Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
2022
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2022 papers 





View all



_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2022 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2022, 17 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2022 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 17
- File size
- 382.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 17
This exam
NSC June Exam 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.2Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.3Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.4Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.5Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
- Question 1.6Uncwadi / Literature (Set Works)50 marks
Show all 13 questions
- Question 1.7Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking50 marks
- Question 2.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting15 marks
- Question 2.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.6Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 2 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI
Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe
kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:
Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa
iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
sokubhala nethoni – ingakumbi KWICANDELO B.
Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
Ukubunjwa kwezivakalisi.
Ukubhalwa kwemihlathi.
Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo,
ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.
Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo
kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko, xa enombole
ngokuchanekileyo makanganyityelwa manqaku.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 3 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA
ICANDELO A: ISINCOKO
Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-15 nele-
16 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO NOCWANGCISO 30
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15
ISAKHIWO 5
AMANQAKU EWONKE 50
ICANDELO B: IMIHLATHI
Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-17 lesi
sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10
AMANQAKU EWONKE 25
1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
neFOMATHI.
2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
QAPHELA:
Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 4 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
QAPHELA:
Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo
sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo
kubamakishi.
Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko,
nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono
okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi.
ICANDELO A: IZINCOKO
Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala nangaluphi
na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala amabini,
esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi.
Isincoko esibalisayo:
- Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
- Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
- Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
- Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya
kwisiphelo, mazibonakale.
- Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo
okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
- Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
- Sisebenzisa intetho yababini/ ukuzithethela kwabalinganiswa.
- Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo
kofunda isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:
- Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
- Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
- Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
- Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
- Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
- Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 5 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
Isincoko esicamngcayo:
- Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
- Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
- Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
- Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana
nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
- Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxayo:
- Umviwa uthatha icala ngomba othile.
- Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
ezithile.
- Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
- Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
- Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
- Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Kwisincoko esivelela amacala omabini:
- Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
- Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
- Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
- Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
- Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
- Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
- Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 6 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
UMBUZO 1
1.1 Unyaka endingasokuze ndiwulibale
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lonyaka wonke/leziganeko/leemeko ezehle kunyaka lowo
ukhankanyiweyo.(Unyaka uxelwe)
- Ububi/ ubuhle/bonyaka bungakhankanywa.
- Iziphumo zonyaka okhankanyiweyo.
- Ifuthe lonyaka lowo ebomini bakhe.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.2 Abamelwane
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angachaza ukuba banjani abamelwane, iindima ezidlalwa
ngabamelwane/ifuthe labamelwane ekuhlaleni.
- Angabalisa nebali labamelwane.
- Izizathu neziphumo zobudlelwane nabamelwane.
- Iingcebiso namacebo anokunikezelwa ngobumelwane.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 7 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.3 UNelson Mandela wakha wathi, 'Endaweni yokundigweba ngokujonga
impumelelo yam kuphela, gqala namatyeli endiye ndawa ndaphinda
ndavuka ngawo.'
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali leemini eziliqela/iziganeko/iimeko zokuwa uvuka ebomini.
- Iziphumo, ifuthe kubomi bakhe kunye neemfundiso ezifumaneka ekuweni
nasekuvukeni.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.4 Imbila yaswela umsila ngokuyalezela
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engokuphoswa ngenxa yokonqena
ukuziyela/ukuzenzela.
- Iziphumo zokunqena/zokuthumela endaweni yokuziyela.
- Zenzele sukuyaleza abantu/ukuzenzela kuyanceda ngaphezu
kokuthumela.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 8 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.5 Amaqonga onxibelelwano angasisisombululo
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lemini enye/isiganeko malunga nokuba yinzuzo kwamaqonga
onxibelelwano.
- Ubuhle bamaqonga onxibelelwano.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.6 Le demokhrasi iyingxaki okanye ililifa esingaliboneli ntweni.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngedemokhrasi, avelele nezizwe zehlabathi ezixhamlayo kule
demokhrasi.
- Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engedemokhrasi.
- Ubuhle nobubi bedemokhrasi.
- Idemokhrasi iyimfuneko kulawulo lwelizwe.
- Iziphumo zokulandelwa/ukungalandelwa kwedemokhrasi.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 9 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.7.1 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo ngomfanekiso.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ ukucela umtshato entombini.
- Izinto zitshintshile ilobola ayisezonkomo ezihamba ngamanqina kuphela
sekusetyenziswa nemali.
- Ixabiso lengeji.
- Umtshato yinto emnandi kodwa iyasetyenzelwa.
- Amadoda ngawo asebenza nzima kumcimbi wokutshata kunabantu
ababhinqileyo.
- Izithethe zeendawo ngeendawo.
- Izithethe zeentlanga ngeentlanga.
- Ilobola mayiyekwe okanye ingayekwa.
- Ubuhle bendoda ziinkomo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 10 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.7.2 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo ngomfanekiso.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lemini enye/ isiganeko somdlalo/semidlalo
- Ukubaluleka kwemidlalo.
- Amakhondo onokuwalandela kwezemidlalo.
- Iindidi ngeendidi zemidlalo.
- Umdlali /umdlalo/iqela labadlali.
- Iziphumo zokuzilolonga
- Imidlalo njengesixhobo sokuziphilisa ebomini.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 11 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO B: IMIHLATHI
UMBUZO 2
Kulindeleke ukuba abaviwa babhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo.Ubude
beempendulo mabube li-100–120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo
sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo.
2.1 ILETA ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Iidilesi zimbini.
- Eyombhali ibhalwa ngokupheleleyo ngasekunene.
- Umhla ubhalwa ngqo phantsi kwedilesi yombhali, ze emva koko kushiywe
umgca.
- Idilesi yombhalelwa ibhalwa ithi nca kumgca ohlayo ngasekhohlo.
- Isebe elo libhalelwayo malikhankanywe.
- Emva koko makubhalwe idilesi epheleleyo ze kushiywe umgca.
(Azisetyenziswa izifinyezi).
- Isibuliso masihambelane nomxholo weleta.
- Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
- Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi, uze ushiye umgca.
- Ileta mayibe yeyokukhalaza egameni lomthengi kukhalazelwe ukunyuswa
kakhulu kwamaxabiso.
- Isiphelo sibe seseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba-
magama ombhali.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
- Ithoni nerejista mazibe sesikweni.
- Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke.
- Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 12 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.2 ILETA YOBUHLOBO
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Idilesi inye yeyomntu obhala ileta kwisandla sasekunene.
- Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo.
(Azisetyenziswa izifinyezi).
- Isibuliso – makambize ngokokwazana kwakhe nomntu obhalelwayo.
- Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
- Umhlathi wokuqala mawunike intsusa nezizathu zokubhala: ukuvuyisana
nomhlobo ngokufumana indebe yehlabathi kugqatso lokuqamba i’App’.
- Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo.
- Umhlathi wesithathu ungangena kwiindaba gabalala ezimalunga
nobudlelwane obuphakathi kombhali nalowo ubhalelwayo.
- Isiphelo ngokufutshane sishwankathela intsusa nesizathu sembalelwano.
- Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
- Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
- Ileta mayibemalunga nokuvuyisana nomhlobo wakho ngokufumana indebe
yehlabathi kugqatso lokuqamba i’App.’
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
- Kufuneka ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni/ oluncomayo
nolubonisa imvakalelo.
- Izimelabizo ezibonisa ubuhlobo zingasetyenziswa.
- Ixesha malihambelane nodidi lwesincoko nomhlathi.
- Izikhuzo noburharha zingasetyenziswa. [25]
2.3 INTETHO ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Isakhiwo masibe yimihlathi, eyakhiwe ngomxube wezivakalisi ukusuka
kwezifutshane ukuya kwezide.
- Mayibe nesihloko esibhalwe ngoonobumba abakhulu.
- Ucwangciso malubonise ukuqonda isihloko/ abantu ekujoliswe kubo/
indawo/ixesha kwanenjongo yentetho.
- Amanqaku emiba aza kuthetha ngayo mawaphuhle.
- Intshayelelo edlwengul’umxhelo nesiphelo esiqiqiweyo luphawu
locwangciso.
- Ukunqumama makubonakaliswe ngeempawu ezifana ne-elipsisi.
- Ucaphulo malubonakaliswe ngeempawu zocaphulo.
- Isiphelo masibesesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba
abaphulaphuli bahlale beyikhumbula le ntetho.
- Intetho mayibe ngokukhuthaza abafundi ngokubaluleka kokufunda
bengamaqela.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 13 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
- Izidibanisi zonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi
olukhethiweyo, umz: okokuqala, okwesibini.
Isimbo sokuthetha masihambelane nomxholo. [25]
2.4 INQAKU LEMAGAZINI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Isihloko masazise umcimbi, siphawulwe ngeempawu zocaphulo,
sibhalwe bukekela, sikrwelelwe umgca ngaphantsi.
- Igama lombhali malibhalwe, livele ixesha.
- Umhlathi wokuqala mawuphuhlise oko kukwisihloko.
- Umhlathi wesibini neminye elandelayo isixelela ngexabiso lomculo we
‘Gqom.’
- Imihlathi ingalandelelaniswa ngokomtsalane/ ngokudlwengula umxhelo.
- Iinkcukacha ezingabalulekanga kuyaphi zibhalwe ekugqibeleni.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
- Ingxelo ntetho ingasetyenziswa apho kuyimfuneko.
Ixesha elisetyenziswayo lelangoku ngaphandle kwaxa kukhunjuzwa
ngokwadlulayo/ okudlulileyo okanye kubhekiswa kokuseza kuhla. [25]
2.5 INGXELO ENGEKHO SESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Umviwa makanike iinkcukacha ezichanekileyo ngenqanaba asele ekulo
amalungiselelo omsitho wokuvala unyaka.
- Makabhale isihloko, intshayelelo nesiqu, isiphelo, izindululo, izalathisi,
izihlomelo.
- Makacwangcise, aqokelele iingcombolo zolwazi, abhale iingongoma.
- Makubhalwe igama lombhali, umhla aze ayisayine.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
- Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni ukuya kolungekho sesikweni.
- Kungasetyenziswa ixesha langoku, izibizo gabalala, ibhalwe kumntu
wesithathu, ingcaciso egqibeleleyo, amagama namabinzana abhekiswe
kwimeko ethile. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 14 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.6 INGXOXO
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Umviwa kulindeleke ukuba enze ingxoxo ephakathi kwababini.
- Makabhale ingxoxo ephakathi kwakhe noLungile.
- Makabhale le ngxoxo njengoko isenzeka, amazwi ezithethi awabhale
njengoko enjalo ngaphandle kweempawu zocaphulo.
- Makanike umkhombandlela wokuza kuthethwa ngako.
- Makabhale ngomxholo omalunga nokugonywa kwabantu abanamashumi
amathandathu eminyaka nangaphezulu.
- Umviwa makayahlule intetho yesithethi neyesinye ngokushiya umgca
phakathi kwazo.
- Makabhale isithethi ngasekhohlo ephepheni, ze silandelwe yikholoni[:]
- Makabhale ingcaciso engenye ezigweqeni.()
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
- Izidibanisi zonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi
olukhethiweyo, umz: okokuqala, okwesibini.
- Isimbo sokuthetha masibesesokuxoxa kukhuliswa umxholo. [25]
AMANQAKU ECANDELO B: 50
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 15 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, Icandelo A)
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani
Inqwanqwa eliphakamileyo
inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela.
(Impendulo koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo) -Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. -Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga
Uyondelelwaniso ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo.
lwezimvo nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye
ngokucwangcisa -Impendulo elungelelaniswe -Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe.
Ukuqonda kakuhle ngokugqwesileyo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga kwaye
injongo, abantu enothungelwano iyathungelana nesiphelo. nothungelwano azithungelani.
ekujoliswe kubo (enonamathelwano) (inonamathelwano) lweengcamango.
kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, kuquka intshayelelo,
sentlalo ukuqukumbela/nesiphelo. isiqu ukuqukumbela /
nesiphelo.
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
30 AMANQAKU -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo -Ubukhulu becala -Akukho linge lokuphendula
kodwa ineendawana esilela kakuhle. eyanelisayo nangona impendulo ayihambelani isihloko.
Inqwanqwa elingezantsi
kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kumana kubakho nomxholo. -Ayihambelani kwaphela
ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. izikhewu kwingcaciso. -Izimvo zibonakalisa nomxholo kwaye
wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo ukungahlangani ayifanelekanga.
phambili. iyathungelana ziyanamathelana nokubhidisa. -Ayingqamananga nomxholo
-Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye -Phantse bungabikho kwaphela kwaye inobubhutyu-
neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, ziyaqinisekisa. ubungqina bhutyu.
-Izimvo zilungelelaniswe isiqu nesiphelo. -Kukho bolungelelwaniso
ngobugcisa. ulungelelwaniso nothungelwano.
zinothungelwano olufumanekayo
(zinonamathelwano) nothungelwano
kuquka intshayelelo, isiqu kwintshayelelo, isiqu
kunye nesiphelo. nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 16 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama alunantsingiselo.
zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani nenjongo, -Ithoni, irejista, isimbo
Inqwanqwa eliphakamileyo
Ithoni, irejista, isimbo kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo sokubhala nesigama
sokubhala nesigama ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. azihambelani mpela
esifanelene nakwisimo sentlalo. nesimo sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi lusetyenziswa nenjongo, abantu
nenjongo/nesimo -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile ngokufanelekileyo ngendlela ebuthathaka. ekujoliswe kubo
sentlalo. ngokuzithemba, kwaye ithoni ukudlulisa umyalezo. -Ithoni nochongo nesimo sentlalo.
Uchongo magama, luyachukumisa isetyenzisiwe -Ithoni ifanelekile. magama -Ukusetyenziswa
ukusetyenziswa ngokugqwesileyo. ngokufanelekileyo -Izixhobo zolwimi azifanelekanga. kwesigama
kolwimi nemigaqo, -Ithoni edlwengula nangokuzinzileyo zisetyenzisiwe -Isigama sinqongophele kunqongophele
Iimpawu zokubhala, umxhelo nenobuciko. kwisincoko siphela. ukuphuhlisa kakhulu. ngokubaxekileyo de
igrama, nopelo. -Phantse kungabikho -Ubukhulu becala nokuphucula umxholo. ungakwazi ukuqonda
nasinye isiphene segrama akukho ziphene okubhaliweyo.
15 AMANQAKU nopelo. kwigrama nopelo.
-Sixongxwe ngobugcisa -Sixongxwe kakuhle
obukhulu. kakhulu.
13 10 7 4
Inqwanqwa elingezantsi
-Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa -Ukusetyenziswa
kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala kolwimi ngokwanelisayo kolwimi
zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kodwa kusekho ngokungafanelekanga.
ubuciko -Ithoni iqaqambile ukungangqinelani apha -Kuncinci okanye
ngokufanelekileyo. kwaye ichanekile. naphaya. akukho
-Phantse kungabikho -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni ukohlukahlukana
nasinye isiphene segrama zegrama nopelo. ifanelekile kodwa kwezivakalisi.
nopelo. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo -Isigama sinqongophele
-Sixongxwe ngobugcisa. zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
-Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku
Iimpawu zodidi ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. asemxholweni
lwesincoko, -Iinkcukacha nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi awakho.
ukuphuhliswa ezigqwesileyo. -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. -Ulwakhiwo
kwemihlathi -Izivakalisi, imihlathi -Ukwakhiwa zakhiwe kakuhle. -Isincoko lwezivakalisi
nokubunjwa zakhiwe ngokugqwesileyo. kwezivakalisi nemihlathi -Isincoko sisesemxholweni nemihlathi
kwezivakalisi. kuyahambelana, sisesemxholweni. nangona zisekhona lunobubhutyubhutyu.
kwahlukahlukene. iziphene. -Isincoko siphume
5 AMANQAKU kwaphela emxholweni.
AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 17 DBE/2022
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala
bekulindelekile. ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi kolwazi ngeempawu
-Impendulo nezimvo. -Izimvo eziqiqisisiweyo lomhlathi. lomhlathi. lwetekisi. zodidi lomhlathi.
-Ulungelelwaniso lwezimvo. nezivuthiweyo. -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile
nokucwangcisa -Ulwazi olunzulu -Ukuthungelana komxholo ngokupheleleyo. okungephi okusemxholweni kwaye akakho
-Injongo, abantu ekujoliswe ngeempawu zohlobo nezimvo, kucaciswe -Kukho ukuphambuka kodwa kukho ukuphambuka mxholweni kwaphela.
kubo, iimpawu/imigaqo lomhlathi obhaliweyo. kakuhle okungephi emxholweni. kubhalo. -Ayithungelani
nesimo sentlalo. -Ubhalo lusemxholweni kakhulu kwaye -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho kumxholo nezimvo.
ncakasana. neenkcukacha uyathungelana uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu
15 AMANQAKU -Ukuthungelana komxholo zixhasa isihloko. umxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa
nezimvo. -Ifomathi efanelekileyo -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko.
-Icaciswe nzulu kwaye eneziphene ezingephi. ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga
zonke iinkcukacha -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko
ziyasixhasa isihloko. ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi.
-Ifomathi yamkelekile kodwa kukho iziphene ngokungacacanga.
kwaye ichanekile. ezingephi. -Imigaqo engundoqo
yefomathi yetekisi
ityeshelwe.
ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama
Ithoni, irejista, isimbo zifaneleke ngokukodwa zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani
sokubhala, injongo/ imeko, kwinjongo, abantu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo kwinjongo, nenjongo, abantu
abantu ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. abantu ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo
nesimo sentlalo. nakwisimo sentlalo. nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene kunye nesimo sentlalo. nesimo sentlalo.
Ukusetyenziswa kolwimi -Ulwimi lusetyenziswe -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. -Ukusetyenziswa kolwimi -Izele ziziphene yaye
nemigaqo yalo. ngokuchanekileyo kwaye lusetyenziswe ngokukuko -kukho isigama ngokungachanekanga iyabhidisa.
Uchongo magama. lwakhiwe ngokukuko. nangokuchanekileyo esaneleyo. kubangela iziphene -Isigama asihambelani
Iimpawu zokubhala nopelo. -Phantse kungabikho -Isigama sichaneke -Iziphene aziyichaphazeli ezibaxekileyo. nenjongo.
nasinye isiphene segrama kakuhle. intsingiselo. -Intsingiselo ilahlekile. -Intsingiselo
10 AMANQAKU nopelo. -Ubukhulu becala akukho ichaphazeleke
ziphene. ngokukodwa.
AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June Exams 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata