Afrikaans HL Grade 11 P1 Eastern Cape November 2019 QP

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 NOVEMBER 2019 AFRIKAANS HUISTAAL V1 PUNTE: 70 TYD: 2 uur *IAFRHL1* Hierdie vraestel bestaan uit 13 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 AFRIKAANS HUISTAAL V1 (EC/NOVEMBER 2019) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Leesbegrip (30) AFDELING B: Opsomming (10) AFDELING C: Taalstrukture en -konvensies (30) 2. Lees ALLE instruksies noukeurig deur. 3. Beantwoord AL die vrae. 4. Begin ELKE afdeling op ʼn NUWE bladsy. 5. Trek ʼn streep na elke afdeling. 6. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 7. Laat ʼn reël oop na elke antwoord. 8. Skenk veral baie aandag aan spelling en sinskonstruksie. 9. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: 50 minute AFDELING B: 30 minute AFDELING C: 40 minute 10. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2019) AFRIKAANS HUISTAAL V1 3 AFDELING A: LEESBEGRIP VRAAG 1 Lees en kyk na die tekste hieronder en beantwoord die vrae wat daarna volg. TEKS A: ARTIKEL Eet jouself POSITIEF! Gemorskos is nie net sleg vir jou liggaam nie, dis sleg vir jou brein en maak jou depressief. Nuwe navorsing toon jy kan met ʼn paar dieetveranderinge jou gemoed ophelder. 1 Dis ou nuus dat burgers, skyfies en pizzas nie juis goed vir jou lyf is nie. Te 1 veel daarvan kan ook tot hartsiektes en algemene swak gesondheid lei. Is gemorskos trooskos wat jou dadelik beter laat voel? Wat die meeste mense vergeet, is dat die brein deel van die liggaam en dus sentraal by gevoelens en gewaarwordinge betrokke is. Wat sleg is vir die liggaam, gaan sleg wees vir 5 die brein. 2 ʼn Uitgebreide, nuwe studie van navorsers in Brittanje, Frankryk, Spanje, Australië en die VSA het die verband tussen dieet en depressie ondersoek. Altesaam 32 908 volwassenes het aan 41 studies oor die verband tussen dieet en depressie deelgeneem. Die belangrikste bevinding is dat gemorskos 10 met baie vet en suiker of verwerkte kosse sistemiese inflammasie in die maag, maar ook die hele liggaam bevorder. Die impak van ʼn swak dieet is dieselfde as ʼn rookgewoonte, besoedeling, vetsug en te min oefening. Hierdie soort chroniese inflammasie affekteer breinmolekules en neurotransmittors wat die gemoedstoestand reguleer. 15 3 Volgens dr. Camille Lassale, die leier van die studie, verbonde aan die departement van epidermiologie en openbare gesondheid van die Universiteitskollege van Londen, verhoog ʼn slegte dieet die risiko van depressie aansienlik. Dr. Cosmo Hallstrom, ʼn depressie-spesialis van die Koninklike Kollege van Psigiaters in Londen, bevestig dit: “Die chemiese 20 samestelling van die maag stem baie ooreen met dié van die brein. Dus is dit nie verrassend dat dinge wat die maag affekteer, ook die brein affekteer nie.” Prof. Helen S. Lampard, voorsitter van die Koninklike Kollege van Algemene Praktisyns, beaam dat hierdie grootskaalse studie verdere bewyse verskaf dat ʼn gesonde dieet ons gemoed verbeter en ons meer energie gee. Volgens 25 haar beveel al meer algemene praktisyns (in Engeland) aan dat hul pasiënte ʼn sinvolle dieet volg en lewenstylveranderinge maak as deel van ʼn holistiese benadering vir die behandeling van chroniese siektes, omdat dit verskeie positiewe invloede op hul pasiënte se fisieke en geestelike gesondheid het. 4 Een uit ses volwasse Britte ervaar depressie en angsaanvalle. Daar bestaan 30 nou sterk argumente ten gunste van dieet in die hoofstroom van psigiatriese medisyne, volgens een van die navorsers van die studie. Die voordele van ʼn verbeterde dieet in die stryd teen depressie word ook deur onlangse proefnemings gesteun. Weereens is transvette uitgewys as die groot sondebokke. 35 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 AFRIKAANS HUISTAAL V1 (EC/NOVEMBER 2019) Wetenskaplikes aan die San Diego-universiteit het die transvetsuur in die dieet van 1 699 mans en 3 293 vroue ontleed en hul emosionele reaksies gemeet en gevind dat kitskos mense depressief en minder in beheer van hul emosies maak. Individue met ʼn hoër inname van transvette het gesukkel met “emosionele bewustheid” en ʼn laer vlak van “emosionele helderheid” getoon. 40 Daarteenoor word individue met ʼn lae inname van transvette met meer positiewe en minder negatiewe effekte geassosieer en hulle kon hul emosies beter beheer. Hierdie bevindings strook met nog ʼn studie van die Universiteit van Kalifornië wat bevind het dat daar ʼn beduidende verband tussen ʼn hoër inname van transvetsure en aggressie is. Anders gestel: meer transvette 45 maak jou befoeterd. 5 ʼn Dieet ryk aan transvette word reeds aan hoë vlakke van cholesterol in die bloed gekoppel, wat hartaanvalle, hartsiektes en beroerte veroorsaak. Kenners is besorg dat die gevare van transvette vir die gemoed en geestesgesteldheid nog nie ernstig opgeneem word nie. Die dieet wat ons 50 liggame verwoes, is ook besig om ons breine te verwoes, stel die Oxford navorser, dr. Alex Richardson, dit onomwonde in The Guardian. 6 Inflammasie is ons liggaam se gesonde reaksie om siekte te beveg. Maar wanneer dit handuit ruk, kan inflammasie chronies raak en tot vele gesondheidsprobleme lei, van outo-immuunsiektes tot kanker en depressie. 55 Kosse hoog in suiker en versadigde vette kan inflammasie aanwakker, en dis hoekom sommige mense wat aan inflammatoriese toestande en outo- immuunafwykings ly, hulle tot laesuikerdiëte wend, berig Time. Gelukkig is daar talle voedselsoorte wat inflammasie teenwerk. 7 Die dieetkundige, Desiree Nielsen sê dat ons ons spens moet skoonmaak 60 deur ontslae te raak van versnaperinge, bykosse en kitsmaaltye met bestanddele wat nie die gesonde kombuistoets slaag nie. As jy ʼn bestanddeel sien waarmee jy nie kan kook nie, moet jy dit nie eet nie. Ons tweelingepidemies van spysverteringsiektes en inflammasie gaan hand aan hand. ʼn Gesonde, funksionele maag bevolk deur gesonde bakterieë hou die 65 immuunstelsel kalm. 8 Nielsen stel die volgende voor: “Beperk jou inname van alkohol, suiker, kaffeïen en rooivleis – dit meng alles met die gesondheid van jou spysvertering in. Voer jou maag en sy inwoners met probiotika, sink en heelplantvoedsel.” 70 9 Om die afbrekende emosionele uitwerking van transvette teë te werk, word die volgende aanbeveel: verminder stres, slaap genoeg, hou op rook, oefen meer en neem meer van die volgende superkosse in wat jou gemoedstoestand ʼn hupstoot gee, soos paprika en eet pere wat ʼn hoë veselverskaffer is. Spinasie beskerm die liggaam teen molekules wat 75 inflammasie veroorsaak en swart tee maak are oop en bevat antioksidante wat bekend is daarvoor dat hulle selle teen skade beskerm. [Verwerk uit Vrouekeur, 14 Desember 2018] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2019) AFRIKAANS HUISTAAL V1 5 TEKS B: VISUELE TEKS 1 Geen melk en koekies vir jou nie… 2 Dis ʼn glutenvrye, lae- vet, organiese beskuitjie en water. 3 Ons skoorsteen is dun, kan kraak en Mamma sê jy raak vet. [Verwerk uit: Maroelamedia, 15 Desember 2017] VRAE: TEKS A 1.1 Gee TWEE opeenvolgende woorde in die subteks wat by die woord ‘positief’ in die titel aansluit. (1) 1.2 Gemorskos is “trooskos”. Stem jy saam na aanleiding van paragraaf 1? (1) 1.3 Wat word gesien as ʼn gevolg van die inname van gemorskos met baie vet en suiker en waarmee kan dit vergelyk word? (2) 1.4 Waarom word die mens se gemoedstoestand dan deur gemorskos geaffekteer? (2) 1.5 Herlees paragraaf 3. Watter ooreenstemmende sienswyse huldig drs. Lassale en Hallstrom? Kan hul uitsprake as geloofwaardig beskou word? Motiveer jou antwoord. (2) 1.6 Noem TWEE positiewe gevolge van ʼn gesonde dieet. Is dit, na jou mening, moontlik om altyd ʼn gesonde dieet te volg? Motiveer jou antwoord. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 AFRIKAANS HUISTAAL V1 (EC/NOVEMBER 2019) 1.7 In paragraaf 3 benadruk prof. Helen S. Lampard dat huisartse/algemene praktisyns sekere aanbevelings aan hulle pasiënte maak wat aan chroniese siektes ly. Noem hierdie aanbevelings asook watter aanbeveling jy as die belangrikste beskou. Motiveer jou keuse. (3) 1.8 Noem die VIER negatiewe gevolge wat ʼn hoër inname van transvetsure op die liggaam het. (4) 1.9 Waarom, dink jy, kan daar gesê word dat inflammasie nie net sleg is vir jou liggaam nie? (1) 1.10 Volgens die Amerikaanse dieetkundige, Desiree Nielsen, kan Jan Publiek wel sekere maatreëls tref om spysverteringsiektes en inflammasie te bekamp. Wat is jou reaksie/opinie hierop? Verduidelik jou sienswyse. (1) 1.11 Herlees paragraaf 9. Noem enige EEN van hierdie sogenaamde superkosse. Sou jy sê dat dit wel moontlik is om jou gemoedstoestand op te kikker met die sogenaamde ‘superkosse’? Motiveer jou antwoord. (2) 1.12 Noem enige epidemie wat volgens Desiree Nielsen amok saai onder die mens en gee ʼn voorsorgmaatreël wat getref kan word om dit te bekamp. (2) VRAE: TEKS B 1.13 Watter visuele leidraad in TEKS B dui daarop dat die Kersvader nie ingenome is met dit wat die seuntjie hom aanbied nie? (1) 1.14 Wat word met die eerste twee sinne van die seuntjie geïmpliseer? (1) 1.15 Hoe slaag die spotprent daarin om die fokus op oorgewig en gesond eet te plaas? (1) VRAE: TEKS A EN B 1.16 Herlees TEKS A (paragraaf 4) en TEKS B. Watter ooreenkoms is daar tussen dié paragraaf en die uitdrukking op die Kersvader se gesig? (1) 1.17 Herlees die onderstreepte sinne 1 en 3 in TEKS B. Waarom kan die seuntjie se woorde as manipulerend beskou word? Bespreek ook die ironie hiervan. (2) TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2019) AFRIKAANS HUISTAAL V1 7 AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2 Lees die teks hieronder en maak ʼn opsomming van SEWE wenke wat jy kan gebruik om 2020 jou jaar van GROOT sukses te maak. LET WEL: 1. Jou opsomming moet in jou eie woorde (in duidelike, volsinne) in paragraafvorm aangebied word en mag nie meer as 90 woorde beslaan nie. 2. Jy moet ʼn samehangende paragraaf skryf. 3. Dit is nie nodig om vir die opsomming ʼn titel te gee nie 4. Dui die getal woorde aan wat jy vir die opsomming gebruik het. TEKS C MAAK 2020 JOU BESTE JAAR OOIT! Die lewe is te kort om te veel onnodige foute te maak. Leer by ander en maak 2020 jou jaar van GROOT sukses. Soms is dit klein veranderinge wat ʼn groot verskil maak. Moenie volgende jaar nes 2019 aanpak nie. Staan ʼn tree terug en kyk hoe jy dit dalk anders en beter kan doen. Begin die dag reg deur jou soggens ʼn paar kalm minute met jou beker koffie of tee te gun. Dit skud nie net jou brein aan die gang nie, dis ook die ideale tyd om jou dag te beplan en ʼn paar aantekeninge te maak oor dinge wat jy moet doen. Boonop is jy in goeie geselskap. Beethoven het glo presies sestig koffiebone vir sy oggendkoffie gebruik. Daar is selde kortpaaie na sukses. Die meeste suksesvolle mense sal vir jou sê dat harde werk en toewyding die boustene vir sukses is. Moenie bang wees vir mislukkings nie. As jy nie waag nie, gaan jy nie wen nie, lui die spreekwoord. Jy weet nooit wanneer jou groot deurbraak sal aanbreek nie. ʼn Mens leer mos net deur jou foute. Jou grootste suksesse kan dus juis wag om te gebeur omdat jy nie bang is vir mislukkings nie. Ons almal het daardie nare takies wat ons uitstel en uitstel. Kies dus ʼn dag soos ʼn Maandag of ʼn Vrydag en doen dan al die goedjies wat jy bly uitstel. Moenie net by uitstel bly nie! Almal kan effens aan hul persoonlikheid skaaf, of deur opleiding nuwe kennis inwin, maar dit help nie jy probeer om iemand anders te wees nie. Die geheim is om jou uniekheid as jou persoonlike wapen in te span. So ding jy nie gedurig met ander mee nie. Net omdat jy in jou jonger dae geglo het jy is nie goed genoeg met iets nie, beteken dit nie dit moet jou begrens of definieer nie. Moenie jouself onderskat nie – durf nuwe dinge aan. Volgens navorsing kan verhoogde bloedtoevoer na jou brein probleemoplossing verbeter. Boonop is jou hippokampus – die deel van jou brein verantwoordelik vir leer en onthou – baie aktief wanneer jy oefen. Wees aktief, jy het nie meer motivering nodig nie. [Verwerk uit rooi rose, Januarie 2018] TOTAAL AFDELING B: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 AFRIKAANS HUISTAAL V1 (EC/NOVEMBER 2019) AFDELING C: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES VRAAG 3: ADVERTENSIE Bestudeer die advertensie en beantwoord die vrae wat volg. TEKS D 1 Skoonma met haar 2 voorliefde vir 3 foutsoek, rissielose 4 souttert en 5 suikerklontjies in haar 6 koffie kom kuier. 7 Dis nie ’n krisis nie. 8 Suid-Afrika se grootste restaurant-gids is nou nog EET UIT 9 meer handig! Kies en keur uit meer as 6 000 10 restaurante landswyd. Soek per area en ontdek 11 die allerbeste opsies in die omgewing. Lees 12 resensies van ander gaste en professionele 13 resensente. Om op te som: bekyk spyskaarte en 14 foto’s. En bespreek jou tafel. 15 LAAI DIE NUWE EET UIT APP NOU AF {Verwerk uit: Die Burger, 10 Maart 2019] VRAE: TEKS D 3.1 Watter stereotipering vind ons in reël 1 tot 6? (1) 3.2 Gee die meervoud van die eerste onderstreepte woord in reël 1. (1) 3.3 Verskaf die betekenisfunksie van die agtervoegsel van die onderstreepte woord in reël 3 en verdeel die woord in klankgrepe. (2) 3.4 Gebruik die bepaler van die onderstreepte woord in reël 4 in ʼn woord sodat dit as die kern gebruik word. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2019) AFRIKAANS HUISTAAL V1 9 3.5 Watter aanname kan die leser maak na aanleiding van reël 7? (1) 3.6 Watter boodskap wil die adverteerder met die donkergedrukte reël 7 oordra? (1) 3.7 Uit watter taal is die donkergedrukte woord in reël 10 ontleen? (1) 3.8 Skryf die onderstreepte sin in reël 13 in die ontkennende vorm. (1) 3.9 Identifiseer en skryf die woorde neer wat op samevatting dui. (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 AFRIKAANS HUISTAAL V1 (EC/NOVEMBER 2019) VRAAG 4: STROKIESPRENT Bestudeer die strokiesprente hieronder en beantwoord die vrae wat volg. TEKS E RAAMPIE 1 RAAMPIE 2 RAAMPIE 3 25 skape, 13 osse, Hulle reken ‘n koshuis- 104 hamburgers, Dis terwyl hulle student eet in een jaar 600 G’n wonder hulle kry studeer! brode, 17 dos eiers, 96 nie tyd om te studeer hoenders, 31 varke, nie! ZITTS RAAMPIE 4 RAAMPIE 5 RAAMPIE 6 Wat is fout met Hy wil nie eintlik hê ek Bysteke op Dit klink seer, maar jou pa? Dis ‘n mediese moet daaroor praat nie. die boude. wat ‘n lekker naam toestand. Komaan wat is vir ‘n musiekgroep! dit? RAAMPIE 7 RAAMPIE 8 RAAMPIE 9 Dis jammer niemand Jý moet húlle betaal. As kind het ek gedroom ek wil betaal om jou te gaan ‘n renjaar word sien jaag nie [Verwerk uit Die Burger, 25 Januarie 2019] VRAE: TEKS E 4.1 Verskaf ʼn gepaste sinoniem vir die onderstreepte woord in RAAMPIE 1. (1) 4.2 Identifiseer die woord in RAAMPIE 1 wat deur assimilasie beïnvloed kan word. (1) 4.3 Skryf die afkorting wat in RAAMPIE 1 voorkom volledig uit. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2019) AFRIKAANS HUISTAAL V1 11 4.4 Wat is die geïmpliseerde betekenis van die leeu se woorde in RAAMPIE 2? Benoem die skryfteken van die eerste woord in dieselfde sin. (2) 4.5 Benoem die onderstreepte werkwoord in RAAMPIE 4 volledig. (1) 4.6 Gebruik ʼn toepaslike skryfteken om die vetgedrukte woord in RAAMPIE 5 op ʼn ander manier as vetdruk te beklemtoon. (1) 4.7 Brei die ondersteepte sin in RAAMPIE 5 uit met ʼn onderwerp/voorwerpsin. (1) 4.8 Ondersteun die visuele voorstelling in RAAMPIE 9 die sin in hierdie raampie? Motiveer jou antwoord. (1) 4.9 Identifiseer en verbeter die spelfout in enige van die drie raampies van Mama Taxi. (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 AFRIKAANS HUISTAAL V1 (EC/NOVEMBER 2019) VRAAG 5: ARTIKEL Beantwoord die vrae wat op die teks gebaseer is. TEKS F ONS LYWE PRAAT GOED SAAM 1 Biljoene is al verdien, dinastieë is gebou as gevolg van ons soektog na perfekte of beter lywe. Sommige wil maer wees, ander gespierd, ander pynloos, beeldskoon of (5.2) immer jeugdig. Sommige wil van verslawing ontsnap, ander smag (5.3) liefde, miljoene soek energie en genesing. En daar is raad vir alles, (5.4) kort-kort is daar ʼn nuwe onthulling in die nuus, dit maak nou siek, dit veroorsaak ellendes. En net so vinnig verskyn die oplossings, hierdie dieet, (5.5) daardie leefstyl, só ʼn oefening, só ʼn stroop, het jy gehoor van daardie inspuiting? 2 Ons is so pas aangewys as die 5.6 (ongesond) land ter wêreld, ook met die kortste (5.7) lewensverwagting. Dis die armoede sê hulle. Het hulle vergeet daar is talle lande op aarde met groter armoede? Daar is streke waar mense sonder kontak met die buitewêreld moet leef met net dit wat hulle self kweek of in die natuur opspoor.(5.8) Hier word van die oudste mense op aarde gevind, baie langer aktief as dié met moderne tegnologie, ook sonder allergieë en ongeneeslike toestande. 3 Ongelooflike krag en onvermydelike breekbaarheid, hierdie is albei kenmerke van die menslike liggaam, kosbare geskenke vir dié wat luister, ʼn ramp vir dié wat nie hoor nie. Die liggaam het ʼn geheue, dit wat lank gelede gebeur het, word in ʼn fisieke argief gebêre, dit wat nooit verwerk is nie, wag op erkenning en die nodige konfrontasie, wat die kop vergeet, sal die lyf onthou. 4 Mense vergeet dat hulle gerook het, lank gelede aanhoudend gefuif en gedrink het, ʼn ongeluk oorleef het, maar die lyf onthou. Ons moet anders eet, oefen, postuur verander, ʼn geveg beëindig, korrek asemhaal, kommer moet verdwyn, so word ons vertel, gereeld deur ander, altyd en eerstens deur ons lywe. (5.9) Leer lees is noodsaaklik, leer luister selfs meer. [Verwerk uit Sarie.com, Mei, 2019] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/NOVEMBER 2019) AFRIKAANS HUISTAAL V1 13 VRAE: TEKS F 5.1 Identifiseer die eerste diftong in die opskrif. (1) 5.2 Verskaf die antoniem van die onderstreepte woord. (1) 5.3 Skryf die ontbrekende voorsetsel neer. (1) 5.4 Verduidelik die gebruik van die koppelteken. (1) 5.5 Benoem die woordsoort volledig. (1) 5.6 Verskaf die oortreffende trap van die woord in hakies. (1) 5.7 Is hierdie woord ʼn voorbeeld van ʼn samestelling, afleiding of samestellende afleiding? (1) 5.8 Herskryf hierdie onderstreepte sin in die bedrywende vorm. (1) 5.9 Gebruik die skrywer in paragraaf 3 die woord ‘breekbaarheid’, denotatief of konnotatief? Gebruik hierdie woord se stam nou as ʼn sterk verlede deelwoord in ʼn duidelik verklarende sin. (2) [10] TOTAAL AFDELING C: 30 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com  

Downloaded from hlayiso.com   

Downloaded from hlayiso.com