanje nalowa wayehamba nooThemba
kwimoto eya eBhayi. (2)
7.4 Isixhobo esisetyenziswa ngumbalisi xa uMangaliso athi, wakhumbula
amazwi ... sibizwa ngokuba (lusingiselo kwisiganeko esigqithileyo/lukrotyiso
kokuseza kuhla ebalini)? Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 15
7.5 Khetha eyona mpendulo ichanekileyo
Le ntetho ibhalwe ngqindilili isebenzisa ulwimi:
A Oluchukumisayo
B Oluqhathayo
C Olujongela phantsi (1)
7.6 Ngokolwazi lwakho lwencwadi, ingaba uMangaliso waphumelela kwilinge
lakhe lokuguqula imeko yale lokishi? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.7 Ziziphi izizathu eziBINI ezibangela ukuba kuthiwe uMangaliso
ngumlinganiswa ongqukuva kule ncwadi? (4)
ISICATSHULWA B
Lo mfo Nantsika kuthiwa ufunde ngaphezu kwakhe wonke umntu apha
ehlabathini, ndithetha mna nabeLungu aba kuthiwa akakho ofunde
njengaye, wova besitsho oonkabi bephokolise ezo nqawa zabo zinde.
“Kanti madoda lo mfo nide nathi ngumni?”
“Asisazi isiduko sakhe Nantsika kodwa ke kuthiwa ngumXhosa.”
“E-e! Suk’anapha madoda musani ukwenza iintsomi emini niza kuphum’iimpondo.
Wakha wakho kakade umXhosa ofunda ngaphezu komLungu,” womva omnye
esitsho ekhalala naloo ncoko evuthulula ingubo yakhe esimka.
“Hi bafondini ingaba lo mfo ungundaba-mlonyeni olu hlobo wakha wayinto
efinyiswayo engakwazi nokuzifinyisa oku njengathi aba?” yavakala ibuza enye
intwana engumabhalana enkomponi eCity Deep kwaMangqukela ingqengqe
eqongeni layo ijongise umetyiso phezulu ifunda Imvo eyayineendaba zalo
mfundisi eqwalasele umfanekiso wakhe.
“Awu! Wathi wakutsho ke ntang’am wandikhumbuza amazwi ento kaJolobe
kumbongo wayo webhadi xa ithi,
Umhle kangaka nje na, wena sidalwandini
Wakha warhuba phantsi ungumbungwan’ongento,
Waza wazalwa kutsha, waba kukokugqibi ...?”
Yatsho enye ingqengqe kowayo umandlalo ikwafunda eli phepha-ndaba.
Basusela apho ke banaba ezindabeni ngalo mfundisi.
Apho enkomponi kwaMangqukela kwakukho inkathavu yexhego eyayingaziwa
lulutsha ukuba yafika nini na, befikela kuyo abafikayo baphinde bagodukele kuyo.
Kungasekho msebenzi iwenzayo enkomponi ngaphandle kokuhla inyuka
itshayela. Igama eyaziwa ngalo kusithiwa nguFaltein ...
7.8 Xela okwenzekileyo sekuvuka le ngxoxo nje. (1)
7.9 Ibe nafuthe lini le ngxoxo kubaw’uMkwayi? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
7.10 Yiyiphi le mvakalelo ivezwa kukuchiphiza iinyembezi kukatat’uMkwayi
emva kokufunda eli phephandaba? (2)
7.11 Xa umbalisi alichaza eli xhego njengokuba, “inkathavu yexhego
eyayingaziwa lulutsha ukuba yafika nini na, befikela kuyo abafikayo
baphinde bagodukele kuyo”, usiqhubela ekubeni sicinge ntoni ngalo? (2)
7.12 La mazwi athi, “Igama eyaziwa ngalo kusithiwa nguFaltein” avelisa ntoni
malunga negama leli xhego? (2)
7.13 Ngokoluvo lwakho ingaba uMangaliso wenza ngokufanelekileyo
ukwamkela uyise ngezandla ezishushu akumazi? Xhasa impendulo
yakho. (2)
[25]
OKANYE
UMBUZO 8 (UMBUZO OMDE)
UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule
Abalinganiswa banendima abayidlalayo ebalini. Phuhlisa oku ngokujonga indima
edlalwa ngaba balinganiswa balandelayo:
8.1 Mfazwe
8.2 Friday
8.3 Nokuzola [25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 17
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
“Akakhange aphangele namhlanje, ilanga lonke ulichithele apha ekhaya, wada
waza kubizwa ngula mfana kaNtsipho uFriday ngelithi makakhawuleze kukho
intlanganiso phaya eholweni ecaweni, inento yokwenza nabantwana besikolo.”
Ndothukela ngaphakathi akulikhankanya elo gama linguFriday.
Engengomntwana wasikolo nje, uNokuzola yintoni emdibanisa noFriday,
embizela ezintlanganisweni? Ndazibuza lo mbuzo ndikhamnqile.
“Into ethetha ukuba baseholweni apho ke ngoku mama?”
“Ukumka kwakhe ebethe uya apho,andazi ke kuba andikho holweni mna ngoku.”
Ndakhumbula ngelo xesha ukuba andifikanga ndambulisa, ndafana ndakrwela
intloko ndabulela, ndacela uxolo ngokungabulisi. Ndiphakame ndizihleka-hlekisa,
landibuza ixhegwazana ukuba bekusithiwa ndibanjiwe nje, yinyani na leyo,
ukuphuma kona ndiphume nini na. Ndithe ndingekawuphenduli umbuzo lowo
lahlaba omnye.
“Kusithiwa uyaxela nje mntwanam,ingaba yinyani leyo?”
Ndothuka ndanomchamo. Ndema andashukuma, umzimba wasuka wanenkantsi
wonke. Kwakucacile ukuba akukho mntu ungayaziyo into yokuba ndinebala
lobungcothoza. Ndiza kuyiphikisa njani le nto ithethwa ngulo mama?
Ndangqunga,kwanzima ukuphuma,sekungathi bonke abantu baza kusuka
bandikhwaze, bandityabeke izithuko endandidla ngokuziva zityatyekwa umntu
ongcothozayo. Ndahamba ndingamphendulanga uMamCwerha, waphosa
amazwi okugqibela xa ndisiya kuphuma ngesango.
Kukho abantwana ababini abadutyulwe basweleka kulaa mbhodamo wasemini.”
Andizange ndibonise nokuba ndiyamva, ndadzulela eholweni ndinyathelela
phezulu. Kwakukho into ethi mandibaleke ndiyokuzeyelisela esizibeni okanye
ndiyokulala emgaqweni kaloliwe andicumze kube kanye...
9.1 Baphinda badibana uNokuzola noMfazwe? Xhasa impendulo yakho. (2)
9.2 Ngezivakalisi eziNTATHU chaza okwenzekileyo sekubanjwa intlanganiso
nje. (3)
9.3 Thelekisa ulwazi lukaMfazwe kunye nolukaMamCwerha malunga
nokungcothoza kukaMfazwe. (2)
9.4 Sisiphi isizathu esibangela ukuba uMfazwe othukele ngaphakathi xa
kukhankanywa igama likaFriday? (2)
9.5 Ujonge isimo sentlalo sakwaQaka khawuhlomle ngeziphumo zokuba
uMfazwe walifulathela elakowabo. (2)
9.6 Yiyiphi injongo yombhali webali ngokuzisa lo mxholo wothando kule
ncwadi? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
18 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
ISICATSHULWA B
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.
“Ungasoli uqalekise mntwanam.” Ingcwakaha eyayikho yaphazanyiswa
nguTat’uGaba ngaloo mazwi, ethetha ebumnyameni emi ecaleni kwedlakadlaka
lemoto eyayingasahambi phambi kwendlu yakhe. Andimxelelanga ukuba
sendigqibile ukuqalekisa, kushiyeke nje ukuba ndigwebe. Ndakugqiba
ukulahlekelwa yiyo yonke into yam, into yonke endakha ndanayo, azokuthi
mandixole? Tyhini madoda, uTat’Gaba lo unani na kakade? Andizange
ndiphendule, ndanqumla umgaqo ndaya kungena esangweni lakhe, ndafika
ndema ecaleni kwakhe.
“Mfondini, kubi!” Waqala ngelo. “Yintoni le iqhubekayo kanye kanye? Uthi akuzi
kugwetywa kodwa?”
“Ngubani oza kugwetywa na Tat’uGaba?” Ndibuyise kwangombuzo kuba
ndingenakuyiphendula eyakhe.
“Uyivile le yokuba iFunda ivaliwe?”
“Ewe?”
“Inani na le ndoda!”
“Sivalelwe ntoni isikolo?”
“Sitshile!”
“Hi? Tat’uGaba yithi uyaphosisa!” Andizange ndikwazi ukuzibamba, ndakhuza
ndatsho ndazothuka.
“Ungathetheli phezulu, neendonga zineendlebe.” Watsho uGaba akubona ukuba
ndifuna ukubhabhazela.
“Uthini na apha kum Mnt’omlambo?” UGaba wathetha nto yimbi engaphenduli
mbuzo wam.
“Andazi ukuba siza kubathini na abantwana unyaka lo wonke, kuba baza kuba
yimingqusho yoongqikana apha elokishini, luthini ke ukungavuki udushe? Laa
nyhilikityhawe ibisenzeka apha emini idlule nemiphefumlo emibini, ntombazana
yaphaya ngaphesheya, andichani nje ukuba yeyakwabani na kunye neli
gwangqana lomfana apha ngasentla kwethu, apha ecaleni kwesirhoxo ngubani
na kanene?
9.7 Chaza le lahleko kaMfazwe athetha ngayo ngale mini. (2)
9.8 Ibe nafuthe lini le ngxoxo kuMfazwe? (2)
9.9 Impendulo kaMfazwe ethi, “Tat’uGaba yithi uyaphosisa!” ibonisa ukuba
uvakalelwa njani? (2)
9.10 Ngubani umbalisi kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (2)
9.11 Bonisa isigqebelo esisetyenziswe ngumbhali kumazwi katat’Gaba athi
uMfazwe makangaqumbi aqalekise. (2)
9.12 Ngokoluvo lwakho, ingaba uMfazwe wenze kakuhle ngokushiya ikhaya?
Zixhase. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 19
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiidrama ezimbini, ukususela kumbuzo
10 ukuya kumbuzo 13.
Kwidrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emibini; omde kunye nomfutshane.
Phendula umbuzo ube mNYE kwidrama oyifundisiweyo.
QAPHELA: Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO
B, UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE kwicandelo C.
Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo omde kwiCANDELO B,
UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo omfutshane
kwiCANDELO C.
Ubude bombuzo omde buphakathi kwama-340 nama-390 amagama.
UMBUZO 10 (UMBUZO OMDE)
AMAZA: Z.S. Qangule
ULizo uxolele ukujinga iliso kunokuba angamfumani uNamhla. Ngqina oku
wayame ngeziganeko ezikule ncwadi. [25]
OKANYE
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
NAMHLA : Hlala wena Nosiko apha ezilalini,
Gqola, phulaphula ingoma yenkqatho.
VATHISWA : Ingoma ethini?
NAMHLA : Ingoma ethi
Ibhinqa eliziqoqayo liqhayiya labazali,
Ibhinqa eliqoshelayo yintyatyambo yesizwe;
Ayibuni ehlotyeni, ayitshazi ebusika.
VATHISWA : Uyayithetha into!
NAMHLA : Phulaphula Nosithethe,
Nasi esinye isidomisa-ngqondo:
Indoda efumene oonyana, inikwe iinzingo,
Ihlwelwa emini, ihlala ecimini.
Kanti indoda ezal’iintombi ifunjathiswa izipho,
Inikwe ubuntu, ithinjwe ubukhoboka.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
VATHISWA : Yintoni embi kuloo nto?
NAMHLA : Uthi mandihluthwe ubuntu
Bunikwe omnye umntu
Uthi mandihluthwe ukukhanya
Ndivalelwe ebumnyameni?
VATHISWA : Lilunga lamalunga utata wakho,
Ziingxaki ezamenza akwendise.
NAMHLA : Undixelela ngesikrelemnqa esakhanywa imfesane,
NguSathana olephuza amalangatye!
Ubawo nguntliziyo esihlalweni yagungxuka,
Ngundlela zimachaphaz’egazi;
Lirhamncwa elimadolo aluhlaza!
VATHISWA : Uthando lukuxuthe ingqondo,
Uqaqadekile akunqwanqwadeki!
NAMHLA : Ingaba sendisisilwanyana.
VATHISWA : (Ephuma)
Mandikushiye Nkanishe.
NAMHLA : (Ekroba efestileni)
Eyona nto akuzazi neyona nto uyiyo.
(Emva komzuzu ephumile uVathiswa kungena uLizo)
LIZO : Umntu uyankqonkqoza.
NAMHLA : Ngaphakathi.
LIZO : (Engena engqala kuNamhla, emwola)
Kutheni untywizisa nje?
NAMHLA : Ndibangulwa ziintolo zovuyo
Kuba ndiyindwayinge nje
Xa ndinawe ndisisidwangube.
LIZO : Kunjalo nakum.
Ubomi bulikhala nje apha kum,
Xa sikunye ndincinda ubusi.
NAMHLA : (Esiwa, elila esimantshiyane)
Kodwa, kodwa Lizo.
11.1 UVathiswa waziwa njengomntu odlala yiphi indima kule ncwadi? (1)
11.2 Chaza intsusa yale ngxoxo. (2)
11.3 Luluphi uluvo oluphuhliswa nguNamhla xa esithi, “Hlala wena Nosiko
apha ezilalini?” (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 21
11.4 Chonga ibinzana elibonisa ukuba uVathiswa ubhidekile koku kuthetha
kangaka kukaNamhla. (1)
11.5 Ubonakala uyintoni umsebenzi wamagama abhalwe bukekela kwesi
sicatshulwa? (1)
11.6 Ibizwa ngokuba yintoni indlela azotywa ngayo uNamhla ngamazwi
kaVathiswa athi, “Uqaqadekile akunqwanqwadeki!”? (2)
11.7 Xela udidi lwesafobe esisetyenziswe kwimiqolo ekrwelelwe
umgca ngaphantsi. (1)
11.8 Phuhlisa ubunyani bala mazwi athi uDanile “ngundlela
zimachaphaz’egazi” ngokolwazi lwakho lwebali? Cacisa. (2)
11.9 Yintoni ke ngenene le ayililela kangaka uNamhla? (2)
ISICATSHULWA B
LIZO: (Esoyika)
Uthi lingcwaba likaSidima eli?
NAMHLA: Lilo kanye eli Qwathi.
(Esamkela into kuNamhla)
LIZO: Sapha iyeza elo ndilibeke
(ULizo elibeka)
NAMHLA: Beka nesikhumba eso.
(Kufika uSidima noZodwa bezegqume ubuso)
SIDIMA: (Edidekile)
Ningobani?
Lingcwaba likabani eli nikulo?
NAMHLA: Lelendoda yam.
SIDIMA: Ngubani indoda yakho?
NAMHLA: NguSidima.
SIDIMA: (Eveza ubuso)
Ingekafiki nje imini yam yokufa uthetha ukuthini
xa usithi lingcwaba lam eli?
LIZO: (Erhiphuke umbilini)
Wafa!
Ndingumntu wokuqala ukuyazi loo nto!
(Ezekelela ukuthetha)
SIDIMA: Ngahle nguwe owabulala uDuma,
Ndingumntu wokuqala ukuyirhanela loo nto!
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
22 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
NAMHLA: (Etyhwatyhwa luloyiko)
Sukusiporhela sakungcwaba!
SIDIMA: (Ejika embonisa ilifa elisemqolo)
Umgibe owawunqikela mna ukhamfule wena!
NAMHLA: Suk’apha siporhondini!
SIDIMA: Wawuthe sakudibana ngomhla womngcwabo, ingathi kuza kuqala
isigwebo!
SIDIMA: (Ekhupha ivolovolo epokothweni)
Niza kuzibona iziporho zidubula.
LIZO: (Ekhupha ibhozo)
Niqhele amagwala ziporhondini!
SILUMKO: (Efika ebaleka ejolise iivolovolo ezimbini)
Yimani ngqo, bhuxe!
Mazithi qithi zonke izixhobo zenu!
Izandla ndzu, phezulu zonke!
Jikani nonke nifulathele, nithi cwaka
(Kungene abeengubo bexhobile bekhokelwe nguQebeyi becula
igwatyu).
MANDABA: (Utsiba angqale kwingcwaba lonyana wakhe. Uyabhentsuza,usasaza
umxube weyeza).
Isimbanongwe sikhupha okumdaka,
Umhabahaba uyazalisa ...
(Kungena amagqobhoka ecula ephethe umnqamlezo omkhulu.
Bathi cwaka abengubo, izikhali bazithe qhiwu. Yakuphela ingoma
uza ngaphambili uMaLimakhwe ejonge ntshoo kuNamhla.)
11.10 Khetha impendulo echanekileyo:
Esi sigqebelo sivezwa ngokuthi thina bafunda incwadi siyazi ukuba
uSidima akafanga babe bona abalinganiswa bengayazi loo nto sibizwa
ngokuba:
A sisigqebelo semeko
B sisigqebelo sedrama
C sisigqebelo sezimo (1)
11.11 Kokwesibini eli lifa likaSidima livezwa njengobungqina kule ncwadi. Xela
ukuba lalikhe lasetyenziswa nini. (1)
11.12 Cacisa ukuba likweliphi inqanaba ibali ngokwesicatshulwa. (2)
11.13 Oku kuphinda phindwa kweli binzana, “Ndingumntu wokuqala”...
kusibonisa ukuba kukho into entsha eza kuvela ngokwebali. Yixele. (2)
11.14 Yintoni lo mgibe athetha ngawo uSidima? (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 23
11.15 Diza ihlebo likaMalimakhwe elavela ngale mini. (2)
11.16 Ivelisa ntoni ngenkolelo yombhali into yokuba enze ukuba amagqobhoka
aphathe umnqamlezo, ngeli xesha abengubo baphethe izikhali? (2)
[25]
UMBUZO 12 (UMBUZO OMDE)
A-a-a! Jongumsobomvu! B.B. Mkonto
UMaqoma uxolele ukujinga iliso kunokuba abukele ukubhunyulwa komhlaba
wooyise kunye nezithethe zakowabo. Ngqina oku wayame ngeziganeko ezilapha
kule ncwadi. [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
A-a-a! Jongumsobomvu! B. B. Mkonto
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo:
ISICATSHULWA A
CHIZAMA: Sikho nathi apha kowenu. Lisagciniwe nethole lomthonyama eli
ngaphandle kwezo zidla umzi apha naphaya. He! Masithezele
emnxebeni Mpemvu mfondini. Anileqwa kodwa?
MATSHAYA: Hayi asileqwa mfo kabawo, silikhumbule nje ikhaya eli ngenxa
yezinto yinto, endiyakunikezela kumthanjiswa weNkosi lo ndihamba
naye ukuba anityhilele. (Eguqukela kuKondile) Nabo ke Mfundisi,
baziindlebe bonke.
KONDILE: Nam ndiyabulisa, ndibulela i-chance yokuthetha apha namhlanje.
Inkosi eNkulu, uYehova, ithi namhlanje inkosi le mayivume ukuba
sifumane umhlaba apha ukuze sakhe indlu yeNkosi nesikolo
sokufundisa ukubhala nokufunda iBhayibhile.
CHIZAMA: Mhm! Zindlebe zam! Hayi xa ulapho mfo, akuseyiyo intanga yam.
Kodwa phambi kokuba ndinikezele kwingwevu le, khawundiphe le
ndawo: Okuya naninikwe esiya siphaluka siphesheya kweNxuba
naningatshongo ngaloo milomo yenu impakumpaku ukuba nifuna
ukuzihlalela, nizakhele izindlu zenu, qelele phaya kubahedeni?
Kusuke kwathini ngoku?
MNTLANE: Ndikuva kakuhle xa usithi ninabantu benu apha. Naninikwe
ngoobani abo bantu? Khona! Ngoobani abo Meli?
Seninabantwana okanye oomolokazana ngoku? Sekutheni ngoku
nivula ubuhlanti bakuthi ngezantsi nje?
KONDILE: Hayi tata, ubuhlanti eNxuba buvulwa kusasa buvalwe ebusuku.
UMary yena ngumama omkhulu, ohlala phaya kulaa mzi
(Esalatha ixhiba likaNtlane lowo kanye), kodwa akakwazi ukuya
eNxuba. Bakho nabanye abantu abangafuni kugwetywa ngalaa
mhla mkhulu. Nani, ingakumbi wena tata, kufuneka nibaleke
isihogo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
24 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (SEPTEMBA 2014)
13.1 Uthetha ukuthini uChizama xa esithi, ‘Lisagciniwe nethole
lomthonyama’? (2)
13.2 Xela injongo yolu tyelelo lwakomkhulu. (1)
13.3 Imiyalelo yeqonga ekwintetho kaMatshaya athi (eguqukela kuKondile)
asibonisa;
A indlela akhangeleka ngayo uMatshaya
B into ayenzayo uMatshaya
C isizathu sokwenza kukaMatshaya (1)
13.4 Yintoni injongo yokuba kwintetho yakhe uKondile afakele amazwi athi,
“Inkosi eNkulu, uYehova, ithi ...” (2)
13.5 Chaza ukuba umbhali umzobe wangumlinganiswa onjani uKondile
ngokwesicatshulwa esi. (2)
13.6 Ngokwezakho iimbono, olu luvo lukaMntlane lokuba “bavula ubuhlanti
bakubo ngezantsi lunyanisile”? Xhasa impendulo yakho. (2)
ISICATSHULWA B
KONDILE: Akonakalanga ndawo. Alapha la madoda kuba ebesazi into
yokuba size kuvuselela iLizwi kweli cala, aza ke anqwenela
ukuza nawo ukuze aze kuphemba umoya wemvisiswano kunye
noxolo apha kumaJingqi la onyana wakho. Ndicele ke ukuba
uvuswe ukuze ube lingqina lale nkonzo ezuke kangaka neya
kuhlala ihleli ezimbalini zesi sizwe kwa nesethu. Le asimisebenzi
ingenye, yileyo yeNkosi leya ndimana ukulumana indlebe nawe
ngayo. Ndiya kucela unyana wakho lo aphakame xa le ndoda
iza kuthetha naye. (Uyaphakama uMaqoma ebuziziliza)
Kungawe ke ngoku Kholoneli, thetha.
SOMERSET: Enkosi mfundisi obekekileyo. Ndiyaqala namhlanje
ukubonana nolu tshaba lwam. Ndibulela into yokuba siza
kuhlala eluxolweni ngoku, kungekho namnye uya kuthi
aphazamise omnye. (Rhuthu incwadi esifubeni). Ngegunya
endalinikwayo yiRhuluneli yeli lizwe, ndiza kufunda le ncwadi …
MATSHAYA: ... asikhange sibe nancwadi isikhaphayo.
SOMERSET: Ikho ke nantsi. “Ngegunya endikunika lona Kholoneli, yitsho
kuMaqoma, unyana wenkosi ehloniphekileyo nentandane
kumaBhrithane, uNgqika ukuba akhwelele kuloo mida ame
kuyo, awele iTyhume eliya njengoko sasigqibile mhla mnene.
Loo mihlaba ndiyabela amakhoboka akhululweyo naphantsi
kolawulo lukaKeyile, inkosana yawo”.
MAQOMA: Unotshe! Ngumhlaba kabawo lo. Niqhele amagwala, andisuki
apha. Nibulala umkhwe wam nje kanti nikuloo nkalo? Kudala
ndanibona ukuba nikhokelisa eli Lizwi mihla le kuba kaloku
soloko nathung’amabhenya. Lingatsh’ibhayi, andibandi.
(Usondela kuSomerset kutsibe uMatshaya noKondile belamla).
Fulathelani ke ngoku ndingekazifunzi izinja zakowethu.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(SEPTEMBA 2014) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 25
13.7 Anyanisile amazwi kaKondile athi, “ aze kuphemba umoya
wemvisiswano”? Xhasa impendulo yakho ngobungqina obuthatha kwesi
sicatshulwa. (1)
13.8 Kuvelisa ntoni oku kuziziliza kukaMaqoma xa ephakanyiswa nguKondile? (1)
13.9 Lo mdlalo ukuliphi inqanaba ngokwesi sicatshulwa? Cacisa. (2)
13.10 Chaza Intsingiselo efihlakeleyo yale ntetho ithi,“... ukuba akhwelele kuloo
mida ame kuyo”. (2)
13.11 Ngokolwazi lwakho lwencwadi, le ngubani lo mkhwe kaMaqoma
ubuleweyo? (1)
13.12 Chaza indlela awabulawa ngayo lo mkhwe wakhe. (2)
13.13 Zahluke njani iimbono zikaNgqika kwezikaMaqoma malunga nezi
ndwendwe? (2)
13.14 Kube nafuthe lini ukusetyenziswa rhoqo kwala magama athi,
“ngegunya... ” nguSomerset kwisiphumo sengxoxo yale mini? (2)
13.15 Ilizwi likaNkosi uNgqika liwungxenge njani umoya kule ngxoxo? (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2014 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2016 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2014 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2023 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum