Skip to content

isiNdebele FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo

MemorandumisiNdebele FALGrade 12201621 pages

Grade 12 isiNdebele FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2016, 21 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2016

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IGREYIDI 12 ISINDEBELE ILIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) NOVEMBA 2016 IMEMORANDAMU IMITLOMELO: 100 Imemorandamu le inamakhasi ama-21. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 2 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI) UMBUZO 1 1.1 'Ngangingatjho bona ngizabe ngifike egreyidini letjhumi nambili'. Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi. • I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela. • I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko. • Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako bekube sekugcineni. • Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga. • I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho esisepepeneneni begodu esilindelekileko. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Ifundo emagreyidini aphasi. - Ukungaphumeleli kamanye amagreyidi. - Ukutlhoga iinsetjenziswa zefundo. - Ukungazwisisi ezinye iimfundo. - Ukufunda eenkolweni ezihlukahlukeneko. Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu [50] 1.2 I-eseyi Ecocako (Narrative) Ithekhnoloji isiqede nya isikhathi somndeni. Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 3 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi. • I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela. • I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko. • Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako bekube sekugcineni. • Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga. • I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho esisepepeneneni begodu esilindelekileko. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Ukubukela khulu umabonakude. - Ukungasakhulumi izinto eziqakathekileko nimndeni. - Ukutlhoga isikhathi sokutjhejana. - Ukungasavakatjhelani komindeni. - Ukuhlala ucoca ngeensetjenziswa zethekhnoloji. Tjheja: I-eseyi le ingaba ngehlathululako godu. [50] 1.3 I-eseyi Ephikisako/Ehlangothilinye (Argumentative) Ipilo yedorobheni ibulula. I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni yomtloli. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo. • Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela imibonwakhe. • Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende. • Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho kumele uphakamise imibono eqinileko. • Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe nehlonipho. • Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako nesanelisako. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 4 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: Abavumelana nesihloko. - Izinto zitholakala ngobuduze. - Imisebenzi itholakala lula. - Iinkolo namayunivesithi zitholakala ngobuduze. - Iimbhedlela namatlinigi zitholakala ngobuduze. - Iinkhwelo zihlala zikhona ngaso soke isikhathi. - Umphakathi uthola iinsetjenziswa ezifaneleko. Abaphikisana nesihloko. - Ipilo yemadorobheni ifuna imali enengi. - Omunye nomunye utjheje zakhe iindaba. - Sikhohlwa amasiko wethu. - Iindleko zeensetjenziswa zomphakathi ziyabiza. [50] 1.4 I-eseyi Ehlathululako (Descriptive) Indlu yebhudango lami. Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo. • Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo bokukhuluma. • Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya bha. • Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela, zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza akuhlathululako kukhanye bha. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Indawo lapho indlu izokwakhiwa khona. - Iplani ekhethekileko yendlu. - Inani lamakamura azokwakhiwa. - Ubukhulu bendlu. - Amagaratjhi wokuhlala iinkoloyi. - Ithekhnoloji ezokusetjenziswa ngendlini. - Ingaphandle elinengadi ekhethekileko. - Idamu lokududa. [50] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 5 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu 1.5 I-eseyi Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli (Reflective) Ngiyazikhakhazisa ngokuba mSewula Afrika. Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako. Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso lamambala. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi: • I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli. • Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu e- eseyini le. • Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni yaloyo otlolako. • Imibono/Imicabango/Imizwa eveziweko kufanele yembule iqiniso nendima ethathwa ngotlolako. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Ubuzwe engingibo. - Amasiko nobukghwari. - Zikhakhazise ngelimi olikhulumako. - Indlela ombatha ngayo. - Ukungazitjhugululi umbala wesikhumba sakho. [50] 1.6 I-eseyi Emahlangothimabili/Emadanisako (Discursive) Ubuhle nobumbi bokuba nomngani epilweni. I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukobana kiyo yomibili imihlobo le otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona kukobana e-eseyini emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole ngemibono yomibili. Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento acoca ngayo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 6 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni kwe-eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe ngokulinganako endabeni. Umtlolo kumele uzwakale ungathathi hlangothi. Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle. Lapha otlolako uveza ubuhle nobumbi bento ethileko anikelwe yona esihlokweni, kufanele anikele amaphuzu avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: Ubuhle - Umngani ukusekela lapho ubuthakathaka khona. - Nibambisana ekwenzeni izinto. - Nifundisana izinto ezinengi epilweni. - Umngani ukubuyisa endleleni nasele uphambuka. Ubumbi - Umngani kesinye isikhathi uyakumonakalela. - Angalawula ipilwakho. - Akafuni bona umdlule ngepumelelo. - Uthokozela ukwehluleka kwakho. - Uveza iimfihlo zakho. [50] 1.7 1.7.1 Kilesisithombe umfundi angatlola i-eseyi ecocako nanyana ehlathululako. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we- eseyi evezwa ngotlolako. Utshwaya ngokulandela amaphuzu alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo mhlahlandlela. Kilesisithombe kubonakala kunabafundi abathengisako ngelanga lemakethe esikolweni. Umfundi angaveza okhunye okulandelako: - Ukuqakatheka kokufunda ngokuphatha ibhizinisi. - Ukufunda ukubala imali. - Ukufunda indlela yokuphatha abathengi. - Ukufunda ukusebenzisana nabanye abantu. - Abafundi bafunda ukubekezelelana. [50] 1.7.2 Kilesisithombe umfundi angatlola i-eseyi ecocako nanyana ehlathululako. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we- eseyi evezwa ngotlolako. Utshwaya ngokulandela amaphuzu alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo we-eseyi ngokuqala kilo mhlahlandlela. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 7 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu Kilesisithombe kubonakala kunomntwana oqale idlhowubhu elikhanyako. Umfundi angaveza okhunye okulandelako: - Ukufanisa umkhanyo wedlhowubhu nekusasa lakho. - Ukuhlela izinto ngokuzimisela. - Ukungadlali ngamathuba. - Ukwenza izinto ube nebonelo phambili lekusasa lakho. - Izinto ocabanga ukuzenza ukuze ufikelele amabhudangwakho. [50] IMITLOMELO YESIGABA A: 50 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 8 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA UMBUZO 2 2.1 INCWADI YABAKHULU Incwadi yabakhulu/yomthetho. Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga yesiNdebele nofana lesiNgisi elitlolwe ngokwesiNdebele isib. Matjhi, Febherbari, Janabari njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni, okulilimi elingakavumeleki. Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yomthetho: • Iba neemphande ezimbili, zitlolwe ngendlela ehle eyamukelekako. Isiphande sokuthoma siba ngesaloyo otlolako, begodu sitlolwa ngesandleni sokudla phezulu. Isiphande sotlolelwako asibi nelanga ekutlolwe ngalo incwadi. • Itlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko/ emNyangweni othileko. Ngalokho-ke otlolako kufanele atlole isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola isiphande sesibili. • Iba nesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu kodwana esitlolwa ngalendlela: Nomzana/Kosikazi • Otlolako kufanele atlole isihloko salokho atlola ngakho ngamagabhadlhela. • Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo ncwadi. • Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe. • Iba nesilayeliso. • Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. [30] 2.2 UMLANDO KAMUFI Nakutlolwa umlando ngomufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako esinamagamakhe apheleleko, bese kutlolwa koke-ke lokhu esele sikubale ngenzasi. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa, njengokuthi: Lala uphumule, Mgwezani, nofana IKosi ayikuphe umphumulela wafuthi nanyana-ke ngamanye amagama anehlonipho Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umlando kamufi: • Isihloko esinamagama kamufi apheleleko. • Amagama kamufi apheleleko. • Ilanga abelethwa ngalo. • Ubelethwa bobani. • Ubelethelwe kiyiphi indawo. • Imithombo yefundo asele adlule kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama lesibhedlela. • Akuzuzako eemfundweni zakhe. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 9 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu • Iindawo asebenze kizo. • Iinkhundla azifunyanako. • Ilanga akhambe ngalo ephasini. Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala, kodwana kungavezwa khunye kwalokhu: Webiwe ngunokufa, lokha nakahlongakele ngengozi. Uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside. • Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi, abentwana, ababelethi, iinzukulu, nabanye. Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko. [30] 2.3 IKULUMO EHLELEKILEKO Umfundi nangabe utlola ikulumo ehlelekileko, kumele akhumbule bonyana abantu abafani ngamasiko, ngeenkolelo, ngefundo, ngabakuthandako nokhunye. Kufanele umfundi acabange ukobana bazawathanda amaphuzu azowakhuluma emnyanyeni lowo na? Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa ikulumo ehlelekileko: • Ihloso yekulumo. • Iinhlokwana ezilindelekileko ngaphasi kwekulumo ehlelekileko. - Isihloko > - Kuqakathekile ukobana sibe nokuthi ikulumo izokwenzelwaphi, ngubani, ngaliphi ilanga begodu sethule okumunyethwe yikulumo. - Isilotjhiso > - Kumele ococako alotjhise abakhona ngokulandelana kwabo, abakhulu nabancani, abalamanise kuhle ngokweenkhundla zabo emehlweni womphakathi. - Isingeniso > - Kumele sidose kodwana sibe sifitjhani senze kobana abantu baba nekareko yokulalela. - Ummongondaba > - Ikulumo ayitlolwe ngokucacileko, ibe nemitjho emifitjhani enemiqondo elula beyisebenzise neembonelo ezijayelekileko. Ummongondaba awube magama akhiwe kuhle kugegedwe ukubuyelela amagama khulu ngokudluleleko ngombana kulahlekisa ihlathululo yamambala. - Isiphetho > - Siqakathekile begodu sisirhunyezo salokho esele kukhulunyiwe, asifake iselela. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Ukuthokozisa umfundi ngokuthumba unongorwana. - Ukumluleka bona aziphathe kuhle. - Ukumkhuthaza bona abuthe ilwazi azoliphakela nabanye. - Ukumfisela itjhudu ekhambeni lakhe. [30] Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 10 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu 2.4 UMBIKO OHLELEKILEKO Umbiko ungaba ngento umuntu ayibonileko, ayizwileko kanye nento ayenzileko. Imibiko ivama ukutlolwa eendaweni zemisebenzi. Kungaba mbiko weemali, umbiko ngomphumela womdlalo, ngeembotjhwa ezeqe ejele. Njengoba imibiko imayelana nezinto ezimihlobohlobo, ngokunjalo nendlela imibiko etlolwa ngayo iyahlukahluka. Naka amaphuzu aqakathekileko ngombiko • Umnqopho wombiko kudlulisa ilwazi elithileko. • Amaphuzu kumele abe liqiniso, kungabi mibono. • Amaphuzu kumele aphathelane nesihloko. • Amaphuzu kumele atlolwe ngokwamaphuzu. • Ilimi elisetjenziswako kumele likhambisane naloyo nanyana labo umbiko oqaliswe kibo. • Ukuze umbiko uzwakale kuhle kumele utlolwe ngomuntu wesithathu okukhulunywa ngaye. • Kumele umbiko ube nesihloko esitjhoko bona umbiko umayelana nani. • Isihloko kumele sibe nebizo lomuntu nanyana abantu umbiko oqaliswe kibo. • Kumele kutlolwe indlela elandelweko ekutloleni umbiko. • Kumele kutlolwe lokho okutholakale ephenyweni. • Kumele kube nesiphetho. • Kumele kube neemphakamiso. • Kumele ekugcineni umbiko utlikitlwe. • Kumele godu umbiko ube nelanga otlolwe ngalo. [30] IMITLOMELO YESIGABA B: 30 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 11 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA UMBUZO 3 3.1 IPHOSTARA Amaphostara mitlolo etlolelwe ukukhumbuza abantu ngalokho okuqakathekileko eempilweni zabo. Angavela abujamo obuhlukahlukeneko njengeenthombe nanyana imigwalo. Vane atlolwe abonakale ukuze umuntu awabone aseza le kude begodu kumele abe nomlayezo omfitjhani nonembako. Umfundi angaveza okhunye kokulandelako: - Abavumi abazokuthabisa abantu. - Izinto eziyokwenziwa ngemali eyokubuthelelwa. - Imininingwana enjengelanga, indawo, isikhathi nemali ebhadelwako. - Iinthombe ezidosa abantu. [20] 3.2 IDAYARI Idayari yincwajana la umuntu atlola khona izehlakalo eziphathelene nepilwakhe, izinto eziqakathekileko afisa ukuzikhumbula nokhunye. \ Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa idayari. • Itlolwa ngeenkhathi ezivamileko (ingaba ngeyamalanga nanyana iimveke) • Kumele itlolwe ngelimi lomuntu okhulumako. • Kumele itlolwe ibe sesikhathini sanje. • Kuyenzeka godu itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko. • Kanti kungenzeka begodu itlolwe ibe sesikhathini esizako. • Kumele kutlolwe iingaba ezifitjhani. • Kusetjenziswa ilimi elitjhaphulukileko. [20] 3.3 IINKOMBANDLELA Epilweni kuyenzeka umuntu akhambele endaweni angayaziko okufuneka ukobana abuze indlela ebantwini ahlangana nabo. Umuntu olayela omunye indlela usebenzisa iinkomba zendlela. Umnqopho weenkombandlela kutjengisa umuntu othileko indlela nanyana indawo ethileko ekumele aye kiyo. Kungaba yindlela eya emzini othileko, emsebenzini, esikolweni, eposini, lapho kukhwelwa khona iimphaphamtjhini. Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa iinkombandlela: • Akuvele iindlela umuntu azozikhamba. • Akuvele amagama weendawo umuntu azokudlula kizo. • Akutjengiswe imilambo umuntu azokuwela kiyo, iintaba azozikhwela njalonjalo. • Umuntu olayelwako kumele alalelisise kuhle ukuze athole lapho aya khona. • Loyo olayela omunye asebenzise ilimi elinqophileko, elingazokulahla loyo olayelwako [20] IMITLOMELO YESIGAB C: 20 INANI LOKE: 100 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 IMITLOMELO] TJHEJA • Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya isigabesi. • Amamaksi kusukela e-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ama-5. • Okumunyethweko, iqhinga leIimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu neliphasi. • Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi. IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani OKUMUNYETHWEKO 27–30 22–23 15–17 9–11 3–5 NOKUHLELA -Ukuphendula -Iimpendulo ezihleleke -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula Okudluleleko. kuhle; okwanelisako. okungakajami okuphume endleleni (Ukuphendula) -Imiqondo ezikhambelana -Imiqondo ndawonye. Khulu. Izinga eliphezulu Ukuhleleka kwemiqondo ehlakaniphileko, khulu begodu ekhambelanako -Imiqondo engakacaci. -Imiqondo erarako yokuhlela evusa imiqondo ezimnandi, nekholisako. -Ubufakazi obuncani nengakanqophi. Ukulemuka umnqopho, netjengisa ukukhula. kunobufakazi -Kunokuhleleka bokuhleleka -Imiqondo abamukelilwazi -Ukuhleleka nokukhula okulingeneko nokukhambelana. engakahleleki nobujamo. okudluleleko okubonakalako. nokukhambelana nengakhambelaniko. nokukhambelana -Isingeniso, umzimba nesihloko, umzimba 30 AMAMAKSI nesingeniso, nesiphetho nesiphetho umzimba nesiphetho. okuhleleke kuhle begodu okukhambelanako. 24–26 18–21 12–14 6–8 0–2 -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula isihloko okudluleleko kodwana okuhlelwe kuhle. okwanelisako okungakhambelaniko akukalingwa kutlhayela -Imiqondo ekarisako kodwana okukhulu. nokulingwa. Izinga eliphasi amatshwayo wendaba nekhambelanako. kunokungacaci. -Iimiqondo -Imiqondo ehle ngokudluleleko. -Isingeniso, umzimba -Iimiqondo ayikahlangani begodu engakhambelaniko -Imiqondo ekhulileko nesiphetho ezihleleke iyakhambelana ihlangahlangene. nengakafaneli. nenokuhlakanipha. kuhle ngokulingeneko. -Abukho ubufakazi -Imiqondo -Isingeniso, umzimba nezikhambelanako. -Kunokuhleleka bokuhlela. engakanqophi. nesiphetho ezihlelwe nokukhambelana ngendlela edluleleko. okulingeneko kwesingeniso, umzimba nesiphetho. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [50 AMAMAKSI] (IRAGELA PHAMBILI) Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakalingani ILIMI, ISITAYELA 14–15 10–11 6–7 2–3 0 NOKU-EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Ilimi elingazwakaliko. Iphimbo, irejista, isitayela kanye isitayela kanye isitayela kanye isitayela kanye -Iphimbo, irejista, isitayela, nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama nelwazimagama isitayela kanye ilwazimagama elifanele elifanele khulu elifanele umnqopho, elingakafaneli nelwazimagama Izinga eliphezulu okufanele umnqopho, ngokudluleleko umnqopho, abamukelilwazi umnqopho, elingakafaneli khulu ubujamo umnqopho, abamukelilwazi nobujamo. abamukelilwazi umnqopho, Ukukhethwa abamukelilwazi nobujamo. -Ukusetjenziswa nobujamo. abamukelilwazi kwamagama nobujamo. -Ilimi liyanemba kwelimi okwethula -Ukusetjenziswa nobujamo. Ukusetjenziswa -Ilimi lithokozisa khulu. begodu lisetjenziswe ihlathululo. kwelimi okusisekelo. -Ilwazimagama kwelimi -Ihlelo nesipelinghi ngokufaneleko. -Iphimbo elifaneleko. -Iphimbo elifaneleko. elitlhayela khulu lenza Imithetjhwana, esinganamphoso -Ihlelo nesipelinghi -Amaqhinga -Ilwazimagama kube budisi iimphumuzi, ihlelo, ezibonakalako. asinamphoso khulu. wokubuza enzelwe elitlhayela khulu. ukuzwisisa isipelinghi. -Itlanywe kuhle khulu. -Itlanywe kuhle. ukugqamisa itheksthi. okumunyethweko. 15 AMAMAKSI 12–13 8–9 4–5 0–1 -Ilimi elihle -Ilimi lihle. -Ukusetjenziswa -Ukusetjenziswa ngokudluleleko -Iphimbo elifaneleko. kwelimi okulingeneko okungakafaneli Izinga eliphasi begodu linethonya. -Kuneemphoso okunokuhluka. kwelimi. -Akunamphoso zehlelo ezimbalwa -Iphimbo elifaneleko -Ukungabi nomahluko nesipelinghi zehlelo nesipelinghi. ngokulinganako Emitjhweni. ezibonakalako. -Ibunjwe kuhle. nokusetjenziswa -Ilwazimagama -Yakhiwe ngekghono okutlhayelako elincani elikhulu. kwamaqhinga ngokusisekelo. wokubuza. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 14 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Amatshwayo -Ukusungulwa -Imininingwana -Imininingwana -Amaphuzu amanye -Amaphuzu wetheksthi okuqakathekileko isungulwe ekhambelanako anembako akhona. afunekako Ukwakhiwa kwesigaba kwendaba. ngokukhambelanako. iveziwe. -Imitjho neengaba ayatlhayela. nokwakhiwa komutjho -Imininingwana -Imitjho, iingaba -Imitjho, iingaba kuneemphoso. -Imitjho neengaba edluleleko. kunikela umqondo. kwakhiwe kuhle. Indaba isazwakala. kuneemphoso -Imitjho kanye -Indaba isanikela -Indaba ayinamqondo. 5 neengaba kwakheke umqondo AMAMAKSI ngendlela edluleleko. IRENJI YAMAMAKSI 40–50 30–39 20–29 10–19 0–9 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 15 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu ISIGABA B: AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA SEBENZISA IRUBHRIKHI NJALO NAWUTSHWAYA ISIGABESI IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [30 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli OKUMUNYETHWEKO, 16–18 13–15 9–12 6–8 0–5 UKUHLELA NESAKHIWO -Ukuphendula -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula okudluleleko, khulu okutjengisa okulingeneko ngokusisekelo kutjengisa Ukuphendula nemibono: okungaphezu kwalokho ilwazi elihle okutjengisa ilwazi begodu kutjengisa ukungabikho kwelwazi Ukubuthelelwa kwemibono okulindelweko. lamatshwayo lamatshwayo ilwazi lamatshwayo lamatshwayo ukuze kuhlelwe. -Imiqondo wetheksthi. wetheksthi. wetheksthi. wetheksthi. Umnqopho, ehlakaniphileko -Inqophile – -Akunakudzimelela -Kunokunqopha -Akunakukhambelana abamukelilwazi, nekhulileko. akunakuphuma, nokukhambelana okukhona kodwana kwemiqondo. amatshwayo/ -Ilwazi elingeneleleko isihloko sisekelwe okulingeneko okunengi -Kunemininingwana imithetjhwana kanye lamatshwayo kuhle ngendlela kokumunyethweko kuphambene. embalwa esekela nobujamo. wetheksthi. enobukghoni begodu nemiqondo. -Imininingwana isihloko. -Umtlolo unqophile. kunemininingwana -Eminye imininingwana embalwa esekela -Akakasebenzisi 18 AMAMAKSI -Kunokukhambelana esekela isihloko isekela isihloko ikhona. isihloko ikhona. imithetho efunekako kokumunyethweko -Isakhiwo esifaneleko -Isakhiwo esifaneleko -Usebenzise imithetho namkha isakhiwo. nomqondo. esinokukhambelanako ngokulingeneko, eqakathekileko -Kuhlathululwe kuhle okuncazana. kodwana ngendlela embi. begodu yoke kunokungakhambelani. -Kunobutjhapha imininingwana isekela obubonakalako. isihloko. -Isakhiwo esifaneleko nesinembako. ILIMI,ISITAYELA KANYE 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 NOKU-EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, Iphimbo, irejista, isitayela, isitayela, ilwazimagama isitayela, isitayela, isitayela, isitayela, kufanele elifanele umnqopho, ilwazimagama ilwazimagama kufanele ilwazimagama ilwazimagama umnqopho/umphumela/ abamukelilwazi kanye kufanele khulu umnqopho, kufanele kancani akukhambelani abamukelilwazi nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi kanye umnqopho, nomnqopho, kanye nobujamo. -Kuyanemba abamukelilwazi kanye nobujamo. abamukelilwazi abamukelilwazi kanye Ukusetjenziswa kwelimi ngokwehlelo begodu nobujamo. -Zikhona iimphoso kanye nobujamo. nobujamo. kanye nemithetjhwana. kwakhiwe kuhle. Zehlelo. -Ihlelo elingakafaneli Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 16 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu Ukukhethwa kwamagama. -Akunamphoso. -Ihlelo linemba -Ilwazimagama elinemphoso -Kuzele iimphoso Ukusetjenziswa ngokwekghono elifaneleko. ezimbalwa. begodu kwamatshwayo kanye elithileko begodu -Iimphoso azilimazi -Ilwazimagama akuzwisisakali. nesipelinghi. lakhiwe kuhle. ihlathululo. elitlhayelako. -Ilwazimagama -Ilwazimagama elihle -Ihlathululo ivimbekile. alikawufaneli khulu . umnqopho. 12 AMAMAKSI -Akunamphoso. -Ihlathululo ayizwakali kwamambala. IRENJI YAMAMAKSI 24-30 18-23 14-17 6-13 0-5 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 17 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu ISIGABA C: AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA SEBENZISA IRUBHRIKHI NJALO NAWUTSHWAYA ISIGABESI IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMAFITJHANI WOKUTHINTANA WELIMI LOKUTHOMA LOKWENGEZA [20 AMAMAKSI] Iqhinga Ngokudluleleko Ngokwekghono Ngokulingeneko Ngokusisekelo Ngokungakaneli OKUMUNYETHWEKO, 9–12 7–8 5–6 3–4 0–2 UKUHLELA NESAKHIWO -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula -Ukuphendula okuhle -Ukuphendula ngokusisekelo kutjengisa Ukuphendula kanye okudluleleko, khulu okutjengisa okulingeneko begodu kutjengisa ukungabikho kwelwazi nomqondo: okungaphezu kwalokho ilwazi elihle okutjengisa ilwazi ilwazi lamatshwayo lamatshwayo Ukuhlelwa kwemiqondo; okulindelweko. lamatshwayo lamatshwayo wetheksthi. wetheksthi. amatshwayo/imithetjhwana -Imiqondo wetheksthi. wetheksthi. -Kunokunqopha -Akunakukhambelana kanye nobujamo. ehlakaniphileko Inqophile – -Akunakudzimelela okukhona kodwana kwemiqondo. nekhulileko. akunakuphuma, nokukhambelana okunengi -Kunemininingwana 12 AMAMAKSI -Ilwazi elingeneleleko isihloko sisekelwe okulingeneko kuphambene. embalwa esekela lamatshwayo wetheksti. kuhle ngendlela kokumunyethweko -Imininingwana isihloko. -Umtlolo unqophile. enobukghoni begodu nemiqondo. embalwa esekela -Akakasebenzisi -Kunokukhambelana kunemininingwana -Eminye imininingwana isihloko ikhona. imithetho edingekako kokumunyethweko esekela isihloko. esekela isihloko -Usebenzise namkha isakhiwo. nomqondo. -Isakhiwo esifaneleko ikhona. imithetho -Kuhlathululwe kuhle esinokukhambelana -Isakhiwo esifanele eqakathekileko begodu yoke okuncazana. ngokulingeneko, ngendlela embi. imininingwana isekela kodwana -Kunobutjhapha isihloko. kunokungakhambelani. obubonakalako. -Isakhiwo esifaneleko nesinembako. ILIMI, ISITAYELA NOKU- 7–8 5–6 4 3 0–2 EDITHA -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, -Iphimbo, irejista, isitayela, ilwazimagama isitayela, isitayela, isitayela, isitayela, Iphimbo, irejista, isitayela, elifanele umnqopho, ilwazimagama ilwazimagama ilwazimagama ilwazimagama ilwazimagama elifanele abamukelilwazi kanye kufanele khulu kufanele umnqopho, kufanele kancani akukhambelani umnqopho, nobujamo. umnqopho, abamukelilwazi kanye umnqopho, nomnqopho, nokumunyethweko; -Kuyanemba abamukelilwazi kanye nobujamo. abamukelilwazi abamukelilwazi kanye Ukusetjenziswa kwelimi ngokwehlelo begodu nobujamo. -Zikhona iimphoso kanye nobujamo. nobujamo. Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 18 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu nemithetjhwana; kwakhiwe kuhle. -Ihlelo linemba zehlelo. -Ihlelo elingakafaneli -Kuzele iimphoso Ukukhethwa kwamagama; ngokwekghono elinemphoso begodu elithileko begodu ezimbalwa. akuzwisisakali. lakhiwe kuhle. Ukusetjenziswa -Akunamphoso. -Ilwazimagama elihle -Ilwazimagama -Ilwazimagama -Ilwazimagama kwamatshwayo nesipelinghi khulu. elifaneleko. elitlhayelako. alikawufaneli -Akunamphoso. -Iimphoso azilimazi -Ihlathululo umnqopho. ihlathululo. ivimbekile. -Ihlathululo ayizwakali 8 AMAMAKSI kwamambala. IRENJI YAMAMAKSI 16–20 13–15 9–12 6–8 0–5 Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 19 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 20 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe Phendla
Downloaded from hlayiso.com IsiNdebele ILimi LokuThoma LokweNgeza (FAL)/P3 21 DBE/Novemba 2016 NSC – Imemorandamu Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

Study this subject

More from Grade 12 isiNdebele FAL

View all