Afrikaans HL P2 Nov 2016 Memo hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBER 2016 MEMORANDUM PUNTE: 80 Hierdie memorandum bestaan uit 32 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 2 DBE/November 2016 NSS – Memorandum NASIENRIGLYNE 1. As ’n kandidaat meer as die verlangde getal vrae gedoen het, word net die eerste antwoord/respons nagesien. (Die kandidate mag nie die opstelvraag en die kontekstuele vraag oor dieselfde genre beantwoord nie.) 2. As ’n kandidaat in AFDELING A al vier vrae oor die gesiene gedigte beantwoord het, word die eerste twee gedigte se antwoorde nagesien. 3. As ’n kandidaat in AFDELING B en C twee kontekstuele vrae of twee literêre opstelle beantwoord het, word die eerste antwoord nagesien en die tweede antwoord word geïgnoreer. As ʼn kandidaat al vier die vrae in AFDELING B en C beantwoord het, word die eerste antwoord in elke afdeling nagesien mits een kontekstuele vraag en een opstelvraag beantwoord is. 4. As ’n kandidaat twee antwoorde gee en die eerste antwoord is verkeerd, maar die tweede antwoord is reg, word die eerste antwoord nagesien en die tweede antwoord word geïgnoreer. 5. As antwoorde verkeerd genommer is, word die antwoorde volgens die memorandum nagesien. 6. As ’n spelfout die betekenis van die antwoord beïnvloed, word dit verkeerd gemerk. As die spelfout nie die betekenis van die antwoord beïnvloed nie, word dit as korrek beskou. 7. Opstelvrae: As die literêre opstel korter as die verlangde lengte is, word die kandidaat nie gepenaliseer nie omdat hy/sy, hom-/haarself gepenaliseer het. As die literêre opstel te lank is, assesseer dit op meriete en bespreek dit met die senior nasiener. Die memorandum is slegs ’n riglyn, daarom moet ander relevante inhoud as korrek beskou word. Gebruik die aangehegte rubrieke om die opstelvrae na te sien. 8. Kontekstuele vrae: As ’n kandidaat nie aanhalingstekens gebruik waar ’n vraag dit vereis nie, word die kandidaat nie gepenaliseer nie. 9. Vir oop vrae word geen punte toegeken vir JA/NEE/EK STEM SAAM/EK STEM NIE SAAM NIE. Die rede/motivering moet oorweeg word. 10. Geen punte word vir WAAR/ONWAAR of FEIT/MENING toegeken nie. Die rede/ motivering/bewys verdien die punt. 11. Moenie woorde nasien nie, sien betekenis na. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 3 DBE/November 2016 NSS – Memorandum AFDELING A: GEDIGTE VRAAG 1: LITERÊRE OPSTEL “Nuus uit die binneland” – Peter Blum Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte ASSESSERINGSRUBRIEK VIR LITERÊRE OPSTEL – HUISTAAL: POËSIE nagesien. LET WEL: • Dis ’n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Simbole: K Kontras Die kandidaat bied ’n gepaste inleiding aan. • Die ons (strofe 1) bevind hom/haar in ’n winterreënvalstreek (Wes-Kaap), maar die ons (strofe 3) wat hom/haar in die binneland bevind, ervaar droogte en (gevolglik) veldbrande./Bv. Versreël 1: Soms in die winter as die reën sag stuif … teenoor versreël 28: ruik ons droogte en brand … • Die weersomstandighede dui ’n kontras aan, want die winterreën val sag terwyl die bergwind rukkerig waai./Bv. versreël 1: Soms in die winter as die reën sag stuif/versreël 2: op grasperke, dig en diep soos ’n tapyt … teenoor versreël 21: Maar as die rukwind so rukkerig waai./versreël 28: ruik ons droogte en brand … • Die winterreënvalgebied word teenoor die binneland as gebied gestel, want die ons (strofe 1) bevind hom/haar in die gebied waar die grasperke groen/dig is/wat reën kry/nat is. Die nuus/ bergwind kom uit die binneland/waar dit droog is./Bv. versreël 1: Soms in die winter as die reën sag stuif teenoor versreël 30: daardie skroeiende binnelandse lug • Die plekke waarna die spreker verwys, kontrasteer met mekaar, want die spreker verwys na Engeland en Nederland/die buiteland, maar ook na Afrika./Bv. versreël 10: vou grys en sat die graafskap Surrey oop./versreël 20: … in die vernislaag van ’n Delftse doek. teenoor versreël 32: … weet ons op watter vasteland ons boer. • Engeland/Europa/beskawing/droommotief kontrasteer met Afrika/barbaarsheid/ werklikheid, want Engeland is grys en somber a.g.v. die winterreën terwyl Afrika ’n harde, veeleisende vasteland is./Bv. versreël 10: vou grys en sat die graafskap Surrey oop. Teenoor versreël 32: weet ons op watter vasteland ons boer. • Die hede staan in kontras met die verlede; alhoewel die spreker bewus is van die hede word hy teruggevoer na die verlede./Bv. versreël 32: weet ons op watter vasteland ons boer. teenoor versreël 7: terwyl ons oor ou beskawings lees/versreël 6: ons versink in blaargroen drome …/versreël 9–10: in die gees vou grys en sat die graafskap Surrey oop./versreël 20: … ons gestaltes kwyn … • Die onrustige hartklop van die spreker staan in kontras met die rustige getik van die horlosie./Bv. versreël 17: ons ontstoke harte se ritme teenoor versreël 16: die luiterse getik van ’n ou horlosie . • Die spreker verval in ’n droombeswyming, wat verskil van die werklikheid./Bv. versreël 6: versink in blaargroen drome/versreël 8: dan gryp die onwerklikheid ons … teenoor versreël 32: weet ons op watter vasteland ons boer. • Die spreker se eie beeld/werklikheid (bv. versreël 32: weet ons …) staan teenoor sy/haar verbeelding/onwerklikheid, want hy/sy word deel van ’n Delftse kunswerk./ kwyn tot ’n vae spook op ’n doek./Bv. versreël 19: en ons gestaltes kwyn tot stywe spoke … Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 4 DBE/November 2016 NSS – Memorandum • Die werklikhede van Afrika kontrasteer met dit wat volgens die spreker van belang is./ s-alliterasie wat kalmte beklemtoon kontrasteer met die r-alliterasie wat die harde omgewing beklemtoon./Bv. versreël 28: ruik ons droogte en brand, en gerug … teenoor versreël 7: terwyl ons oor ’n ou beskawing lees./Versreël 20: … vernislaag van ’n Delftse doek. Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. 10 VRAAG 2: KONTEKSTUELE VRAAG “Een sprong vir ...” – Joan Hambidge Vraag Antwoord Punt 2.1 Die aangesprokene reageer nooit./verhouding is beëindig. Die spreker reageer op die geliefde/aangesprokene se stelling/vraag (wat dadelik beantwoord word). √ 1 2.2 Herhaling/parentese √ 1 Die herhaling beklemtoon dat die verhouding definitief verby is./Die ellips suggereer dat die spreker voortdurend bevestiging kry dat die verhouding verby 1 is √ Dit beklemtoon “dis verby”./Die finaliteit van die gebroke verhouding word bevestig./Dit bied geleentheid aan die leser om oor die einde van die verhouding te dink./suggereer ’n volgende herhaling./moontlikheid van ’n verhouding. √ 1 2.3 Hy/Sy skryf gedigte./poësie. Hy/Sy voer eensydige gesprekke om tot ’n gevolgtrekking te kom./die saak te verwerk./ Hy/Sy verwoord sy/haar konflik om nuwe perspektief te kry. √ 1 Dis geslaagd, want hy/sy deel hierdie gedig met die leser./ Dis geslaagd, want die skryf van gedigte/eensydige gesprekke/verwoording van konflik help die spreker om tot ’n nuwe begrip omtrent die liefde te kom./ Die slot van die gedig gee blyke van insig/veranderde ingesteldheid. / Die spreker keer terug na die realiteit./gaan aan met sy/haar lewe. OF Dit is nie geslaagd nie, want die spreker skryf poësie, dink dus nog aan die geliefde. √ 1 2.4 Hy/sy was aanvanklik goedgelowig./het geglo die geliefde sal die son, maan en sterre kan gaan haal./sal wat onmoontlik is, vir hom/haar moontlik maak./het gedink die maan is van kaas.√ 1 Hy/sy kom tot die begrip/gevolgtrekking dat liefde nie altyd positief is nie./dat geluk binne jou lê./Die spreker weet hy/sy moenie langer goedgelowig wees nie./weet dat die maan nie van kaas gemaak is nie. √ 1 2.5 Hartseer/somber/stemming van ontnugtering/nugtere besinning/teleurstelling/ morbiede stemming √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 5 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 2.6 Die gebroke rym/vrye vers sluit aan by die tema van ’n gebroke verhouding./herinnering van ’n gewese geliefde./die spreker en geliefde wat nie saam gerym (gepas) het nie. √ 1 10 VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAAG “staat”– Niel van Tonder Vraag Antwoord Punt 3.1 Dit wat kenmerkend aan hierdie krap se gedrag is, word nou eerste genoem en so word dit beklemtoon./ Inversie beklemtoon die jare wat die krap al sit. (sit jare)/ Dit beklemtoon die manier waarop die krap sit. (roerloos)./dat die krap niks aktief doen nie./ Die kleur “wit” word beklemtoon deur die voorplasing. ’n Krap loop sydelings/skeef en die omgekeerde woordorde ondersteun hierdie gedagte. √ 1 3.2 Die alliterasie beklemtoon die doodsheid in die krap se situasie./die politieke toestand./stagnasie. Dit verbind twee woorde wat verband hou./dood a.g.v. droogte wat op betekenisvlak verband hou./politieke dood en politieke droogte. √ 1 3.3 Metafoor √ 1 Die miere verwys gepas na die meerderheid wat onderdruk is./ Die woord “bataljon” dui op ’n afdeling soldate wat op oorlog dui./ Die assosiasie met ’n oorlog of stryd is gepas./ Die doelbewuste aanval van die miere word so beklemtoon. √ 1 3.4 ’n Mens sou nie verwag dat die vyand ’n teenstander wat gepantser en paraat is so maklik/onopvallend verslaan nie./ ’n Mens verwag nie dat ’n krap (wat normaalweg groter as ’n mier is) deur ’n klomp klein miertjies oorrompel sal word nie./ ’n Mens verwag dat ’n pantser en paraatheid die krap teen indringers/vyande sou beskerm; die teendeel is waar: dit het tot sy ondergang gelei./die miere het sy pantser binnegedring. √ 1 Beide kante van die ironie moet vir EEN punt aangebied word. EN Dit toon/dui die spreker se verwondering/ongeloof oor die suksesvolle aanval aan. Dit dui aan dat die spreker ontdek het dat die krap inderdaad dood is./dat die parate pantser nie so paraat was nie. Die spreker beklemtoon dat niemand agtergekom het dat die krap dood is nie. Dit betrek die leser. Die strofe lei die wending in. Dit bied, aan die einde van die gedig, ’n profetiese blik op die toekoms. √√ 2 Die kandidaat bied enige TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 6 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 3.5 ’n Krap kan nie vir jare roerloos sit nie./ Die woorde “parate pantser” het met oorlog/die mens te make./ Die krap is by geleentheid waaksaam, wat daarop dui dat hy/sy kennis dra van gevaar./aansluit by die verwysing na bataljon/parate pantser/subtiele verwysings na oorlog./ Niemand weet of die krap dood is nie, want die “krap” is ’n beeld van iets meer as ’n werklike dier./ Die afwesigheid van ’n lidwoord in die titel dui op ’n staat in die algemeen./gee meer interpretasiemoontlikhede./meervoudige betekenis van woord staat.√ 1 3.6 Ja Daar is geen lidwoord voor die titel om na ’n spesifieke staat te verwys nie. Hier word nie na net ’n spesifieke regering of staat verwys nie, maar na enige instansie wat stagneer. Stagnering is ’n probleem wat in enige plek in die wêreld/in enige vorm/selfs by die individu kan voorkom. Die rasseverhoudings tussen swart en wit is universeel. √√ 2 Die kandidaat bied enige TWEE antwoorde aan vir EEN punt elk. Blote “swart teenoor wit” kan nie as korrek aanvaar word nie. Die kandidaat kan nie NEE as ’n antwoord aanbied nie. 10 VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAAG “Kwatryne” – Ina Rousseau Vraag Antwoord Punt 4.1 “lank reeds”/“reeds gegrimeer” √ 1 4.2 Die metafoor impliseer dat die lewe ’n klug/toneelspel is./ Die lewe is metafories ’n spel op die verhoog (met God as die Regisseur). √ 1 “... as daar applous was ...”/ “... décor moeg na onder haal ...”/ “... ons wat ons kostuums uittrek ...” √√ 2 Die kandidaat bied TWEE voorbeelde vir EEN punt elk aan. 4.3.1 “In hierdie klug”/“(vergeet) soms ’n akteur” √ 1 Dit plaas “akteur” in die rymposisie./ Beklemtoon die akteur./ Die klugtige aard van alles word beklemtoon./ Versterk die eindrym./ In ’n Persiese kwatryn kan rymdwang gebruik word om die rympatroon te bewerkstellig. √ 1 4.3.2 Die norme/waardes/beginsels waarvolgens die mens leef. √ 1 4.4 ’n Akteur (in die lewensrol)/die mens/elke mens √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 7 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 4.5 Die kandidaat gee sy eie antwoord binne konteks van die gedig, bv. Kwatryn 10 Ek wag ook om my lewensrol te vertolk. Ek plaas my vertroue in ’n Skepper om te weet wat my doel is. OF Kwatryn 11 Ek het ook ’n rol om in die lewe te vertolk. Ek hoop om vir my goeie optrede op aarde vergoed te word. √√ OF Kwatryn 12 Ek is ook op myself aangewese in die lewe. Soms verloor ek koers en kry nie hulp nie. OF Kwatryn 13 Ek wonder soms of ek ’n bydrae op aarde/in iemand se lewe maak. Ek wonder of my bydrae enigsins gemis word. 2 Die kandidaat bied TWEE redes vir EEN punt elk aan. 10 EN VRAAG 5: KONTEKSTUELE VRAAG “As die son sak uit die weste” – Clinton du Plessis Vraag Antwoord Punt 5.1 Vrae/Retoriese vrae word direk aan die leser gestel. √ 1 5.2 v-alliterasie/alliterasie √ 1 5.3 “jy’t alles alreeds tweedehands beleef”/ “alreeds tweedehands beleef via cnn” √ 1 5.4 Metafoor √ 1 “weier om te pit”/ “fetusse seningdroog opgekrimp sien” √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 8 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 5.5 Niemand luister meer na Afrika (se probleme) nie./ Niemand slaan ag op Afrika en sy probleme nie./ Nie almal luister na die mooi van Afrika/kultuur/tradisie/omgewing nie. √ 1 Die kandidaat gee sy eie mening binne konteks van die gedig, bv. Ja Afrika is ’n onderontwikkelde kontinent met baie mense wat dikwels deur die ontwikkelde lande geïgnoreer word./ Lande wat meer ontwikkeld is/oor meer rykdom beskik, kyk nie na Afrika nie./ reik nie uit om hulp te verleen of die probleme op te los nie./ Lande wat by Afrika betrokke raak, wil net voordeel daaruit trek. OF Nee Talle Afrikaleiers hou nie van inmenging van lande buite Afrika nie./ Afrikane wil/kan hul eie probleme oplos./ Die Westerse wêreld het soveel van hulle eie probleme dat hulle nie tyd/geld het om aan Afrika te bestee nie. √ 1 5.6 Die son wat uit die weste sak (dan word dit aand/donker), kan na die donker in die laaste versreël, “www.donkerafrika.com”, verwys./ Daar word na Afrika as donker Afrika verwys (www.donkerafrika.com) wat aansluit by die sonsondergang wat donkerte bring./ Die woord son kom hier en in die titel voor./ Die Weste laat die son oor Afrika sak./ Die Westerse geldmag dra by tot Afrika se armoede./ Die vraag in die slotkoeplet word in die titel beantwoord./ Die munt voor die son verwys na die korrupsie/gebrekkige groei in Afrika wat die oorsaak van die donkerte oor Afrika is. √√√ 3 Die kandidaat bied enige DRIE soortgelyke antwoorde binne konteks van die gedig aan. 10 TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 9 DBE/November 2016 NSS – Memorandum AFDELING B: ROMAN Beantwoord EEN vraag. DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – Eleanor Baker VRAAG 6: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – LITERÊRE OPSTEL Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis ’n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Simbole: B Buitestaander Die kandidaat bied ’n gepaste inleiding aan. • Iris voel soos ’n buitestander, want met haar geboorte was haar ma onseker of sy haar hoor skree het./Bv. bl. 1: Miskien het my ma my skree gehoor ... • Iris voel nie welkom in haar gesin nie, want haar ma beskou haar as anders/Bv. bl. 9: “Heeltemal anders,” het Ma saamgestem. • Haar ma verklaar dat Iris sedert haar geboorte anders was, in stryd met die gesin, want sy was nie soos haar susters nie./Bv. bl. 9: “Heeltemal anders,” het Ma saamgestem. • Iris voel al sedert haar geboorte dat sy ’n alleenloper is aangesien niemand, en veral haar ma, nog regtig die moeite gedoen het om na haar te luister nie./Bv. bl.14: Dit was een van die min kere dat sy met groot aandag na my geluister het. • Iris voel van die begin af dat sy anders as haar susters is en hulle beskou haar eintlik as ’n aardigheid/minder belangrik./Bv. bl. 10: Hulle was nie beïndruk nie en het eintlik net gekom om Ma te sien en hulle leeslesse hardop vir haar te lees soos hulle gewoond was. • Iris hoor sy was eintlik ʼn glips en voel nie of sy werklik moet deel wees van die wêreld om haar nie./Bv. bl. 26: Iris was ’n glips. • Pa het, anders as vir haar susters, nie vir Iris ’n familienaam gegee nie, sy was dus die buitestander wat haar naam betref, daarom soek sy voortdurend na die ooreenkoms tussen haar naam en haar lewe./Bv. bl. 10: My twee mooi susters was toe reeds na sowel vaders- as moederskant vernoem. • Iris besef vroeg reeds sy is nie soos die res van haar familie nie en weet dat haar naam gekoppel is aan haar buitestanderskap../Bv. bl.11: “Iris beteken iets anders,” het ek vertel. • Iris sê dat sy so êrens in die middel van die ernstige Elsa en die diepsinnige Kara is, want sy voel soos ’n Aspoestertjie./Bv. bl. 5: Ek het dikwels soos Aspoestertjie gevoel ... • Iris, anders as haar susters, bevraagteken dinge om haar en daarom dink mense sy is anders; ’n buitestander./Bv. bl. 161: ... het ek Ouma se weergawe van die gebeure bevraagteken. • Iris is ʼn laatlam (6 jaar na die geboorte van die ander susters) en het haarself as ’n alleenloper beskou wat op oorskietkos geleef het./Bv. bl.14: Uit die aard van die saak was ek dus ’n alleenloper en, soos Polder, iemand wat op oorskietkos geleef het. • Iris is indirek ’n buitestander, want alles wat sy doen, is reeds deur haar susters gedoen./Bv. bl. 34: Wat ek ook al gedoen het, was reeds deur hulle gedoen. • Iris voel dat sy, anders as haar huisgesin, besonder skerpsinnig en diepsinnig is./Bv. bl.10: Die iris was tog ook deel van die oog en in daardie stadium het ek myself nie slegs as diepsinnig beskou nie, maar as ook besonder skerpsinnig. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 10 DBE/November 2016 NSS – Memorandum • In gesprekke is Iris deur haar pa stilgemaak en mag sy nie die sake saam met die res van die huisgesin bespreek het nie, byvoorbeeld waar Elsa en Hannes se huwelik bespreek is. Sy word dus anders behandel/uitgestoot./Bv. bl. 20: “Stil, Iris," het Pa kwaad gesê. "Jou susters veroorsaak meer as genoeg moeilikheid. Aan jou stuiwer het ons nie nou ’n behoefte nie." • Iris se buitestanderskap gee aanleiding tot haar verbeeldingswêreld aangesien sy vir haar ’n fantasiewêreld skep om van die alledaagse lewe te ontsnap./Bv. bl.28: Dit het een van my meer uitgebreide verbeeldingsvlugte geword ... • Die Engel het die eerste keer in Parys aan Iris verskyn, omdat sy alleen in die vreemde was en gevoel het en iemand nodig gehad het. Hy hef dus haar alleenheid op./Bv. bl. 97: Jy dra mos jou beskermengel saam met jou. • Iris is alleen daarom is Iris die enigste persoon in haar gesin, buiten haar ouma, wat die Engel kan sien en met hom gesprekke kan voer. Sy laat dus die Engel toe om haar alleenheid op te hef./Bv. bl. 93: Van die Engel het ek geswyg. • Na Iris se studies, besluit sy nie soos die norm om ’n werk in haar studieveld te soek nie, maar gaan werk by dr. Anders./Bv. bl. 41: “En volgende jaar?” “Werk.” “Waar?” “By dokter Anders.” • Iris gaan alleen na die partytjie waar sy Peter ontmoet en het dus nie nodig om in groepsverband te funksioneer nie./Bv. bl. 36: Dit was ’n studentepartytjie, maar hy het nie vir my na ’n student gelyk nie. • Iris skep ’n fantasiewêreld/droomwêreld met karakters wat na haar luister omdat sy alleen voel./Bv. bl. 40: Wanneer ek alleen was, het ek my storie poleer en al my karakters se motiewe verfyn. • Iris besluit om alleen oorsee te gaan en steur haar nie aan opmerkings dat dit nie die regte ding vir ’n jong meisie is om te doen nie./Bv. bl. 86: Ek weet wat ek doen en ek wou buitendien altyd oorsee gegaan het. • Tydens die oorsese besoeke het Iris alleen rondgeloop of gevoel./Bv. bl. 97: Niemand het die deur oopgegooi en my naam geroep nie, daar was niemand om my te omhels en te verwelkom nie. Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. 25 VRAAG 7: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord Punt 7.1 Parys/Frankryk/Europa √ 1 New York/Vermont/Amerika √ 1 7.2 Pa het self besluit om plaas toe te trek./sy gesin agter te laat./ Hy kies om net biltong te eet. √ 1 EN Ja 1 Sy kom plaas toe./lê ’n groentetuin aan./kook vir hom gesonde kos. √ Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 11 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 7.3 Pa is ongekompliseerd./het nie tyd vir nonsens nie./gee nie voor nie. √ 1 Die kandidate kan enige TWEE soortgelyke voorbeelde uit die roman aanbied vir TWEE punte, bv. Sy gee tee uit ’n koffiepot./ Sy ry sonder remme en gebruik ’n sandbank om haar motor te stop./ Sy gee die babahanddoeke vir gebruik. √√ 2 7.4 Hy los gesprekke oor vrouesake/emosionele dinge vir Ma en Johanna./ Dit is in Pa se geaardheid om nie baie te kommunikeer nie./ Dit is nie vir Iris belangrik om met Pa ’n verhouding te hê nie./ Iris leef in ’n fantasiewêreld./is afwesig./ Pa sien Iris as onbelangrik./ Iris se pa is sedert haar geboorte afwesig. √ 1 7.5 Johanna is die instaan-moeder vir Iris./ Johanna sê openlik dat Iris haar gunsteling is./ Sy waarsku Iris teen die anderskleuriges in Amerika./ Johanna gaan uiteindelik by Iris en Peter bly. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE voorbeelde uit die roman vir EEN punt elk aan. EN Ja Johanna ondersteun Kara se keuse van ’n lewensmaat./ Johanna het openlik gesê dat Kara een van haar gunstelinge is./ Johanna verkies om by Iris en Peter te bly toe Ma plaas toe trek. Johanna het vir Elsa met haar kinders gehelp./’n stringetjie pêrels vir haar troudag geleen. OF Nee Johanna het van Elsa by Iris geskinder./ Johanna verkies om nie by Kara of Elsa te bly nie. √ 1 Die kandidaat bied ’n eie motivering binne die konteks van die roman vir EEN punt aan. 7.6 ’n Iris is ’n gedeelte van die oog. Iris is in die Griekse mitologie die godin/in diens van hoër gode. Iris is die Griekse godin van die reënboog. ’n Iris is ’n embleem, o.m. as die fleur de lis op die Franse vlag. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE voorbeelde vir EEN punt elk aan. 7.7 Die tema is die mens se hunkering na die groot oomblik in sy/haar lewe. √ 1 Die leser kom tot die besef dat sy/haar hele lewe ’n “blomtydperk” kan wees – dit word nie beperk tot een magiese oomblik nie./ Die realiteit van ’n geroetineerde voorstedelike bestaan kan net so magies wees soos die beste fantasie. / Moenie so na jou ideale oomblik hunker dat jy die lekker van die lewe mis nie. √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 12 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 7.8 Teen die agtergrond van Peter se sweisongeluk./se ongeluk. √ 1 7.9 Die leser besef dat Iris ook emosioneel kan optree./ Die leser besef dat Iris verantwoordelikheid vir haar optrede aanvaar./ Die leser wonder of Iris die waarheid oordra. √ 1 7.10 Iris is nou hartseer/moedeloos terwyl sy in Teks A bekkig/opgeruimd was. √ In Teks B is sy volwasse/beskermend/bekommerd oor Peter terwyl sy in Teks A jonk/naïef/onvolwasse/onverskillig staan/selfsugtig is/gaan dit oor haarself/ 1 haar eie blomoomblik/nie weet van Peter se planne nie. Sy het daarna uitgesien om by Peter te gaan kuier, maar nou vrees sy hy is blind – dit sal tog hul lewe saam beïnvloed. Sy was opgewonde oor die ontwikkeling van hul verhouding, maar nou vrees sy hy is blind – dit sal tog hul lewe saam beïnvloed. Iris is jammer vir Peter./ontsteld oor wat gebeur het. Daar is ’n intiemer verhouding as wat in Teks A bestaan het. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE voorbeelde vir EEN punt elk aan. 7.11 Die Engel bevestig sy vroeë woorde dat hy nie vir Iris (se veiligheid) verantwoordelik is nie./Iris is vir haar eie veiligheid verantwoordelik./ Die woorde kan as blote gerusstelling/groet dui voordat Iris hospitaal toe ry./ Die leser mag dalk dink die Engel weet Iris gaan in ’n motorongeluk betrokke wees./ Die leser mag dalk dink iets gaan op pad hospitaal toe met Iris gebeur. Dit impliseer dat Iris daar moet wees as Peter gesond word (en nie self in ’n ongeluk beland nie)./ Hy voorspel dat Peter gesond sal word. √ 1 7.12 Die Engel stel haar gerus./is goed vir haar./beteken baie vir haar. √ 1 EN Iris wil vir die Engel haar dankbaarheid betoon./ Iris wil die Engel vly met mooi woorde./ Iris wil hê die Engel moet weet hy is spesiaal. √ 1 EN Ja Die Engel beskerm haar toe hy die yster reggesit het. Die Engel gee in Frankryk vir Iris raad om haar nie aan die ongeskikte man se negatiewe opmerkings te steur nie. In Amerika sê hy vir Iris hoe om teenoor Peter op te tree toe Peter moeg is. Die Engel raai Iris aan om saam met Peter vakansie te gaan hou pleks van ’n modelloopbaan te volg. Die Engel laat haar besef ’n naam is net ’n naam./die lewe is nie ’n storieboek nie. Die Engel het haar in Vermont in die hospitaalkamer geselskap gehou. Die Engel het getrou by haar gebly as hy elke aand by haar in die tuin is. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 13 DBE/November 2016 NSS – Memorandum Nee 2 Die Engel het nie die sweisapparaat afgeskakel nie. Die Engel het vir haar gesê sy moet self die toekoms opdroom. √√ Die kandidaat bied TWEE gepaste voorbeelde uit die roman vir EEN punt elk aan. 25 MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – Pieter Pieterse VRAAG 8: MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – LITERÊRE OPSTEL Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis ’n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Simbole: (B)V Baas voor (groei/rus/omgee) (B)N Baas na (groei/rus/omgee) Die kandidaat verskaf ’n gepaste inleiding. • Baas is ’n swerwer wat na sy ouers se dood nie regtig ’n heenkome het nie, want hy mag, as uitlander, nie die Sable-Ranch-plaas erf nie./hy moet, as uitlander, sy beeste skiet om iets van sy erfporsie te bekom./Bv. bl. 12: Hy word as ’n uitlander beskou en beland in ’n jare lange politieke oorlog om iets van sy erfporsie te probeer behou. Uit desperaatheid word hy jagter. Maande lank jag hy meedoënloos sy eie beeste in die mopanieveld van Sable Ranch. • As swerwer begin Baas sy swerftog deur na sy familie in die Houtboschberg terug te keer, want hy soek na iets van die gemeensaamheid van vroeër./Bv. bl. 13: In 1991 pak hy sy aardse besittings op die Land Rover en gaan terug na sy plek van herkoms om iets van die drome van sy jeugjare terug te vind./Bl. 14: In die huise van die enkele familielede wat nog in die gebied oor is, kry Baas die warmte van gemeensaamheid waarna hy dikwels na sy pa en ma se dood verlang het. • In sy swerftog bly Baas soekend, want hy is nie gelukkig waar hy is nie./bosbouwerk bevredig hom nie./besluit om ’n toergids in Botswana te word./Bv. bl. 14: Hy aanvaar ’n pos as toergids by ’n safarimaatskappy. • Baas kies tydens sy swerftog om sy oupagrootjie se drome na te jaag, want hy kan sy onrustigheid nie meer keer nie./Bv. bl. 15: Hy kan sy ongedurigheid nie langer besweer nie. • Die toergidswerk bring ook nie vervulling nie, want hy word ’n bootsman wat bedags droom oor/beplan aan sy eie boot./Baas bedank sy werk om na Barotseland te gaan./Bl. 15: By ’n ander toergids koop hy ’n tweedehandse motorboot en ’n sleepwa en bedank uit sy werk. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 14 DBE/November 2016 NSS – Memorandum • Hy reis na Manaka en verken die Zambezi met ’n tweedehandse motorboot, want hy is op sy gelukkigste wanneer hy besig is om in sy oupagrootjie se voetspore te volg./Bv. bl. 15: Hy wys die werksaanbod vir eers van die hand. Mark onderneem om na sy kamp om te sien toe Baas met net die noodsaaklikste bagasie sy reis voortsit, eers weswaarts tot waar die Zambezi sy boggel maak. • Baas word die nuwe bootsman op Mark James se Zambezi Joy, so vaar Baas met die Zambezi Joy, en is net sporadies op Manaka. Baas het nog nie ’n plek gevind om tot rus te kom nie./Bv. bl. 34: Die Zambezi Joy kry ’n nuwe bootsman, wat ook as stuurman dien. • In 1991 vestig Baas hom op Manaka toe die padnetwerk verbeter/die Zambezi Joy verkoop word, want hy koop die Zambezi Joy met die hoop om dit te verander vir gebruik as sy toeristeboot en so tot rus te kom./Bv. bl. 38: Twee jaar ná Baas as bootsman op die Zambezi Joy begin werk het, knars die Zambezi Buffalo Transport se ratte tot stilstand. Dit gee hom die geleentheid om die boot te koop. Dit is die kans van ’n leeftyd. Die soort geld wat hy nodig het om sy eie boot te bou, besef hy lank reeds, het hy doodgewoon nie. • Aanvanklik wil Baas eerder onbetrokke bly/nie vir ander omgee nie, as hy nie veel met die Lozi’s te doen wil hê nie./hom vererg wanneer siek mense by hom aanklop/ wanneer die khuta van hom verwag om sy voertuig in hulle belang te gebruik./Bv. bl. 34: Want jy het haar weggejaag maar agterna het jy tog die malariapille gebring./Bl. 57: … Solank die houer van ’n konsessie gereeld betaal en sy verpligtinge teenoor die stam nakom deur sy lewensmiddele tot die beskikking van die mense te stel, kan ’n konsessie nie gekanselleer word nie./Bl. 108: … Omdat hy sy LDV stukkend gery het agter die pale van die khuta aan! • Hy dink dat hy in isolasie/alleen ’n bestaan kan maak, nie die plaaslike bevolking nodig het nie as hy vir Grace wegjaag./Bv. bl. 93 “Laat my toe om in my eie taal duidelik vir jou te sê hoe ek voel: Loop. En bly asseblief van my af weg."/Bl. 94 "Ek sal my eie probleme oplos, dankie.” • Baas wil niks met Christenskap te make hê nie/as Christen omgee vir iemand nie, want hy vererg hom oor Grace se mededeling dat ouma Essie sê hy is ’n Christen./met ’n doel na Manaka gestuur is./Bv. bl.91: “Ek het maar net gedink ek sal jou mond toehou. Die laaste keer toe iemand jou ’n Christen genoem het, het jy baie lelik gepraat.”/Bv. bl. 43: Wat ... het haar dié idee gegee? sê hy in Afrikaans. • Die sendelinge se teenwoordigheid maak Baas woedend, want hy wil hulle nie op sy werf hê nie./wil nie Manaka met ander mense deel nie./Bv. bl. 82: “Wat soek julle in my kamp?”/Bl. 84: “Dit maak seker nie van mens ’n helikopter-pilot nie, maak dit?” Baas vat steeds nie sy hand nie. • Baas worstel met sy situasie/ervaar baie innerlike konflik, want hy wil nie die mense van Manaka versorg/vir hulle medisyne gee/gepla word/met godsdiens gekonfronteer word nie, want dan kan dit beteken dat hy vir die ander mense op Manaka omgee./ Bl. 126: “Ek is nie in Barotseland om welsynswerk te doen nie.”/Bl. 87: “Sê vir hulle hulle kan ... vlieg.” • Met die verloop van tyd word Baas beïnvloed deur Grace wat hom help met die keuses wat hy moet maak/herinner aan sy droom, want sy is in haar wese ’n Christen wat omgee, hulp verleen en medemenslik leef./sy herinner hom telkens aan die goeie mens wat hy is./wys vir hom wat dit is om te vergeef./Bl. 228: … “Niemand het genoeg vir hom omgegee nie,” sê Grace stil. • Baas word ook deur ouma Essie gehelp om antwoorde op sy vrae te kry, want sy gee vir hom die lyfband van muluti Joseph sodat hy in sy rol as geestelike leier kan ingroei./sy gee vir hom allerlei teksgedeeltes om te lees./leef die voorbeeld uit van wat Baas inherent is./antwoord hom op sy vrae oor wat van ’n mens ’n Christen maak./Bv. bl. 197: Ouma Essie nooi Baas om die begrafnis van die vrou wat dood is, by te woon./Bl. 202: Jou reg om ’n Christen te wees maak van jou ’n Christen. • Baas se gesprek met Whitey dra ook by tot sy veranderde siening, want hy hoor dat omgee in hulle familie se bloed loop./Bv. bl. 234: Is dit dalk ook hoe die familiekwaal werk waarvan Whitey gepraat het? En hoe 'n kampvuur in die nag werk, bo, langs die Zambezi op die Angolagrens waar Manuel met ’n bekertjie droë boontjies sit en wag vir Iemand …? Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 15 DBE/November 2016 NSS – Memorandum • Uiteindelik aanvaar Baas sy rol as geestelike leier op Manaka/volg hy in sy oupagrootjie se voetspore. So kom hy op Manaka tot rus/beëindig sy swerfskap, want hy bid by ouma Essie se siekbed./hy gee muluti Joseph se lyfband terug./suggereer dat hy die herstel van die sendingkerk gaan doen./herstel die houtbankies wat wil aandui dat Manaka, soos in die verlede, ’n plek gaan wees waar die gemeenskap/kinders byeen gaan kom./skiet Morena om Johnnie se vrou en kind los te koop./Bv. bl. 243: “Dankie, ouma Essie,” sê hy. “Ek het dit nie meer nodig nie.”/Bl. 243: “Dankie, Here. Amen.” sê Baas./Bl. 244: “Die deure en die vensters vir die kerk het gekom,” sê Baas./Bl. 244: Meneer Johnnie help hom die planke en die stutpaaltjies te verf .../Bl. 244: By sy kamp dra Baas Morena se horings teen die bult uit en slaan dit bokant Manaka se naambord teen die stutpaal vas. Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. 25 VRAAG 9: MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord Punt 9.1 Riekert √ 1 Hy het probeer om aandele in Baas se boot te koop./Hy wil met diamante smokkel. √ 1 Hy word deur die polisie gevang. √ 1 9.2 Baas se oupagrootjie het die eerste Brindle na Manaka gebring./het ook ’n hond met dié naam gehad./Die honde was van dieselfde ras. √ 1 9.3 Baas wou aanvanklik nie die armes en die siekes help nie, maar hy het tog later. Baas wou nie vir Grace pille gee toe sy siek geword het nie, maar hy het in die donker na Ouma Essie geloop en dit vir haar gaan gee. Baas wou die wildsvleis aan die siekes en armes verkoop, maar gee dit weg wanneer hulle nie kan betaal nie. Baas wou nie die sendelinge op sy werf hê nie, maar hy verdra hulle. Baas wou nie betrokke wees by die herstel van die kerkie nie, maar gebruik sy Land Rover om goed aan te ry. Baas word woedend vir die khuta, maar doen tog soos hulle van hom verwag. Baas vererg hom vir die sendelinge, maar haal sy woede op hout of die worsboom uit. Baas wou niks met Grace te doen hê nie, maar laat toe dat sy hom help. Baas wou nie die leier van Manaka wees nie, maar aanvaar later sy rol as geestelike leier. Nadat Ouma Essie ingegryp het, het Baas sy leierskap/Christenskap aanvaar. √√√ 3 Die kandidaat bied DRIE antwoorde vir EEN punt elk aan. 9.4.1 Baas was so kwaad vir die sendelinge/Griesel dat hy die worse van die worsboom afgeskiet het./ Baas toets sy geweer. √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 16 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 9.4.2 Nanna slaap saam met oom Scholtzie onder die afdak. Nanna slaap by Ouma Essie en Grace. Nanna gee haar sweetpakbroek vir Grace om aan te trek. Nanna voel gemaklik om vir die vroue te sing toe sy die kerkvroue weer terugbring na die kerk. Nanna is nie skaam om haar gedagtes met Baas te deel nie. Nanna laat toe dat daar aan haar hare gevat word. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE gepaste antwoorde uit die roman vir EEN punt elk aan. 9.4.3 Baas wou alleen wees, maar hy besluit om die sendelinge se teenwoordigheid te verduur./ Baas wou niks met godsdiens te make hê nie, maar die sendelinge se koms/ teenwoordigheid konfronteer hom met godsdiens wat tot sy besluit bydra om betrokke te wees by die herstel van die sendingkerk./laat hom aanhoudend vrae oor godsdiens vra. √ 1 Die kandidaat moet albei kante van die konflik vir EEN punt aanbied. 9.5 Hy is vererg vir (omdat) Nanna (saam met hom gaan jag)./ Die sendelinge kom krap sy lewe om. √ 1 9.6 Nee Baas het niks met sy skoonfamilie en/of sy huislike probleme en/of sy armoede te make nie. Dis nie Baas se skuld dat Chisupo kwansuis vir meneer Johnnie getoor het nie. Baas wou eerder vir meneer Johnnie op die jagtog saamneem. OF Ja Dis Baas se skuld dat Chisupo sy toorkrag gebruik het om meneer Johnnie in die ellende te laat beland. Chisupo wou keer dat die plaaslike mense vir Baas help. Chisupo wou sy boosheid gebruik om die Christendom te beveg. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE motiverings uit die roman vir EEN punt elk aan. 9.7 Alomteenwoordige verteller/Derdepersoonsverteller √ 1 Die verteller weet wat in Baas se gedagtes aangaan./ Die verteller is ’n objektiewe waarnemer van Baas se onsekerheid./ Die verteller beskryf Baas se optrede. √ 1 9.8 Ja. Whitey en Baas se name is dieselfde naam as wat in die bas van die kremetart uitgekrap is. √ Whitey en Baas het dieselfde oupagrootjie wie se naam in die kremetart uitgekrap is. √ 2 Ja Baas bly hom uitvra./suggereer dat daar ’n verband is. √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 17 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 9.9 Albei is met ’n doel na Manaka gestuur./gestuur om op Manaka te help. √ 1 Met die herstel van die kerk neem hy sy oupagrootjie se plek as geestelike leier op Manaka in. Met die herstel van die bankies onder die worsboom neem hy sy oupagrootjie se plek as geestelike leier op Manaka in. Hy kerf sy naam onder sy oupagrootjie se naam uit en neem so sy oupagrootjie se plek as geestelike leier op Manaka in. Hy spyker die buffelkop/Morena se horings by Manaka se ingang vas en neem so sy oupagrootjie se plek as geestelike leier op Manaka in. Hy gee vir Ouma Essie haar oorlede man se lyfband terug en neem so sy oupagrootjie se plek as geestelike leier op Manaka in. Baas aanvaar Grace in sy lewe toe hy haar vra om hom net Baas te noem. Leef volgens die reëls van die gemeenskap en neem so sy regmatige plek op Manaka in. √√√ 3 Die kandidaat bied DRIE optredes vir EEN punt elk aan. 9.10 Die mens staan in ’n verhouding met die natuur./ Die mens staan in verhouding met ander mense./het altyd verbintenisse met ander mense. √ 1 Jy staan nie alleen nie./staan altyd teenoor ander mense met wie jy moet saamleef./vir wie jy verantwoordelikheid moet aanvaar./ Naasteliefde/Ubuntu/Omgee behels dat ’n mens beskikbaar moet wees vir dienslewering./ Ons moet mense volgens hulle dade oordeel, eerder as volgens hulle woorde./velkleur./agtergrond. √ 1 Die kandidaat bied die tema en ’n gepaste boodskap binne konteks van die roman aan. 25 VATMAAR – AHM Scholtz VRAAG 10: VATMAAR – LITERÊRE OPSTEL Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis ’n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Simbole: S Sus Bet C Oom Chai K Kenneth Kleinhans Die kandidaat gee ’n gepaste inleiding. • Sus Bet gee om, want sy gee ’n vyfpondnoot vir ’n arm man wat deur Stoffel Jones sleg behandel word./Bv. bl. 81: Bet vat sy hand, sit die stukkie papier daarin en vou sy vingers daaroor toe. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 18 DBE/November 2016 NSS – Memorandum • Sus Bet ontferm haar oor Ta Vuurmaak, want sy versorg hom wanneer hy oud is en maak sy blyplek skoon./Bv. bl. 84: Sy het altyd op Saterdae sy cabin aan die kant gaan maak en sy klere gewas. • Sus Bet gee om vir oom Flip, want sy ondersteun sy droom en help hom om dit te verwesenlik./Bv. bl. 80: ... my Flippus het nie baie geld nie. Net as jou prys billik is en ons kan dit bekostig, kan ons dalk besigheid doen. • Sus Bet gee vir Broer om, want sy help hom om selfversorgend te wees deur vir hom te wys hoe om kaas te maak van die oorblywende bokmelk en magou van die mieliemeel. /Bv. bl. 85: Sus Bet het ook vir Broer geleer hoe om magou van mieliemeel te maak. • Sus Bet is mededeelsaam, want sy het die geld wat Oom Flip vir haar gegee het gebruik om vir hulle twee iets lekkers te koop./Bv. bl.49: Sy het dan vir hulle bruinsuiker gekoop en soms ‘n blikkie kondensmelk..., en elkeen het dan die helfte uitgesuig.” • Sus Bet gee baie vir oom Flip om, want sy waarsku hom om nie weer diamante te steel nie, andersins sal hy in die tronk beland./Bv. bl. 66: Ek kon hulle ook gevat het, het Oom Flip by homself gedink, maar my Bet het gesê ek moet dit nie weer doen nie./sy het hom getroos wanneer hy hartseer was./Bv. bl.73: Bet het sy trane met die handdoek afgedroog. • Sus Bet het vir Ta Vuurmaak gevra om die stories van die verlede aan die jongelinge te vertel/sy het Ta Vuurmaak volgens die Griekwa-kultuur begrawe, omdat sy omgegee het vir die Griekwa-kultuur./Bv. bl. 83: Daar was Griekwa-kinders wat Sus Bet wou hê die stories van hul afkoms moes hoor en onthou./Bv. bl. 90: ... sodat Ta Vuurmaak die laaste kon wees om ’n Griekwa-begrafnis te kry. • Sus Bet het vir haar medemens omgegee, want sy help Kaatjie tydens Heinrich se geboorte omdat daar nie ’n vroedvrou is nie./Bv. bl. 267:Sus Bet het die naelstring geknip./want sy staan tydens tant Wonnie se verknorsing haar by./Bv. bl.226: Hoe gaan dit, Wonnie? vra Sus Bet... Jy moet sê, jy weet mos ons kom ’n ver pad saam. • Oom Chai gee vir sy medemens om, want hy gee Ta Vuurmaak se naam op vir die oorlogmedaljes en uitbetaling./Bv. bl.13: Ek het jou naam ook opgegee... / Vir jou betaling, Vuurmaak, het ek ook geteken./hy staan Corporal Lewies by met die troureëlings./Bv. bl.19: Toe kry ek ‘n plan. George, het ek gesê, waarvan hou die Engelsman die meeste? En whiskey ... Ons twee base was platsak en maar te bly om ons die dag af te gee.../want hy misbruik nie oom Chai wat die Vatmaargoed opgepas het nie./Bv. bl. 21:... gee hy my twee pond om te koop wat ek nodig het en terug te gaan en onse aardse besittings verder op te pas./hy laat vir hul ‘n kerk oprig./Bv. bl.25: ... ons in Vatmaar het ‘n sendingkerk nodig. • Oom Chai gee vir sy medemens om, want hy het die opdrag gegee dat daar vir die verbrande ouma ’n graf gegrawe moet word en hy het die Onse Vader saam met haar dogter gebid./Bv. bl. 8: Chai het toe vir ons boys gesê om die grawe en pikke te bring en ’n graf te grawe net langs die lyk./Chai het dit saam met haar gesê. • Hy is ook glad nie geneë om die Boeremense se huise af te brand nie, want hy voel die huise is huise wat ook liefde huisves./Bv. bl. 11: Wel, ek het gedink ek kan nie staan en kyk hoe die Boere oor niks moet ly en hoe vrouens en kinders uit hulle huise gevat word en hoe alles aan die brand gesteek word op orders van die Queen nie. • ’n Groot daad van omgee was toe Oom Chai Ruth se trourok betaal het, want hy het gesien haar ouers was arm./Bv. bl. 18: Toe het ek stilletjies met een van haar tantes afgespreek dat ek vir haar geld sal gee om vir Ruth trouklere te koop. • Die toonbeeld van liefde wat geen grense ken nie, was sigbaar tydens Ouma Lewies se begrafnis. Oom Chai het George Lewies vertroos./Bv. bl. 42: Toe het die twee ou vriende hulle arms laat sak en sonder om na te dink het elkeen sy kakiesakdoek uitgehaal en die ander se gesig afgedroog. • Oom Chai trou met Bettie en beskerm die familienaam en red Bettie se naam so./Bv. bl. 273: Hulle het bymekaargekom om die onaangenaamheid in die familie te bespreek, en na hulle hom ’n gat in die kop gepraat het, het hy ingestem om Bettie en die babaseun met hom terug te vat. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 19 DBE/November 2016 NSS – Memorandum • Vatmaar beleef Kenneth Kleinhans se omgee wanneer hy die kliniek op Vatmaar inisieer./Bv. bl. 296: Wat ons in Vatmaar nodig het, sê hy, is ’n kliniek. • Kenneth het gesien Suzan en Kaaitjie was in die nood oor hul ma daarom het hy aangebied om borg vir Tant Wonnie te betaal./Bv. Do you have a telephone number of a lawyer? • Boitjie Afrika beleef Kenneth se omgee toe Kenny hom help met die sokkerspan en die sokkerveld, want Boitjie was nie geletterd nie./Bv. bl. 302: Goed, nou het jy twee pond./Bl. 303: Ek sal jou sê wat ek sal doen, maar dan moet jy dit oorskryf en onderteken, want dit moet jou handskrif wees. • Geleerdheid is vir Kenneth belangrik, daarom lees hy vir Kaatjie voor./Bv. bl. 154: Hy het haar nou al ’n paar nuwe woorde en hulle betekenisse geleer. • Kenneth het gesien Kaatjie en Suzan was in die nood oor hul ma, daarom het hy aangebied om te gaan kyk wat aangaan./Bv. bl. 153: Kenneth Kleinhans het die kardoes gevat en agter op sy bicycle se nuwe bagasierak vasgemaak. Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. 25 VRAAG 11: VATMAAR – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord Punt 11.1.1 Kliniek Katrina √ 1 11.1.2 Kenneth wou Kaaitjie so eer/onthou. √ 1 Kaaitjie is dood a.g.v. gebrekkige mediese sorg. √ 1 Mr. Burns √ 1 11.2 Kenneth en Suzan het vir mekaar lief geraak. Kenny het in Heinrich ’n kind gehad wat hom plesier verskaf het. Die Masonic Temple is drie dae voor sy inwyding voltooi. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. 11.3 Net Sus Bet weet waar die geheime bestanddeel/veldwortel gevind kan word wat in die khadie voorkom./ Sus Bet is bekend vir die khadi wat sy maak. √ 1 11.4 Sus Bet het Oom Flip omgepraat om diamante van die sorteertafel vir homself te vat. Sus Bet het gesê dat hulle so moet steel/vat dat die witmense niks agterkom nie. Sus Bet het vir Oom Flip aangesê om van die geld/sjielings en sikspense wat vir die water betaal is, vir homself te vat. Sus Bet het Oom Flip met soene manipuleer dat hy diamante sal vat as hy haar liefhet. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 20 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 11.5 Manipulerend. Sus Bet manipuleer Oom Flip om diamante te steel. Vrygewig. Sy (en Oom Flip) gee graag hul bydrae/’n tiekie vir die kerk. Skelm. Sus Bet dink nie dat daar enige fout is om te steel nie. Tradisievas. Sus Bet is die bewaarder van die Griekwakultuur./begrawe Ta Vuurmaak op die Griekwa manier. Ondernemingsgees. Sy verkoop khadi. Ondersteunend. Sus Bet help oom Flip om sy droom van ’n vervoerbesigheid te verwesenlik. Behulpsaam. Sus Bet versorg Ta Vuurmaak tot sy dood./help Kaaitjie. Goedhartig. Sy gee vir arm mense wat deur Stoffel Jones sleg behandel word, ’n vyfpondnoot. √√√√ 4 Die kandidate bied TWEE karaktereienskappe vir EEN punt elk en EEN bewys vir elke karaktereienskap ook vir EEN punt elk aan. 11.6 Sy wou die hooggeplaastes dronk kry om te wys dat hulle ook maar net mense is. √ Sus Bet wou die witmense terugkry vir die mishandeling wat sy op die delwerye moes deurmaak. √ 2 11.7 Teacher Elsa wil Kenneth se aandag trek./verlei./sien Kenny as ’n moontlike eggenoot. √ 1 Sy sê aan George Lewies dat sy nie met ’n bruin man wil trou nie, maar met ’n wit man soos haar pa/terwyl sy vir Kenneth begeer.√ 1 Beide kante van die kontras moet vir EEN punt aangetoon word. 11.8 Hy is nog lief vir Kaaitjie/is nog in rou oor Kaaitjie, maar Teacher Elsa kan sy verlange/gemis beantwoord. √ 1 Mevrou Bosman het Kaaitjie in die tronk laat gooi wat haar gesondheid geknou het./Kaaitjie se briewe onderskep en dit het nooit vir Kaaitjie bereik nie. √ 1 Nadat Kaaitjie haar straf vir dros uitgedien het, is sy dood met die geboorte van haar baba. √ 1 11.9 Ou Chetty het die eerste sokkerbal vir Vatmaar gegee. √ 1 Boitjie Afrika het die idee gehad om ’n sokkerspan op die been te bring./het die brief vir die dorpsraad geskryf./het die span afgerig./bestuur. √ 1 Kenneth Kleinhans het die brief geskryf wat Boitjie moes oorskryf./sokkerveld uitgemeet./pale geskenk./die grond identifiseer./die kalk geskenk. √ 1 11.10 Ja Hy probeer nie meer Boitjie van die baan wees nie, maar skakel by die gemeenskap in./ Boitjie is verantwoordelik daarvoor dat die jonger manne nou sokker teen ander spanne kan speel./ Boitjie het aanvanklik dagga gerook, maar nou help hy met sokkerafrigting. Die sokkerspanne het hom as ’n leierfiguur respekteer toe hulle aanbied om met die brandende huis te gaan help. √ OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 21 DBE/November 2016 NSS – Memorandum Nee 1 Hulle ken Boitjie as iemand wat eerder sê: “Ek-is-heppie-my-broerchie” as om in die gemeenskap betrokke te wees./ Die jonger manne ken Boitjie as iemand wat lief is vir dans./oom Chai se Bettie van oom Chai vervreem het. √ Die kandidaat se antwoord moet binne die konteks van die roman gemotiveer word. 11.11 Kenneth Kleinhans beskik oor leierseienskappe/tree as leierfiguur na vore./ Kenneth Kleinhans gee om vir die gemeenskap./ Hy is inskiklik./pas in by die gees van saamstaan wat in Vatmaar heers. Kenneth beskik oor deursettingsvermoë. √ 1 25 TOTAAL AFDELING B: 25 AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag. KRISMIS VAN MAP JACOBS – Adam Small VRAAG 12: KRISMIS VAN MAP JACOBS – LITERÊRE OPSTEL Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis ’n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Simbole: G Gappie Martin A Apostel George M Miss Africa Die kandidaat bied ’n gepaste inleiding aan. • Gappie was die tweede in bevel van die bende en het die bendelede se versoek, dat hulle vroue wil verkrag, oorgedra. Map moes toestemming verleen dat die vroue verkrag kon word./Bv. bl. 33: Say the word, sê Gappie Martin, en hy sê vir my "Chief" ... • Die keuse wat Map uitoefen om toestemming vir Gappie te verleen, lei tot latere wroeging, want hy voel hy kon nie nee sê toe Gappie mooi vra nie/maar hy het nie besef dit is sy ma en suster wat verkrag word nie./Bv. bl. 33: Toe sê hy vir my "Chief", en hy vra vir my mooi ... • Gappie beïnvloed Map om toestemming vir die verkragting te gee en dit traumatiseer Map se familie, want sy suster is na die verkragting dood./Bv. bl. 34: Klein- Meisie het net daar gelê. Sy’t nog half gelewe, maar sy was klaar dood gewurg. • Die toestemming wat Map vir Gappie verleen, het ’n invloed op Map, want dit lei tot sy ma se verkragting/Antie Grootmeisie se stomheid. Antie Grootmeisie praat nie met Map in die tronk nie./Bl. 34: Toe tel een van hulle oek vi' Ma, vi' Grootmeisie Jacobs ... van 'ie grond af op ... sy't gehuil, Ma, en toe sy wiet dis ek, het sy nie gekan praat nie, nie tot vandag toe nie ... Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 22 DBE/November 2016 NSS – Memorandum • Gappie Martin se versoek lei daartoe dat Map as moordenaar gebrandmerk word as hy na die verkragting, een van die skuldiges met ’n mes doodsteek toe hy besef dit is sy suster se stem wat hy tydens die gebeure gehoor het./Bv. bl. 34: en ek stiek hom met die mes, en ek stiek hom, en ek stiek hom en ek stiek hom, en ek stiek hom, en ek skrie die heeltyd, en ek skrie … • Map het toegegee aan Gappie se versoek, so het hy ’n skuldige gewete, omdat hy nie moes toestemming vir ’n verkragting gee nie. /Bv.bl. 34: Die Here het my swaar gestraf ... • Map is sy vryheid ontneem omdat hy homself aan die polisie oorgegee het, hy het die tronkstraf wat aan hom opgelê is, aanvaar./Bv. bl. 35: Ek het myself op-gegie. Ek het getry om 'it ... soes 'n man te vat ...Apostel George en miss Africa het ’n positiewe invloed op Map, want sy lewens- koers begin verander. Hulle laat hom insien dat hy verkeerd opgetree het en dat hy in die toekoms eerder soos Johnny moet optree en nie soos Map, die bendeleier, nie./Bv. bl. 47: Ek sil nie weer ... aanvang nie! Ek sweer 'it, voor 'ie Here ... Voor Ma ... voor Apostel George! • Apostel George beïnvloed Map om homself te bekeer en Map voel vrygemaak van die las van die gebeure./Bv. bl. 10: Apostel George, hy’t vir my gewys, die lig!Apostel George het Map na sy bekering gelei; en dit lei daartoe dat Map by God vergifnis vir sy dade gekry het. Hy is nie meer dieselfde bendeleier van vroeër nie./Bv. bl. 35: Ek het twaalf jaar gekry. Ek het sewe jaar geserve. Ek is yt op parole. Ek het klaar gepraat. So God vergewe my. • Waar Map voorheen verbitterd (Bl. 14: Wit bastards!!) was omdat hy nie ander werk as dié van ’n boodskapper kon kry nie, veroorsaak Apostel George se invloed dat Map nou net om ’n kans vra./Bv. bl. 10: Hulle moet my net ’n kans gee, daar buitekant ... • Die gebruik van die beeld van Saulus wat Paulus geword het, oortuig Map dat hy ook verander het./Bv. bl. 27: En Saulus, wat nou Paulus word … • Apostel George vermaan Map en wys hom die pad aan, om hom nie nou met Blanchie te bemoei, maar die pad na die Here te loop./Bv. bl. 28: Laat vir Blanchie staan, my broer! Praise Him! • Onder Apostel George se invloed is Map se lewenskoers verander, hy is nie meer dieselfde Map as vroeër, die bendeleier, nie. Apostel George sê dat Map verander het./Bv. bl. 29: … en hy Map Jacobs kom huis toe, missies Jacobs, dieselfde Map Jacobs, maar nie dieselfde Map Jacobs nie, want hy is skoon gewas … • Onder Apostel George se invloed kom Map tot die besef dat sy geloof die belangrikste in sy lewe moet wees, want so kan hy vry word van sy verlede./Bv. bl. 30: 'Cause in die end is dit die Here selwers wat ek die liefste moet hê, meer as even vir Ma, meer as even vir ... Blanchie ... • Map tree vergewensgesind teenoor Blanchie op wanneer hy onder die invloed van Apostel George tot bekering kom./Bv. bl. 46: Ek mind nie wat Blanchie gedoen het meanwhile nie, ek mind van niks, even as 'it waar is sy het 'n abortion gehad van ’n wit vark of van enige iemand ... Here Jesus, wie is ekke om te mind! Apostel George, ja, jy sê vir my, wie is ekke om te mind, ek is soes niks, soes niets ... soes niks ... • Apostel George help Map om verantwoordelikheid te neem wat hy nie voorheen geneem het nie, wat ’n aanduiding is dat Map sy lewenskoers verander het./Bv. bl. 46: Apostel George het my gewys, en ek was al lankal ge-convince ek het ... aangevang ... en ek is sorry, Blanchie ... ek was nie meer die ou wat jy op skool geken het nie, ek het ’n regte vark geword, maar nou, ek het weer ge-change. • Apostel George moedig Map aan om te bieg en so die gevangenis waarlik vry te verlaat./Bv. bl. 29: Gaan, jy is waarlik vry, Map Jacobs. • Apostel George moedig Map aan om die gevangenis te verlaat en die slegte dinge agter te laat./Bv. bl. 29: Staan op, verlaat nou die gevangenis ... En laat die dooies agter, laat die dooies hulle dooies self begrawe, broer Jacobs, jý verlaat die gevangenis … • Apostel George berei Map voor dat die gemeenskap hom moontlik steeds kan verwerp, maar in God sal hy troos vind./ewige genade en redding ontvang./Bv. bl. 28: Jy moet nie worry nie, Map Jacobs, laat los jouselwers net in die sorg van die wit lig van die Here .../bl. 44: Apostel George, ek wiet jy’t my ge-warn lat dit so sal wies, maar ... Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 23 DBE/November 2016 NSS – Memorandum • Apostel George wys Map daarop dat hy nie uitgelewer hoef te wees aan sy omstandighede as hy op die Kaapse Vlakte woon nie./Bv. bl. 28: Jy kom van die Cape Flats af, broer Jacobs, my nuwe broer. Hoekom bekommer jy jou, die Here Jesus het gekom van Nasaret! • Apostel George dra daartoe by dat Map en Antie Grootmeisie versoen./Bv. bl. 28: Miessies Jacobs, die Here het jou seun aan jou teruggegee.Nadat Map uit die tronk gekom het, is Apostel George se invloed nog sigbaar in die vergewensgesindheid wat Map openbaar teenoor die gemeenskap wat hom nog nie vergewe het nie./Bv. bl. 46: Die band net so, Oompie Paulsen-hulle ... even hulle net so, dieselde ... Map Jacobs, obviously, sal die band nou ’n naam gee, so steer ma’clear van Map Jacobs af, nou ... allerande ekskusies ... • Onder Miss Africa se invloed, koester Map nie kwade gevoelens teenoor Blanchie as sy nie in die tronk vir hom kom kuier nie, hy het ook verander en Blanchie hoef nie meer bang te wees nie./Bl. 9: ... maar ek verkwalik haar nie ... Die social worker het weer moet my gepraat, sy’s nogal vrinnelik .../Bl. 10: sê vir haar sy moenie bang wies nie, ek is ’n anner man, oldou ek is of course oek nog Map Jacobs ... sê vir haar, Ma ... • Nadat Miss Africa met Map ’n gesprek gevoer het, beïnvloed sy hom so dat hy bereid is om enige werk te doen en beskou dit nie meer as benede hom nie./Sy help Map om werk te vind/Bv. bl. 10: ek het gesê vir haar enige soorte werk, ’it maak nie saak wat nie ... Dit maak nie saak nie ... Ek wil net daai kans hê, om te wys ... lat ek ’n annerste man is ... • Onder die invloed van miss Africa wil Map praat oor wat vroeër gebeur het, dat hy alles presies moet vertel, die implikasie is dat hy nie voorheen die volle waarheid vertel het nie./Bv. bl. 11: Miss Africa, sy sê ek moet ytpraat moet iemand, ek moet once an’ for all vir iemand wat ek kan trust, sê exactly wat gebeur het daai nag ... • Miss Africa beïnvloed Map om uit te praat teenoor iemand wat hy werklik lief het en so bieg Map vir die eerste keer teenoor sy ma oor wat die aand gebeur het toe sy stom geword het./om ook vergifnis by haar te kry./verantwoordelikheid vir sy aandeel te neem./Bv. bl. 12: jy sal nooit kan rus voorlat jy alles ... ytge-praat, en ge-vertel het vir iemand wat jy werklik liefhet nie ... • Map neem miss Africa se woorde ter harte en bieg ook teenoor Blanchie, want miss Africa het hom beïnvloed om te bieg teenoor diegene wat hy lief het./Bv. bl. 60: Ek het vir jou ... alles ge-vertel ... Blanchie ... voor Apostel George voor die Here ... en voor Ma. • In die tronk het Map se karakter so ontwikkel dat sy gedrag ten goede verander het en Miss Africa hom kan meedeel dat hy vir parool in aanmerking geneem is./Bl. 9: Sy sê parole is nou due vir my . • Miss Africa ondersteun/bemoedig Map wanneer sy hom verseker dat die gemeenskap hom wel ’n kans sal gee./Bv. bl. 10: Die social worker, miss Africa, sy't moet my gepraat, sy meen hulle sal vir my ’n kans gee. • Miss Africa ondersteun Map se werksoekery aktief en probeer die werkgewers voorberei sodat hulle vir Map ’n geleentheid sal bied./Bv. bl. 45: Miss Africa, die social worker, sy help ... maar, dan kom jy daar, en although Miss Africa ge-phone het, voor 'ie tyd, • Miss Africa probeer die gemeenskap voorberei op Map se parool wanneer sy onderhoude met Richie wil voer./Bv. bl. 56: Die social worker, Miss Africa, wat's haar case? Wil vir my oek like interview ... oor Map se saak ... oor sy parole ... • Na Map se vrylating het sy lewenskoers sodanig verander dat hy weer soos die Johnnie van ouds was, maar waar Map verbitterd was en by misdaad betrokke was, gaan hy nou sy verantwoordelikheid as leier van die gemeenskap nakom./Bv. bl. 62: Dan wend Map sy oë af en hy hoor – en ons hoor – die saxofoon, soos hy dit gespeel het, voorheen./Bl. 82: In hierdie drama is die saksofoon die koning van die instrumente wat deur die leier in die gemeenskap, Map, bespeel word. Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 24 DBE/November 2016 NSS – Memorandum VRAAG 13: KRISMIS VAN MAP JACOBS – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord Punt 13.1 Cavernelis het Blanchie misbruik om geld te maak./ Cavernelis dink hy’s beter as ander mense. √ 1 13.2 As gevolg van die sosio-politieke situasie is hulle vasgevang./ Wetgewing beperk hulle mens-wees./ Hulle het nie finansies om te verhuis nie. √ 1 EN Werkloosheid/misdaad/armoede hou hulle figuurlik vas aan die Kaapse 1 Vlakte./kan daarom nie ontsnap nie. √ EN Hy sê die Kaapse Vlakte/Group areas is ’n prison./’n wasteland./hou hulle vasgevang. √ 1 13.3 Cavernelis werk baie hard./ Cavernelis smous onderklere vir ’n ekstra inkomste./ Cavernelis stel Blanchie beskikbaar vir die wit mans in die hoop van ’n modelkontrak vir haar. √ 1 13.4 Die Apartheidstelsel bring mee dat die gemeenskap in ’n uitsiglose bestaan vasgevang is./dwing hulle om daar te woon./ontneem die mense van geleenthede./is die antagonis in die drama./is die oorsaak van die intrige. √ 1 Deur Tommy se skinderstories word die waarheid oor die gebeure/karakters aan die leser/kyker oorgedra./ Tommy se woorde skep spanning in die drama as hy noem dat almal op Map se vrylating gewag het./ Tommy is die tritagonis in die drama. √ 1 Die stelsel bring mee dat Map, op grond van sy velkleur, nie ’n gepaste werk kry nie./lid van bendes word./nie verder kan studeer nie. √ Tommy dra ná Map vrygelaat is, stories by hom aan oor Blanchie, wat Map ontstel. √ 2 13.5 Cyril beledig/intimideer/spot met/is vermakerig teenoor Cavernelis as hy dit doen. Cyril trek Cavernelis se aandag. √√ 2 Die kandidate bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. 13.6 Cyril weet dat Map op parool gaan uitkom, maar Cavernelis weet dit nie. √ 1 Cavernelis vrees Map se reaksie as hy sou uitvind dat Cavernelis toegelaat het dat Blanchie by die Lonely Hearts/as model in Constantia werk. √ Cavernelis vrees dat Blanchie moontlik haar verhouding met Map kan hervat. √ 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 25 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 13.7 Cavernelis beplan om sy familie weg te neem uit die township/vir hulle beter omstandighede te voorsien. √ 1 Hy sterf./reis na die ewigheid. √ 1 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. 13.8 Cavernelis het Blanchie en Johnnie verbied om mekaar te sien, maar na sy dood kan hul verhouding openlik voortgesit word./ Blanchie het verniet haar eer op die spel geplaas om by die Lonely Hearts te werk, na Cavernelis se dood is hulle vasgevang in die township. √ EN Maud het gehoop dat hulle wel uit die township sal wegkom, maar haar omstandighede gaan moontlik nou verswak omdat Cavernelis dood is./nie meer kan geld inbring nie./Maud se woorde, dat Cavernelis hulle nie uit die omstandighede sal kan bevry nie, word waar ten spyte van Cavernelis en Blanchie se harde werk om geld te maak. √ 2 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. Beide kante van die ironie word vir een punt aangebied. Indien die kandidaat Blanchie en Maud saam in die antwoord aanbied, kry die antwoord TWEE punte solank beide kante van die ironie aangebied word, bv. Blanchie en Maud se harde werk/strewe om uit die township te kom is tevergeefs/is in die township vasgevang terwyl Cavernelis deur die dood bevry is. 13.9 Teen die einde van die drama is die stemming emosioneel gelaai./hoopvol. Daar heers nou vergewensgesindheid./versoening./aanvaarding./vrede. √ 1 Map verkry vergifnis van Antie Grootmeisie./vergewe Blanchie en hulle aanvaar mekaar. √ 1 13.10 Cavernelis is sorgsaam, want hy wou net die beste vir sy gesin hê./ Cavernelis is hardwerkend omdat hy twee werke gedoen het om hulle uit die township te kon wegneem./ Cavernelis is nie bemoeisiek nie, want hy het nie ander gepla nie. / Tree hoflik/respekvol teenoor La Guma op al is hy moeg en wil in die huis gaan./ Cavernelis is trots op sy Bolandse afkoms./goeie Afrikaans wat hy praat/goeie opvoeding. √√ 2 Die kandidaat bied EEN soortgelyke waarde en EEN voorbeeld daarvan, vir EEN punt elk aan. Cavernelis is immoreel/het ’n gebrek aan morele waardes/ Cavernelis se verwaarlosing van sy familie/ Cavernelis se selfsug/ √ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 26 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 13.11 Die kandidaat se eie mening, bv. Ja Daar is hoop vir hulle as daar vergifnis kom aan die einde/Map en Blanchie vergewe mekaar se verkeerde optredes./ In die gees van Kersfees is daar verlossing wat by die titel van die drama aansluit./ Map kan moontlik ’n positiewe rolmodel vir die gemeenskap word. OF Nee Sowel Blanchie as Map is werkloos sonder enige werkvooruitsigte. Cavernelis se dryfkrag om Blanchie daar weg te kry, is weg na sy dood./niks in die township het verander nie. Map se tatoeëermerke/tronkrekord kelder hom. Blanchie se reputasie strem haar om ’n goeie werk te kry. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE motiverings vir EEN punt elk aan. 25 MIS – Reza de Wet VRAAG 14: MIS – LITERÊRE OPSTEL Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL: • Dis ’n breë raamwerk van feite. • Al die feite hoef nie genoem te word nie. Simbole: M Miem Me Meisie G Gertie Die kandidaat bied ’n gepaste inleiding aan. • Miem wend pogings aan om haar uitsiglose bestaan te verbeter wanneer sy bly werk om ’n beter lewe vir haar en Meisie te probeer bewerkstellig. Dit hou vir haar finansiële voordeel in./Bv. bl. 6: Die skêr is al weer stomp, Meisie, jy moet dit slyp. Meestal beesmis. So dertig perdemis en tien vark. ja, ons doen goed die maand. • Miem sien Konstabel se koms as ’n geleentheid om vir Meisie ’n moontlike liefdesuitkoms te bied, want sy moedig ’n verhouding aan./Bv. bl. 24: Meisie kook die heerlikste kos, weet u? • Miem glo dat Gabriël tog ondertoe sal kom wanneer Meisie tot trou kom, wat moontlik daarop dui dat sy alle hoop op ’n beter verhouding met hom ook nie heeltemal uitgesluit het nie./Bv. bl. 48: Ek is seker hy sal afkom ... as Meisie die dag trou. • Miem gebruik ook die koms van die konstabel as tydelike ontvlugting van haar vasgevangenheid wanneer sy haar hart teenoor hom oopmaak./Bv. bl. 31: Van na die Depressie af. Dit was vir my arme man te veel. • Miem is vasgevang in haar huwelik daarom ontvlug sy deur haar hart vir Konstabel oop te maak./Bv. bl: 47: Dit is so lank laas ... lank laas ... dat ’n man vir my goeienag gesê het. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 27 DBE/November 2016 NSS – Memorandum • Miem erken dat die Konstabel se teenwoordigheid iets in haar aanwakker, so bied hy aan haar tydelike seksuele bevryding./Bv. bl. 48: om ’n man hier te sien ... dié tyd van die nag ... wel ... dit maak weer dinge in my wakker. Gertie beweeg weg van haar uitsiglose gevangenskap wanneer sy Konstabel se geselskap opsoek, want sy is alleen en eensaam./Bv. bl. 43: Konstabel, ek wil graag iets vra. Ek hoop nie u gee om nie. • Gertie verander, sy word ’n seksuele wese wanneer sy die polisieman se tante begin naboots, maar dié proses word onderbreek en sy "krimp" weer terug na die oujongnooi wat sy is./Bv. bl. 47: GERTIE kyk in ekstase na haarself in die denkbeeldige spieël. • Gertie wat meegevoer word deur die Konstabel se vertelling van sy tant Hannie, is ’n poging tot seksuele bevryding./Bv. bl. 45: GERTIE wieg heen en weer met haar lyf skerp agteroor en haar kop heeltemal terug. • Gertie se verandering na Hannie is tydelike bevryding, want dan skrik sy terug en vlug./Bv. bl. 47: GERTIE lyk verward, asof sy skielik wakker skrik. Sy gryp haar bloes en haarnaalde van die tafel af en verdwyn vinnig deur die agterdeur. • Gertie leef haar in Konstabel se wêreld in en stel haar oop om gemanipuleer te word, juis omdat sy wil losbreek van haar vasgevangheid./Bv. bl. 45: Nog. (Sag en byna smekend) Nog, as u wil. • Meisie probeer haar vasgevangendheid ontsnap deur bv. nie ’n vingerhoed te dra nie./Bv. bl. 4: Ja, jy wil mos nie ’n vingerhoed gebruik nie. • Meisie doen moeite om die stank van die mis te verminder deur roosbome voor haar venster te plant./Bv. bl. 26: Ek ... het roosbome voor my venster geplant. • Meisie wil haar huislike omstandighede/haar ma se houvas op haar ontsnap deur in die nag stilletjies weg te loop na die sirkus./Bv. bl. 29: Ek klim deur die venster, spring af tussen die rose, gaan deur die tuinhekkie en hardloop na die skougronde. • Meisie probeer die huis ontsnap deur by die venster uit te loer/haar aan die sirkusliggies te verwonder./Bv. bl. 28: Hier, by die venster. Ek kyk na die groot tent en al die liggies! • Die verandering van die konstabel tot magiese nar skep die geleentheid vir Meisie se rituele dans wat haar hunkering na verandering duidelik wys./Bv. bl. 50: Die KONSTABEL trek die baadjie stadig en met groot behae aan. • Die uiteindelike wegdans van Meisie kan as die losbreek van haar huidige omstandighede beskou word./Bv. bl. 51: Sy dans na die agterdeur. • Meisie hunker na ’n totale permanente bevryding en sy verander in die slot om bevry te word van haar ma./Bv. bl. 51: Sy breek skielik weg van hom. • Ons leer Meisie ken as ’n gehoorsame dogter, maar uit die slotbeeld sien ons hoe sy verander het in ’n bevryde, onafhanklike vrou./Bv. bl. 51: Haar dans word uitbundiger. • Meisie verbreek haar vasgevange bestaan wanneer sy teen die einde van die drama verander. Die gedagte word in die slottoneel beklemtoon./Bv. bl. 51: Voordat sy oor die drumpel dans, staan sy stil en kyk om na die KONSTABEL. • Meisie se kaalvoetdans skep die illusie van vry word van die aardse en daarom is die feit dat sy kaalvoet dans juis deurslaggewend./Bv. bl. 51: Jy het mos gesê sonder skoene. • Meisie wil aan die einde van die drama ook losbreek van Konstabel om haar vryheid en onafhanklikheid behoorlik te vier en te geniet./Bv. bl. 51: Sy breek skielik weg van hom. • Meisie breek van haar vasgevangenheid los in die slot, want sy dans uitbundig oor die drumpel die nag in./Bv. bl. 51: Die KONSTABEL maak die gaasdeur oop en sit ’n klip daarvoor. Sy dans na die agterdeur. Voordat sy oor die drumpel dans, staan sy stil en kyk om na die KONSTABEL. Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 28 DBE/November 2016 NSS – Memorandum VRAAG 15 MIS – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord Punt 15.1 Hy sê dat hy blind/’n konstabel/spesiaal gestuur/Snuf in die neus is. √ 1 Die konstabel voel met die wit kierie om nader aan Meisie te beweeg./ Hy laat toe dat Gertie hom tot by die stoel lei omdat hy blind is./ Hy gee voor dat hy hulle identiteit kan ruik/uitsnuffel. √ 1 Die kandidate moet na die woorde sowel as die handeling van Konstabel verwys. 15.2 Die kandidaat motiveer die keuse wat uitgeoefen word, bv. Lag, want Konstabel het die vroue om die bos gelei sodat hy Meisie kon ontvoer./die hofnar het sy doel bereik. Stroef, die konstabel beweeg ook soos ’n marionet wanneer hy uit die huis dans. √ 1 15.3 Hulle het jolyt/vrolikheid op die laaste aand in Augustus, wanneer daar meisies op die dorp verdwyn, nodig. Die vroue beleef spanning/vrees om dié aand alleen/sonder beskerming te wees en jolyt/vrolikheid sal die spanning verlig. Hul lewe word deur swaarkry gekenmerk, daarom het hulle ’n behoefte aan jolyt. Gertie het ’n uil in haar voortuin gehoor wat ’n voorteken van die dood is, daarom sal jolyt/ligsinnigheid haar daarvan laat vergeet. √√ 2 Die kandidaat bied TWEE redes vir EEN punt elk aan. 15.4 Dit verwys na die huise waar dogters gaan verdwyn./ Die verwys na die tipiese omstandighede wat in die huise moet heers waar die dogters verdwyn. √ 1 Hulle bly afgesonderd. Die hond/afwesige Gabriël beskerm nie die vroue nie. Die vroue vertrou die patriargale polisieman blindelings. Miem het ipekonders nes Sannie Koen, wat ook verdwyn het, se ma. Miem sit op Meisie se kop./laat haar nie vryheid toe nie. Meisie se ontevredenheid en frustrasie stem met Rienie en Sannie s’n ooreen wat by die meisies wat verdwyn het, se omstandighede inpas. Daar is ’n jong dogter in die huis. √√√ 3 Die kandidaat bied VIER antwoorde vir EEN punt elk aan. Daar moet minstens EEN antwoord vir elke deel van die vraag aangebied word. 15.5 Miem wil die Konstabel alles vertel, maar die leser/kyker vermoed dat die Konstabel reeds kennis van die verdwynings dra./die oorsaak van Meisie se verdwyning sal wees./ Die vroue weet nog nie dat Konstabel die skurk is nie, maar die gehoor/’n ander karakter vermoed dit reeds. √ 1 Albei kante van die saak moet in dramatiese ironie vir EEN punt genoem/geïmpliseer word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 29 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 15.6 Die sakke sluit by die titel Mis aan, want dis sakke mis wat Miem-hulle verkoop om ’n inkomste te verdien. √ 1 Die sakke sluit by die tema van bevryding aan, want Meisie wil van haar benouende omstandighede/sakke mis bevry word. √ 1 15.7 Dominerend/baasspelerig/matriargale houding/optrede √ 1 Miem is die beskermer (van Meisie se liggaam, siel en gees). Miem is onderdanig./gedienstig aan gesag./aanvaar gesag (van die Konstabel). √√ 2 Die kandidaat bied TWEE ander gepaste karaktereienskappe binne konteks van die drama aan vir EEN punt elk. 15.8 Miem is nie verstandig nie/tree nie verstandig op nie, want sy het ’n vreemdeling/die Konstabel in hul huis toegelaat./te maklik vertrou./die waarheid omtrent die verdwynings van Meisie weerhou. √ 1 Miem is nie verstandig nie/tree nie verstandig op nie, want haar dominerende houding teenoor Meisie gaan veroorsaak dat sy Meisie gaan verloor./ Miem hou Meisie weg van die sirkus, maar wanneer sy vertroulik met Konstabel wil praat, word Meisie na buite gestuur waar die sirkusmusiek hoorbaar is. √ 1 Die kandidaat bied TWEE geskikte redes binne konteks van die drama aan vir EEN punt elk. 15.9 Ja Meisie was figuurlik aan die slaap, maar Konstabel se koms gaan haar wakker maak./bevry./prik haar vinger met ’n naald nes die Slapende Skone./ Meisie wag nes die Slapende Skone op haar prins. OF Nee Meisie was opstandig om nie ’n vingerhoed te gebruik nie./ Meisie raak nie soos die Slapende Skone aan die slaap nie. √ 1 15.10 Meisie √ 1 15.11 Blind/nie sien nie/’n Mens kyk dikwels die ooglopende mis./Skyn-werklikheid √ 1 Die Konstabel gee voor dat hy blind is./ Hulle is blind vir gevaar./ Almal gee voor./ Die konstabel is die enigste wat vir Meisie raaksien. √ 1 Miem/Meisie/Gertie/Die vroue sien nie die Konstabel as onheil nie./is blind vir die onheil wat die Konstabel bring./is blind vir sy valsheid./gee sy stok aan, maar besef nie dat hy hulle mislei nie.√ 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 30 DBE/November 2016 NSS – Memorandum 15.12 Meisie √ 1 Hy het meegehelp dat sy saam met hom verdwyn./help haar om te vlug./ 1 Konstabel sal die vroue beskerm. √ Ja Meisie het na vryheid gesmag wat sy saam met die Konstabel kon beleef./ Die vroue voel veilig met die beskerming van die Konstabel. OF Nee Alhoewel Miem aanvanklik die Konstabel se hulp verwelkom het, het sy nie voorsien dat die Konstabel Meisie sou help om te vlug nie. √ 1 Die kandidaat verskaf ’n motivering binne konteks van die drama. 25 TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 Downloaded from hlayiso.com 31 DBE/November 2016 NSS – Memorandum AFDELING A: ASSESSERINGSRUBRIEK VIR LITERÊRE OPSTEL – HUISTAAL: POËSIE [10 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD 6–7 5 4 3 0–2 Diepgaande -Toon begrip van die -Redelike interpretasie -Onbevredigende -Geen begrip van die Interpretasie van interpretasie van onderwerp en het die van die onderwerp. interpretasie van die onderwerp nie onderwerp onderwerp onderwerp goed -Enkele goeie punte ter onderwerp -Geen verwysing na die Diepte van argument, -Reeks treffende geïnterpreteer ondersteuning van die -Byna geen punte wat gedig nie verantwoordbaarheid en argumente wat behoorlik -Respons redelik onderwerp die onderwerp -Leerder het nie die insig in teks uit die gedig gerugsteun gedetailleerd -Enkele argumente word ondersteun nie genre en gedig onder is -Enkele deeglike ondersteun, maar -Onvoldoende begrip die knie nie 7 PUNTE -Uitstekende begrip van argumente gegee, maar bewyse nie altyd van genre en gedig die genre en gedig nie almal ewe goed oortuigend nie gemotiveer nie -Basiese begrip van -Begrip van genre en genre en gedig gedig duidelik STRUKTUUR & TAAL 3 2 1 1 0 Struktuur, logiese vloei -Samehangende -Duidelike struktuur en -Enkele bewyse van -Struktuur toon tekens -Struktuur swak en aanbieding struktuur logiese vloei van struktuur van swak beplanning -Ernstige taalfoute Taalgebruik, toon en styl -Argumente goed argument -‘n Goed -Argumente nie logies -Foutiewe styl gebruik in opstel gestruktureer en daar is -Vloei van argumente gestruktureerde logiese gerangskik nie duidelike ontwikkeling kan gevolg word vloei en samehang -Taalfoute beduidend 3 PUNTE -Taalgebruik, toon en -Taalgebruik, toon en ontbreek in die opstel -Toon en styl nie geskik styl is volwasse, dit styl is grootliks korrek -Geringe taalfoute; toon nie beïndruk en is korrek en styl meestal gepas -Grammatika, spelling en punktuasie feitlik foutvry VERSPREIDING VAN 9–10 7 5 4 0–2 PUNTE Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 Downloaded from hlayiso.com 32 DBE/November 2016 NSS – Memorandum AFDELING B EN C: ASSESSERINGSRUBRIEK VIR LITERÊRE OPSTEL – HUISTAAL: ROMAN EN DRAMA [25 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Uitsonderlike respons: -Toon begrip van die -Redelike interpretasie -Onbevredigende -Geen begrip van die Interpretasie van 14–15 onderwerp en het die van die onderwerp; nie interpretasie van die onderwerp nie onderwerp Uitstekende respons: onderwerp goed alle aspekte in detail onderwerp: byna geen -Swak poging om die Diepte van argument, 12–13 geïnterpreteer ondersoek nie aspekte in detail vraag te beantwoord verantwoordbaarheid en -Diepgaande -Respons redelik -Enkele goeie punte ter ondersoek nie -Argumente oortuig nie insig in teks interpretasie van gedetailleerd ondersteuning van die -Min punte wat die -Leerder het nie die onderwerp -Enkele deeglike onderwerp onderwerp ondersteun genre en teks onder die 15 PUNTE -Reeks treffende argumente gegee, maar -Enkele argumente word -Baie min relevante knie nie argumente wat behoorlik nie almal ewe goed ondersteun, maar argumente uit die roman/drama gemotiveer nie bewyse nie altyd -Weinig begrip van gerugsteun is -Begrip van genre en oortuigend nie genre en teks -Uitstekende begrip van teks duidelik -Basiese begrip van die genre en teks genre en teks STRUKTUUR & TAAL 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Samehangende -Duidelike struktuur -Enkele bewyse van -Struktuur toon tekens -Gebrek aan beplande Struktuur, logiese vloei struktuur -Logiese vloei van struktuur van swak beplanning struktuur belemmer vloei en aanbieding -Uitstekende inleiding en argument -Logika en samehang is -Argumente nie logies van argumente Taalgebruik, toon en styl slot -Inleiding, slot en ander duidelik, maar met foute gerangskik nie -Taalfoute en foutiewe gebruik in opstel -Argumente goed paragrawe -Enkele taalfoute; toon -Taalfoute beduidend styl laat hierdie skryfstuk gestruktureer en daar is samehangend en styl meestal gepas -Toon en styl nie geskik misluk 10 PUNTE duidelike ontwikkeling georganiseer -Paragrafering meestal nie -Styl en toon nie geskik -Taalgebruik, toon en -Taalgebruik, toon en korrek -Paragrafering foutief nie styl is volwasse, dit styl is grootliks korrek -Paragrafering foutief beïndruk en is korrek VERSPREIDING VAN 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 PUNTE Kopiereg voorbehou