Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
2022
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 70
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-10.
.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2022 papers 





View all



_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)

isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2022, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2022 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 355.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
NSC June Exam 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
QAPHELA
Esi sikhokelo sokumakisha senzelwe ukuba sibe sisikhokelo kubamakishi.
Asenzelwanga ukuba sibe ngummiselo ogqibeleleyo.
Iimpendulo zabafundi mazithathelwe ingqalelo ngokokuchaneka kwazo.
Iimpendulo mazihlolwe ngokupheleleyo namanqaku anikezelwe apho kufuneka
anikezelwe khona ngokwezigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso yokubeka
umakisho emgangathweni.
Isikhokelo sokumakisha siya kuxoxwa phambi kokuba kuqalwe ukumakisha.
IMIYALELO KUBAMAKISHI
Umakisho lwesicatshulwa sokuqonda:
Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqonda, akufanelekanga ukuba
upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zezivakalisi zinyityelwe
amanqaku ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
elindelekileyo. Iimposiso ezikhoyo maziqatshelwe ngokukrwelelwa.
Kubaviwa abasebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo zinembadla.
Ngokunjalo ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lisetyenziwe kwitekisi kwaye
impendulo ifuna elo gama, oko kwamkelekile.
Kwimpendulo apho ziliqela iimpendulo ezichanekileyo akunikwa manqaku
ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/ANDIVUMELANI kuphela.
Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzela impendulo.
AKUNIKWA manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANI/BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/ nokuzakuzela
impendulo.
Apho kulindeleke iimpendulo ezigama linye aze umviwa anike isivakalisi, nika
amanqaku ukuba ngaba igama elifanelekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi
okanye ligqanyisiwe.
Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, aze umviwa adwelise
uluhlu lweempendulo, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
makwamkelwe zombini, ukutsho oko unobumba ohambelana nempendulo
echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokuzeleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: ISICATSHULWA A
1.1 Limangaliswe kukuba abantu basafuna ntoni ezincwadini xa kukho
ubuxhakaxhaka betekhnoloji bokwabelana ngezimvo.√ (1)
1.2 Uluvo lokuba iincwadi zilungile.√ (1)
1.3 B. √/B. awunakuqhatheka lula √/awunakuqhatheka lula.√ (1)
1.4 umkhuba.√ (1)
1.5 Bubuxoki kuba uCicero uzakuzela ukuvuselelwa kokufundwa kweencwadi.√√
(Nayiphi impendulo ethathelwa kulo mhlathi ethi uCicero uthi
makuqhutyekekwe nokufundwa kweencwadi iya kwamkeleka.) (2)
1.6 Ndiyangqina kuba eneneni uye ulibone ixesha limkile ulibele, kukothula
uxhoma oko kuxhonywe ngabahlobo wena kungekho nto iphathekayo
uyizuzileyo.√/kuba abantu balahlakelwa yindlela yokubhala amagama
ngokuchanekileyo, upelo nezishunqulelo abazisebenzisayo. √
(Nayiphi impendulo engqina ukuba yinkcithaxesha okanye ayinamfundiso iya
kwamkeleka.) (1)
1.7 Ngokwalo mxholo kuthetha ukuba ukufunda iincwadi kushiyiselwe
bubuxhakaxhaka betekhnoloji.√√ /Ukutyiswa iinzipho kukwenza into iphelelwe
yinto yokwenza.√ Ngokwalo mxholo ukufunda akusasetyenziswa kakhulu
ngenxa yokuthabatheka bubuxhakaxhaka betekhnoloji bokwabelana
ngezimvo.√ (2)
1.8 Luluvo lokusetyenziswa kobuxhakaxhaka betekhnoloji bokwabelana
ngezimvo kunye nolokufundwa kweencwadi.√√ (2)
1.9 'sbwl'.√ (1)
1.10 kutwitter.√ (1)
1.11 Ndiyangqina kuba ngokufunda incwadi ufumana ubunzulu, kukhule ubuntu
obutsha emntwini obengasajongelwanga ntweni. √/ Ndiyangqina kuba
uPhilani owayehlala esitalatweni esitya iziyobisi wakoyisa ngokufunda
iincwadi wabhala eyakhe.√ /Ndiyangqina kuba akho amabanjwa
abeziiprezidanti zamazwe ngokufunda iincwadi.√
(Nayiphi na kwezi.) (1)
1.12 Abantu bayaxakwa kukukhetha phakathi kokubukela umabonakude
nokufunda incwadi.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha. Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
1.13 Abantwana bonakalelwa yingqondo isakhula itsho kubenzima
ukufunda√/kubenzima ukuthetha nokuhlalisana nabanye abantu.√
(Nayiphi na kwezi.) (1)
1.14 Ubonakele ngokuthi agqamise icala elibi likamabonakude aze xa ethetha
ngeencwadi avelise kakhulu icala elihle lokufunda iincwadi.√√/Uncoma
iincwadi agxeke kanobom umabonakude.√√ (2)
1.15 Luluvo kuba abukho ubungqina.√√ (2)
1.16 Esokuba unengcinga esengela phantsi ubunxele ngokokudalwa komzimba.√√ (2)
1.17 Omnye ulichitha ixesha lakhe ngokufunda incwadi √ omnye ulichitha
ngokubukela umabonakude.√ (2)
1.18 Ngowokuba masifunde endaweni yokubukela umabonakude.√√
(Kumyalezo impendulo mayixele ukuba umbhali uthi makuthiweni.) (2)
1.19 Ngumhlathi wesi-5. √ (1)
1.20 Kungaphumelela kuba ngokuwachaza omabini amacala, elobuxhakaxhaka
betekhnoloji nelokufunda iincwadi umfundi angakukhetha ukufunda iincwadi
enolwazi olupheleleyo.√√
OKANYE
Kungangaphumeleli kuba umfundi obekholose ngeencwadi angathi akubona
inzuzo abengayazi ngobuxhakaxhaka betekhnoloji atsaleke, aye kubulinga
ukubusebenzisa abe ngolo hlobo uyabhabhiseka.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha. Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI
Sebenzisa ezi ngongoma zingundoqo zilandelayo ekufuneka zibandakanywe
ngabaviwa kwisishwankathelo njengesikhokelo.
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
Naziphi na iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.
(Izivakalisi mazinamathelane).
UCAPHULO IINGONGOMA
1. 'Ukumamela imozulu oku phambi 1. Mamela imozulu phambi kokuba
kokuba uhambe kububulumko ukuze uthabathe uhambo.
ingakubhadi usendleleni okanye
usesithubeni.'
2. 'Kungumqathango ophambili 2. Sukuba phandle xa liduduma./
ukuqinisekisa ukuba umntu akakho Musa ukulibazisa, zikhangelele
phandle xa liduduma. /Khangela indawo ekhuselekileyo yokusithela
indawo yokusithela ekhuselekileyo lisaqala ukundila izulu.
nokuba ngumngxuma wakuva izulu
lindila ungathalalisi..'
3. 'Kuvumelekile kwaye kungcono 3. Kunokubhadwa zindudumo
ukuhlala emotweni kunokuba usesithubeni kubhetele uhlale
kwanti.' emotweni.
4. ' Xa ungenandawo zama 4. Zisonge uzenze mfutshane, ufihle
ukuzifinyeza ubemncinci, uziquthe, intloko phakathi kwamadolo,
ufake intloko phakathi kwamadolo, amaqatha ayamane ukuba
amaqatha akho asondelelane.' iindudumo zikufumene
usendleleni.
5. 'Zikhusele ngokwehlela ngezantsi 5. Qiniseka ukuba uncathama
uhlale entlanjeni yona ikumhlaba entlanjeni okanye ezindongeni
ophantsi kungenjalo uzifihle ukuze ukhuseleke lingakufumani
ezindongeni ukuze izulu.
ungachaphazeleki.'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha. Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
6. 'Musa ukungena phantsi komthi 6. Ungangeni phantsi komthi okanye
okanye kwentente kuba kungakufaka ententeni uya kubethwa lizulu./
engozini yokuphangwa lizulu./ Sithela ngemithana emifutshane
Zimela ngemithana emifutshane okanye ilitye elikhulu kwaye
okanye ngelitye elikhulu uqiniseke awukho mde kunalo
kunokusithela ngomthi omkhulu mthana usithele ngawo.
omde kwaye nawe zenze mfutshane
ungabi mde kunomthana lowo.'
7. '... ungaze ulale ngesisu izulu 7. Ngalo lonke ixesha kududuma
lizongoma okanye kutshawuza okanye kubaneka qinisekisa
imibane. ukuba awulalanga ngesisu.
8. 'Hambela qelele kwimisinga yamanzi 8. Musa ukusondela kwiindawo
namadama anamanzi.' ezinamanzi.
[66 amagama]
UKUBHALWA NGOKOMHLATHI
QAPHELA: Oku kulandelayo ngumzekelo nje kuphela. Akungommiselo kwaye
makusetyenziswe ngobuchule.
UMHLATHI
Mamela imozulu phambi kokuba uthabathe uhambo. Musa ukulibazisa, zikhangelele
indawo ekhuselekileyo yokusithela lisaqala ukundila izulu. Kunokubhadwa zindudumo
usesithubeni kubhetele uhlale emotweni. Zisonge uzenze mfutshane, ufihle intloko
phakathi kwamadolo, amaqatha ayamane ukuba iindudumo zikufumene usendleleni.
Qiniseka ukuba uncathama entlanjeni okanye ezindongeni ukuze ukhuseleke
lingakufumani izulu. Sithela ngemithana emifutshane okanye ilitye elikhulu kwaye
uqiniseke awukho mde kunalo mthana usithele ngawo. Ngalo lonke ixesha kududuma
okanye kubaneka qinisekisa ukuba awulalanga ngesisu. Musa ukusondela kwiindawo
ezinamanzi.
[70 amagama]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha. Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
Ukumakisha isishwankathelo:
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
Ulwabiwo lwamanqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
o 4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
o 6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa becaphule.
o 6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: akunikezelwa manqaku olwimi.
o 4-5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: nikezela inqaku libe-1 lolwimi.
o 2-3 iingongoma ezicatshulwe ngqo: nikezela amanqaku abe ma-2 olwimi.
QAPHELA:
Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umviwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kuma ekupheleni
kwesivakalisi eliphele kuso inani eliqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
AMANQAKU ECANDELO B: [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha. Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCandelo C
Umakisho lweCANDELO C:
Upelo
o Iimpendulo ezinegama elinye mazimakishwe nokuba upelo lugwenxa,
ngaphandle kokuba isiphene sitshintsha intsingiselo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo upelo olugwenxa malunyityelwe
amanqaku ukuba impazamo ikwimigaqo yolwimi oluhlolwayo.
o Xa kuhlolwa izifinyezi impendulo mayibonakalise ukusetyenziswa
kweziphumlisi ngokuchanekileyo.
Ulwakhiwo kwizivakalisi malubhalwe ngemigaqo yegrama echanekileyo
nangezivakalisi ezipheleleyo/ngokomyalelo.
Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: ISIBHENGEZO NTENGISO
3.1 Imifanekiso√ nefonti enkulu/√nefonti ebhalwe ngqindilili.√
[Nasiphi isibini.]
(Qaphela impendulo mayibhekiselele kwizixhobo kuphela.) (2)
3.2 (a) yintaba√/ulla-katyu-lle√ (b) ubukhulu betoti de yodlule abasebenzisi bayo
ngobude.√
(Ku (b) Naluphi ubaxo olukumfanekiso oluchanekileyo luyathathwa.) (2)
3.3 Sesokuba uyayazi into yokuba umthengi akanyanzelekanga ukuba athenge
okanye asebenzise iRedbull√/sesokuba umthengisi ufuna ukwenza imali
ngemveliso yakhe iRedbull.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.4 B.√/ B. banqwenele ukusebenza ngaphandle kwentsokolo.√/ banqwenele
ukusebenza ngaphandle kwentsokolo.√ (1)
3.5 Sihambelana ngokuba isilogani sithi, 'iRedbull ikunik'iimpiko' yaze imizobo
yangqina ngokwenza abantu babengathi bayabhabha.√√
(Mayamkelwe impendulo echaphazela ukubhabha okanye ukubaneempiko
ebonakala kumfanekiso.) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha. Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
3.6 Uphumelele kuba uyibiza imfihlelo yokugqiba kwangoko, ibe iyiyona nto
ifunwa ngumntu wonke √√/ Uphumelele ngokuba isoyikiso esingumsebenzi
omninzi onexesha elingawanelanga usihambise nesisombululo esiyiRed
Bull.√√
OKANYE
Akaphumelelanga kuba ingabatyhafisa abanye abathengi imfuneko yokuqala
kwagqirha phambi kokuba uyisebenzise.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
[10]
UMBUZO 4: IKHATHUNI
4.1 Unxibelelana yedwa ngeengcinga.√/Unxibelelana yedwa.√ (1)
4.2 Lulwimi lomzimba √neengcinga zakhe.√
(Qaphela: Umbuzo ubhekiselele kumzobi. Impendulo xa iwachazile amalungu
omzimba ekubhekiselelwe kuwo mayithathwe.) (2)
4.3 A√/A. Uyazingxolisa ngokudlala ngexesha.√/ Uyazingxolisa ngokudlala
ngexesha.√ (1)
4.4 Kwisakhelo -1 usebenzisa ulwimi olunqandayo/uyazingxolisa kanti
kwisakhelo-2 uyacenga.√√
(Impendulo mayibhekiselele kwithoni - kwindlela athetha ngayo, kwakhona
inike umahluko phakathi kwesakhelo – 1 nesakhelo - 2.) (2)
4.5 Iinjongo zakhe kukufuna ukwahlukana naloo mkhwa kodwa izenzo zakhe
azibonakalisi loo nto.√√/Kuyakhabana kuba kwisakhelo-4 usenexhala lokuba
unezinto angazenzanga kanti ubezingxolisile kwesokuqala, wazicenga
kwesesibini kodwa wabuyela ngamandla kwesesithathu.√√ (2)
4.6 Angaphumelela kuba ubonisa ukuba uSasa ukhangeleka imkhathaza
endaweni yokumonwabisa ngokupheleleyo le yokudlala nge-intanethi.√√
OKANYE
Angangaphumeleli kuba ukubonisa abantu ababhinqileyo kuphela kungenza
babe beqhuba abesinye isini besebenzisa ubuxhakaxhaka be-intanethi
lingayeki ukuchitheka ixesha.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha. Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 5: IPROZI
5.1 Ligama lencwadi.√ (1)
5.2 Namhlanje.√ (1)
5.3 ipapashwe.√ (1)
5.4 Ngeengxaki√/ngeenzingo√/ngamahlandinyuka.√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (1)
5.5 xaxe.√ (1)
5.6 U-kazi unika intsingiselo yokuzalana√, u-ana eyobuncinci ngokuzalwa.√ (2)
5.7 Izizwe.√ (1)
5.8 Umzi waseMaJwarheni ufile/uyafa/ufa √ ziintloni. (1)
5.9 Owayehlakaniphile√/owayebukhali.√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (1)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2022 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Amended SC June Exams 2017 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2017 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata