Afrikaans HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN AFRIKAANS HUISTAAL V2 2017 NASIENRIGLYNE PUNTE: 80 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 28 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 2 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne NASIENRIGLYNE 1. As 'n kandidaat meer as die verlangde getal vrae gedoen het, word net die eerste antwoord/respons nagesien. (Die kandidate mag nie die opstelvraag en die kontekstuele vraag oor dieselfde genre beantwoord nie.) 2. As 'n kandidaat in AFDELING A al vier vrae oor die gesiene gedigte beantwoord het, word die eerste twee gedigte se antwoorde nagesien. 3. As 'n kandidaat in AFDELING B en C twee kontekstuele vrae of twee literêre opstelle beantwoord het, word die eerste antwoord nagesien en die tweede antwoord word geïgnoreer. As ʼn kandidaat al vier die vrae in AFDELING B en C beantwoord het, word die eerste antwoord in elke afdeling nagesien mits een kontekstuele vraag en een opstelvraag beantwoord is. 4. As 'n kandidaat twee antwoorde gee en die eerste antwoord is verkeerd, maar die tweede antwoord is reg, word die eerste antwoord nagesien en die tweede antwoord word geïgnoreer. 5. As antwoorde verkeerd genommer is, word die antwoorde volgens die memorandum nagesien. 6. As 'n spelfout die betekenis van die antwoord beïnvloed, word dit verkeerd gemerk. As die spelfout nie die betekenis van die antwoord beïnvloed nie, word dit as korrek beskou. 7. Opstelvraag As die opstel korter as die verlangde lengte is, word die kandidaat nie gepenaliseer nie omdat hy/sy, hom-/haarself gepenaliseer het. As die opstel te lank is, assesseer dit op meriete en bespreek dit met die senior nasiener. Die memorandum is slegs 'n riglyn, daarom moet ander relevante inhoud as korrek beskou word. Gebruik die aangehegte rubrieke om die opstelvraag na te sien. 8. Kontekstuele vrae As 'n kandidaat nie aanhalingstekens gebruik waar 'n vraag dit vereis nie, word die kandidaat nie gepenaliseer nie. 9. Vir oop vrae word geen punte toegeken vir JA/NEE/EK STEM SAAM/EK STEM NIE SAAM NIE. Die rede/motivering moet oorweeg word. 10. Geen punte word vir WAAR/ONWAAR of FEIT/MENING toegeken nie. Die rede/motivering/bewys verdien die punt. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 3 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne AFDELING A: GEDIGTE VRAAG 1: OPSTELVRAAG ''Die huis luister'' – Daniel Hugo Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte ASSESSERINGSRUBRIEK VIR OPSTELVRAAG – HUISTAAL: POËSIE nagesien. LET WEL: • Dis 'n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Die kandidaat bied 'n gepaste inleidingsparagraaf aan. • Die gesinslede verwyt mekaar/is nooit tevrede nie/hou aan kibbel oor wat anders kon wees. Dit lei daartoe dat hulle die hede (in versreël 4) as goor beleef./as 'n deurmekaar, sinnelose, hol werklikheid, sonder sin, (versreël 1 en 2) beleef. • Die gesinslede van hierdie huis word deur die aanhoudende onmin/verwyte/ bakleiery beïnvloed, want volgens versreël 3 het hulle nodig om mekaar te vertroos./ Versreël 10 maak melding van jare se trane wat die vensterrame laat roes. • Die onmin in die huis beïnvloed die struktuur van die huis/gebou/laat die huis uitmekaar val, want die huis raak nooit van die onmin/bakleiery ontslae nie: die huis bewaar die geheime (versreël 6) sodat daar nooit 'n oplossing kom nie./in strofe 2 val die fokus op die verval wat die huis beleef./Die fondamente kraak (versreël 7), die plafonne raak voos (versreël 8), die pleisterwerk bars (versreël 9) en die vensterrame (versreël 10) roes./volgens strofe 3 knal die dak om hulp wat die verval bevestig. • Die invloed van die jarelange onmin/die feit dat die huis die verlede vir die gesin bewaar, lei daartoe dat die huis saam met die gesin agteruitgaan, verweer (versreël 11)/ sonder enige hoop op uitkoms/oplossing vir die onmin/konflik is, want die gebede en hulpkrete bly ongehoord (versreël 14). • Die negatiewe situasie in die huis is van so 'n aard dat die inwoners tevergeefs gebede fluister (versreël 12 en 13), want die gesin is in 'n bose kringloop vasgevang./ die huis bewaar die geheime (versreël 6) sodat daar nie 'n oplossing kom nie. • Die skade wat deur bakleiende gesinne/onmin in huisgesinne aangerig word, kring wyer uit as die gesinslede en die huis se struktuur, want die onbepaalde julle wat (in versreël 6, 12) aangespreek word, word die mensdom én huise in die algemeen. Die woorde elke nag (in versreël 14) dui op die wyer invloed. • Die ganse mensdom word uiteindelik deur huisgesinne wat heeldag baklei/stry/ mekaar verwyt/ontevrede is, geraak, want elke huisgesin is deel van 'n groter gemeenskap; uiteindelik raak konflik die ganse mensdom. • Hierdie onmin in huise/gesinne lei tot gemeenskappe/die ganse mensdom se negatiewe beïnvloeding/word 'n bose kringloop/het onbeperkte, verreikende gevolge omdat my (die huis se) dakplate en julle gebede al hoe harder fluister en knal sonder om gehoor te word – niemand luister nie. Daar is nie 'n oplossing nie. Die gevolge van die onmin hou dus onbeperk aan./die negatiewe beïnvloeding van die huisgesin, die gebou/huis asook die gemeenskap en die universele mensdom duur voort. Die kandidaat bied 'n gepaste slotparagraaf aan. [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 4 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne VRAAG 2 : KONTEKSTUELE VRAAG '' 'last grave at dimbaza' '' – Fanie Olivier Vraag Antwoord Punt 2.1 Dit is die titel van die Britse dokumentêre rolprent wat oor die sterftes van die kinders in Dimbaza gemaak is. √ 1 2.2 Haar naam dui op skoonheid terwyl die omstandighede waarin sy gebore is, negatief/lelik/ongunstig/armoedig/troosteloos/uitsigloos is. √ 1 ''tien ander gesiggies'' √ 1 2.3 Herhaling (van ''o my man'') √ 1 2.4 Die geboorte van 'n dogtertjie (beteken beeste/lobola in die toekoms)./ Die geboorte van die dogtertjie hou (vir die man) finansiële voordeel in. √ 1 'n Stemming van somberheid/troosteloosheid/uitsigloosheid/droefheid word teenoor haar blydskap gestel. √ 1 Dit beklemtoon die troostelose/uitsiglose omstandighede./ Dit wil die leser voorberei op die moontlikheid dat die kind se kans op oorlewing min is./suggereer die omvang van die ellende. √ 1 2.5 Alliterasie/b-alliterasie √ 1 2.6 Ja Kinders word steeds in baie dele van die wêreld in slegte omstandighede gebore./ Kinders sterf steeds wêreldwyd weens 'n gebrek aan basiese mediese sorg./ Gesinne word steeds ontwrig a.g.v. ouers wat elders werk./ Armoede bly steeds in Afrika/wêreldwyd 'n geweldige probleem./ Die lobolastelsel is steeds in Afrika in gebruik./word net anders gedoen. OF Nee Vroedvroue wat huisgeboortes hanteer, is meestal goed opgelei./ Kommunikasieprobleme is tot 'n groot mate iets van die verlede omdat almal deesdae selfone het./ Kinderregte/Die behoeftes van kinders geniet aandag./is 'n prioriteit vir die meeste owerhede./ Lobola is deesdae besig om in onbruik te verval. √√ 2 Die kandidaat bied enige TWEE soortgelyke motiverings binne konteks van die gedig vir EEN punt elk aan. [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 5 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne VRAAG 3 : KONTEKSTUELE VRAAG ''Safari'' – DJ Opperman Vraag Antwoord Punt 3.1 Ekspedisie om na diere te gaan kyk/(ontdekkings)reis/trekgeselskap op jag √ 1 3.2 ''Niks'' √ 1 3.3 Beweging/Verganklikheid √ 1 Dit dui op die onstuitbaarheid van die lewensreis/onafwendbare beweging/ voortgang op pad na die dood/graf. √ 1 3.4 Goeie dinge in die lewe/Die positiewe ervarings wat 'n mens opdoen./Die mooi wat met jou gebeur./hoogtepunte in jou lewe. √ 1 3.5 Eufemisme/Litotes/Versagting √ 1 Die eufemisme/litotes dui op die nietigheid van die mens se lewe./ Die eufemisme versag die hardheid/werklikheid van die dood. √ 1 3.6 Die onderwerp van die gedig/inhoud handel oor die dood./die mens se reis na die dood./handel oor 'n ernstige saak. √ 1 3.7 Ek besef nou dat my lewe ook in die gaatjie in die grond/dood gaan eindig./ Die lewe bied talle uitdagings./voorspoed./oorvloed./geleenthede./ Ek weet ek begin en eindig met niks./ Ek weet dat daar hoogte- en laagtepunte op my lewenspad gaan wees. √√ 2 Die kandidaat bied enige soortgelyke TWEE motiverings vir EEN punt elk aan. [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 6 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAAG ''Kwatryne'' – Ina Rousseau Vraag Antwoord Punt 4.1 Paarrym √ 1 4.2 Metafoor √ 1 Dit dui op eerbied./verwys na God. √ 1 4.3 Die spreker moes baie moeite √ en geduld √ aan die dag gelê het. 2 Indien die kandidaat ’n aanhaling as antwoord aanbied, mag slegs versreël 4 van kwatryn 11 aangehaal word. ''betaal'' √ 1 4.4 Daar is niemand beskikbaar om jou aan die (lewens-)reëls te herinner nie. In krisistye is daar niemand om jou te help nie./is jy op jouself aangewese. √ 1 Die kandidaat bied 'n eie, soortgelyke antwoord aan. EN Ja Die lewe bestaan vir my uit 'n doolhof sonder leiding./ Dit sal vir my goed wees indien daar soms iemand beskikbaar is wat namens my keuses kan maak./my aan die regte goed kan herinner. OF Nee Ek leef binne bepaalde reëls en grense./Die lewe is vir my 'n baie ernstige saak./In my lewe is daar altyd iemand beskikbaar om leiding te gee. √ 1 4.5 Die enjambement verdoesel/verberg die rym./ Dit dra by tot die vloeiendheid van die kwatryn./ Die gedigtempo word deur die enjambement versnel./ Dit versterk die gedagte van die lewe./die retoriese vraag./die laaste versreël. √ 1 4.6 Ja Ek wil graag belangrik in die lewe voel./'n held in my eie lewensverhaal wees./ iets vir iemand in die lewe beteken./ Soms is ek die held en ander kere ondersteun ek ander deur die figurant in hul lewe te wees. OF Nee Ek maak nie gedigte op my lewe van toepassing nie./Ek leef my lewe sonder om ander mense in ag te neem. √ 1 Die kandidaat bied 'n eie, soortgelyke antwoord aan. [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 7 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne VRAAG 5: ONBEKENDE GEDIG ''Hemel'' – Lina Spies Vraag Antwoord Punt 5.1 Die eienaar van die kat/'n Onbekende spreker/'n Huisbewoner √ 1 5.2 Vergelyking √ 1 Die vergelyking gee 'n duidelike prentjie van die kat se oë./sluit by die blombeeld van versreël 1 aan./versterk die idee dat die kat mooi is./mooi oë het./sluit aan by die verkleiningsvorm in die res van die strofe. Die verkleiningsvorm (botterblommetjies) in die vergelyking versterk die gevoel van liefde wat die spreker vir sy/haar kat het. √ 1 5.3 Die verkleinwoorde suggereer liefde/vertedering/omgee vir die kat (wat die stemming/vrede/rustigheid ondersteun). √ 1 5.4 Dui die teenstelling/kontras/wending (tussen strofes 1 en 2) aan/tussen die vrede en angs aan. √ 1 ''angs'' √ 1 5.5 Alliterasie (van die w)/(aa-)assonansie √ 1 5.6 Die hemel √ 1 EN Ja Die spreker wil nie weggaan/doodgaan nie./nie die hemelse vrede ervaar nie./ Die spreker wil langer op die aarde by die kat bly./ Die spreker verkies die kat met sy natuurlike instinkte/optredes bo die veranderde/vredeliewende/onnatuurlike kat vol hemelse vrede. OF Nee Dis nie oortuigend om geweld/wreedheid bo vrede/veiligheid te verkies nie./ Die gebruik om botter aan voete te smeer om jou/iets teen wegloop/die dood te vrywaar, is 'n bygeloof/snert. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke redes binne konteks aan vir EEN punt elk. [10] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 8 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne AFDELING B: ROMAN Beantwoord EEN vraag. VRAAG 6: OPSTELVRAAG Die kwart-voor-sewe-lelie – Eleanor Baker Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis 'n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Die kandidaat verskaf 'n gepaste inleiding. • Die Engel is Iris se beskermengel, want hy maak seker sy is veilig./Bv. bl. 110: ''Oppas!'' het die Engel vir my gesis en ek het rats eenkant toe gespring voor 'n jong seun op 'n skaatsbord my middeldeur kloof. • Die Engel se geselskap openbaar Iris se karakter, want sy verkies dit om eerder met hóm as met ander mense oor haar gedagtes en die lewe te praat./Bv. bl. 136: Ek het my voorgeneem om buite te gaan stap sodat ek privaat met die Engel kon gesels. • Die Engel tree as raadgewer vir Iris op wanneer sy haar in moeilike situasies bevind./Bv. bl. 208: ''Jy moenie die man so treiter nie,'' het die Engel vir my gesê toe ek later my trourok uittrek en ordentlik warm kon aantrek. • Die Engel verskyn in Iris se ryk verbeeldingswêreld omdat sy ontvanklik vir die suggestie van 'n Engel is./Bv. bl. 184: ''Met wie is jy nou besig?'' het die Engel gevra. • Die Engel bied aan Iris die moontlikheid om van haar verbeeldingsvlugte te vergeet, want vir haar is die Engel werklik./Bv. bl. 110: Met die Engel ook by, is Greta en haar geliefde tersyde gestoot; het my verbeeldingsvlugte oorbevolk geword.'' • Die Engel is op die belangrikste oomblikke van Iris se lewe teenwoordig, wat daarop dui dat hy haar belangrik ag./daar wil wees as sy die mooi in die lewe ervaar./haar lewe beïnvloed./Bv. bl. 208: Tydens die onthaal het ek opgekyk na die kerksaal se vensters waar- deur die winterson weldadig geskyn het en agter 'n groot rangskikking bestaande uit buiteseisoenlike blomme, het ek die Engel sien staan. • Die Engel bied waarskuwings aan Iris as sy in gevaar verkeer, want hy besef sy is impulsief./Bv. bl. 99: ''Moenie alle mense wantrou nie,'' het die Engel grimmig in my oor gefluister. • Die Engel verskyn aan Iris sonder waarskuwing op 'n toneel om haar met raad by te staan, want hy beskou dit as sy plig om in alle omstandighede as ondersteuning beskikbaar te wees./Bv. bl. 162: ''Kom,'' het die Engel gesê. ''Kom.'' • Die Engel dwing haar om haar eie take uit te voer/dans nie altyd na Iris se pype nie, want hy is beslis nie daar om Iris se take uit te voer nie./Bv. bl. 217: ''Ek is nie verantwoordelik vir jou en jou mense nie,'' het hy kalm gesê. • Die Engel sê vir Iris hoe om in sekere situasies op te tree, want hy het 'n beter begrip vir ander se gevoelens./Bv. bl. 121: ''Hy's moeg,'' het die Engel skielik agter my gesê. • Die Engel bied sy raad aan Iris aan, maar as sy nie wil luister nie, moet sy haar eie kop stamp./Bv. bl. 131: ''Jy's dwaas,'' het die Engel met 'n lae stem gesê. Ek was sommer ergerlik. ''Ag, bly stil.'' • Die Engel gee deur die jare aan Iris seksvoorligting, want hy raak deurentyd baie meer byderwets omtrent seks./Bv. bl. 178: ''En jy's 'n vreeslik byderwetse engel,'' het ek gesê. ''Het jy ook só met Ouma gepraat?'' Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 9 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne • Die Engel kritiseer Iris se gesprekke/lewer kommentaar op Iris se doen en late, want hy dink nie sy tree altyd behoorlik op nie./Bv. bl. 133: ''Sien jy?'' het die Engel gesê. ''Jou dom aap.''/Bv. bl. 101: ''Sies,'' het die Engel in my oor gesis. • Die Engel bied aan Iris gemoedsrus, want hy sal haar altyd keer om te ver te gaan./hy is getrou in sy pogings om haar op te pas./Bv. bl. 104: ''Dis dié dat ek seker nie so versigtig is soos ek behoort te wees nie. Ek reken die Engel sal my pootjie of so iets as ek te ver gaan.'' • Iris bly baie lief vir die Engel, al maak hy haar deur die loop van die roman kwaad./Bv. bl. 218: ''Jy's 'n engel,'' het ek gesê en vir hom gewaai. • Die Engel is in krisistye by Iris, want hy ondersteun./gee raad./Bv. bl. 218: ''Gaan terug hospitaal toe en gaan sit by Peter. Hou sy hand vas in plaas van om so liederlik jammer vir jouself te voel.'' • Die Engel as newekarakter bring Iris tot nuwe insigte omtrent die lewe, want hy wil vir haar lewenslesse tuisbring./Bv. bl. 187: ''Tja,'' het die Engel gesug. ''Die lewe is nie 'n storieboek nie.'' • Iris projekteer haar ontevredenheid met haarself teenoor die Engel, want hy is in 'n mate haar gewete./Bv. bl. 217: ''Jy behoort van jou vlerke gestroop te word. Jy moet herroep word vir indiensopleiding. Jy is die naam beskermengel nie werd nie.'' • Die Engel bly altyd deel van Iris se lewe, al is sy later 'n getroude vrou./Bv. bl. 210: Die Engel het nie inbreuk gemaak op ons lewe nie. Ek het hom nooit meer saans op die vensterbank gesien sit nie, maar laatmiddae, voor Peter by die huis gekom het, het hy dikwels by my in die kombuis gestaan en gesels. Die kandidaat verskaf 'n gepaste slot. [25] VRAAG 7: KONTEKSTUELE VRAAG Die kwart-voor-sewe-lelie – Eleanor Baker Vraag Antwoord Punt 7.1 In 'n hospitaal in Vermont √ 1 7.2 Verbeeldingrykheid √ 1 7.3 Billy/Taxibestuurder √ 1 Nee Iris oortuig vir Billy dat sy susters se name wel beskrywend van hulle is. Sy sê die Engel stem nie met haar saam nie./sê 'n naam is net 'n naam. √ OF Ja Sy sê dit vir die Engel (in die hospitaal in Vermont). 1 7.4 Die lewe is nooit volmaak nie – dis altyd net kwart voor sewe./kwart voor die volmaakte./ Die mens hunker na ʼn groot oomblik in sy lewe terwyl elke oomblik eintlik 'n blomoomblik is. √ 1 Aan die begin van die roman is Iris so behep met haar groot blomoomblik dat sy oordeelsfoute begaan./nie haar volle potensiaal uitleef nie./geleenthede mis. √ 1 Iris kom aan die einde van die roman tot die insig dat die hier en die nou belangriker is as een groot blomoomblik./dat ʼn voorspelbare voorstedelike bestaan net so magies soos die grootste fantasie kan wees./dat die lewe nooit volmaak is nie. √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 10 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne 7.5 Iris/Die hoofkarakter √ 1 Die verteller/eerste persoon kan haar gevoelens omtrent haar blomoomblik die beste verwoord./Dit maak die vertelling geloofwaardig. √ 1 7.6 Die Engel tree as beskermengel/vertroueling/versorger vir Iris op./Die Engel hou haar geselskap./bring haar tot nuwe insigte. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE voorbeelde uit die roman aan waar die Engel as beskermengel/vertroueling optree/haar geselskap hou/haar tot nuwe insigte lei, wat by die eerste deel van die antwoord pas, bv. Die Engel beskerm Iris toe die skaatsplankryer haar amper-amper in Amerika omry./luister na Iris se stories oor die ander karakters./die lewe./Die Engel sê vir Iris dat die lewe nie 'n storieboek is nie. √√ 2 7.7 Iris se been moes weer gebreek/gespalk word./In Vermont is haar been nie korrek behandel nie, wat nou reggestel moet word. √ 1 7.8 Iris en Peter kommunikeer vaag/met poskaarte. Iris ken Peter nie goed toe sy Amerika toe is nie. Frederik dink hy kan Iris sommer per kabelgram vra om te trou. Iris en Frederik het dikwels saam oor vreemde dinge gespekuleer. Frederik het gedink hulle oppervlakkige verhouding kan tot romanse lei. √√√ 3 Die kandidaat bied enige DRIE redes aan vir EEN punt elk, maar daar moet ten minste EEN rede per karakter aangebied word. 7.9 Bettie het voorgegee dat sy gif gedrink het./Bettie kan dalk weer (probeer) voorgee om selfmoord te pleeg./gif te drink./Bettie is nie heeltemal gelukkig in haar verhouding met Brian en sy kinders nie./Bettie het onopgeloste vrae/kwessies wat haar weerloos maak. √ 1 Nee Peter sou nie daarvan gehou het nie, want hy keur nie die Engel se invloed op Iris se lewe goed nie. OF Ja Peter sou dit aanvaar het, want hy verdra die Engel se teenwoordigheid in Iris se lewe. √ 1 7.10 Elsa was 'n feminis/wou nie kinders gehad het nie./wou net een kind hê./het onbeplan/onvoorsien swanger geraak./was hiperperfek, maar later het sy kinders./haar huis is deurmekaar. √ 1 Kara wou nooit kinders gehad het nie,/het gesê sy is nie 'n broeikas nie, maar later het sy en Claude saam 'n kind gehad. √ 1 7.11 Johanna is gewoonlik baie uitgesproke./deel graag haar menings. √ 1 Johanna het vir Iris gesê dat sy vir hulle daagliks blom. Johanna wag saam met Iris op die blomoomblik in hul tuin. √√ 2 7.12 In beide tekste is Iris effens negatief jeens die Engel./geïrriteerd/vies. √ 1 [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 11 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne VRAAG 8: OPSTELVRAAG Manaka Plek van die Horings – Pieter Pieterse Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis 'n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Die kandidaat verskaf 'n gepaste inleiding. • Ouma Essie dwing oral respek af vanweë haar uitgesproke getuienis as Christen, want sy het selfs op Riekert, die diamantsmokkelaar, 'n invloed./Bv. bl. 133: ''As daar nou een swarte is wat reguit hemel toe sal gaan, is dit sy.'' • Ouma Essie se integriteit en vreeslose vashou aan wat reg is, maak dat mense haar gehoorsaam, want sy oortuig mnr. Kebbey om Baas gratis na die hospitaal te vervoer./ oortuig selfs vir Baas om die sendelinge te help om 'n blyplek by die kerk in te rig./Bv. bl. 47: ''Toe! Loop nou na jou huis toe en gaan haal die sleutels.''/Bl. 118: Die ander man wat wit is, sal vir julle sê wat om te doen om 'n dak oor julle koppe te kry.''/Bl. 118: ''Tot daar weer 'n kerkgebou is, sal hierdie boom die kerk wees.'' • Ouma Essie glo dat 'n Christen aan sy dade geken word, daarom verskaf sy huisvesting aan 'n wildvreemde man wie se voertuig gebreek het./daarom kan sy met oortuiging praat van Baas as Christen op grond van sy dade./ Bv. bl. 74: ''Daar het al op 'n tyd 'n wit mens by ons geslaap. Hy het 'n week daar gebly.''/Bl. 74: ''Daar is ook plek in my huis, muluti. Tibelelo se hut staan leeg.''/Bl. 43: ''Sy is ook die een wat gesê het sy weet meneer Baas is 'n Christen.'' • Ouma Essie stel deurgaans die voorbeeld van wat reg/goed/aanvaarbaar/korrek is, want sy duld nie dat die khuta Grace inloop nie./vir Baas finansieel uitroei nie./volhard met verkeerde gebruike nie./ Bv. bl. bl. 165: ''Die mens met wie daar gepraat moet word oor die salaris van die sendelinge se tolk, is nie Tibelelo nie.''/ Bl. 167: ''..., dan is dit tyd dat die mense van hierdie hele stam vra hoekom die vergadering nie meer met 'n gebed oopgemaak word ...''/Bl. 166: ''En het iemand al gevra hoekom is daar hier rond nou skielik mense met die kerk se sinkplate op hulle huise se dakke?''/Bl. 170: ''Daarom is dit 'n goeie ding dat julle die man wat wit is, weggejaag het met julle gierigheid.''/Bl. 170: ''Ek sal aanhou praat in die taal wat hierdie vrou wat wit is, kan verstaan, want wat julle oor die man wat wit is, besluit, is ook julle besluit oor die sendelinge.'' • Ouma Essie gee betekenis aan die teenwoordigheid van die sendelinge, want sy sorg vir die sendelinge as sy die werk aan die sendingstasie organiseer en vir almal take gee./ Bv. bl. 118: ''Die ander man wat wit is, sal vir julle sê wat om te doen om 'n dak oor julle koppe te kry.''/Bl. 119: ''Die meubels wat nog op die lorrie is, kan nou by die kerk afgelaai word.'' • Sy staan op vir die Here/staan by haar Christelike beginsels/skroom nie om mense wat die pad byster raak, aan te spreek nie omdat sy die khuta oor hul afdwaling van die godsdiens berispe./sy die khuta aanval omdat hulle die kerk se eiendom steel./Bv. bl. 167: ''..., dan is dit tyd dat die mense van hierdie hele stam vra hoekom die vergadering nie meer met 'n gebed oopgemaak word ...''/Bl. 166: ''En het iemand al gevra hoekom is daar hier rond nou skielik mense met die kerk se sinkplate op hulle huise se dakke?'' • Ouma Essie bewaar die geloof op Manaka omdat sy 'n oortuigde Christen is./glo sy moet haar oorlede man se werk voortsit./glo dat elke ding met 'n doel gebeur./dit deur God so beskik word./ Bv. bl. 71: ''Die bril en die kierie en die Woord. En die skape wat die Here my gegee het om op te pas.''/Bl. 77: ''Jy wat uit 'n geslag kom van mense wat in die Here glo! Het jy gedink Satang los jou sommerso as jy eers jou hand vir hom gegee het?''/Bl. 116: ''Die Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 12 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne enigste pa en ma wat ek ooit geken het, was wit mense. Dit was eerwaarde Phil Kruger en mevrou Bessie.''/Bl. 210: In Whitey se Bybel lees hy die tekste wat ouma Essie vir hom gegee het toe sy hom kom roep het ... /Bl. 203: ''Dis nie ons wat jou pla nie ... Dit is die Here, jongman,'' sê sy ... • Ouma Essie is die Profeet van die Bybel wat haar beywer vir die uitbreiding van geloof op Manaka, want die Induna is dood./Bv. bl. 71 ''Die bril en die kierie en die Woord. En die skape wat die Here my gegee het om op te pas.''/Bl. 71: ''Dis 'n Woord wat lyk of hy al deur diep waters gegaan het, ouma Essie.'' • Ouma Essie aanvaar die verantwoordelikheid vir die voortsetting/uitbreiding van geloof op Manaka/herstel van die sendingstasie, want sy is 'n oortuigde Christen vanweë haar kinderjare by eerwaarde Phil Kruger-hulle./haar studie en opleiding./Bv. bl. 70: ''Julle kan maar huil,'' sê sy. ''Ek het ook gehuil oor ons kerk.''/Bl. 116: ''..., het hulle dit reggekry om my by die Bybelkollege op Witsieshoek in te skryf. Ek was die eerste swart meisie wat ooit daar toegelaat is.'' • Ouma Essie begin met die herstelwerk van die sendingstasie omdat sy God se woord wil versprei./want die herstel van die sendingstasie is vir haar 'n prioriteit./want sy glo dat Baas met 'n doel na Manaka gestuur is./Bv. bl. 43: ''My ouma Essie is die een wat die mense die Profeet van die Bybel noem. Sy is ook die een wat gesê het sy weet meneer Baas is 'n Christen.''/Bl. 105: ''Dit is om kos te gee vir die baie mense wat die Here na jou toe gestuur het.''/Bl.118: ''Tot daar weer 'n kerkgebou is, sal hierdie boom die kerk wees ...''/Bl. 112: ''Daar was altyd bankies onder die worsboom.'' • Op Manaka voer ouma Essie, as Christen, die stryd teen die bose/die ongeloof/die tradisionele bygeloof/die plaaslike bevolking se geloof in die toordokter, want sy verdryf meneer Chisupo./sy berispe mnr. Kebbey wat aan Chisupo onderdanig is./Bv. bl. 77: ''Jy wat uit 'n geslag kom van mense wat in die Here glo! Het jy gedink Satang los jou sommerso as jy eers jou hand vir hom gegee het? Het jou gierigheid jou nou al so ver gevat dat jy vir 'n mal man bang moet wees?''/Bl. 148: Sy klap sy hand weg en wys vir hom ook vinger./Bl. 149: ''Hy is nie van die Here nie. Hy hoort nie hier nie.'' • Ouma Essie se onwrikbare geloof in Baas as 'n gestuurde/geestelike leier ontketen by Baas (die hoofkarakter) innerlike konflik oor wat Christenskap se aard en wese is, want sy skroom nie om vir Baas te sê dat hy met 'n doel na Manaka gestuur is nie./Bv. bl. 202: ''Ek wil weet of jy in hierdie Boek glo, jongman.''/Bl. 203: ''Dis nie ons wat jou pla nie. Ke Modimo, leogana. Dit is die Here, jongman.''/Bl. 203: Die drome wat die kinders van die Here droom, is die drome wat Hy vir hulle gee om te droom, het sy daardie dag gesê. Ouma Essie tree as tussenganger tussen Baas en die sendelinge/die khuta op omdat die uitdra van die Woord op Manaka vir haar lewensbelangrik is./want sy glo dat Baas na Manaka gestuur is om die sendingwerk voort te sit./Bv. bl. 170: ''Sonder meneer Baas sal hulle nie in Barotseland kan bly nie.'' /Bl. 118: ''En hoekom sal die Here nou sy hand wegvat net oor iets wat tussen mense gebeur?'' • Ouma Essie help die hoofkarakter in sy soeke na antwoorde m.b.t. sy godsdiensstryd, want sy verskaf die antwoorde./wys hom op bepaalde plekke in die Bybel wat hy moet lees./sien sy innerlike worsteling raak en tree met liefde en empatie op om hom te help./Bv. bl. 202: ''Jou reg om 'n Christen te wees, maak van jou 'n Christen. Weet jy dit dan nie?''/Bl. 202: ''Jy kan mos lees. Romeine 10 vers 20.''/Bl. 202: ''Het jy 'n Bybel?'' • Ouma Essie glo in die toekoms van Manaka onder Baas se geestelike sorg/weet dat Baas gaan aanbly as die nuwe geestelike leier, want sy bring vir hom 'n nuwe hondjie nadat sy hond dood is./weet dat hy op Manaka gaan bly./Bv. bl. 234: ''Die duiwel het sy eie vuur gemaak,'' sê ouma Essie vir die kruis op die graf. ''Ons sal sy as saam met die as van die brand met 'n besem van skoon takke wegvee voor ons weer begin bou.''/Bl. 239: ''Dit is 'n hond wat ouma Essie gister al vir jou gestuur het,'' sê Grace ... Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 13 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne • By haar siekbed gee Ouma Essie aan Baas die geleentheid om sy geestelike groei ten toon te stel/sy keuse vir 'n lewe in die voetspore van sy oupagrootjie met die daad te bewys, want by haar siekbed bid hy in die openbaar./neem hy die rol van die geestelike leier in./suggereer hy dat die kerk se herstel deur hom gedoen gaan word./Bv. bl. 243: ''Dankie, Here. Amen.'' sê Baas./Bl. 244: ''Die deure en die vensters vir die kerk en vir die huis het gekom,'' sê Baas. Die kandidaat verskaf 'n gepaste slot. [ 25] VRAAG 9: KONTEKSTUELE VRAAG Manaka Plek van die Horings – Pieter Pieterse Vraag Antwoord Punt 9.1 Hulle voel baie onwelkom op Manaka./Baas maak dit duidelik dat hy hulle nie daar wil hê nie./ Baas en Grace het 'n woordewisseling./uiterlike konflik./ Baas struikel oor die hoop hout en kan nie self opstaan nie./maar weier dat hulle hom help. √√ 2 Die kandidaat bied enige TWEE van die antwoorde aan vir EEN punt elk. 9.2 Baas doen van nature goed aan ander mense./tree van nature met respek teenoor ander op./is inherent 'n Christen. √ 1 9.3 Ja 1 Sy is 'n oortuigde Christen./leef haar Christelike godsdiens uit./ Haar dade bevestig haar geloof./bewys dat sy omgee vir ander in nood./is 'n bewys dat sy volgens die Ubuntu-beginsel van naastediens leef. √ EN Grace moet 'n ekstra inkomste genereer omdat daar groot armoede en ellende heers./daar baie mense is wat honger ly./sy 'n opgeleide verpleegster is wat 'n bydrae kan lewer./geld kan verdien. √ 1 9.4 Baas is geweldig ontsteld oor haar versoek m.b.t. 'n werk./wil haar nie help nie. √ 1 Hy wil nie die sendelinge op Manaka hê nie. √ 1 EN Baas weet dat Grace eintlik die waarheid praat./Hy is nog baie siek a.g.v. die malaria./die nagevolge van die hospitaalbehandeling/medikasie./het nie krag vir baklei nie./ Haar verwysing na die man wat Manaka begin het, prikkel sy nuuskierigheid./ Hy wil nie weer 'n gedoente maak sodat Nanna en oom Scholtzie naderkom nie. √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 14 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne 9.5 Ja Sy help hom in sy siek toestand om regop te kom./sy maak vir hom 'n belt/lyf- band/gordel sodat sy broek nie afval nie./sy neem die goed wat vir hom belangrik/waardevol is (soos die foto) in ag. √ 1 9.6 Die lyfband wat ouma Essie vir hom gebring het./muluti Joseph se lyfband √ 1 9.7 Dis sy oupagrootjie./Hy is die ou man/sendeling se agterkleinseun. √ 1 Hy wil graag soos dit die ou man se droom was, 'n boot op die Zambezi kry (om toeriste te vervoer), maar hy het nie meer geld om dit te doen nie./hy moes al sy geld op welsynswerk uitgee. √ Hy bevind hom op die sendeling se sendingstasie, maar hy wil niks met godsdiens/Christenskap te make hê nie./ontken dat hy 'n Christen is./wil nie eers die sendelinge daar ontvang nie. √ 2 9.8 Grace √ 1 9.9 Innerlike konflik √ 1 Baas het oorgegee./die weddenskap verloor om die skoenlapper te vang. √ 1 9.10 Die verteller is objektief in sy beskrywing van Baas se gelate aanvaarding van die einde van sy droom. √ 1 Die verteller dra inligting oor/beskryf wat op verskillende plekke gebeur (onder die Land Rover sowel as in die hoofpad)./is gelyktydig op verskillende plekke teenwoordig. √ 1 9.11 Chisupo √ 1 Whitey kom haal vir Sitali om die boot te gaan soek./laat Sitali in 'n boom klim om te kyk waar die boot is. √ 1 Ja Whitey het kort voor hierdie gebeure agtergekom dat hy en Baas agterkleinneefs is./dieselfde oupagrootjie het./familie is./ Omgee vir ander loop in die Chipmans se bloed en dis wat Whitey hier bewys. √ 1 9.12 Hy skryf sy naam in die boomstam onder sy oupagrootjie se naam./herstel die bankies./sendingstasie. √ 1 Hy kap Morena se kop/horings teen die naambord vas. √ 1 Die kandidaat gee sy/haar eie motivering vir enige een van die karakters wat hy/sy kies, bv. Grace √ 1 Nadat Baas besluit het om weg te gaan/hy (vir sy oupagrootjie) gesê het: ''Jy wen, Baas Dennis,'' sê Grace vir hom die ou man sê R5 is te min vir sy drome./ Grace beïnvloed hom om te bly./herinner hom aan sy drome om in sy oupagrootjie se voetspore te volg. √ 1 [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 15 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne VRAAG 10: OPSTELVRAAG Vatmaar – AHM Scholtz Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis 'n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Die kandidaat bied 'n gepaste inleiding aan. • Daar is beweringe dat die naam Vatmaar van Ta Vuurmaak afkomstig is, want hy is een van die eerste mense wat gewoon het in wat later Vatmaar sou wees./Bv. bl. 5: Party mense het gesê Vatmaar het sy naam by Ta Vuurmaak gekry. • Ta Vuurmaak steek die buit van die plase weg in die watertenk op die sylyn. Hierdie buit is later in Vatmaar gebruik./Bv. bl. 9: Chai het gesê dis vatmaar-goed. • Ta Vuurmaak skep vir die mense werk en gee so menswaardigheid aan Vatmaar se mense./Bv. bl. 22: Ek het party van die manne wat nie werk gehad het nie, of wat afgedank is, aan die stene maak gesit. Vir elke drie wat gemaak is, was twee die maker s'n en een myne. • Ta Vuurmaak sorg dat die Griekwa-kinders kontak hou met hul kultuur, want hy vertel hulle stories uit die verlede/van Heitsi Eibib./Bv. bl. 83: Daar was Griekwa-kinders wat Sus Bet wou hê die stories van hulle se afkoms moes hoor en onthou. • Ta Vuurmaak is die een met die meeste kennis van die rol wat die oorlog in die nedersetting gespeel het wat hy aan die kinders van Vatmaar oordra./Bv. bl. 7: Vertel ons nog, Ta, het ons hom aangespoor. • Ta Vuurmaak ken die geskiedenis van die ontstaan van Vatmaar die beste, hy word as die bewaarder van Vatmaar se geskiedenis beskou./Bv. bl. 20: Ta Vuurmaak vertel hoe alles begin het. • Die Griekwa-beginsel om met jou broer te deel word deur Ta Vuurmaak voorgeleef en hy leer dit ook aan die jong seuns wat hom besoek./Bv. bl. 85: In die lewe, in die lewe is een van die grootste deugde om te deel. Deel met jou broer wat 'n behoefte het. Dit sal vermenigvuldig terugkom. • Ta Vuurmaak leer die seuns omtrent die kompleksiteit van die natuur, want hy glo dat jy respek teenoor die natuur moet betoon./Bv. bl. 88: Ta Vuurmaak het ontsag gehad vir die Son en Maan en hy het sy stem laat sak as hy oor hulle praat. • Oom Chai proklameer die nedersetting met George Lewis se hulp, want hy wil 'n soortgelyke nedersetting as die Engelse settlement vestig./Bv. bl. 21: Chai het glo een nag terwyl hy wakker gelê het, die plan gekry vir wat die Engelse 'n settlement noem. In sy gedagtes het hy die plek naby die vlei gesien. Ek het met George daaroor gepraat, het Chai gesê … • Oom Chai verskaf 'n heenkome vir talle uitgewekenes, wat by die vatmaar-gedagte aansluit, die nedersetting begin met vatmaar-goed. /Bv. bl. 22: In die winter was Chai en sy George se eenkamer-huise so lat hulle kon intrek. • Oom Chai onderhandel namens die mense van Vatmaar met die dorpsraad van Du Toitspan sodat 'n plek waar die nedersetting gevestig kan word, toegeken word./Bv. bl. 21: Ek het met George daaroor gepraat, het Chai gesê, … • Oom Chai onderhandel met die predikant van Du Toitspan. Hy sorg dus dat die nedersetting hul eie kerkgebou kon kry, die Sendingkerk./Bv. bl. 27: … almal het saamgestem dat julle mense van Vatmaar ons ou saal kan kry. • Oom Chai is een van die ouderlinge in die kerk wat ook daarvoor verantwoordelik is om dienste in die kerk te hou./Bv. bl. 41: … het altyd die eerste drie Sondae van die maand gepreek, en oom Chai die laaste een. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 16 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne • Oom Chai bring Vatmaar se mense met ouderling Hans du Plooy in aanraking, wat die Woord aan hulle bedien. Dit het hulle saamgebring en hulle het die seën daarvan ervaar./Bv. bl. 35: Charlie, sê die domanie, jy en oom Hans sal saamwerk en by die volgende kerkraadsvergadering sal ons jou naam aanteken as ouderling van die Sendingkerk Vatmaar. • Oom Chai sorg dat alles in die skool vlot verloop, want hy probeer 'n skryfbord in die hande kry toe hy sien dat die skool een benodig./Bv. bl. 100: Oom Chai het die beste swartbord en staander gevat en 'n klompie afvalstukkies bordkryt gevra vir ons kinders om op die swartbord mee te kan skryf. • Vir Oom Chai is die oprigting van ʼn kerk baie belangrik, want hy wil die kinders laat doop. Dus sorg hy dat die gemeenskap die Woord van God bekom/vir die stigting van die skool dat almal kan leer lees./Bv. bl. 25: Domanie, sê Oom Chai, ons in Vatmaar het rêrigwaar 'n sendingkerk nodig want daar is bybies en jong kinders wat nie gedoop is nie. • Oom Chai is 'n natuurlike leier. Daar is gesê: ''Om oor iemand te wees was iets wat altyd na hom toe aangekom het sonder dat hy daarvoor gesoek het.''/Bv. bl. 28: Vyf, jy wat Chai is, sal die ouderling van die kerk wees. • As nie-amptelike burgemeester neem hy belangrike besoekers in Vatmaar rond./Bv. bl. 97: Oom Chai is vooraf vertel van hulle koms. … Oom Chai het die kerk vir hulle oopgesluit, … • Oom Chai het 'n groot invloed in die nedersetting. Hy kon die onderwyseres, Teacher Elsa, aanbeveel en sy is aangestel omdat sy van Vatmaar kom./Bv. bl. 98: En: Miss. E. Lewis will be on the payroll of the Du Toitspan Town Council. • Oom Chai is die sedebewaker van Vatmaar wat vir Teacher Elsa aansê het om haar gesig te was en dat sy bly kan wees hy was daar toe die Rooinek verspot begin raak het omdat bruin vroumense nooit nee vir 'n wit man kan sê nie./Bv. bl. 100: Was daai gemors af. Dan kan jy weer aangaan. Lóóp! Was daai gemors af en gee skool. Die kandidaat bied 'n gepaste slot aan. [25] VRAAG 11: KONTEKSTUELE VRAAG Vatmaar – AHM Scholtz Vraag Antwoord Punt 11.1 Vatmaar √ 1 11.2 Ja Dit maak die vertelling/beskrywing geloofwaardig./ Die verteller kan uit eie ervaring inligting oor die plek en gebruike beter as 'n buitestander gee./ken al die gebruike en tradisies. √ OF Nee 'n Buitestander kan navorsing doen/ingelig word en die inligting net so oortuigend aanbied. 1 11.3 Khadie/sjerrie is gedrink wat op die grond uitgespoeg is./ Soms is daar gebid./ Op hoekbakens is daar geürineer. √√ 2 Die kandidaat bied enige TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 17 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne 11.4 Tant Wonnie is op vernederende wyse na die polisieselle gebring (nadat sy van diefstal beskuldig is). √ 1 Kaaitjie is dood na haar ontberinge in die tronk. √ 1 Die landdros het die (weduwee-) oorlogspensioen van haar man aan Tant Wonnie toegestaan. √ 1 11.5.1 Innerlike konflik √ 1 11.5.2 Oom Chai hou nie van dans nie, maar word een van die voorbokke om by Bettie by te hou./tree soos 'n ''blerrie fool'' op./ Oom Chai dink dat hy eerder vir Bettie by sy outydse manier van lewe moes laat inval as om (ter wille van Bettie) modern te probeer wees./ Oom Chai is jaloers op Bettie/hou nie daarvan dat sy met ander mans dans nie, net hy mag met haar dans. √ 1 Oom Chai breek die grammofoon./jaag vir Boitjie Afrika weg. √ 1 11.6 Tant Wonnie moet wasgoed vir ander mense was om 'n inkomste te verdien. Tant Wonnie ontvang nie 'n pensioen van haar man nie; hulle het daarom nie geld nie. Sy moet haar huis/erf verkoop en in 'n enkelkamer op haar eie erf woon. √√ 2 Die kandidaat bied enige TWEE gepaste redes uit die roman aan vir EEN punt elk. 11.7 Hy is oneerlik./skelm. √ 1 11.8 Nee Hy glimlag by die gedagte dat hy die hof uitoorlê het./is trots daarop dat hy met diefstal weggekom het./dink nog steeds daaraan om skape te steel. √ 1 ''Ja'' kan nie as korrek aanvaar word nie. 11.9 Bennie O'Grady kan vleis nie weerstaan nie. √ 1 Nee Chan Look probeer die inwoners deur fa-fee help./Fa-fee is tot voordeel van die mense van Vatmaar./Hy dwing nie die mense om te speel nie, hulle neem vrywillig deel. √ 1 11.10 Bennie O'Grady is die kleinkind van Anna Swartz en een van Adam Kok se mense./was 'n halfbloed. √ 1 Chan Look is die kind van 'n gemengde egpaar, Harry Look en Lisa. √ 1 Ouma Ruth is met 'n Engelsman, Lance-Corporal Lewis, getroud. √ 1 11.11 Chan Look aanvaar sy skuld./is eerbaar. Chan Look beskou fa-fee nie as 'n misdaad nie, maar eerder 'n diens aan die inwoners van Vatmaar. Hy is nie bang om fa-fee te speel nie, al is dit onwettig. Chan Look is 'n Suid-Afrikaner wat nie weggestuur kan word nie./terug na China gestuur kan word nie. Chan Look beskik oor die geld om sy boete te betaal. √√√√ 4 Die kandidaat bied VIER soortgelyke redes aan vir EEN punt elk. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 18 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne 11.12 Nee Bennie O'Grady weet dat hy steel. OF Ja Bennie O'Grady beskou dit nie as steel as hy die waarheid voor God praat nie. √ 1 EN Nee Oom Flip wil diamante op Sus Bet se versoek steel. √ 1 ''Ja'' kan nie by oom Flip se antwoord aanvaar word nie. [25] TOTAAL AFDELING B: 30 AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag. VRAAG 12: OPSTELVRAAG Krismis van Map Jacobs – Adam Small Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis 'n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Die kandidaat verskaf 'n gepaste inleiding. • Cavernelis wys op die uitgelewerdheid van 'n gemeenskap en die omstandighede waarin hulle leef wanneer hy sy fiets vasketting om te verhoed dat dit gesteel word./Bv. bl. 1: Hy sluit die fiets en ketting dit aan die traliewerk. • Cavernelis vorm 'n belangrike deel van die eksposisie van die drama, want die kyker/ leser maak reeds in die openingstoneel kennis met die obsessie van die Cavernelisse om weg te kom uit die gemeenskap./Bv. bl. 3: ''… Dis hoekom ek vir jou sê ons moet uit hier …'' • Deur Cavernelis se handeling is dit duidelik dat hy hard werk om sy droom van 'n beter toekoms te verwesenlik deur bedags by die ''polony factory'' te werk en saans en naweke onderklere te smous./Bv. bl. 11: ''Onthou Ma nog vir Uncle Cavernelis moet sy suitcase moet die soft goods ... die overtime-werk om ekstra te verdien, geld, geld, geld ... vir 'n plot grond en 'n huis in Grassy Park, of even in Belhar, weg van die township af ...'' • Cavernelis se kontak met die ander newekarakters bevestig dat hy anders as die ander inwoners is, want Cyril beskuldig hom daarvan dat hy op hulle neersien./Bv. bl. 18: ''Cavernelis is mos 'n cut above onse township-robbiese! ... Mos nie working class soes ons nie!'' Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 19 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne • Cavernelis se handelinge beklemtoon die tema van die mense se uitgelewerdheid aan die omstandighede waarin hulle leef wanneer hy sy eie dogter op immorele wyse gebruik om geld te maak om uit die township te ontsnap./Bv. bl. 22: ''Because jy use vir Blanchie, jy, ou dad. Sy bring mos cash in, cash. Dis mos al waarin jy interested is, die ... Jou eie vleis en bloed, en jy use haar so ...'' • Cavernelis se goeie taalgebruik dui juis op die verskil tussen hom en die res van die gemeenskap, want hy praat nie dieselfde Afrikaans as die ander karakters nie./Bv. bl. 20: (Cyril) ''Meng met niemand in nie''; gaan net ons gang!'' ''Mister Cavernelis praat darem mooie taal, nè? Hoge Afrikaans ... Ons ken mos nie sulke taal hierso in onse area, innie township nie!'' (Cavernelis) ''Kan ek help hoe ek praat? Kan ek help dat ek van die Boland ... van up- country af ... kom?'' • Cavernelis dra by tot die subintrige van die drama as hy die spot van die gemeenskap raak en deur hullle geminag word, nie uit jaloesie omdat hul daar wil wegkom nie, maar omdat hy Blanchie gebruik om onder die dekmantel van 'n masseuse as prostituut te werk./Bv. bl. 41: TOMMY: ...maar 'is haar ou dêrre, mister Cavernelis, hy druk vir haar so in alles in, vir geld ... • Cavernelis se optrede ondersteun die tema van die drama, want hy hoop op 'n beter lewe buite die township, maar kan nie die verydeling van sy droom verwerk nie en uiteindelik pleeg hy selfmoord./Bv. bl. 61: ''By die crossing, toe kom die trein ... toe stop ek, ek dink toe mister C gaan oek ... ek mien stop ... Maar ... missies C ... ek skreeu vir hom, mister C! ... mister C!! ... en toe ... en toe ... Die trein ... die bicycle ... Mister C ... ek het niks gekan doen nie!!'' • Die verydeling van Cavernelis se drome – toe Blanchie nié die modelkontrak kry en hy besef dat hulle nie sal kan wegtrek nie – ondersteun die tema van uitsigloosheid en toekomsloosheid vanweë die politieke en sosiale omstandighede op die Kaapse Vlakte waarvan mense nie kan ontsnap nie./Bv. bl. 55: Hy kyk net. Hy sê niks nie. Staan 'n hele ruk lank so. CAVERNELIS (stil): Ek het maar net my beste ... geprobeer ... al die jare ... (Hy kyk na hulle. Hulpeloos. Dan verlaat hy die vertrek, stadig – 'n man wat platgeslaan is.) • Cavernelis se obsessie om die lewe in die township te ontsnap, dra by tot uiterlike konflik tussen mense wat eintlik op mekaar se doen en late ingestel is wanneer Maud en Blanchie mekaar te lyf gaan nadat sy gehoor het dat die modelkontrak van die baan is en Blanchie hom vir alles verantwoordelik hou./Bv. bl. 55: BLANCHIE: (skielik, bitter, huilend, skreeuend): 'Is alles Daddy se skuld. • Ten spyte van Cavernelis se harde werk (en sy misbruik van sy kind ter wille van 'n droom/ideaal) bly geluk/verandering/hoop hulle ontwyk, want nie een van hulle planne realiseer nie./hoe langer hulle bly en werk, hoe minder is die sukses en hoe meer besef hulle dat hulle hulle omstandighede nie kan ontvlug nie; dat die werk en opofferinge tevergeefs was./Bv bl. 50: La GUMA: ... mister Cavernelis. Jy maak geld om hierso yt te briek. Best of luck. Maar 'is 'n sterk tronk dié. Kyk, die tralies!/Bl. 54: MAUD: '' ... We've got to get the hell out of this township ... Right? ... Right? ... Só sê jou daddy ... vir jare al ... As if we can! As if we can! Fools! Bloody stupid fools! Jus' look at us now, kyk hou ... hoe humiliate julle vir ons!!! • Cavernelis se geestelike ineenstorting suggereer dat hy besef dat hulle deel is van 'n plek en omstandighede waarvan hulle nooit sal kan losbreek nie, want wanneer die konflik tussen Blanchie en Maud die toppunt van spanning veroorsaak, besef hy sy skuld aan Blanchie se uitgelewerdheid./kla sy gewete hom aan oor hy Blanchie laat misbruik het ter wille van 'n droom./Bv. bl. 54: BLANCHIE: ... Shut up! Shut you up!(Sy kry Maud beet, pluk haar rond.) Shut up! Jy wil net so hierso yt, soes Daddy! So what do you talk?! ... CAVERNELIS: Blanchie ... Maudie ... En Cavernelis versteen, totaal geskok ... • Cavernelis se selfmoord beklemtoon die tema, nl. dat mense wat vasgevang is in 'n politieke en/of sosiale beleid wat hulle degradeer tot werklose, arm, onderdrukte, identiteitlose, miskende mense nooit vry word nie./nooit hulle omstandighede omtsnap nie./ Bv bl. 54: MAUD: '' ... We've got to get the hell out of this township ... Right? ... Right? ... Só sê jou daddy ... vir jare al ... As if we can! As if we can! Fools! Bloody stupid fools! Jus' look at us now, kyk hou ... hoe humiliate julle vir ons!!! Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 20 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne • Cavernelis beklemtoon die hopeloosheid van ontsnapping uit hul slegte omstandighede, want die trein wat die Cavernelisse uit die township moes neem, is juis die middel wat alle hoop vernietig omdat Cavernelis onder die trein sterf./Bv. bl. 61: ''By die crossing, toe kom die trein ... toe stop ek, ek dink toe mister C gaan oek ... ek mien stop ... • Cavernelis se optrede ondersteun die uitsiglose bestaan op die Kaapse Vlakte, want hy hoop op 'n beter lewe buite die township, maar kan nie die verydeling van sy droom verwerk nie en uiteindelik pleeg hy selfmoord./Bv. bl. 61: ''By die crossing, toe kom die trein ... toe stop ek, ek dink toe mister C gaan oek ... ek mien stop ... Maar ... missies C ... ek skreeu vir hom, mister C! ... mister C!! ... en toe ... en toe ... Die trein ... die bicycle ... Mister C ... ek het niks gekan doen nie!!'' Die kandidaat voorsien die opstel van 'n gepaste slot. [25] VRAAG 13: KONTEKSTUELE VRAAG Krismis van Map Jacobs – Adam Small Vraag Antwoord Punt 13.1 Die neweteks/terugflits/verwysing na skooldrag/die speelparkie in die neweteks dui op die onskuld tussen Map en Blanchie. √ 1 13.2 Blanchie het nie die modelkontrak gekry nie. Maud het Blanchie 'n jintoe genoem./sleggesê/geskree. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE antwoorde uit die drama vir EEN punt elk aan. 13.3 Hy neem Cavernelis nie kwalik vir wat hys Blanchie laat doen het nie./ Hy neem nie vir oom Paulsen kwalik omdat hy nie meer in die Kersorkes mag speel nie./ Hy neem nie wraak teen die bendelede/gemeenskap nie.√ 1 13.4 Map wil weet of Blanchie al haar ouers van hul verhouding vertel het. √ 1 Blanchie wil nie hê dat Map druk op haar moet plaas om haar ouers te vertel nie. √ 1 Sy is nog nie gereed om hul verhouding openbaar te maak nie./ Sy is skaam vir die verhouding. √ 1 13.5 Dit dui op die karakters se aarseling/onsekerheid/skaamwees vir mekaar/ongemak in die ontluikende verhouding. √ 1 13.6 Blanchie word 'n prostituut. √ 1 Map is deel van bendes./pleeg moord (en gaan tronk toe). √ 1 Blanchie se naam beteken skoon/wit/onbevlek, maar sy smeer haar ''vuil'' as sy haar liggaam verkoop. √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 21 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne 13.7 Die gemeenskap bespiegel oor wat Map gaan doen wanneer hy uit die tronk vrygelaat word./of Map hom gaan wreek op die gemeenskap./dit is die gebeure wat die handeling aan die gang sit. √ 1 Die verrassing is dat Map geen moeilikheid maak nie./net rustig in sy ma se huis wegkruip./aanvanklik met niemand kontak maak nie./Blanchie en Cavernelis vergewe. √ 1 13.8 Map is uitgelewer aan die omstandighede waaruit hy wil kom deur 'n goeie werk te kry. √ 1 As gevolg van die stelsel van Apartheid word die beter werksgeleenthede vir wittes gereserveer./kan hy ten spyte van sy ''goeie'' matriek nie 'n geskikte werk kry nie. √ 1 13.9 Dit verwys na sy aansluiting by die bendes./die moord op Ivan Philander./toestemming dat die vroue verkrag kan word. √ 1 13.10 Map se vermoë om te erken dat hy 'n swak leier was./om vergifnis bo wraak te kies./ Map se vermoë om die verband tussen homself, Blanchie en Cavernelis se verkeerde weë raak te sien./te respekteer./ Map se vermoë om empatie te toon vir die desperate pogings van iemand wat sy omstandighede probeer ontsnap. √ 1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord binne konteks van die drama vir EEN punt aan. Ja Map het die potensiaal om 'n leier te wees omdat hy 'n wesenlike rol in die orkes gespeel het./ten spyte van sy omstandighede matriek gemaak het./leier was van drie bendes./ Hy toon begrip vir mense se omstandighede./drome om 'n situasie te ontsnap./ Map het in die tronk tot inkeer gekom wat positiewe leierskap tot gevolg sal hê./ Map neem nie wraak nie. OF Nee Sy verlede sal altyd teen hom gehou word./Map se lyf is vol tatoeëermerke wat hom altyd sal brandmerk as 'n misdadiger./ Sonder die ondersteuning van die Apostel in die tronk bestaan die moontlikheid dat hy kan terugval in verkeerde weë. √√ 2 Die kandidaat bied enige TWEE soortgelyke redes vir EEN PUNT elk aan. 13.11 In TEKS G is die stemming en toon onskuldig./speels./skugter./liefdevol. 1 In TEKS H is die stemming ongemaklik./hartseer./verwytend.√ 1 EN Map en Blanchie is nog verlief./in 'n verhouding. √ 1 Map en Blachie het beide verkeerd gehandel./Blanchie voel skuldig teenoor Map. √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 22 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne 13.12 Ja Mense met geldelike vermoëns/in beter sosiale omstandighede het die middele om hul omstandighede na willekeur te kan verander./ Dit is so dat mense wat in armoedige omstandighede is, dikwels dink dat hulle minder keuses het./meer desperaat is om enige uitweg te kies. OF Nee Nie alle moeilike omstandighede is noodwendig finansieel en sosio-ekonomies van aard nie./ Mense se rykdom en status kan hulle tronk wees./ Ryk mense kan gevang word in die obsessie om nog meer te wil hê en hulle wend hulle dan tot kriminele of onetiese gedrag.√√ 2 Die kandidaat bied enige TWEE soortgelyke redes vir EEN PUNT elk aan. [25] VRAAG 14: OPSTELVRAAG Mis – Reza de Wet Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis 'n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Die kandidaat verskaf 'n gepaste inleiding. • In hierdie drama is Miem een van die newekarakters wat bydra tot die hoofkarakter se uiteindelike groei./verandering/besluit om uit te breek, want sy veroorsaak baie innerlike konflik by die hoofkarakter./Meisie./haar dogter./Bv. bl. 11: Dit sal haar goed doen. Sy is mos alewig ontevrede./Bl. 28: Nee! Ek mag nie daaroor praat nie. Ek mag nie daaraan dink nie. Om te dink, is om te doen./Bl. 30: En elke jaar het sy my streng belet om sirkus toe te gaan. • Miem neem die rol van hoof van die huis waarin sy en Meisie bly, op, want haar man het hom aan die wêreld onttrek./het hom in die solder afgesonder./Bv. bl. 31: Vir sewe jaar het ek hom nog nie met 'n oog gesien nie. • Miem is die broodwinner van die gesin/verkoop mis as 'n bron van inkomste, want Gabriël kan nie finansieel vir die gesin sorg nie./het hom aan die wêreld onttrek./Bv. bl. 6: So dertig perdemis en tien vark. Ja, ons doen goed die maand./Bv. bl. 4: Ons moet dertig hê voor môre. • Miem werk ter wille van hul oorlewing baie hard/sonder enige ruskans/van die oggend tot die aand omdat sy die pot aan die kook moet hou én vir Gabriël moet sorg./Bv. bl. 22: Haar man. Sewe jaar gelede het hy mos opgegaan. Ja, nét na die Depressie. Sy moet hom hand en mond bedien … • Miem se verhouding met haar dogter is gekompliseerd/gespanne, want sy eis geweldig baie van haar dogter wat werk betref./sy gebruik haar gesondheid om Meisie tot gehoorsaamheid te manipuleer./sy gun Meisie nie vrye tyd/'n jongmenslewe nie./daar moet sakke vir die mis gemaak/gevul word./die mis moet daagliks bewerk word./die vensters moet skoon gemaak word./Meisie moet die plek vee./Bv. bl. 27: Ek kry my werk nooit klaar nie. Elke dag is als vol stof./Bl. 7: Het jy geen skaamte nie?/Bl. 7: Dit het my 'n knou gegee. Van toe af voel ek baie erger!/Bl. 8: Gaan aan met jou werk! Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 23 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne • Miem se ongenaakbare houding jeens Meisie veroorsaak by Meisie ontevredenheid/konflik, want sy het geen vryheid nie./mag nie die huis verlaat nie./mag nie eers deur die venster na die sirkusliggies kyk nie./word die heeldag gehiet en gebied./Bv. bl. 7: Liggies! Jy weet ek het jou verbied!/Bl. 14: Wil mos nie 'n vingerhoed dra nie!/Bl. 24: Kom weg daar by die venster./ Bl. 28: Nee! Ek mag nie daaroor praat nie. Ek mag nie daaraan dink nie. Om te dink, is om te doen./Bl. 30: En elke jaar het sy my streng belet om sirkus toe te gaan. • Miem ontsê Meisie alle jongmenspret en vryheid, want sy vrees allerhande nuwerwetse goed./maak haar kind outoritêr/streng/Calvinisties/eng groot./sien in alle vreemde goed iets boos./Bv. bl. 7: En vir wat loer jy deur die gordyne!/Bl. 7: Destyds het jou ongehoorsaamheid my diep gegrief. Jy onthou seker hoe siek ek was./Bl. 19: Die aaklige musiek./Bl. 30: Dis die musiek. Ek moenie daarna luister nie. • Miem beheer Meisie se lewe met 'n ysterhand/praat haar gedurig bang oor die invloed van euwels soos die sirkus, want sy is bang die bose wêreld beïnvloed Meisie se gees/siel negatief./Bv. bl. 5: Sit regop! Hoeveel keer moet ek dit nog sê? As jy 'n man wil hê, moet jy let op jou postuur./Bl. 30: Dis die musiek. Ek moenie daarna luister nie. • Miem manipuleer Meisie tot gehoorsaamheid/eis blinde gehoorsaamheid van Meisie, want sy herinner Meisie gedurig aan 'n vorige oortreding en die gevolge wat dit vir haar (Miem) ingehou het./Bv. bl. 7: Destyds het jou ongehoorsaamheid my diep gegrief. Jy onthou seker hoe siek ek was. • Miem is blind vir haar invloed op Meisie/vir die gevolge van haar optrede teenoor Meisie, want sy besef nie dat haar dominerende geaardheid Meisie van haar wegdwing nie./want sy kom nie agter dat Meisie ontevrede is/na vryheid smag nie./Bv. bl. 7: Liggies! Jy weet ek het jou verbied!/Bl. 14: Wil mos nie 'n vingerhoed dra nie!/Bl. 24: Kom weg daar by die venster. • Miem begaan 'n geweldige oordeelsfout deur Meisie aanhoudend te herinner aan haar ongehoorsaamheid, want sy bring verwydering en ontevredenheid tussen haar en haar kind in plaas van liefde en respek./begrip./Bv. bl. 30: En elke jaar het sy my streng belet om sirkus toe te gaan. Ek was ongehoorsaam. My ma het siek geword … van die ontsteltenis./Bl. 11: Dit sal haar goed doen. Sy is mos alewig ontevrede./Bl. 50: Ek het gehoor hulle gaan slaap. Toe kom ek maar. Jy het gesê my aannemingsrok. • Miem ontken Meisie as individu/mens in eie reg met eie behoeftes en drome, want sy verbied haar om sirkus toe te gaan./glo die sirkus is boos./ignoreer haar naam./identiteit/noem haar Meisie./Bv. bl. 7: Liggies! Jy weet ek het jou verbied./Bl. 7: Dis 'n euwe!/Bl. 24: Kom weg daar by die venster./Bl. 27: Meisie ... Maar dis nie my regte naam nie. • Miem sien alles wat sensueel is as boos, want sy glo sy moet Meisie se gees en liggaam veilig hou./Bv. bl. 7: Dit is 'n euwel! Het jy geen skaamte nie? • Miem gee vir Meisie 'n vals indruk van moraliteit, want sy gee te kenne dat sy niks van die sirkus wil weet nie./dat die sirkus boos is terwyl sy self nuuskierig is en uitvra oor alles wat Gertie ervaar het./sy smeer blatant haar dogter aan 'n vreemdeling af./Bv. bl. 11: Nou vertel ons van die arme skepsels, Gertie .../Bl. 24: Niks is vir haar te veel moeite nie, dit is mos so, nè, Meisie?/Bl. 25: Miskien wil u haar hare voel?/Bl. 25: Maar die heupe is tog breed genoeg. • Miem onderdruk enige hunkering na vryheid, want sy moet nou die beskermer van Meisie se maagdelikheid wees./Bv. bl. 5: Ek sal die hele nag by jou waak./Bl. 8: Ek sal jou beskerm teen alle gevaar. • Miem besef dat daar 'n uitkoms vir haar omstandighede kan wees en probeer Meisie aan Konstabel afsmeer, want indien hulle sou trou, sal Gabriël afkom en by haar wees./Bv. bl. 25: 'n Fees vir die oog ... Meisie sal jou geselskap hou, Konstabel./Bl. 40: As sy trou sal hy afkom. • Miem se vrees vir die bose verblind haar vir Konstabel se ware kleure/planne/valsheid, want sy laat hom toe in haar huis wat tot Meisie se verleiding lei./Bv. bl. 15: Kom gerus binne./Bl. 17: Kom sit gerus, Konstabel./Bl. 43: Sonder u sou ons nie 'n oog kon toemaak nie. • Miem se vrees vir die bose verblind haar vir die boosheid van Konstabel, want sy smeer haar dogter aan hom af./Bv. bl. 24: Niks is vir haar te veel moeite nie, dit is mos so, nè, Meisie?/Bl.25: Miskien wil u haar hare voel?/Bl. 25: Maar die heupe is tog breed genoeg. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 24 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne • Miem laat toe dat Meisie saam met Konstabel na buite gaan omdat sy dink hy is skadeloos as gevolg van sy blindheid./Bv. bl. 39: Dit is gaaf van u, Konstabel. • Miem se misplaaste vertroue in die geregsdienaar gee vir Konstabel geleentheid om met Meisie alleen buite te gesels/om Meisie te oorreed om saam met hom weg te loop, want sy doen alles wat hy haar gesê het om te doen./kom skelm terug na die Konstabel nadat haar ma en Gertie gaan lê het./dartel soos 'n vlinder by die agterdeur uit in reaksie op die planne wat sy saam met Konstabel beraam het./Bv. bl. 50: Ek het gehoor hulle gaan slaap. Toe kom ek maar. Jy het gesê my aannemingsrok. • Miem is 'n belangrike draer van die tema in hierdie drama, want sy smag na bevryding van haar manlose bestaan./benouende omstandighede./Bv. bl. 47: Miem huil skielik en sak op 'n stoel by die tafel neer./Bl. 48: Nou ja … Ek is seker hy sal afkom … as Meisie die dag trou. • Miem is direk verantwoordelik vir die verdwyning van haar dogter, want sy is blind vir die werklike situasie in haar eie huis./haar kind se ontevredenheid en ongelukkigheid./se smagting na vryheid en 'n lewe vol avontuur./die gevaar wat Konstabel inhou./Bv. bl. 17: Kom sit gerus, Konstabel./Bl. 43: Sonder u sou ons nie 'n oog kon toemaak nie./Bl. 7: Dit is 'n euwel! Het jy geen skaamte nie?/Bl. 9: Maak toe die deur en sluit dit! Die aaklige musiek maak my skoon naar./Bl. 11: En vir wat wil jy weet?/Bl. 13: So mooi en welgeskape maar altyd met 'n lang gesig./Bl. 29: Toe voel ek 'n hand op my skouer. Dit was my ma. • Miem is 'n belangrike karakter omdat sy deel is van die eksposisie van die drama, bydra tot spanning, die intrige verwikkelder maak en die hoofkarakter se konflik veroorsaak./Bv. bl. 5: Ek dink hy voel dit aan. Die onheil. As vannag tog net verby wil gaan. Die kandidaat voorsien die opstel van 'n gepaste slot. [25] VRAAG 15 KONTEKSTUELE VRAAG Mis – Reza de Wet Vraag Antwoord Punt 15.1 Miem lei af dat die Konstabel suggereer dat Gabriël dalk die moordenaar/ verkragter/ ontvoerder/verdagte is. √ 1 15.2 Ja Dis haar man/na wie sy verlang./aan wie sy behoefte het./ Sy verdedig sy goeie naam in haar eie belang./wil nie hê mense moet sy optrede verkeerd beoordeel nie. OF Nee Gabriël laat sy vrou en kind in die steek deur hulle aan hulle eie lot oor te laat./Hy is 'n lamsak wat sy vrou en kinders in slegte tye alleen laat./verwag dat hulle hom moet bedien. √ 1 Die kandidaat bied enige soortgelyke motivering vir EEN punt aan. 15.3 Dis die nag van 31 Augustus waarin die gemeenskap 'n ontvoerder/verkrag- ter/ moordenaar vrees./ Hulle het 'n man se beskerming nodig./ Gertie stel in die man belang. √√ 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 25 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne 15.4 Hy beklemtoon sy eie weerloosheid./blindheid./ Hy wek simpatie./bewondering./ Deur sy woorde maak hy hulle nog 'n keer bewus van die gevaar wat dreig sodat hulle besef dat hulle hom nodig het. Hy wil hê die vroue moet hom vertrou./as biegvader gebruik./ Hy manipuleer Gertie om vir hom te dans./Miem op die wyse waarop hy haar groet./Meisie om saam met hom die nag in te dans./die vroue om te glo dat hy ’n konstabel is. √√√ 3 15.5 Ja Sy praat dikwels so met Meisie./is nie altyd vriendelik met Meisie nie./het in die teks Gertie se besware doodgepraat en gesorg dat sy haar sin kry./ Sy is gewoond daaraan om almal te hiet en gebied./'n dominerende vrou. OF Nee Konstabel beskuldig haar man./ Sy is net gespanne oor die situasie./ Sy wil Meisie beskerm. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. 15.6 Dit versterk die stemming./onheil./die onsekerheid wat hy by die vroue wil tuisbring./intimideer/manipuleer die vroue om hom te laat bly. √ 1 15.7 Die leser sou verwag dat Miem teen hierdie tyd deur Konstabel se bedrog kon sien, maar sy dink hy dra hulle belange op die hart./ Sy beloof om Meisie veilig te hou/by haar te waak, maar dis juis sy wat die gevaar in die huis innooi./ Die leser verwag dat iemand wat so streng en eng/konserwatief is, seker sal maak van wat sy sien, maar Miem sien die goed wat belangrik/gevaarlik/boos is, nie raak nie. √ 1 EN Die titel Mis is hier van toepassing omdat Miem iets ''mis''./nie raaksien nie./verkeerd sien./nie agterkom dat Konstabel haar bedrieg nie. √ 1 15.8 Dit bevestig dat dit wel Konstabel is wat vir die ander meisies se verdwynings verantwoordelik is./ Dit sluit by Meisie se bevryding uit haar beklemmende ''Christelike'' lewe aan. √ 1 15.9 Ja Sy verwag 'n konstabel, maar sy sien 'n sirkusnar./ Sy het buite/toe hulle die slopemmer gaan leegmaak het, baie min tyd gehad om die konstabel te leer ken./Konstabel is eintlik vir haar 'n vreemdeling. √ 1 EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 26 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne Sy sien in Konstabel iemand wat haar die vryheid kan gee waarna sy so smag./ Konstabel het haar as vrou bewus gemaak van haar vroulikheid toe hy sy vingers oor haar gesig en nek gestreel het./ Hy het haar identiteit gegee deur haar op haar name te noem./te sê dat haar name mooi is./sSy het nog nooit vantevore so baie met ander mans te make gehad nie./is nie voorbereid op die feit dat vreemdelinge gevaarlik kan wees nie./het min mensekennis./haar ma het al die detail oor die ontvoerings van haar weerhou (om haar te beskerm). √√√ 3 Die kandidaat bied enige DRIE antwoorde aan vir EEN punt elk. 15.10 Hy wys haar op/herinner haar aan die vryheid/eksotiese/avontuurlike/nuwe wêreld wat buite die huis wag. √ 1 Hy nooi haar uit om saam met hom die eksotiese/avontuurlike vryheid te gaan ervaar. √ 1 Mense (Miem, Gertie en Meisie) smag na bevryding van hulle benouende/beklemmende/ongunstige omstandighede./gevangenisskap in die huis./van hulle armoede en harde werk. √ 1 15.11 Meisie word bloot Meisie genoem wat dui op identiteitloosheid/iemand wat nie gereken word nie./iemand wat eintlik niks is./sy word nie as Margaretha Johanna gereken nie. √ 1 Ja s Dis 'n baie aktuele probleem in ons tyd omdat so baie mense/volke/vroue nie gereken word nie./bloot net nommers is./smag na erkenning./ons toenemend massamense word/ons individualiteit/identiteit inboet. OF Nee Ek weet wie ek is./wat vir my belangrik is./word as mens erken./gereken./ Ek word op my naam genoem./is nie skaam om my identiteit openbaar te maak nie./ Ek word nooit soos 'n nommer behandel nie. √ 1 15.12 Meisie se lewe is vol armoede/harde werk/eensaamheid/vreugdeloosheid/ beperkte beweging teenoor die avontuur/opwinding en vryheid/eksotiese wêreld van die sirkus. √ 1 Meisie se milieu is miserabel/mistroostig/neerdrukkend/een van vasgevangenheid teenoor die sirkus wat aanloklik/eksoties/geleentheid tot bevryding is. Die sirkus is vir Meisie aanloklik/eksoties, maar haar ma verbied haar./noem die sirkus 'n euwel./boosheid./maak haar bang daarmee/berispe haar. 2 Sy het een nag stilletjies weggeloop, maar haar ma het haar gaan terughaal./haar daarna permanent aan haar oortreding herinner./met woorde vir Meisie tot gehoorsaamheid gedwing. √√ Albei dele van die kontras moet vir EEN punt aangebied word. Die kandidaat bied TWEE redes vir EEN punt elk aan. [25] TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 Downloaded from hlayiso.com 27 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne AFDELING A: ASSESSERINGSRUBRIEK VIR OPSTELVRAAG – HUISTAAL: POËSIE [10 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD 6–7 5 4 3 0–2 Diepgaande -Toon begrip van die -Redelike interpretasie -Onbevredigende -Geen begrip van die Interpretasie van interpretasie van onderwerp en het die van die onderwerp. interpretasie van die onderwerp nie onderwerp onderwerp onderwerp goed -Enkele goeie punte ter onderwerp -Geen verwysing na die Diepte van argument, -Reeks treffende geïnterpreteer ondersteuning van die -Byna geen punte wat gedig nie verantwoordbaarheid en argumente wat behoorlik -Respons redelik onderwerp die onderwerp -Leerder het nie die insig in teks uit die gedig gerugsteun gedetailleerd -Enkele argumente word ondersteun nie genre en gedig onder is -Enkele deeglike ondersteun, maar -Onvoldoende begrip die knie nie 7 PUNTE -Uitstekende begrip van argumente gegee, maar bewyse nie altyd van genre en gedig die genre en gedig nie almal ewe goed oortuigend nie gemotiveer nie -Basiese begrip van -Begrip van genre en genre en gedig gedig duidelik STRUKTUUR & TAAL 3 2 1 1 0 Struktuur, logiese vloei -Samehangende -Duidelike struktuur en -Enkele bewyse van -Struktuur toon tekens -Struktuur swak en aanbieding struktuur logiese vloei van struktuur van swak beplanning -Ernstige taalfoute Taalgebruik, toon en styl -Argumente goed argument -'n Goed gestruktureerde -Argumente nie logies -Foutiewe styl gebruik in opstel gestruktureer en daar is -Vloei van argumente logiese vloei en gerangskik nie duidelike ontwikkeling kan gevolg word samehang ontbreek in -Taalfoute beduidend 3 PUNTE -Taalgebruik, toon en -Taalgebruik, toon en die opstel -Toon en styl nie geskik styl is volwasse, dit styl is grootliks korrek -Geringe taalfoute; toon nie beïndruk en is korrek en styl meestal gepas -Grammatika, spelling en punktuasie feitlik foutvry VERSPREIDING VAN 9–10 7 5 4 0–2 PUNTE Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 Downloaded from hlayiso.com 28 DBE/2017 SSE – Nasienriglyne AFDELING B EN C: ASSESSERINGSRUBRIEK VIR OPSTELVRAAG – HUISTAAL: ROMAN EN DRAMA [25 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Uitsonderlike respons: -Toon begrip van die -Redelike interpretasie -Onbevredigende -Geen begrip van die Interpretasie van 14–15 onderwerp en het die van die onderwerp; nie interpretasie van die onderwerp nie onderwerp Uitstekende respons: onderwerp goed alle aspekte in detail onderwerp: byna geen -Swak poging om die Diepte van argument, 12–13 geïnterpreteer ondersoek nie aspekte in detail vraag te beantwoord verantwoordbaarheid en -Diepgaande -Respons redelik -Enkele goeie punte ter ondersoek nie -Argumente oortuig nie insig in teks interpretasie van gedetailleerd ondersteuning van die -Min punte wat die -Leerder het nie die onderwerp -Enkele deeglike onderwerp onderwerp ondersteun genre en teks onder die 15 PUNTE -Reeks treffende argumente gegee, maar -Enkele argumente word -Baie min relevante knie nie argumente wat behoorlik nie almal ewe goed ondersteun, maar argumente uit die roman/drama gemotiveer nie bewyse nie altyd -Weinig begrip van gerugsteun is -Begrip van genre en oortuigend nie genre en teks -Uitstekende begrip van teks duidelik -Basiese begrip van die genre en teks genre en teks STRUKTUUR & TAAL 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Samehangende -Duidelike struktuur -Enkele bewyse van -Struktuur toon tekens -Gebrek aan beplande Struktuur, logiese vloei struktuur -Logiese vloei van struktuur van swak beplanning struktuur belemmer vloei en aanbieding -Uitstekende inleiding en argument -Logika en samehang is -Argumente nie logies van argumente Taalgebruik, toon en styl slot -Inleiding, slot en ander duidelik, maar met foute gerangskik nie -Taalfoute en foutiewe gebruik in opstel -Argumente goed paragrawe -Enkele taalfoute; toon -Taalfoute beduidend styl laat hierdie skryfstuk gestruktureer en daar is samehangend en styl meestal gepas -Toon en styl nie geskik misluk 10 PUNTE duidelike ontwikkeling georganiseer -Paragrafering meestal nie -Styl en toon nie geskik -Taalgebruik, toon en -Taalgebruik, toon en korrek -Paragrafering foutief nie styl is volwasse, dit styl is grootliks korrek -Paragrafering foutief beïndruk en is korrek VERSPREIDING VAN 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 PUNTE Kopiereg voorbehou