Afrikaans HL Grade 12 P2 NSC November Prediction 2026 Memo

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 12 NSS-voorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 AFRIKAANS HUISTAAL V2 VOORSPELLINGSEKSAMEN 2026 NASIENRIGLYNE PUNTE: 80 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 25 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V2 2 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 ALGEMENE RIGLYNE VIR NASIENERS • Hierdie nasienriglyne is nie volledig nie. Aanvaar enige ander antwoord wat sinvol is, binne konteks val en deur die teks gesteun word. • By oop vrae word geen punt vir JA/NEE/EK STEM SAAM/EK STEM NIE SAAM NIE alleen toegeken nie; die motivering verdien die punt. • Spel- en taalfoute word by kontekstuele vrae nie gepenaliseer nie, tensy dit die betekenis beïnvloed. • Wanneer TWEE/DRIE feite gevra word en ’n reeks gegee word, sien slegs die eerste TWEE/DRIE na. • By ironie-vrae moet die kandidaat na BEIDE kante van die ironie (verwagting en werklikheid) verwys. • Aanvaar by meervoudigekeuse-vrae die letter EN/OF die uitgeskryfde antwoord. • Opstelvrae word met die rubrieke aan die einde van hierdie nasienriglyne geassesseer. Die argumente in die raamwerke is ’n breë riglyn; nie alle feite hoef genoem te word nie. • Kopiereg: Geen voorgeskrewe teks is in die vraestel afgedruk nie. Die antwoorde berus op die voorgeskrewe tekste soos dit in die klas bestudeer is. Nasieners moet versreël- en bladsyverwysings aan die hand van hul eie eksemplare kontroleer. AFDELING A: GEDIGTE VRAAG 1: “DIENAAR VAN DIE NAGEREG” – Patrick Petersen – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die poësie-opstel (10 punte). Dis ’n breë raamwerk van feite; al die feite hoef nie genoem te word nie. Vir uitsonderlike inhoud moet die kandidaat BEIDE kante van die teenstrydige gevoelens bespreek EN minstens na die titel, EEN voorbeeld van beeldspraak en EEN retoriese middel verwys. Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding Die spreker is die kind van ’n (bruin) polisieman in die apartheidsera (“pie djy pie”); die gedig wissel tussen liefde/verlange en verwyt/afkeer. Titel: woordspel met gereg en nagereg. Die pa is ’n dienaar van die gereg (die apartheidsregering se wet/die “wit mag”) – afkeer; EN hy is die een wat ná sy skof die nagereg/lekkers (“tjoklit en humbugs”) huis toe bring – liefde/verlange. Die titel bevat dus self die teenstrydigheid. Beeldspraak: die pa se werk en die harde omstandighede. “u langarm” (versreël 3) – sinekdogee: die lang arm van die gereg; die pa ís die gereg. “wasem wat soos spookasem uit u mond hang” (versreël 5) – vergelyking: die koue, harde omstandighede waarin hy werk, wek simpatie/deernis. Ironie in die pa se werk. Hy doen “die administrasie / van wit mag” (versreëls 6–7) teen “die totale aanslag van links en swartwees” (versreël 8): ’n mens sou verwag hy ondersteun sy eie mense, maar hy beskerm die stelsel wat hulle onderdruk – dit wek die kind se afkeer/skaamte. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 3 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 Beeldspraak: die kind se verbittering. “’n hart wat vuiste maak; haat wat opgroei en ’n / grootman raak” (versreëls 12–13) – metafoor/personifikasie: die woede/haat (teenoor die stelsel/polisie) groei saam met die kind groot. Die “blink geelkoperknope” van die uniform “wat die dood in sy knope opgaar” (versreël 15) verbind die uniform met dood. Retoriese middele: herhaling. “wanneer ek … dink … / sien ek” aan die begin van strofes 1 en 2 bou die herinneringsbeelde op (progressie van die pa as mens na die pa se werk). Die herhaling van “wag vir” in die slotreëls beklemtoon die kind se verlange/afwagting – na die pa se tuiskoms met die nagereg, maar ook na “één dag” van bevryding/verandering. Tipografie (ondersteunend). Die tipografiese wit spasies in versreëls 20–22 beeld die lang wag visueel uit; die kleinletters en die kinderwoorde (“pa-pappa-pappie”, “pappa-piet”) gee die kinderperspektief en die intieme toon weer; die aksent op “één” beklemtoon die enkele, beslissende dag. Teenstrydige gevoelens saamgevat Liefde/verlange (koosname, wag vir die nagereg) teenoor afkeer/verwyt (hy dien die onderdrukker; haat groei op) – die kind is lief vir sy pa, maar verwerp die stelsel wat hy dien. Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan wat by die stelling aansluit. [10] VRAAG 2: “MAALTYD” – Peter J. Philander – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 2.1 “haar hoepelrokkie”/“stywe kappie”/“hande gevou” Die kandidaat bied EEN paar opeenvolgende woorde vir EEN punt aan. 1 2.2 Progressie: die maaltye verloop van die oggend (“smôrens”) na die middag (“smiddags”) tot die hede (“nou”)/die klokkie lui elke dag op vaste tye. (1) “Nou” verwys enersyds na die huidige maaltyd, maar andersyds na die onmiddellikheid/voortduur van die moeder se teenwoordigheid in die hede – sy leef in die spreker se herinnering voort. (1) Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord aan. 2 2.3 Kruisrym (abab) (1) Die gereelde, vaste rympatroon sluit aan by die vaste, ordelike roetine van die maaltye/die gereelde lui van die klokkie/die netjiese, formele tafel/die ordelike, godsdienstige moeder. (1) Die rymsoort (kruisrym) moet benoem word; die rymskema (abab) alleen is nie genoeg vir die eerste punt nie. 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 4 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 2.4 B/’n metafoor 1 2.5 Letterlik: die groen roeslaag (verdigris) wat op ou koper vorm, skilfer af wanneer die klokkie gelui/gehanteer word. (1) Figuurlik: met elke lui word die vaagheid van die herinnering weggeneem en word die moeder weer helder/lewendig in die spreker se gedagtes opgeroep/sy word telkens “skoongemaak” en verewig. (1) Beletselteken: effektief – dit skep ’n pouse soos die nagalm van die klokkie/beeld die stadige afskilfer uit/laat die leser nadink oor die herinnering wat voortleef. (1) Die kandidaat kan nie aandui dat die beletselteken NIE effektief is NIE. 3 2.6 Viering: die moeder word in elke strofe met liefde/eerbied onthou; sy “leef” nog by elke maaltyd; met elke lui word die herinnering helderder. OF Klaaglied: die klokkie se verval van goud na koper suggereer verlies; die “wasige damp” dui op trane/vervaging; die moeder is oorlede en die spreker treur. Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 1 [10] VRAAG 3: “TSUNAMI” – Kobus de Wet – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 3.1 “eoniese” 1 3.2 Paradoks/antitese/teenstelling/kontras (1) Die tsunami is enersyds woedend/onbeheers en andersyds koud en presies/doelgerig – dit beklemtoon die onkeerbare, dodelike krag van die natuur wat sy slagoffers onfeilbaar tref. (1) Die kandidaat bied ’n soortgelyke verduideliking aan. 2 3.3 B/Alliterasie 1 3.4 Die golf beweeg (kronkelend/glyend) soos ’n slang landwaarts in. Die “sissende” klank (s-alliterasie/klanknabootsing) boots die geluid van die water na. Die slang/serpent is ’n simbool van gevaar/die bose/dood – dit beklemtoon die dodelikheid. Die slang val onverwags/ongemerk aan – die mense kon nie ontkom nie. Die kandidaat bied TWEE aspekte vir EEN punt elk aan. 2 3.5 Progressie: van ’n woedende, aanvallende monster (versreël 3) na ’n versadigde, rustige monster wat (lomerig) terugtrek (versreël 15). (1) Die natuur is onverskillig/gevoelloos/selftevrede ten opsigte van die menslike lyding: dit het sy “honger” gestil en trek tevrede terug, sonder berou. (1) Die kandidaat moet na BEIDE versreëls verwys vir die eerste punt. 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 5 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 3.6 Ja: “weerlose wesens” beklemtoon hulle hulpeloosheid; “duisendtalle” beklemtoon die omvang van die ramp; die vergelyking “soos oggendmis” en die tipografiese alleenplasing van “verdwyn” beeld die stil, totale verlies uit; “geliefde nippon” wek deernis met die mense se verlies. OF Nee: die slagoffers bly anoniem/getalle; die fokus val op die monster/die natuurkrag eerder as op die mense self. Die kandidaat bied ’n standpunt met TWEE gepaste verwysings na die gedig vir EEN punt elk aan. Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 2 [10] VRAAG 4: “DIE BOKSER” – Ernst van Heerden – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 4.1 “hellende onvastigheid” 1 4.2 Alliterasie/s-alliterasie/sk-alliterasie/herhaling (“skim teen skim”) (1) Die geveg is nog net ’n skyn-/oefengeveg/die boksers toets mekaar nog met skynhoue/die geveg het nog nie in alle erns begin nie./Die teenstander is vaag/skimagtig – die bokser weet nie mooi teen wie (of wat) hy veg nie. (1) Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord aan. 2 4.3 “smak” 1 4.4 Die (objektiewe) buitestander/alomteenwoordige spreker maak plek vir ’n ek-spreker: die bokser self is nou aan die woord (“my”). (1) Effektief: die leser beleef die bokser se kwesbaarheid/die houe/die nederlaag van binne af/aan eie lyf; dit maak die stryd persoonlik/subjektief en betrek die leser. (1) 2 4.5 C/Vergelyking 1 4.6 ’n Koring-gerf word met oestyd afgesny/gemaai en val sonder weerstand – dit suggereer die mens se sterflikheid/die dood (die “maaier”)/dat elke mens uiteindelik deur die lewe/dood “afgesny” word. (1) ’n Buitestander/toeskouer/die alomteenwoordige spreker wat die neergeslane bokser beskou. OF die bokser self wat besig is om sy bewussyn te verloor (en verward vrae vra). (1) Die flakkerende ligte suggereer die verlies van bewussyn/die naderende dood/die einde van die lewe (en van die geveg). (1) 3 [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 6 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 VRAAG 5: “ONDER DIE JAKARANDAS” – ONGESIENE GEDIG VRAAG ANTWOORD PUNT 5.1 Personifikasie/metafoor (Oktober “verf” die stad pers) (1) Versreëls 2 en 3 brei dit uit met ’n vergelyking (“asof”)/hiperbool: die pers blomme lyk asof die hemel omgekeer en oor die strate uitgeskud is – dit beklemtoon die oorvloed blomme. (1) 2 5.2 A/Opsomming 1 5.3 Die spreker wil slaag ter wille van sy/haar ma wat opofferings maak (dubbelskof werk)/wil haar opofferings die moeite werd maak. Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord aan. 1 5.4 Die kort, afgebroke sinne in versreël 11 vertraag die tempo/skep spanning en afwagting. (1) Die trapsgewyse tipografie van versreëls 13 tot 15 boots die stadige val van die blom na/laat die leser saam wag. (1) “Langs” is die antiklimaks: ná al die afwagting val die blom nie op die spreker se kop nie, maar net langs hom/haar – die bygeloof “faal”. (1) 3 5.5 Progressie: die spreker beweeg van passiewe wag/afhanklikheid van geluk/bygeloof (strofe 2) na aktiewe optrede/neem self verantwoordelikheid (tel self die blomme op). (1) Ja: dit is geloofwaardig, want sukses kom deur eie inspanning/harde werk eerder as bygeloof. OF Nee: om die blomme self op te tel, is net nog ’n bygelowige gebaar. (1) Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 2 5.6 Gepas: die jakarandas is die ruimte waarin die spreker op “geluk” wag/die jakarandas blom in die eksamentyd (Oktober/November) en is ’n bekende simbool van die eksamenseisoen. OF Gedeeltelik gepas: die titel noem net die ruimte, nie die kern (dat geluk iets is wat jy self optel) nie. Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 1 [10] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 7 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 AFDELING B: ROMAN VRAAG 6: ONDERWÊRELD – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die roman- en drama-opstel (25 punte). Dis ’n breë raamwerk van feite; al die feite hoef nie genoem te word nie. Vir uitsonderlike inhoud moet die kandidaat na BEIDE karakters verwys EN die geloofwaardigheid van Greg se ontwikkeling evalueer. Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding Greg begin sy matriekjaar as hoofseun en eerstespan-rugbyspeler wat glo hy is “bullet-proof”; deur Eckardt en sy ma se invloed ontdek hy die onderwêreld en sy eie kwesbaarheid. Eckardt: die nuweling wat Greg se swak plekke gebruik. Greg help Eckardt by die Tonnel-ritueel; Eckardt herinner Greg aan John (veral in die Lawson-gedenkmuseum, waar Greg John se stem in Eckardt s’n hoor: “Dis oukei, Greg”). Hy bied Greg ’n uitlaatklep vir sy rou en die druk van sy pa. Eckardt: die kuberkraker-lesse. Eckardt leer Greg kuberkrakery (die skuilnaam G-4ce, “brute forcing”, die “buzz” van inbreek). Greg skeep sy skoolwerk af (druip sy eerste Wiskundetoets), lieg vir Nicole en sy ouers, en word ná Eckardt se verdwyning ’n polisieverdagte – die “bullet-proof” hoofseun begin wankel. Eckardt: die onthulling in Clarens. Eckardt erken dat hy die keylogger op Greg se rekenaar gesit het en dat Greg die slagoffer van die grootste social engineering-aanval was; Greg het, sonder om dit te weet, ook sy eie pa (die Candlestick-maker) ontbloot. Greg besef hy was ’n pion – ’n pynlike, maar noodsaaklike stap na selfinsig. Eckardt: waarheid bo lojaliteit. Ná die vuisgeveg en die konfrontasie met sy pa kies Greg die waarheid: hy bel inspekteur Cele om haar van Ekk-0 te vertel. Hy het geleer dat die “regte” onderwêreld die wêreld van geld en korrupsie is. Greg se ma: ’n “anderste hoop”. Ná John se selfdood hoop sy net dat Greg gelukkig sal wees (anders as sy pa, wat hom as nuwe “skouperd”/opvolger sien). Greg wil haar nie teleurstel nie – daarom sukkel hy om haar die waarheid te vertel. Greg se ma: die keerpunt. Uiteindelik vertel hy haar van Eckardt se kuberkrakery en dat die polisie sy skootrekenaar gevat het. Sy kom haal hom by die polisiestasie op Bergville en huil teen sy bors; sy plaas sy welstand bo die skool se naam. Die rolle word omgeruil: Greg moet sy ma ondersteun voordat hulle Clarens toe gaan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 8 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 Greg se ma: aanvaarding aan die einde. Op pad terug Johannesburg toe erken Greg sag dat hy toe nie so “bullet-proof” is soos hy gedink het nie. Sy ma se hand op sy skouer stel hom in staat om eindelik te huil – vir sy pa en vir John. Hy aanvaar sy kwesbaarheid en die waarheid oor sy gesin. Evaluering: geloofwaardigheid Geloofwaardig: die verandering is geleidelik en gemotiveer (rou oor John, druk van sy pa, Eckardt se manipulasie, die skok oor sy pa se korrupsie); die oop slot is realisties. OF Minder geloofwaardig: die vinnige reeks onthullings in ’n paar dae is dramaties/oordrewe. (Enige gemotiveerde standpunt word aanvaar.) Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. [25] VRAAG 7: ONDERWÊRELD – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 7.1 Dok Pienaar (1) ’n Farmaseutiese maatskappy (1) Aanvaar ook: Greg se pa het aandele/belange in die maatskappy gehad. 2 7.2 Hulle kweek ’n nuwe virus wat soos die voëlgriepvirus (H5N1) lyk, maar waarteen die bekende middele nie werk nie. Net hulle maatskappy se entstof/teenmiddel sal die virus kan bestry. Die virus sou deur ’n griepinspuiting versprei word. Iemand is omgekoop sodat die onafhanklike toetse die inspuiting goedkeur. Die kandidaat bied TWEE feite vir EEN punt elk aan. Die motief is geld/wins: ryk mense sal vir die teenmiddel kan betaal, maar die armes sal sterf – die gierigheid van die “gesiene” mense is boser as enigiets wat ’n kuberkraker sal aanvang. (1) 3 7.3 Hy is op heterdaad betrap terwyl hy kuberkrakery doen./Die polisie het nou bewys teen hom./Hy is reeds ’n verdagte in Eckardt se verdwyning./Hy kan gearresteer/uit die skool geskors word./Hy besef die polisie het hom die hele tyd dopgehou. Die kandidaat bied TWEE redes vir EEN punt elk aan. 2 7.4 Elke keer as Greg dink hy het die ergste ontdek, kom ’n nuwe, donkerder onthulling (die keylogger: iemand het hóm dopgehou)/hy word al dieper by misdaad en geheime betrek. (1) Die onderwêreld as die (figuurlike) wêreld van misdaad/kuberkrakery/geheime/korrupsie. (1) Aanvaar ook die letterlike onderwêreld van die tonnels/stormwaterpype as dit sinvol met die beeld verbind word. 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 9 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 7.5 Selfsugtig: hy wil sy eie vel red/vervolging vir kuberkrakery vryspring; hy het vroeër vir die polisie gelieg (ontken dat hy ’n kuberkraker is). OF Opreg: hy wil keer dat die virus mense doodmaak; hy wil Eckardt help vind; hy waag sy eie toekoms deur alles te erken. Die kandidaat bied ’n standpunt met TWEE gepaste feite vir EEN punt elk aan. Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 2 7.6 Die hede (ná Eckardt se verdwyning) (1) Die hoofstukke uit die verlede het die opskrif “Log File”. (1) 2 7.7 Eckardt is nie wat hy voorgegee het nie/sy ware identiteit bly ontwykend/hy is soos ’n spieëlbeeld van Greg (of van John)/hy is ’n skim wat Greg agtervolg. (1) Hy is vermom omdat die polisie na hom soek/die nuwe voorkoms pas by die “nuwe” Eckardt wat nou sy ware (donker) self – ’n black hat – wys. (1) 2 7.8 Sosiale manipulering is om mense sielkundig te mislei sodat hulle inligting gee of iets doen wat hulle nie andersins sou doen nie. (1) Greg se rou oor John/sy behoefte aan ’n broer./Die gespanne verhouding en druk van sy pa./Sy behoefte aan opwinding/die “buzz”./Sy nuuskierigheid oor kuberkrakery. (1) Die kandidaat bied EEN swak plek vir die tweede punt aan. 2 7.9 Dok Pienaar (1) Greg se pa (die mediamagnaat/eienaar van Turret Media) sou deur sy koerante/media die nuwe virus bekend maak en vrees/paniek skep sodat die entstof verkoop. (1) 2 7.10 Greg wou die skuldige (Dok) ontmasker/die waarheid bekend maak, maar daardeur ontbloot hy sy eie pa se aandeel/bring hy sy eie gesin se ondergang mee. Albei kante van die ironie vir EEN punt. 1 7.11 Eckardt se pa was die regter wat Greg se pa en Dok Pienaar in ’n saak oor binnehandel moes verhoor; hulle het hom omgekoop (en hy het later verdwyn). 1 7.12 Oorsaak en gevolg: Eckardt het die keylogger geïnstalleer (oorsaak) – daarom kon hy elke stap van Greg volg, en die polisie het dit later ontdek, wat Greg nog meer verdag laat lyk (gevolg). (1) Vriendskap: die vriendskap was vals/’n plan; Eckardt het Greg net as ’n werktuig/pion gebruik/Greg kon hom nooit werklik vertrou nie. (1) Skurk: hy lieg, manipuleer en stel Greg in gevaar; hy noem homself ’n black hat. (1) Slagoffer: sy pa is deur Greg se pa en Dok verwoes/het verdwyn ná ’n selfdoodpoging; hy wil geregtigheid; hy ontbloot ’n virus wat lewens sou kos. (1) Die kandidaat kies ’n standpunt en motiveer dit met TWEE feite vir die laaste twee punte. Aanvaar ook ’n gemotiveerde “albei”-antwoord. 4 [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 10 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 VRAAG 8: MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die roman- en drama-opstel (25 punte). Dis ’n breë raamwerk van feite. Vir uitsonderlike inhoud moet die kandidaat na Whitey EN die sendelingpaar verwys EN die geloofwaardigheid evalueer. Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding Baas Chipman kom as eensame swerwer na Manaka met sy eie droom om ’n bestaan met ’n boot op die Zambezi te maak; hy wil by niemand betrokke raak nie. Whitey: die familieverbintenis. Whitey vertel dat die ou buffeljagter, ’n Kanadees, wat Manaka begin het, sy oupagrootjie was – hy is ook Baas se oupagrootjie. Baas besef hy het tuisgekom by sy oupagrootjie se plek; sy kinderdroom om in sy voetspore te volg, kan waar word. Whitey: die Bybel en die roeping. Baas gee die oupagrootjie se ou Bybel vir Whitey – vir die eerste keer deel hy die Evangelie, ’n teken dat hy sy oupagrootjie se plek begin inneem. Whitey (“dit lyk dalk nie so nie, maar hierdie takhaar kom uit ’n bloedlyn sendelinge”) laat hom besef hy het “sendingskoene” om vol te staan. Whitey: praktiese erkenning. Whitey bring planke en stutpaaltjies vir die houtbankies onder die worsboom, waar die oupagrootjie kerk en skool gehou het, en sy droom/soektog lei daartoe dat die verlore boot in die kanaal opgespoor word. Baas besef iemand dra sy belange op die hart en dat hy op Manaka kán bly. Griesel du Pisani: die teenvoorbeeld. Die predikant is hoogmoedig, onopreg en op uiterlikhede ingestel (hy was sy hande met water uit sy plastiekkannetjie; Baas verwyt hom dat hy self die laaste dosis gevat het). Baas sien dat woord en daad by Griesel verskil en besef dat sy eie omgee meer van Christenskap getuig. Griesel: drome en God se plan. Griesel erken dat hy ’n misplaaste droom gehad het; Baas begin insien dat ’n mens se eie drome en God se plan nie noodwendig dieselfde is nie – wat ouma Essie se woorde oor drome bevestig. Nanna du Pisani: eensaamheid. Nanna (en Griesel se jaloesie) maak Baas bewus van sy eie eensaamheid; die roep van die moerasfiskale herinner hom dat hy nie ’n maat het nie. Hy besef hy kan nie alleen oorleef nie – hy het ander mense nodig. Ontwikkeling saamgevat Van ’n eenselwige, siniese swerwer →iemand wat die Lozi-kultuur respekteer, die bankies herstel, die kerk help herbou en sy roeping op Manaka aanvaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 11 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 Evaluering: geloofwaardigheid Geloofwaardig: die verandering is geleidelik en word deur ’n reeks ervarings (siekte, Grace, ouma Essie, Whitey, die sendelinge) gemotiveer. OF Minder geloofwaardig: die toevallige familieverbintenis met Whitey is te gerieflik. Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. [25] VRAAG 9: MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 9.1 Hy het sy laaste malariapille vir Grace (Tibelelo) gegee/te voet Mubuyu toe geneem toe sy siek was. (1) Hy het self malaria opgedoen (en het geen pille oorgehad nie). (1) 2 9.2 Sy broek is te groot, want hy het weens die malaria baie gewig verloor. (1) Sy is sorgsaam/oplettend/prakties/dankbaar. (1) 2 9.3 Respek word met handeklap/deur die hande teen mekaar te vryf/deur die knieë te buig aangedui. Jy staan nie regop voor of hardloop nie na jou meerdere nie. Iemand uit die koningsfamilie (Mulambwa-familie) is altyd groter as jy – jy betoon dus respek aan elke mens. Die stampolisieman en die khuta is die oë en ore van die koning (litunga) – om hulle te beledig, is om die koning te vloek. Die kandidaat bied TWEE gebruike vir EEN punt elk, mits dit met die raad verbind word aan. 2 9.4 Die tradisionele raad/hof van die Lozi’s, die oë en ore van die litunga (koning). (1) Die khuta eis (nog) geld van Baas vir die vleisverkope/die gebruik van die boot/Baas het die stampolisieman verontagsaam. (1) 2 9.5 Hy besluit om Manaka te verlaat (omdat die khuta hom wil uitbuit en sy geld op is) – die sendelinge wil dan ook weggaan. (1) Grace herinner hom aan sy (denkbeeldige) weddenskap met sy oupagrootjie (om die skoenlapper te vang)/aan sy doel op Manaka en oorreed hom om te bly. (1) 2 9.6 Die woorde wys sy trots/hardkoppigheid/onafhanklikheid/afsydigheid: hy wil van niemand afhanklik wees nie. 1 9.7 ’n Pontboot (1) Om ’n bestaan te maak/inkomste te verdien deur mense/toeriste op/oor die Zambezi te vervoer. (1) 2 9.8 Die Here gee sy kinders drome met sy eie doel; ’n mens se eie planne en God se plan is nie altyd dieselfde nie. (1) Baas se bootdroom tree op die agtergrond; hy besef dat hy met ’n doel na Manaka gestuur is/sy ware roeping is om die sendingstasie te laat herleef. (1) 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 12 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 9.9 Verlede: die oupagrootjie het onder die worsboom kerk en skool begin. (1) Toekoms: Baas herstel die bankies onder die worsboom – ’n teken dat hy sy roeping aanvaar/dat Manaka weer ’n sendingstasie sal wees. (1) 2 9.10 Aanvanklik was hy vyandig/ongeskik/wou hy die sendelinge nie op Manaka hê nie/wou hy alleen gelaat word, (1) maar nou help hy met die herbou van die kerk (laai die toue vir die kerk se balke). (1) 2 9.11 Sy behartig die verkoop/ruilhandel van sy vleis (sy is beter met besigheid as hy). Sy roei hom met haar mukolo oor die rivier om te jag. Sy help met die maak van biltong/die versorging van sy honde en huishouding. Sy tolk/verduidelik die Lozi-kultuur vir hom. Die kandidaat bied TWEE maniere vir EEN punt elk aan. 2 9.12 Grace: sy is sy gewete/kultuurgids/praktiese helper wat hom herinner aan sy doel en hom help om op Manaka te oorleef. (1) Ouma Essie: sy is sy geestelike gids/mentor wat hom met die Here konfronteer. (1) Verandering: van sinisme oor geloof (weens die trauma van sy ouers se dood) na die besef dat hy met ’n doel gestuur is: hy herstel die bankies, help met die kerk en gee die Bybel vir Whitey; Grace sê omgee maak van jou ’n Christen. (1) Evaluering: Ja – hulle volgehoue invloed is deurslaggewend. OF Gedeeltelik – ook Whitey, die sendelinge en sy eie ervarings (siekte, eensaamheid) speel ’n rol. (1) Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 4 [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 13 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 VRAAG 10: VATMAAR – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die roman- en drama-opstel (25 punte). Dis ’n breë raamwerk van feite. Vir uitsonderlike inhoud moet die kandidaat na Corporal Lewis EN Bettie verwys EN die geloofwaardigheid evalueer. Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding Oom Chai ontwikkel van ’n skelm-slim Cape Boy in die Engelse leër tydens die Tweede Vryheidsoorlog tot Vatmaar se gerespekteerde leier, en uiteindelik tot ’n jaloerse, ontnugterde ou man. Corporal Lewis: vriendskap oor grense heen. Ten spyte van ras- en klasverskille word hulle hegte vriende (“Charlie, you are the only friend I have”). Die vriendskap leer Chai dat liefde/omgee oor grense heen strek. Corporal Lewis en die “vatmaar-goed”. Saam verander hulle die Queen se bevele: in plaas daarvan om alles by die plaashuise te verbrand, bêre hulle sinkplate, hout, vensters, deure en huisraad – “vatmaar-goed” wat ná die oorlog gebruik word. Ta Vuurmaak kry die treinwatertenk om in te bly. Hier word Chai se skelm-slimheid én sy omgee gevorm. Corporal Lewis: geldelike voordeel. Die Corporal sorg dat Chai drie maande langer betaal word as wat hy gewerk het; Chai skryf ook Ta Vuurmaak se naam op die lys van Cape Boys wat betaal moet word. Chai se welvaart (hy kry later werk by die dorpslandmeter en ’n oorlogspensioen) maak dit vir hom moontlik om ’n leier te word. Leier van Vatmaar (agtergrond) Hy begin die nedersetting, sorg vir ’n kerk (hy is die ouderling), laat die kinders op Saterdae die Onse Vader in Afrikaans opsê en bedel ’n swartbord vir die skool – hy is die sedebewaker van die gemeenskap. Bettie: die huwelik. Sy familie in die Vrystaat praat hom om om met Bettie, ’n jong weesmeisie met ’n babaseun (Job) van ’n getroude man, te trou om die familienaam te beskerm. Die gemeenskap lag agter sy rug (“’n kind getrou”). Bettie: Oom Chai probeer jonk wees. Hy verander sy voorkoms (net ’n belt in plaas van kruisbande, knip sy snor se punte af), koop ’n gramophone en dans saam met die jong mense – dinge wat hy vroeër veroordeel het. Hy kan nie die laat nagte hou nie. Bettie: jaloesie en isolasie. Hy trek haar roksoom af as jong mans in die buurt is, jaag Boitjie uit sy huis en bewaak haar soos ’n “hen in ’n hok”. Sy ou vriende voel ontuis en kuier nie meer nie. Uiteinde Hy besef te laat dat hy Bettie by sy outydse manier van lewe moes laat inval het en nie soos ’n jong man moes probeer leef nie; een oggend word hy nie weer wakker nie – ontnugterd en ongelukkig. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 14 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 Evaluering: geloofwaardigheid Geloofwaardig: sy karaktertrekke (trots, skelm-slimheid, besitlikheid) is van die begin af gesaai; sy ouderdom en die gemeenskap se reaksie maak sy agteruitgang realisties. OF Minder geloofwaardig: die skielike verandering van ’n wyse leier in ’n jaloerse gek is oordrewe. Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. [25] VRAAG 11: VATMAAR – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 11.1 Oom Chai (1) In die kerk (1) 2 11.2 Afrikaans is hulle moedertaal/huistaal – die taal van sy ma en pa (“geskep deur die slawe en arme Vlaamse soldate”). Hy wil hê die kinders moet in hulle eie taal bid. Hy is trots op sy taal/identiteit en wil dit aan die volgende geslag oordra. Afrikaans is Vatmaar se taal; in die week word in Engels skoolgegaan. Die kandidaat bied TWEE redes vir EEN punt elk aan. 2 11.3 Gesaghebbend/respekafdwingend Streng/ordelik/netjies Trots op die kerk/godsdienstig Leier/vaderfiguur vir die kinders Die kandidaat bied TWEE eienskappe vir EEN punt elk aan. 2 11.4 Die mense is arm. Die huise het grond-/misvloere (nie sement nie). Kinders moet van jongs af werk/huistake doen. Die mense is aangewese op die natuur/gebruik wat beskikbaar is. Die kandidaat bied TWEE afleidings vir EEN punt elk aan. 2 11.5 “Vat” wat jy nodig het/wat nie gebruik word nie: hy bedel/vat ’n swartbord by ’n ander skool – net soos Vatmaar se mense geneem het wat hulle nodig gehad het. (1) Ja: hy kry ’n swartbord by ’n (wit) skool in die omgewing. (1) 2 11.6 Eerstepersoonsperspektief/ek-verteller (een van die Vatmaar-kinders, Klein-Neels se ouer broer) (1) Hy het die gebeure self beleef en kan dit geloofwaardig/eerstehands vertel/die leser ervaar die gemeenskap deur ’n kind se oë. (1) 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 15 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 11.7 Diefstal (van ’n trouring) (1) Sy kry ’n huweliksertifikaat. Sy kwalifiseer vir haar man se oorlogs-/weduweepensioen. Sy kry nuwe klere/skoene/kos. Sy word vir haar onregmatige aanhouding vergoed. Die kandidaat bied TWEE voordele vir EEN punt elk aan. 3 11.8 Bewys: sy vul die vorms vir Tant Wonnie in/sorg vir ’n warm bad/reël klere, skoene, ’n kam, borsel en spieël. (1) Weerlê: sy sien neer op Tant Wonnie/skaam haar om saam met “die ou vrou uit die bekveld” gesien te word/voel meerderwaardig. (1) Albei kante vir TWEE punte. 2 11.9 Toe Kaaitjie swanger raak, verdink Mevrou Bosman haar van ’n verhouding met haar man; sy laat Kaaitjie in die tronk gooi op ’n aanklag van drostery. (1) Kaaitjie sterf (met die geboorte van haar kind/as gevolg van die tronktoestande), sonder dat Kenneth se briewe haar ooit bereik het. (1) 2 11.10 Die verteller gee die karakter se gedagtes weer/indirekte karakterisering deur gedagtes (wat sy by haarself dink). (1) Sy is skynheilig/neerbuigend/meerderwaardig – haar hulp is nie heeltemal opreg nie. (1) 2 11.11 Oom Chai: hy sorg vir ’n skool en leer die kinders om trots hulle eie taal te gebruik – hy gee hulle opvoeding en ’n identiteit. (1) Tant Wonnie: sy kan nie lees of skryf nie en is afhanklik van ander (die domanie se vrou, die aanklaer) om amptelike dokumente in te vul – sy kan maklik uitgebuit word. (1) Standpunt: Ja – die kinders leer lees en skryf (al is dit met lei en griffel) en sal hulle regte kan verstaan. OF Nee – die skool is armoedig (geen swartbord nie), die kinders moet werk en die (apartheids)samelewing beperk hulle steeds. (2) Die kandidaat bied ’n standpunt met TWEE gemotiveerde redes aan. Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 4 [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 16 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 VRAAG 12: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die roman- en drama-opstel (25 punte). Dis ’n breë raamwerk van feite. Vir uitsonderlike inhoud moet die kandidaat na Johanna EN Peter verwys EN die geloofwaardigheid evalueer. Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding Iris (“die donker enetjie”) voel anders as haar susters, vlug in fantasieë en glo sy kry net een blomtyd (“’n Iris blom net een keer per jaar”). Johanna: moederfiguur. Johanna, die gesin se huishoudster, is veel meer as ’n huiswerker: sy voed die dogters op asof hulle haar eie is (weier om hulle “kleinmies” te noem), en Iris kry by haar die aandag en raad wat haar verstrooide ma nie gee nie. Johanna en selfstandigheid. Sy leer Iris van kleins af om haar eie bed op te maak, haar hare te vleg en haarself te versorg; sy maan haar om in vreemde situasies versigtig te wees. In New York dink Iris aan Johanna wanneer sy eensaam is. Johanna en die huwelik. Johanna wil self niks van trou weet nie (“darie ding”), wat bydra tot Iris se aanvanklike onwilligheid om te trou; tog huil Johanna hardop by Iris se troue. Johanna en die blomtyd. Aan die einde sit Iris en Johanna saam in die skadutuin en hou die kwart-voor-sewe-lelie dop – Iris wag nou geduldig, in Johanna se geselskap, eerder as angstig. Peter: die werklikheid. Peter lyk soos haar fantasiekarakter, maar hy is “werklikheid”; wanneer sy by hom is, vervaag haar fantasiekarakters. By hulle eerste ontmoeting gee hy aan haar naam ’n betekenis (fleur de lis/die Griekse godin van die reënboog) wat haar selfbeeld bou. Peter: die keuse. Hy nooi haar Amerika toe; wanneer Joe Pryor ’n modelleerkontrak voorstel, stel Peter haar voor ’n ultimatum (hy gaan Vermont toe en kan nie onbepaald wag dat sy tot haar sinne kom nie). Iris kies Peter bo die moontlike “blomoomblik”. Peter: volwassenheid. In Vermont besef sy dat ’n huwelik met Peter haar sal vervul; sy droom van ’n gesin saam met hom. Peter se irritasie met haar blomtyd dwing haar om haar obsessie te bevraagteken; sy trou met hom en aanvaar ’n gewone lewe. Ontwikkeling saamgevat Van ’n onseker meisie wat bang is dat haar enkele blomtyd sal verbygaan →’n vrou wat besef dat ’n mens se lewe uit baie blomoomblikke bestaan en dat geluk by Peter lê. Evaluering: geloofwaardigheid Geloofwaardig: die verandering is geleidelik (Kara, Bettie, die Engel, Peter, Johanna) en sy bly ’n dromer – dit is realisties. OF Minder geloofwaardig: sy bereik nooit werklik ’n blomoomblik nie/die Engel se rol maak die ontwikkeling deels onwerklik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 17 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. [25] VRAAG 13: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 13.1 Joe (Pryor) is ’n fotograaf wat vir haar ’n modelleerkontrak wou reël. (1) Peter het haar voor ’n ultimatum gestel: hy gaan Vermont toe en kan nie onbepaald vir haar wag nie/sy het Amerika toe gekom om Peter te sien/sy kies Peter (liefde) bo die kontrak. (1) 2 13.2 Die tema van die (enkele) blomoomblik/blomtyd. (1) Iris is bang dat sy haar enigste blomoomblik laat verbygaan het, maar sy is lief vir Peter/het hom gekies. (1) 2 13.3 Raadgewer/beskermer/vertroueling/gewete (1) Die woorde was neerbuigend/kritiek op haar besluit en sy het nie die krag om nog verwyte te hoor nie./Ander mense kan nie die Engel sien nie en sal haar vreemd vind./Sy skaam haar. (1) Die kandidaat bied ’n soortgelyke antwoord vir die tweede punt aan. 2 13.4 Haar ouers se vreemde/onkonvensionele huwelik. Elsa se onromantiese huwelik. Sy wil nie vasgevang word/aan tafel sit oorkant iemand wat nie meer na haar luister nie. Johanna se weersin in trou (“darie ding”). Ouma se storie dat die Engel voor die slaapkamerdeur kamp opgeslaan het. Die kandidaat bied TWEE redes vir EEN punt elk aan. 2 13.5 Bettie daag Iris se idee van ’n enkele blomtyd uit en laat haar daaroor nadink. Bettie is suksesvol, maar ongelukkig/gefrustreerd – Iris besef dat sy gelukkiger is, want sy het ’n man wat met haar wil trou. Sy is ’n kontrasfiguur wat Iris laat besef dat geluk nie in prestasie lê nie. Die kandidaat bied TWEE aspekte vir EEN punt elk aan. 2 13.6 ’n Eerstepersoonsverteller/ek-verteller (Iris) (1) Die leser sien die Engel net deur Iris se oë – dit bly onseker of hy werklik is of deel van haar fantasie/die leser kry intieme toegang tot haar fantasiewêreld. (1) 2 13.7 Die fleur de lis/die Griekse godin van die reënboog/“’n naam vol ryke assosiasies”. (1) Spesiaal/gevlei/goed oor haar naam – dit het haar selfbeeld gebou. (1) 2 13.8 Die gesin se huishoudster/huishulp wat soos ’n tweede ma vir die dogters was. (1) Sy het Iris geleer om haar eie bed op te maak/haar hare te vleg/haarself te versorg/haar gemaan om versigtig te wees in vreemde situasies. (1) 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 18 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 13.9 Johanna luister na haar, gee haar raad en is ’n moederfiguur/metgesel, (1) terwyl haar ma verstrooid is, nie na haar luister nie/die tradisionele moedertake verwaarloos. (1) 2 13.10 Hy keur die Engel se teenwoordigheid in haar lewe nie goed nie/dink sy praat met geeste (“goël”)/vertrou haar nie by sy duiwe nie. (1) Ja: haar gepraat oor ’n Engel is vreemd en maak hom besorg oor sy seun. OF Nee: hy oordeel haar sonder om haar te leer ken; sy is onskadelik. (1) Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 2 13.11 Gespanne/ongemaklik/agterdogtig 1 13.12 TEKS G: sy wil spesiaal/buitengewoon wees en is bang om haar enkele, eenmalige geleentheid om te “blom” te mis. (1) TEKS H: sy wil aanvaar word/inpas/“normaal” wees en haar andersheid (die Engel) wegsteek. (1) Insig: ’n mens se lewe bestaan uit baie blomoomblikke/’n mens wag nie net vir één oomblik nie/geluk lê in haar gewone lewe met Peter; aan die einde wag sy geduldig saam met Johanna vir die lelie om te blom. (1) Evaluering: Ja: dit is geleidelik deur haar ervarings gemotiveer. OF Nee: sy bly steeds wag en dagdroom. (1) Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 4 [25] TOTAAL AFDELING B: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 19 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 AFDELING C: DRAMA VRAAG 14: KRISMIS VAN MAP JACOBS – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die roman- en drama-opstel (25 punte). Dis ’n breë raamwerk van feite. Vir uitsonderlike inhoud moet die kandidaat na BEIDE gesinne verwys EN die rol van die milieu evalueer. Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding Op die Kaapse Vlakte, waar mense deur groepsgebiede-wetgewing na die township verskuif is, bepaal ouers se houding, drome en keuses hulle kinders se lot. Antie Grootmeisie se stilswye Ná sy en haar dogter, Kleinmeisie, deur Map se bende verkrag is en Kleinmeisie vermoor is – met Map se toestemming – het sy haar spraak verloor. Map het Ivan Philander doodgemaak en homself aan die polisie oorgegee; hy sit sewe jaar in die tronk. Wanneer sy hom in die tronk besoek, knik sy net: haar stilswye is ’n voortdurende herinnering aan sy skuld en hou hom emosioneel gevange. Antie Grootmeisie se vergifnis Apostel George lei Map tot bekering en spoor hom aan om die waarheid te bely. Map bely voor die Apostel, voor God en voor sy ma; aan die einde praat sy vir die eerste keer in jare en noem hom “Johnnie” – sy erken die onskuldige seun wat hy was. Haar vergifnis voltooi sy bevryding. Cavernelis se drome Cavernelis, wat uit die Boland kom en hom beter as die ander ag (hy praat graag Engels), werk bedags by die poloniefabriek en verkoop saans soft goods om genoeg geld te spaar om sy gesin uit die township te kry. Gevolge vir Blanchie Die gesin se droom om te ontsnap word deel van Blanchie se droom om as model oorsee (Parys) te gaan; sy werk by Lonely Hearts (massage parlour) – sy word deur die gemeenskap beskinder. (Haar pa het haar nie daartoe gedwing nie.) Toe sy nie die modelkontrak kry nie, verwyt sy haar pa; hy pleeg selfdood deur met sy fiets voor ’n trein in te ry, en Blanchie bly in nog groter vernedering agter. Maud (stiefma) Maud sien neer op die gemeenskap (“skorriemorrie”) en het ’n gespanne verhouding met Blanchie: hulle skel mekaar en raak handgemeen, veral oor die modelkontrak. Ná Cavernelis se dood bly Maud en Blanchie sonder hoop agter. Map en Blanchie Ten spyte van hulle ouers se invloed vind Map en Blanchie mekaar aan die einde weer wanneer hulle beurtelings bieg – ’n teken van hoop. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 20 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 Evaluering: die milieu Armoede, werkloosheid, bendegeweld en die gedwonge verskuiwings (La Guma se klagtes oor “match-box houses”) dryf Map na die bende en Cavernelis na sy desperate drome – die milieu is grootliks verantwoordelik. OF die ouers bly self verantwoordelik vir hulle keuses (bv. Map se toestemming, Cavernelis se trots). (Enige gemotiveerde standpunt.) Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. [25] VRAAG 15: KRISMIS VAN MAP JACOBS – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 15.1 Hy het moord gepleeg/Ivan Philander doodgemaak (wat sy suster verwurg het) en homself aan die polisie oorgegee. (1) Sewe jaar (1) 2 15.2 Sy is getraumatiseer/in skok en het haar spraak verloor nadat sy en haar dogter (Kleinmeisie) verkrag is en Kleinmeisie vermoor is. (1) Map was die bendeleier/het (as bendeleier) toestemming gegee/toegelaat dat dit gebeur. (1) Moenie aanvaar dat Map die opdrag gegee het nie; hy het toestemming gegee. 2 15.3 Dit dui op die dringendheid/erns van sy versoek/hoe belangrik Blanchie vir hom is/sy desperaatheid. (1) Hy is nie meer die harde bendeleier nie; hy is sag/kwesbaar/liefdevol/wil ’n nuwe begin maak (bekering). (1) 2 15.4 Dit gee leiding aan die tegniese span/regisseur oor die beligting en die verandering van die stel. Dit dui die oorgang na ’n ander tyd en ruimte (die terugflits) aan. Dit suggereer dat Map in sy gedagtes uit die tronk ontsnap/sy herinnering. Die kandidaat bied TWEE funksies vir EEN punt elk aan. 2 15.5 “Johnnie”: die onskuldige skoolseun voordat hy by die bendes betrokke geraak het. (1) “Map”: sy bende-identiteit/die misdadiger – die naam kom van die tatoeëermerke wat sy liggaam soos ’n kaart bedek. (1) 2 15.6 Hy gaan saans van deur tot deur om soft goods te verkoop (bo en behalwe sy werk by die poloniefabriek). (1) Hy wil genoeg geld spaar om sy gesin uit die township te kry/in ’n beter woonbuurt te gaan woon. (1) 2 15.7 ’n Mens verwag dat Kersfees ’n tyd van vrede, vreugde, verlossing en versoening is, (1) maar in die township heers armoede, skinder, spot en geweld; Cavernelis pleeg selfdood/die orkes met die naam “Redemption” weier om Map ’n tweede kans te gee. (1) Albei kante van die ironie moet aangebied word. 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 21 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 15.8 Sy kyk (letterlik en figuurlik) op die gemeenskap neer/voel meerderwaardig/hou alles dop. (1) Sy is Blanchie se stiefma. (1) 2 15.9 Sy werk as “model”/prostituut by die massage parlour. (1) Om oorsee (Parys) as model te gaan werk/om uit die township te ontsnap. (1) 2 15.10 Map was ’n gevreesde bendeleier/moordenaar. Mense wonder hoe hy op Blanchie se werk/doen en late gaan reageer. Mense vrees dat hy wraak sal neem. Mense twyfel of hy werklik verander het. Die kandidaat bied TWEE redes vir EEN punt elk aan. 2 15.11 Die gebeurtenis wat die handeling (die konflik/spanning) aan die gang sit. 1 15.12 TEKS I: Blanchie is ’n onskuldige, skaam skoolmeisie wat Map liefhet. (1) TEKS J: sy is ’n volwasse vrou wat by Lonely Hearts werk en deur die gemeenskap bespot en beskinder word. (1) Omstandighede: armoede/werkloosheid; die gesin se desperate drang om uit die township te ontsnap; groepsgebiede/apartheid wat geleenthede beperk; Map se tronkstraf (sy het hom verloor); ’n gespanne gesinslewe met Maud. (1) Die kandidaat moet TWEE omstandighede noem vir EEN punt. Standpunt: slagoffer (van die milieu/haar ouers se drome/die mans wat haar uitbuit) OF verantwoordelik (sy het self gekies om by Lonely Hearts te werk en haar pa te verwyt). (1) Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 4 [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 22 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 VRAAG 16: MIS – OPSTELVRAAG Gebruik die rubriek vir die roman- en drama-opstel (25 punte). Dis ’n breë raamwerk van feite. Vir uitsonderlike inhoud moet die kandidaat na Miem EN Gabriël verwys EN evalueer of hulle self slagoffers is. Moontlike argumente: ARGUMENT MOTIVERING/VERWYSING NA DIE TEKS Inleiding Op 31 Augustus 1936, kort ná die Depressie, leef Meisie in ’n klein, armoedige huisie onder haar ma se oorheersing en in die skaduwee van ’n afwesige pa. Miem se oorheersing Miem is voorskriftelik en krities; sy noem haar dogter net “Meisie” en ontneem haar so ’n eie identiteit (Konstabel gebruik later haar doopnaam). Meisie moet die sakke vir die dieremis maak – die gesin se enigste inkomste. Miem se verbod op die sirkus Miem sien die sirkus en sy musiek as boos; Meisie het geleer dat sy nie eens daaraan mag dink nie (“om te dink, is om te doen”). Tog loer sy deur die venster, het sy al eenkeer self uitgeglip na die sirkus en weier sy om ’n vingerhoed te gebruik – klein dade van verset. Miem se selfsugtige planne Miem glo dat Gabriël van die solder sal afkom as Meisie trou; daarom prys sy Meisie by Konstabel aan en laat hulle doelbewus alleen – ironies lewer sy haar dogter juis aan die gevaar uit. Gabriël se afwesigheid Miem se man het hom sewe jaar gelede op die solder onttrek; die vroue moet hom versorg (die slopemmer). Meisie het geen vaderfiguur nie, is nie gewoond aan mans/mense nie en is daarom naïef en kwesbaar. Gevolg: Meisie se vatbaarheid Konstabel spreek haar as “Juffrou” aan, luister na haar en kies haar kant – hy gee haar die erkenning wat sy nooit tuis kry nie. Sy plant rose om die stank van die mis te verdryf en smag na ’n ander lewe. Besluit Om middernag kom sy in haar aannemingsrok (al is dit te klein) en kaalvoet, soos Konstabel gevra het – soos die twee meisies wat die vorige twee jaar verdwyn het. Sy luister na die sirkusmusiek en dans saam met hom by die deur uit: ’n tragiese “bevryding”. Evaluering: slagoffers? Ja: die gesin het hulle plaas in die Depressie verloor; Miem is sieklik en desperaat, Gabriël het hom uit mislukking/skaamte onttrek. OF Nee: Miem en Gabriël kies self om Meisie se lewe te beheer of haar in die steek te laat. (Enige gemotiveerde standpunt.) Slot Die kandidaat bied ’n gepaste slot aan. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 23 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 VRAAG 17: MIS – KONTEKSTUELE VRAAG VRAAG ANTWOORD PUNT 17.1 Die sakke is vir dieremis (wat verkoop word) – “mis” in die titel. (1) ’n Mislike lewe (armoede, vasgevangenheid)./Die vroue het dit mis/kyk mis oor Konstabel./Gemis: Miem mis vir Gabriël/Gertie mis ’n man in haar lewe/Meisie mis die lewe buite die huis. (1) 2 17.2 Wanneer hulle alleen is, vind Miem gedurig fout met Meisie/gee net opdragte – nou prys sy haar ewe skielik voor Konstabel aan. (1) Sy wil hê Konstabel moet met Meisie trou, want sy glo Gabriël sal van die solder afkom as Meisie trou. (1) 2 17.3 Dit laat Meisie en Konstabel alleen agter/gee Konstabel geleentheid om Meisie te bekoor. Dit skep spanning/dramatiese ironie, want die gehoor vermoed dat Konstabel gevaarlik is. Dit karakteriseer Miem as manipulerend/selfsugtig. Die kandidaat bied TWEE aspekte vir EEN punt elk aan. 2 17.4 Sy is jaloers/wil Konstabel se aandag vir haarself hê. (1) “Mis” as gemis: sy mis ’n man in haar lewe/is eensaam. (1) 2 17.5 Die stank van die mis hou mense weg. Miem is oorbeskermend/beheer haar lewe/laat haar nie uitgaan nie. Gabriël se afwesigheid – sy het geen ervaring van mans nie. Hulle is arm en sosiaal geïsoleer. Die kandidaat bied TWEE redes vir EEN punt elk aan. 2 17.6 Hy luister na haar/vra haar uit. Hy spreek haar aan as “Juffrou”/met haar doopnaam (Margaretha) en gee haar eiewaarde. Hy vlei haar/sê sy is mooi. Hy kies haar kant teen haar ma. Hy sê hy is blind/onskadelik. Die kandidaat bied TWEE maniere vir EEN punt elk aan. 2 17.7 Toe hulle saam buite was (onder die perskeboom/toe hulle Gabriël se slopemmer gaan leegmaak het). (1) Die twee meisies wat die vorige twee jaar verdwyn het, het in hulle wit aannemingsrokke (en kaalvoet) verdwyn – dit suggereer dat Meisie die volgende slagoffer gaan wees. (1) 2 17.8 Hy het sy baadjie omgedop aangetrek/lyk nie meer soos ’n konstabel nie (eerder soos iemand van die sirkus). 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 24 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 17.9 Die vroue glo dat ’n blinde konstabel hulle teen die gevaar van die aand sal beskerm, (1) maar die gehoor/leser besef dat hy nie blind is nie en juis self die gevaar/die ontvoerder is. (1) 2 17.10 Miem beskou die sirkus(musiek) as boos/sondig; selfs om daaraan te dink is verbode (“om te dink, is om te doen”). (1) Vryheid/opwinding/die lewe buite die huis. (1) 2 17.11 Sy dans op die maat van die sirkusmusiek saam met Konstabel by die deur uit/verdwyn soos die ander meisies. (1) Ja: die oop einde laat die leser self besluit/pas by die bonatuurlike, toweragtige atmosfeer/die klimaks en ontknoping val in die eenbedryf saam. OF Nee: die leser bly onseker/onbevredig oor Meisie se lot. (1) Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 2 17.12 Gevolge van Miem se opvoeding: Meisie is geïsoleer/naïef/onervare met mense (TEKS K) en vrees alles wat verbode is (TEKS L). (1) Konstabel buit dit uit: hy gee haar die aandag en erkenning wat sy nooit kry nie, en hy gebruik die verbode musiek (haar onderdrukte verlange na vryheid) om haar te verlei. (1) Evaluering: Bevryding – sy ontsnap uit die beklemmende, mislike huis en dans gelukkig. OF Tragedie – sy word waarskynlik die volgende vermiste meisie; haar “vryheid” is ’n illusie. (2) Die kandidaat bied ’n standpunt met TWEE gemotiveerde redes aan. Geen punt vir JA/NEE alleen nie; die motivering verdien die punt. 4 [25] TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 25 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Voorspelling 2026 RUBRIEK VIR DIE OPSTELVRAAG – POËSIE (10 PUNTE) Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD (6) 5–6 4 3 2 0–1 Interpretasie, diepte van argument, insig Diepgaande interpretasie; reeks treffende argumente wat goed uit die gedig gestaaf word Goeie begrip; deeglike argumente, maar nie almal ewe goed gestaaf nie Redelike interpretasie; enkele goeie punte Swak interpretasie; min relevante punte Geen begrip van die onderwerp of die gedig nie STRUKTUUR EN TAAL (4) 4 3 2 1 0 Logiese vloei, taalgebruik, toon Goed georden; volwasse, korrekte taal Duidelike struktuur; taal grootliks korrek Enkele bewyse van struktuur; geringe taalfoute Swak struktuur; baie taalfoute Geen struktuur nie RUBRIEK VIR DIE OPSTELVRAAG – ROMAN EN DRAMA (25 PUNTE) Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD (15) 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 Interpretasie, diepte van argument, insig in die teks Diepgaande interpretasie; alle aspekte van die vraag deeglik bespreek en uit die teks gestaaf Goeie begrip; argumente redelik gedetailleerd, nie almal ewe goed gemotiveer nie Redelike interpretasie; nie alle aspekte in diepte bespreek nie Min relevante argumente; oppervlakkig of hoofsaaklik navertelling Geen begrip; irrelevante of geen argumente nie STRUKTUUR EN TAAL (10) 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 Inleiding, paragrafering, logiese vloei, taalgebruik, lengte Uitstekende struktuur en ontwikkeling; taal en styl volwasse en foutvry Duidelike struktuur; taal grootliks korrek Struktuur is herkenbaar; enkele taalfoute Swak struktuur; taalfoute belemmer betekenis Geen struktuur; ernstige taalfoute LET WEL: ’n Opstel wat aansienlik korter as die vereiste lengte is, kan hoogstens in die “Gemiddeld”-kategorie vir struktuur en taal geplaas word. ’n Navertelling sonder argument kan hoogstens in die “Elementêr”-kategorie vir inhoud geplaas word. Kopiereg voorbehou