Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2022 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202217 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2022, 17 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) 2022 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 100 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 2 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:  Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.  Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo sokubhala nethoni – ingakumbi KWICANDELO B.  Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.  Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.  Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.  Ukubunjwa kwezivakalisi.  Ukubhalwa kwemihlathi.  Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.  Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko, xa enombole ngokuchanekileyo makanganyityelwa manqaku. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 3 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA ICANDELO A: ISINCOKO Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-15 nele- 16 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO NOCWANGCISO 30 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15 ISAKHIWO 5 AMANQAKU EWONKE 50 ICANDELO B: IMIHLATHI Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-17 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10 AMANQAKU EWONKE 25 1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO neFOMATHI. 2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. QAPHELA:  Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.  Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.  Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 4 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha QAPHELA:  Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.  Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi. ICANDELO A: IZINCOKO Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala amabini, esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi. Isincoko esibalisayo: - Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo. - Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu. - Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo. - Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo, mazibonakale. - Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela. - Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha. - Sisebenzisa intetho yababini/ ukuzithethela kwabalinganiswa. - Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda isincoko, lungekrwada phofu. Isincoko esichazayo: - Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku. - Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo. - Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso. - Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi. - Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho. - Sivakalisa iimvakalelo zombhali. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 5 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha Isincoko esicamngcayo: - Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe. - Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo. - Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu. - Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.) - Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka. Isincoko esixoxayo: - Umviwa uthatha icala ngomba othile. - Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile. - Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile lokuvula. - Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani. - Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo. - Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso. Kwisincoko esivelela amacala omabini: - Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili. - Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo. - Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo. - Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala. - Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo. - Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso. - Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 6 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha UMBUZO 1 1.1 Unyaka endingasokuze ndiwulibale Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali lonyaka wonke/leziganeko/leemeko ezehle kunyaka lowo ukhankanyiweyo.(Unyaka uxelwe) - Ububi/ ubuhle/bonyaka bungakhankanywa. - Iziphumo zonyaka okhankanyiweyo. - Ifuthe lonyaka lowo ebomini bakhe. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.2 Abamelwane Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angachaza ukuba banjani abamelwane, iindima ezidlalwa ngabamelwane/ifuthe labamelwane ekuhlaleni. - Angabalisa nebali labamelwane. - Izizathu neziphumo zobudlelwane nabamelwane. - Iingcebiso namacebo anokunikezelwa ngobumelwane. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 7 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.3 UNelson Mandela wakha wathi, 'Endaweni yokundigweba ngokujonga impumelelo yam kuphela, gqala namatyeli endiye ndawa ndaphinda ndavuka ngawo.' Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali leemini eziliqela/iziganeko/iimeko zokuwa uvuka ebomini. - Iziphumo, ifuthe kubomi bakhe kunye neemfundiso ezifumaneka ekuweni nasekuvukeni. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.4 Imbila yaswela umsila ngokuyalezela Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engokuphoswa ngenxa yokonqena ukuziyela/ukuzenzela. - Iziphumo zokunqena/zokuthumela endaweni yokuziyela. - Zenzele sukuyaleza abantu/ukuzenzela kuyanceda ngaphezu kokuthumela. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 8 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.5 Amaqonga onxibelelwano angasisisombululo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali lemini enye/isiganeko malunga nokuba yinzuzo kwamaqonga onxibelelwano. - Ubuhle bamaqonga onxibelelwano. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.6 Le demokhrasi iyingxaki okanye ililifa esingaliboneli ntweni. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabhala ngedemokhrasi, avelele nezizwe zehlabathi ezixhamlayo kule demokhrasi. - Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engedemokhrasi. - Ubuhle nobubi bedemokhrasi. - Idemokhrasi iyimfuneko kulawulo lwelizwe. - Iziphumo zokulandelwa/ukungalandelwa kwedemokhrasi. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 9 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.7.1 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo ngomfanekiso. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ ukucela umtshato entombini. - Izinto zitshintshile ilobola ayisezonkomo ezihamba ngamanqina kuphela sekusetyenziswa nemali. - Ixabiso lengeji. - Umtshato yinto emnandi kodwa iyasetyenzelwa. - Amadoda ngawo asebenza nzima kumcimbi wokutshata kunabantu ababhinqileyo. - Izithethe zeendawo ngeendawo. - Izithethe zeentlanga ngeentlanga. - Ilobola mayiyekwe okanye ingayekwa. - Ubuhle bendoda ziinkomo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 10 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.7.2 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo ngomfanekiso. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali lemini enye/ isiganeko somdlalo/semidlalo - Ukubaluleka kwemidlalo. - Amakhondo onokuwalandela kwezemidlalo. - Iindidi ngeendidi zemidlalo. - Umdlali /umdlalo/iqela labadlali. - Iziphumo zokuzilolonga - Imidlalo njengesixhobo sokuziphilisa ebomini. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] AMANQAKU ECANDELO A: 50 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 11 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO B: IMIHLATHI UMBUZO 2 Kulindeleke ukuba abaviwa babhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo.Ubude beempendulo mabube li-100–120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo. 2.1 ILETA ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Iidilesi zimbini. - Eyombhali ibhalwa ngokupheleleyo ngasekunene. - Umhla ubhalwa ngqo phantsi kwedilesi yombhali, ze emva koko kushiywe umgca. - Idilesi yombhalelwa ibhalwa ithi nca kumgca ohlayo ngasekhohlo. - Isebe elo libhalelwayo malikhankanywe. - Emva koko makubhalwe idilesi epheleleyo ze kushiywe umgca. (Azisetyenziswa izifinyezi). - Isibuliso masihambelane nomxholo weleta. - Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo. - Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi, uze ushiye umgca. - Ileta mayibe yeyokukhalaza egameni lomthengi kukhalazelwe ukunyuswa kakhulu kwamaxabiso. - Isiphelo sibe seseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba- magama ombhali. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] - Ithoni nerejista mazibe sesikweni. - Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke. - Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 12 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 2.2 ILETA YOBUHLOBO Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Idilesi inye yeyomntu obhala ileta kwisandla sasekunene. - Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo. (Azisetyenziswa izifinyezi). - Isibuliso – makambize ngokokwazana kwakhe nomntu obhalelwayo. - Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. - Umhlathi wokuqala mawunike intsusa nezizathu zokubhala: ukuvuyisana nomhlobo ngokufumana indebe yehlabathi kugqatso lokuqamba i’App’. - Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo. - Umhlathi wesithathu ungangena kwiindaba gabalala ezimalunga nobudlelwane obuphakathi kombhali nalowo ubhalelwayo. - Isiphelo ngokufutshane sishwankathela intsusa nesizathu sembalelwano. - Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela. - Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo. - Ileta mayibemalunga nokuvuyisana nomhlobo wakho ngokufumana indebe yehlabathi kugqatso lokuqamba i’App.’ Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] - Kufuneka ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni/ oluncomayo nolubonisa imvakalelo. - Izimelabizo ezibonisa ubuhlobo zingasetyenziswa. - Ixesha malihambelane nodidi lwesincoko nomhlathi. - Izikhuzo noburharha zingasetyenziswa. [25] 2.3 INTETHO ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Isakhiwo masibe yimihlathi, eyakhiwe ngomxube wezivakalisi ukusuka kwezifutshane ukuya kwezide. - Mayibe nesihloko esibhalwe ngoonobumba abakhulu. - Ucwangciso malubonise ukuqonda isihloko/ abantu ekujoliswe kubo/ indawo/ixesha kwanenjongo yentetho. - Amanqaku emiba aza kuthetha ngayo mawaphuhle. - Intshayelelo edlwengul’umxhelo nesiphelo esiqiqiweyo luphawu locwangciso. - Ukunqumama makubonakaliswe ngeempawu ezifana ne-elipsisi. - Ucaphulo malubonakaliswe ngeempawu zocaphulo. - Isiphelo masibesesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba abaphulaphuli bahlale beyikhumbula le ntetho. - Intetho mayibe ngokukhuthaza abafundi ngokubaluleka kokufunda bengamaqela. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 13 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] - Izidibanisi zonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi olukhethiweyo, umz: okokuqala, okwesibini. Isimbo sokuthetha masihambelane nomxholo. [25] 2.4 INQAKU LEMAGAZINI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Isihloko masazise umcimbi, siphawulwe ngeempawu zocaphulo, sibhalwe bukekela, sikrwelelwe umgca ngaphantsi. - Igama lombhali malibhalwe, livele ixesha. - Umhlathi wokuqala mawuphuhlise oko kukwisihloko. - Umhlathi wesibini neminye elandelayo isixelela ngexabiso lomculo we ‘Gqom.’ - Imihlathi ingalandelelaniswa ngokomtsalane/ ngokudlwengula umxhelo. - Iinkcukacha ezingabalulekanga kuyaphi zibhalwe ekugqibeleni. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] - Ingxelo ntetho ingasetyenziswa apho kuyimfuneko. Ixesha elisetyenziswayo lelangoku ngaphandle kwaxa kukhunjuzwa ngokwadlulayo/ okudlulileyo okanye kubhekiswa kokuseza kuhla. [25] 2.5 INGXELO ENGEKHO SESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Umviwa makanike iinkcukacha ezichanekileyo ngenqanaba asele ekulo amalungiselelo omsitho wokuvala unyaka. - Makabhale isihloko, intshayelelo nesiqu, isiphelo, izindululo, izalathisi, izihlomelo. - Makacwangcise, aqokelele iingcombolo zolwazi, abhale iingongoma. - Makubhalwe igama lombhali, umhla aze ayisayine. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] - Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni ukuya kolungekho sesikweni. - Kungasetyenziswa ixesha langoku, izibizo gabalala, ibhalwe kumntu wesithathu, ingcaciso egqibeleleyo, amagama namabinzana abhekiswe kwimeko ethile. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 14 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 2.6 INGXOXO Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Umviwa kulindeleke ukuba enze ingxoxo ephakathi kwababini. - Makabhale ingxoxo ephakathi kwakhe noLungile. - Makabhale le ngxoxo njengoko isenzeka, amazwi ezithethi awabhale njengoko enjalo ngaphandle kweempawu zocaphulo. - Makanike umkhombandlela wokuza kuthethwa ngako. - Makabhale ngomxholo omalunga nokugonywa kwabantu abanamashumi amathandathu eminyaka nangaphezulu. - Umviwa makayahlule intetho yesithethi neyesinye ngokushiya umgca phakathi kwazo. - Makabhale isithethi ngasekhohlo ephepheni, ze silandelwe yikholoni[:] - Makabhale ingcaciso engenye ezigweqeni.() Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] - Izidibanisi zonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi olukhethiweyo, umz: okokuqala, okwesibini. - Isimbo sokuthetha masibesesokuxoxa kukhuliswa umxholo. [25] AMANQAKU ECANDELO B: 50 AMANQAKU EWONKE: 100 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 15 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, Icandelo A) o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu. o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye. o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi. Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani Inqwanqwa eliphakamileyo inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano nomxholo kwaphela. (Impendulo koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. -Izimvo ziyabhidisa nezimvo) -Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. -Izimvo azicacanga kwaye azingqamananga Uyondelelwaniso ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaphela nomxholo. lwezimvo nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. -Azicacanga kwaye ngokucwangcisa -Impendulo elungelelaniswe -Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina ziphindaphindiwe. Ukuqonda kakuhle ngokugqwesileyo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso -Azilungelelaniswanga kwaye injongo, abantu enothungelwano iyathungelana nesiphelo. nothungelwano azithungelani. ekujoliswe kubo (enonamathelwano) (inonamathelwano) lweengcamango. kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, kuquka intshayelelo, sentlalo ukuqukumbela/nesiphelo. isiqu ukuqukumbela / nesiphelo. 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 30 AMANQAKU -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo -Ubukhulu becala -Akukho linge lokuphendula kodwa ineendawana esilela kakuhle. eyanelisayo nangona impendulo ayihambelani isihloko. Inqwanqwa elingezantsi kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kumana kubakho nomxholo. -Ayihambelani kwaphela ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. izikhewu kwingcaciso. -Izimvo zibonakalisa nomxholo kwaye wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo ukungahlangani ayifanelekanga. phambili. iyathungelana ziyanamathelana nokubhidisa. -Ayingqamananga nomxholo -Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye -Phantse bungabikho kwaphela kwaye inobubhutyu- neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, ziyaqinisekisa. ubungqina bhutyu. -Izimvo zilungelelaniswe isiqu nesiphelo. -Kukho bolungelelwaniso ngobugcisa. ulungelelwaniso nothungelwano. zinothungelwano olufumanekayo (zinonamathelwano) nothungelwano kuquka intshayelelo, isiqu kwintshayelelo, isiqu kunye nesiphelo. nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 16 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama alunantsingiselo. zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani nenjongo, -Ithoni, irejista, isimbo Inqwanqwa eliphakamileyo Ithoni, irejista, isimbo kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo sokubhala nesigama sokubhala nesigama ekujoliswe kubo abantu ekujoliswe kubo nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. azihambelani mpela esifanelene nakwisimo sentlalo. nesimo sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi lusetyenziswa nenjongo, abantu nenjongo/nesimo -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile ngokufanelekileyo ngendlela ebuthathaka. ekujoliswe kubo sentlalo. ngokuzithemba, kwaye ithoni ukudlulisa umyalezo. -Ithoni nochongo nesimo sentlalo. Uchongo magama, luyachukumisa isetyenzisiwe -Ithoni ifanelekile. magama -Ukusetyenziswa ukusetyenziswa ngokugqwesileyo. ngokufanelekileyo -Izixhobo zolwimi azifanelekanga. kwesigama kolwimi nemigaqo, -Ithoni edlwengula nangokuzinzileyo zisetyenzisiwe -Isigama sinqongophele kunqongophele Iimpawu zokubhala, umxhelo nenobuciko. kwisincoko siphela. ukuphuhlisa kakhulu. ngokubaxekileyo de igrama, nopelo. -Phantse kungabikho -Ubukhulu becala nokuphucula umxholo. ungakwazi ukuqonda nasinye isiphene segrama akukho ziphene okubhaliweyo. 15 AMANQAKU nopelo. kwigrama nopelo. -Sixongxwe ngobugcisa -Sixongxwe kakuhle obukhulu. kakhulu. 13 10 7 4 Inqwanqwa elingezantsi -Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa -Ukusetyenziswa kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala kolwimi ngokwanelisayo kolwimi zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kodwa kusekho ngokungafanelekanga. ubuciko -Ithoni iqaqambile ukungangqinelani apha -Kuncinci okanye ngokufanelekileyo. kwaye ichanekile. naphaya. akukho -Phantse kungabikho -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni ukohlukahlukana nasinye isiphene segrama zegrama nopelo. ifanelekile kodwa kwezivakalisi. nopelo. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo -Isigama sinqongophele -Sixongxwe ngobugcisa. zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku Iimpawu zodidi ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. asemxholweni lwesincoko, -Iinkcukacha nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi awakho. ukuphuhliswa ezigqwesileyo. -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. -Ulwakhiwo kwemihlathi -Izivakalisi, imihlathi -Ukwakhiwa zakhiwe kakuhle. -Isincoko lwezivakalisi nokubunjwa zakhiwe ngokugqwesileyo. kwezivakalisi nemihlathi -Isincoko sisesemxholweni nemihlathi kwezivakalisi. kuyahambelana, sisesemxholweni. nangona zisekhona lunobubhutyubhutyu. kwahlukahlukene. iziphene. -Isincoko siphume 5 AMANQAKU kwaphela emxholweni. AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3 17 DBE/2022 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala bekulindelekile. ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi kolwazi ngeempawu -Impendulo nezimvo. -Izimvo eziqiqisisiweyo lomhlathi. lomhlathi. lwetekisi. zodidi lomhlathi. -Ulungelelwaniso lwezimvo. nezivuthiweyo. -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile nokucwangcisa -Ulwazi olunzulu -Ukuthungelana komxholo ngokupheleleyo. okungephi okusemxholweni kwaye akakho -Injongo, abantu ekujoliswe ngeempawu zohlobo nezimvo, kucaciswe -Kukho ukuphambuka kodwa kukho ukuphambuka mxholweni kwaphela. kubo, iimpawu/imigaqo lomhlathi obhaliweyo. kakuhle okungephi emxholweni. kubhalo. -Ayithungelani nesimo sentlalo. -Ubhalo lusemxholweni kakhulu kwaye -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho kumxholo nezimvo. ncakasana. neenkcukacha uyathungelana uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu 15 AMANQAKU -Ukuthungelana komxholo zixhasa isihloko. umxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa nezimvo. -Ifomathi efanelekileyo -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko. -Icaciswe nzulu kwaye eneziphene ezingephi. ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga zonke iinkcukacha -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko ziyasixhasa isihloko. ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi. -Ifomathi yamkelekile kodwa kukho iziphene ngokungacacanga. kwaye ichanekile. ezingephi. -Imigaqo engundoqo yefomathi yetekisi ityeshelwe. ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama Ithoni, irejista, isimbo zifaneleke ngokukodwa zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani sokubhala, injongo/ imeko, kwinjongo, abantu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo kwinjongo, nenjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. abantu ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo nesimo sentlalo. nakwisimo sentlalo. nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene kunye nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. Ukusetyenziswa kolwimi -Ulwimi lusetyenziswe -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. -Ukusetyenziswa kolwimi -Izele ziziphene yaye nemigaqo yalo. ngokuchanekileyo kwaye lusetyenziswe ngokukuko -kukho isigama ngokungachanekanga iyabhidisa. Uchongo magama. lwakhiwe ngokukuko. nangokuchanekileyo esaneleyo. kubangela iziphene -Isigama asihambelani Iimpawu zokubhala nopelo. -Phantse kungabikho -Isigama sichaneke -Iziphene aziyichaphazeli ezibaxekileyo. nenjongo. nasinye isiphene segrama kakuhle. intsingiselo. -Intsingiselo ilahlekile. -Intsingiselo 10 AMANQAKU nopelo. -Ubukhulu becala akukho ichaphazeleke ziphene. ngokukodwa. AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all