Accounting Grade 12 P1 Eastern Cape Prelim 2024 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2024 REKENINGKUNDE V1 PUNTE: 150 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 10 bladsye, ʼn formuleblad en ʼn 10 bladsy-antwoordeboek. Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 2 REKENINGKUNDE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende instruksies aandagtig deur en volg dit noukeurig. 1. Beantwoord AL die vrae. 2. ʼn Spesiale ANTWOORDEBOEK word verskaf waarin jy AL die vrae moet beantwoord. 3. ʼn Formuleblad met Finansiële Aanwysers is aan die einde van hierdie vraestel aangeheg. 4. Toon AL die bewerkings om deelpunte te verdien. 5. Jy mag ʼn nieprogrammeerbare sakrekenaar gebruik. 6. Jy mag ʼn donker potlood of blou/swart ink gebruik om die vrae te beantwoord. 7. Toon ALLE bewerkings tot EEN desimale punt, waar van toepassing. 8. Skryf netjies en leesbaar. 9. Gebruik die inligting in die tabel hieronder as ʼn riglyn wanneer jy die vraestel beantwoord. Probeer om NIE daarvan af te wyk NIE. TYD VRAAG ONDERWERP PUNTE (minute) 1 Maatskappy Finansiële State 55 45 Notas tot Finansiële State, Kontantvloeistaat 2 40 30 en Finansiële Aanwysers 3 Vertolking van Finansiële State 40 30 4 Korporatiewe Bestuur 15 15 TOTAAL 150 120 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) REKENINGKUNDE V1 3 VRAAG 1: MAATSKAPPY FINANSIËLE STATE (55 punte; 45 minute) ZINO BEPERK Die inligting het betrekking op die finansiële jaar geëindig op 30 Junie 2024. Die besigheid verkoop grassnymasjiene. GEVRA: 1.1 Verwys na inligting B (ii). Bereken die waarde van die voorraad wat gesteel is. (3) 1.2 Voltooi die Staat van Omvattende Inkomste vir die jaar geëindig 30 Junie 2024. (29) 1.3 Voltooi die Staat van Finansiële Posisie soos op 30 Junie 2024. (23) LET WEL: Sommige bedrae word in die ANTWOORDEBOEK verskaf. INLIGTING: A. Uittreksel: Saldo’s en totale uit die rekords op 30 Junie 2024. R Gewone aandelekapitaal (3 000 000 aandele) 19 650 000 Behoue inkomste ? Lening: OV Bank 1 304 000 Debiteurekontrole 495 000 SAID: Inkomstebelasting (voorlopige 300 000 belastingbetalings) Voorsiening vir oninbare skulde 2 355 Krediteurekontrole 529 800 Bank (gunstig) ? Handelsvoorraad 2 195 550 Aandeelhouers vir dividende 1 980 000 Verkope ? Koste van verkope 15 660 000 Huurinkomste 98 500 Kommissie-inkomste 626 400 Ouditfooie 81 000 Direkteursfooie 450 000 Advertensies 36 000 Dividende op gewone aandele 1 010 000 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 4 REKENINGKUNDE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) B Aansuiwerings en addisionele inligting: (i) Die besigheid gebruik ʼn winsopslag van 75% op kosprys. Spesiale klante is handelskorting van R216 000 toegestaan. (ii) Tydens ʼn inbraak by die pakhuis is grassnymasjiene gesteel. Die besigheid het R35 000 van die versekeringsmaatskappy ontvang en aangeteken, wat 80% van die waarde van die masjiene is aangesien dit onderverseker was. Geen ander inskrywings is gemaak nie. (iii) Ouditfooie nog uitstaande aan die einde van die finansiële (boek)jaar, R9 500. (iv) ʼn Jaarlikse advertensiekontrak is met ʼn plaaslike koerant onderteken met ingang 1 Oktober 2023. R24 000 is betaal. (v) Voorsiening vir oninbare skulde moet tot R1 975 aangesuiwer word. (vi) ʼn Klant wat sy rekening met R2 800 oorbetaal het, het versoek dat die oorbetaling na sy krediteurerekening oorgeplaas word aangesien hy ook die kantoor van skryfbehoeftes voorsien. (vii) Zino Bpk. verdien kommissie van R25 per eenheid verkoop van STIHL- vervaardigers. Kommissie op 900 eenhede vir Junie is nog verskuldig. (viii) Die maatskappy het hul TWEE direkteure betaal tot 31 Desember 2023. Hulle verdien dieselfde fooie. ʼn Derde direkteur is op 1 April 2024 teen dieselfde maandelikse tarief as die ander twee direkteure aangestel. Geen direkteursfooie is in die tweede helfte van die jaar betaal nie. (ix) Persele word sedert 1 Augustus 2023 verhuur met ʼn ooreenkoms dat huur met R800 per maand verminder word met ingang van 1 Mei 2024. Huur vir Junie 2024 is nog nie ontvang nie. (x) ʼn Addisionele voorlopige belastingbetaling van R200 000 is op 30 Junie 2024 gemaak (dit is nie aangeteken nie). Hierna was inkomstebelasting wat nog aan die SAID verskuldig was aan die einde van die jaar R60 000. Belasting word bereken teen 28% van die netto wins voor belasting. (xi) Lening van OV Bank: • Die leningsaldo op 1 Julie 2023 het R1 490 000 beloop. • Rente van R120 100 op die lening is gekapitaliseer. • ʼn Vaste maandelikse paaiement (insluitend rente) is ten volle betaal en aangeteken. • Weens moeilike ekonomiese toestande het Zino Bpk. met OV Bank onderhandel om die oorspronklike termyn van die lening te verleng. Die bank het tot hierdie versoek ingestem, en sodoende die kapitaalgedeelte van die leningterugbetaling met 5% oor die volgende finansiële jaar verminder. (xii) Die volgende finansiële aanwysers is op 30 Junie 2024 bereken, nadat alle aansuiwerings in ag geneem is: Netto batewaarde per aandeel 675 sent Bedryfsverhouding 1,3 : 1 55 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) REKENINGKUNDE V1 5 VRAAG 2: FINANSIËLE AANWYSERS EN KONTANTVLOEISTAAT (40 punte; 30 minute) Die inligting het betrekking op Shabba Bpk. vir die finansiële jaar geëindig 30 April 2024. GEVRA: 2.1 Bereken die volgende finansiële aanwysers vir die finansiële jaar geëindig 30 April 2024: 2.1.1 Skuld-ekwiteit-verhouding (3) 2.1.2 Verdienste per aandeel (4) 2.1.3 Dividenduitbetalingskoers (%) (3) 2.1.4 % opbrengs op gemiddelde aandeelhouersbelang (OOAB) (5) 2.2 Stel die Behoue inkomste-nota op. (7) 2.3 Bereken die verandering in Handels- en ander ontvangbares. Dui aan of dit ʼn invloei of uitvloei van kontant is. (4) 2.4 Bereken die volgende bedrae vir die Kontantvloeistaat: 2.4.1 Belasting betaal (5) 2.4.2 Opbrengs uit die verkoop van vaste bates (5) 2.5 Voltooi die volgende afdeling van die Kontantvloeistaat: ● Netto verandering in Kontant en kontantekwivalente (4) INLIGTING: A. Uittreksel uit die Staat van Omvattende Inkomste op 30 April 2024: R Waardevermindering 190 900 Rente-uitgawe 69 500 Netto wins na belasting 1 022 000 B. Belasting is 30% van Voorbelaste wins. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 6 REKENINGKUNDE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) C. Uittreksel uit die staat van finansiële posisie en notas: 30 April 2024 30 April 2023 R R Vaste bates (drawaarde) 11 434 000 9 890 600 Vaste deposito 120 000 600 000 Bedryfsbates 1 202 400 906 000 Handels- en ander ontvangbares (sien Nota 1) 568 700 459 400 Kontant en kontantekwivalente 7 800 85 300 Aandeelhouersbelang 12 624 400 9 319 200 Behoue inkomste ? 1 300 300 Nie-bedryfslaste 1 294 000 1 560 000 Bedryfslaste 900 000 1 156 600 Handels- en ander betaalbares 432 000 814 600 Bankoortrekking 319 000 0 Aandeelhouers vir dividende 188 000 201 000 Nota 1: Handels- en ander ontvangbares. 30 April 2024 30 April 2023 R R Netto handelsdebiteure 528 000 426 800 Opgelope inkomste 30 800 SAID (Inkomstebelasting) 9 900 32 600 568 700 459 400 D. Vaste bates: • Die totale koste vir die verkryging van ʼn nuwe voertuig en uitbreidings aan die geboue gedurende die jaar het R1 702 000 beloop. • Gedurende die jaar is toerusting teen drawaarde verkoop. E. Aandelekapitaal en aandele: • Daar was 1 340 000 aandele uitgereik teen 30 April 2023. • Addisionele aandele is op 1 November 2023 uitgereik. • ʼn Tussentydse dividend is op 31 Augustus 2023 betaal. • Op 30 April 2024 is aandele teruggekoop. Die waarde van die aandele volgens die gemiddelde uitreikingsprys het R28 000 beloop. Die prys gevra was 15% meer as die gemiddelde uitreikingsprys. F. Dividende en verdienste per aandeel: 30 April 2024 30 April 2023 Tussentydse dividende (per aandeel) 20 sent 45 sent Finale dividende (per aandeel) 25 sent 15 sent Verdienste per aandeel ? 109 sent 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) REKENINGKUNDE V1 7 VRAAG 3: VERTOLKING VAN FINANSIËLE INLIGTING (40 punte; 30 minute) LUKER BPK. Die finansiële jaar eindig op die laaste dag van Februarie elke jaar. GEVRA: LET WEL: Waar kommentaar of verduidelikings gevra word, moet jy: • Finansiële aanwysers en tendense met syfers aanhaal. • ʼn Rede of ʼn verduideliking vir die finansiële aanwysers wat aangehaal is, gee. 3.1 Begrippe met betrekking tot maatskappye word in KOLOM A gegee en beskrywings in KOLOM B. Kies die beskrywing in KOLOM B wat by ʼn begrip in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A‒D) langs die vraagnommers (3.1.1 tot 3.1.4) in die ANTWOORDEBOEK, neer. KOLOM A KOLOM B (BEGRIP) (VERDUIDELIKING) 3.1.1 Hefboomfinansiering A dui die voordeel aan wat die eienaars uit hul belegging in die besigheid ontvang 3.1.2 Solvabiliteit B dui aan in watter mate die besigheid deur geleende kapitaal gefinansier word 3.1.3 Likiditeit C dui aan of die besigheid al sy skuld sal kan afbetaal 3.1.4 Opbrengs op ekwiteit D dui aan of die besigheid korttermyn skuld kan afbetaal (4 x 1) (4) 3.2 Winsgewendheid Haal aan en verduidelik TWEE finansiële aanwysers wat aandui dat die maatskappy sy uitgawes meer doeltreffend bestuur. (4) 3.3 Likiditeit Stel strategieë voor wat die maatskappy kan gebruik om sy netto bedryfskapitaal te verbeter. Haal TWEE finansiële aanwysers aan. (6) 3.4 Finansieringstrategieë en hefboomfinansiering • Lewer kommentaar of die maatskappy goed van lenings gebruik maak. Haal EEN finansiële aanwyser met syfers en tendense aan. (4) • Die skuld-ekwiteitverhouding van die maatskappy het van 0,8 : 1 tot 0,6 : 1 afgeneem. Noem TWEE moontlike redes wat tot hierdie verandering kon gelei het. (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 8 REKENINGKUNDE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) 3.5 Dividende, verdienste en opbrengste: • Lewer kommentaar op die dividenduitbetalingsbeleid van die maatskappy. Verskaf TWEE redes waarom die direkteure besluit het om die beleid in 2024 te verander. (4) • Verduidelik of die aandeelhouers tevrede moet wees met hul opbrengs op belegging in die maatskappy. Haal EEN finansiële aanwyser, met syfers, in jou verduideliking aan. (4) • Bereken die dividende wat verdien is deur jou vriend wat 40 000 aandele in die maatskappy op 29 Februarie 2024 besit. (2) 3.6 Waarde van aandele: Die HUB wil sy 60 000 aandele op 29 Februarie 2024 aan die maatskappy terugverkoop teen 1 250 sent per aandeel. As ʼn aandeelhouer in die maatskappy, hoe sal jy op hierdie besluit reageer? Verduidelik en haal EEN finansiële aanwyser aan. (4) 3.7 Aandeelhouding: Verwys na inligting B: • Bereken die aantal aandele wat John Khan gekoop het uit die 250 000 nuwe aandele wat op 1 Februarie 2024 uitgereik is, om sy meerderheidstatus te behou. (4) INLIGTING: A. Finansiële aanwysers bereken op die laaste dag van die finansiële jaar: 29 Feb. 2024 28 Feb. 2023 % bedryfsuitgawes op verkope 21,6% 23,2% % winsopslag behaal 60% 50% % bedryfswins op verkope 21% 19% Bedryfsverhouding 2:1 1,9 : 1 Vuurproefverhouding 0,6:1 1,3 : 1 Gemiddelde debiteure-invorderingsperiode 42 dae 29 dae Gemiddelde krediteure-betalingsperiode 60 dae 56 dae Skuld-ekwiteit-verhouding 0,6 : 1 0,8 : 1 Verdienste per aandeel 70 sent 78 sent Dividende per aandeel 72 sent 40 sent Dividenduitbetalingskoers 103% 51% % opbrengs op aandeelhouersbelang 12,8% 11% % opbrengs op kapitaal aangewend 19,8% 20,3% Rente op vaste deposito 8% 8% Rente op lening 13% 13% Netto batewaarde per aandeel 950 sent 955 sent Markprys per aandeel op JSE 934 sent 968 sent B. Aandelekapitaal en aandeelhouding van John Khan: 29 Feb. 2024 28 Feb. 2023 Aantal uitgereikte aandele: ? 650 000 Aandele besit deur John Khan (50,1%) (51%) 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) REKENINGKUNDE V1 9 VRAAG 4: KORPORATIEWE BESTUUR EN OUDITERING (15 punte; 15 minute) Jy word voorsien van ʼn artikel wat met Nicole Bpk. verband hou. Gebruik die inligting wat aangebied word en jou kennis van maatskappye om die vrae te beantwoord. GEVRA: 4.1 Verduidelik waarom Nicole Bpk. die dienste van beide die interne en eksterne ouditeure benodig. (4) 4.2 Identifiseer en verduidelik die rekeningkundige beginsel wat die direkteure van Nicole Bpk. oortree het, toe hulle inkomste in vroeëre rekeningkundige tydperke erken het. (2) 4.3 Verduidelik wat korporatiewe bestuur is en hoe die voormalige HUB, Peter Moore hom nie volgens die King-kode gedra het nie. (4) 4.4 Watter tipe ouditverslag het Nicole Bpk. in 2023 ontvang? Verskaf ʼn rede vir jou antwoord. (3) 4.5 As ʼn aandeelhouer in die maatskappy, watter bekommernisse sou jy hê oor wat gebeur het? Noem TWEE punte. (2) NICOLE BPK.: DIE MAATSKAPPY HET MILJOENE RANDE VERLOOR WEENS GEBREK AAN GOEIE KORPORATIEWE BESTUUR In April 2023 het Nicole Bpk. aangekondig dat daar nie op sy 2022 finansiële resultate staatgemaak kan word nie. Dit was nadat die eksterne ouditeure van Dion verklaar het dat hulle nie ʼn mening oor die betroubaarheid van die maatskappy se finansiële state kon uitspreek nie. Hulle het bevind dat 10 bestuurders, insluitend die voormalige uitvoerende hoof, Peter Moore, winste opgeblaas het om hul eie finansiële aansporings ʼn hupstoot te gee, wat daartoe gelei het dat die maatskappy se ekwiteit met R4,5 miljard oorskat word. Hulle het onder meer inkomste vroeër as wat dit behoort het, in vorige rekeningkundige tydperke erken, en hulle het onvanpas uitgawes gekapitaliseer as bates. Die Kuga-ondersoek het probleme geïdentifiseer, insluitend bestuurspraktyke, rekordhouding, stelselgebruik en finansiële verslagdoening. Nicole Bpk. het gevra dat sy notering opgeskort word om sy beleggers teen spekulatiewe handel te beskerm. Die JSE het toe hul notering (niemand kon aandele koop of verkoop nie) vanaf 10 Junie 2023 en verder, opgeskort. Die JSE het in Februarie 2024 weer in Nicole-aandele begin verhandel en hulle het hulle met R7,5 miljoen beboet. Sedertdien het Nicole Bpk. ZENTEC aangestel om hul interne ouditeur te wees. Dion was vir meer as 15 jaar Nicole se eksterne ouditeure. [Aangepas uit www.sharedata.co.za.] 15 TOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 10 REKENINGKUNDE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) GRAAD 12 REKENINGKUNDE FORMULEBLAD MET FINANSIËLE AANWYSERS Bruto wins x 100 Bruto wins x 100 Verkope 1 Koste van verkope 1 Netto wins voor belasting x 100 Netto wins na belasting x 100 Verkope 1 Verkope 1 Bedryfsuitgawes x 100 Bedryfswins x 100 Verkope 1 Verkope 1 Totale bates : Totale laste Bedryfsbates : Bedryfslaste (Bedryfsbates – Voorraad) : Bedryfslaste Niebedryfslaste : Aandeelhouersbelang (Handel en ander ontvangbare bedrae + Kontant en kontantekwivalente) : Bedryfslaste Gemiddelde handelsvoorraad x 365 Koste van verkope . Koste van verkope 1 Gemiddelde handelsvoorraad (Sien Nota 1 hieronder) Gemiddelde debiteure x 365 Gemiddelde krediteure x 365 Kredietverkope 1 Koste van verkope 1 (Sien Nota 2 hieronder) Netto inkomste na belasting x 100 Netto inkomste na belasting x 100 Getal uitgereikte aandele 1 Gemiddelde aandeelhouersbelang 1 (Sien Nota 3 hieronder) Netto inkomste voor belasting + Rente op lenings x 100 Gemiddelde aandeelhouersbelang + Gemiddelde nie-bedryfslaste 1 Aandeelhouersbelang x 100 Dividende vir die jaar x 100 Getal uitgereikte aandele 1 Getal uitgereikte aandele 1 Tussentydse dividende x 100 Finale dividende x 100 Getal uitgereikte aandele 1 Getal uitgereikte aandele 1 Dividende per aandeel x 100 Dividende vir die jaar x 100 Verdienste per aandeel 1 Netto inkomste na belasting 1 Totale vaste koste . Verkoopprys per eenheid – Veranderlike koste per eenheid LET WEL: 1. Handelsvoorraad aan die einde van ʼn finansiële jaar kan gebruik word as dit in ʼn vraag vereis word. 2. Kredietaankope kan gebruik word in plaas van koste van verkope (syfers sal dieselfde wees mits voorraad konstant bly). 3. Indien daar ʼn verandering in die aantal uitgereikte aandele gedurende ʼn finansiële jaar is, word die geweegdegemiddelde getal aandele in die praktyk gebruik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.