Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2022 Question Paper

Question paperisiXhosa HLGrade 12202227 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2022, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBINI (P2) 2022 AMANQAKU: 80 IXESHA: Iiyure 2½ Olu viwo lunamaphepha angama-27. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2022 SC/NSC IMIYALELO NENGCACISO 1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo. 2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula. 3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU: ICANDELO A: ISihobe (30) ICANDELO B: INoveli/UncwadiLwemveli (25) ICANDELO C: IDrama (25) 4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke: Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo: ICANDELO A: ISIHOBE IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI Phendula umbuzo OMNYE. ICANDELO C: IDRAMA Phendula umbuzo OMNYE. 5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA)  Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama oyifundisiweyo.  Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku. 6. UBUDE BEEMPENDULO  Imibuzo esisincoko yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama ali-190–240.  Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.  Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo nangokusemxholweni. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2022 SC/NSC 7. Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO NGALINYE kulindeleke ukuba ilandelwe ngocoselelo. 8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela imibuzo ekwiphepha loviwo. 9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA. 10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo: ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu 11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2022 SC/NSC ITHEYIBHILE YESIQULATHO Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke. ICANDELO A: ISIHOBE Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI. INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO YEPHEPHA 1. 'Ukwenziwa Komkhonzi' Umbuzo osisincoko 10 6 sombongo 2. 'Umyolelo wexhego' Umbuzo omfutshane 10 8 3. 'Ingoma kaVelaphi' Umbuzo omfutshane 10 9 4. 'Ithemba' Umbuzo omfutshane 10 10 KUNYE Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile 5. 'Umtshayelo' Umbuzo omfutshane 10 11 QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI Phendula umbuzo OMNYE. 6. Inkawu idliw' ilila Umbuzo osisincoko 25 12 soncwadi 7. Inkawu idliw' ilila Umbuzo omfutshane 25 12 8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 15 soncwadi 9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 15 10. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 17 soncwadi 11. Ukhozi Olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 17 OKANYE 12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 25 19 soncwadi 13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 19 ICANDELO C: IDRAMA Phendula umbuzo OMNYE. 14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko 25 22 soncwadi 15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 22 16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko 25 25 soncwadi 17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 25 QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI emifutshane. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2022 SC/NSC ITSHEKHLISTI Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo. ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI () A: ISihobe 1–4 2 (ISihobe esifundisiweyo) emiselweyo) KUNYE A: ISihobe 5 1 (ISihobe esingafundiswanga) ongamiselwanga) B: INoveli OKANYE Uncwadi Lwemveli (Umbuzo osisincoko 6-13 1 soncwadi OKANYE umbuzo omfutshane) C: IDrama (Umbuzo osisincoko 14–17 1 soncwadi OKANYE umbuzo omfutshane) QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI emifutshane. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2022 SC/NSC ICANDELO A: ISIHOBE IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo OMNYE ongafundiswanga.  Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye wombongo okanye isibongo esingafundiswanga. QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli candelo. IMIBONGO EFUNDISIWEYO Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI. UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula umbuzo olandelayo. UKWENZIWA KOMKHONZI – JJR Jolobe 1 Lalingathi limnyam'izulu kukhumezela 2 Ndijonge elundeni ndalibona libomvu, 3 Kuthontsiza igazi, umkhondo woxhathiso 4 Ibuzisa ikhaya umzi wenkululeko, 5 Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi 6 Kwinkatyana yedyokhwe. 7 Ime bhuxe kudinwa kungekho luvelwano, 8 Yasitsho esikrakra isililo ibhonga. 9 Kunyenyiswe kancinci ukuba iphefumle 10 Kwabuya kwaqiniswa ibulawa umoya 11 Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi 12 Kwinkatyana yedyokhwe. 13 Ndiyibone mva seyaqobozeka, yathamba 14 Itsal'umbaxa-mbini wekhuba etshoniswe 15 Waphelela ikhonza, ikhefuzela igcuma. 16 Ukufa kukuqhutywa, impilo kuzenzela 17 Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi 18 Kwinkatyana yedyokhwe. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2022 SC/NSC 19 Ndiyibone inyuka iminqantsa, yomendo 20 Ithwele imithwalo enzima ixelenga, 21 Iludaka kubila ingenisela omnye. 22 Incasa yomsebenzi yinxaxheba kuvuno 23 Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi 24 Kwinkatyana yedyokhwe. 25 Ndiyibon' ilambile ngaphantsi kwaloo mbuso 26 Iliso iinyembezi umxhel'ujacekile, 27 Ibe ingasakwazi nokuchasa imbuna. 28 Ithemba yimigudu ezond'inkululeko 29 Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi 30 Kwinkatyana yedyokhwe. Cazulula isigama esityhila umxholo wengcinezelo ngokwesitanza ngasinye sesi sicatshulwa sombongo. Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2022 SC/NSC UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. UMYOLELO WEXHEGO – C Nqakula 1 Maze ululame, nyana wam, ke ngoko, 2 Emva kwexesha uya kusibona isiqhamo soko; 3 Abantu baya kuzivula iintliziyo zabo kuwe, 4 Bakuphakamisele phezulu ungaze uwe. 5 Umntu omkhulu nomncinci naye, mbeke; 6 Oswele izambatho kambe, maleke. 7 Ucango lwendlu yakho maze ungaluvali; 8 Uncede mihla le kodwa ungabali. 9 'Z' ungemi ezimbobeni ubethe imilozi; 10 'Z' ungabiyongcuka iqwengayo, ungabi lulo nokhozi. 11 Nyana wam, 'zubengumkhonzi onyanisekileyo. 12 Ohlakaniphileyo, othobileyo, intsika ethembekileyo. 2.1 Xela iziqhamo zibeziBINI zokululama ngokwesitanza soku-1. (2) 2.2 Chaza umahluko kwindlela owakheke ngayo umqolo wesi-3 nowesi-4. (2) 2.3 Nika intsingiselo yomqolo obhalwe ngqindilili ngokomxholo ongumyolelo wexhego. (2) 2.4 Caphula imiqolo ibeMIBINI engqina ukuba ixhego lixhalabile kwisitanza sokugqibela. (2) 2.5 Xhasa ukuba esi sicatshulwa sombongo siqulethe umyalezo oyalayo. (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2022 SC/NSC UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. INGOMA KAVELAPHI – JJR Jolobe 1 Ndiyeza ndiyeza, sithandwa sam, 2 Ndiyeza ndikhwele iqegu lomlilo, 3 Ligqitha umoya waseNtla ngamendu. 4 Ndiyeza ngokuba ndiluva ubizo 5 Lwelizwe lobawo. 6 O! Ndiyazibona, sithandwa sam, 7 Iinduli kwanamathambeka elizwe, 8 Elimpangalala; siphuma ingqina, 9 Siland' ekhondweni lexhama 10 Kwilizwe lobawo. 11 Ezants' emgodini, sithandwa sam, 12 Lingabonakali nelanga nezulu, 13 Ndiyeva ingoma yomxhelo, iphuma 14 Kowakho umlomo, undibiza, sithandwa, 15 Kwilizwe lobawo 16 Ndiyeza ndiyeza, sithandwa sam, 17 Ungandilileli. Wupheze loo mhobe 18 Wosizi uhlab' intliziyo. Ndiyazi 19 Olwakho uthando lolwami kuphela, 20 Kwilizwe lobawo. 3.1 Xela izinto zibeMBINI azingxameleyo uVelaphi kuhambo lwakhe ngokwesitanza soku-1. (2) 3.2 Chaza umahluko kwindlela owakheke ngayo umqolo wesi-4 nowesi-5. (2) 3.3 Nika intsingiselo yemiqolo ebhalwe ngqindilili ngokomxholo ongefuthe lemithetho yocalucalulo. (2) 3.4 Caphula umqolo ongqina ukuba uVelaphi uxhalabile kwisitanza sokugqibela. (2) 3.5 Xhasa ukuba esi sicatshulwa sombongo siqulethe umyalezo wopolitiko. (2) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2022 SC/NSC UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ITHEMBA – SEK Mqhayi 1 Singakwenza n'ukulima, 2 Sikuyeke ukulila, 3 Singayifuya n’imfuyo, 4 Xa ithemba lingekhoyo! 5 Singaluthatha n' uhambo, 6 Singabondla n' abantwana, 7 Sibasusa kuSathana? 8 Wakufelwa nangowakho 9 Ife intliziyo yakho; 10 Ulil'uzenzakalise- 11 Nomphefumlo uwufise. 4.1 Xela iziphumo zokuba nethemba zibeziBINI ngokwesitanza soku-1. (2) 4.2 Chaza umahluko kwindlela owakheke ngayo umqolo wesi-8 nowe-9. (2) 4.3 Nika intsingiselo yemiqolo ebhalwe ngqindilili ngokomxholo wethemba kulo mbongo. (2) 4.4 Caphula imiqolo ibeMIBINI engqina ukuba imbongi ixhalabile kwisitanza sokugqibela. (2) 4.5 Xhasa ukuba esi sicatshulwa sombongo siqulethe umyalezo oyalayo. (2) [10] KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2022 SC/NSC UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE) UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. UMTSHAYELO – N Mdekazi no T Kabanyane 1 Masiyibulel' inkunkuma kusini na? 2 Hayi, masidomboz' uSokwazi konke, 3 Usiph' izandla soluk' umsonto. 4 Bubom obo bukaNtu ukuzenzela, 5 Angaphil' isicuk' edl' igazi labanye. 6 Inkunkuma yenz' irhasha libhinqe, 7 Khu, okomfaz' ebhinq' isikhakha, 8 Ugcin'ikhaya licocekile, 9 Njengomtshakaz' efik' emzini. 10 Ungadel' umqul' ungabalisisanga. 11 Loo micingana iyadeleka, 12 Yakwahlukana, omny'uzimele nkqo, 13 Okweminwe yesandl' ibuthathak' iyodwa, 14 Yakudibana yimbumba yamanyama, 15 Yenz' izinto zamehl 'idibene. 16 Ubuchule bengqondo yomntu, 17 Ukudibanisa loo micingana, 18 Ukuz' isebenz' iqhumis' uthuli, 19 Ityhalelwa ngaphandl' okomsholog' inkunkuma, 20 Kusal' ucoceko, yimpilo leyo yomXhosa. 21 Osebenziley' umtshayel' uyabonakala, 22 Emva kwexesh' uba sisijungqu, 23 Okwamaziny' exheg' atsheqekileyo, 24 Ubuhle bawo buphele nya, 25 Wakutshayela uyashiyelel' okwevila. 5.1 Nika igalelo likaSokwazi kubukho bomtshayelo ngokwesitanza soku-1. (2) 5.2 Caphula izifaniso zibe ziBINI apho imbongi ifanisa umtshayelo nomendi kwisitanza sesi-2. (2) 5.3 Cacisa ifuthe lokumanyana kwemicinga yomtshayelo kumsebenzi wawo ngokwesitanza sesi-3. (2) 5.4 Caphula umqolo ongqina uburharha bembongi kwisitanza sokugqibela. (2) 5.5 Nika imfundiso yalo mbongo. (2) [10] AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2022 SC/NSC ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezintathu noNcwadi Lwemveli.  Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo okanye kuNcwadi Lwemveli.  KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE nakuNcwadi Lwemveli, ukususela kumbuzo wesi-6 ukuya kumbuzo we-13.  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule. QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli). KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama). Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama). UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula Ngqina ukuba uMfuneko uyalingcolisa igama lesipolisa kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE INKAWU IDLIW' ILILA – S Kula Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA A Wayeqhawuke kubini apha emzimbeni, isinqe esi sihamba sodwa. Wayehamba dlamkileyo ngalo lonke ixesha, umzimba wakhe umvumela. Njengenenekazi lala maxesha wayekwakuxhalele ukuba nomzimba odilikayo. Nangona wayenesiqu esihle ngolu hlobo, wayengonwabanga, esithi ngekungcono ukuba ebenaye umntwana wasemzini nokuba ngumnqongo. Kaloku esi siqwana sakhe 5 sasisisithuko ebantwini bomzi wakhe. 'Mfuneko, ndingxamile ndaye bendingazi ukuba ndingadibana nomntu ofana nawe apha,' watsho evula ucango uThantaswa, wabe uMfuneko naye exwesela ngakweyakhe imoto. 'Kulungile maan Thanti. Siza kumana ukubonana ngolu hlobo.' Ukususela ngale mini uMfuneko watsho wakukhuthalela ukuya kuthamba. Kaloku 10 wayemana ukutsibisa inyanga yonke. Wayesithi ukuba ufike uThantaswa sel'elapho koomatshini ayokuzigqithisa phambi kwakhe, ambulise encumile, avume naye ekwancumile uThantaswa. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2022 SC/NSC Nasekuphumeni wayemlinda, bancokole nje ezelizwe emva koko bahlukane. Ikhona kodwa yona imini uMfuneko awazibona sel'ethetha into engqalileyo apha 15 kuThantaswa. Babemi ngasemotweni kaThantaswa. 'Thanti, kudala indidla ngaphakathi le nto ndiza kuyithetha apha kuwe.' Wathi akutsho uMfuneko, wabethelwa luvalo uThantaswa, ezibuza ukuba uya kuthini na ngoku uMfuneko ukufuna ukuvusa ubuhlobo babo bakudala kodwa etshatile. 'Yihlanze ke ndiyibone,' watsho ngokuzithemba uThantaswa. Wathintitha uMfuneko 20 egunyelwe luvalo. 'Thanti, okokoko ndidibene nawe, ayikho into ebhadlileyo esele ndiyithethile kuwe.' 7.1 Zahluka njani iimeko apho uThantaswa ambiza 'Mfuneko' ngazo ugxa wakhe nezo ambiza 'Mfuno' kuzo? (2) 7.2 Izisa ntsingiselo ni intetho kaMfuneko ekrwelelwe umgca ngaphantsi? (2) 7.3 Chaza ukuba ukufa kukaChizama kumhlanganisa njani uMfuneko nolwaphulomthetho. (2) 7.4 Ngeengongoma eziNTATHU landa ukuba ukungabi namntwana kukaThantaswa emzini kuyiphembelele njani impixano ekweli bali. (3) 7.5 Nika isizathu sokuba ibali liqala ngokusweleka kukaMsindisi. (2) 7.6 Xela ixesha ezimbalini eliqhubeke ngalo eli bali. Xhasa impendulo yakho. (2) 7.7 Ingaba babunyanisekile ubuhlobo bukaMfuneko noThantaswa emva kokuhlangana kwabo kwisicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2022 SC/NSC ISICATSHULWA B UMapheza waphinda wayicingisisa le nto yeli phupha lakhe endleleni: 'Kudala ndiphupha ndingcwatywa, ikhaya nezalamane zilila ngokungazenzisiyo kodwa yonke loo nto sukuba iliphupha nje egameni lokuba umntu ephupha nokuba yintoni na kakade xa elele. Neli ke liyafana namanye, akukho nto liyishobayo.' Ephethwe zezi ngcinga nje uMapheza, uMfuneko wayemcingela ububi kanye ngaloo ntsasa kowabo. 5 'Imini ekade ndiyilindele ngamehlo abomvu ifikile. Ukuba kuya ngentetho yexhwele lam, siya kulala namhlanje uMfezeko sele ewadlulile amafu. Kufuneka ndingawulibali laa mgutyana belindinike wona ukuze uNqoza awugalele ekutyeni kwakhe. Kuya kufuneka uNqoza ambeke ecaleni kwakhe lo mfana. Waqhwanyaza nje xa kutyiwayo uMfezeko, uya kuqabuka sekobandayo.' 10 Ukugqiba kwakhe ukulungisa waphuma wabekela esikhululweni sabo naye uMfuneko. Kwathi kwakufika wonke umntu ngaphandle koMapheza, waqala ukuxhalaba. Bathe bakumlinda ixesha elide, waphelelwa ngumonde wawa emnxebeni. Ikhale uMfezeko sel'engena esangweni lesikhululo, wabe uMfuneko sele emcima unomyayi wakhe engekaphenduli omnye. Eyona nto iphambili wayefuna ukumazi ukuba uyahamba na 15 ukuze athumele uNqoza ayokumcengela phaya kowabo ukuba uthi akaphumeleli. Umgutyana wakhe wayesel'ewunyengezele uNqoza owayesithi impimpi iza kulala ibabonile ooyisemkhulu ngaloo mini. Yaqhuba kakuhle inkonzo yomngcwabo kaHlomlani. Waya kubekwa kwikhaya lakhe lokugqibela ngentsimbi yeshumi elinambini. 20 7.8 Ngqina ukuba uMfuneko wayengamthandi uMapheza ngokwesi sicatshulwa. (2) 7.9 Tyhila umfanekiso ntelekelelo odalwa libinzana elibhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2) 7.10 Xela ukuba uMapheza wayeyimpimpi ngenene na ngokolwazi lwakho lwebali. Xhasa impendulo yakho. (2) 7.11 Xhasa ukuba uMfezeko ulilandele igama lakhe ngokwakule noveli. (2) 7.12 Ngqina ukuba le noveli iphumelele ukudlulisa umyalezo wokuba kukhona ukungcolelana kwabantu emisebenzini. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2022 SC/NSC UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa Ngqina ukuba le noveli iyakukhuthaza ukusabela ubizo. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA C Ngalo lonke elo xesha uwanamathisele amehlo kuMangaliso akawasusi ngokunga uthi, 'Nditsho kuwe mfanandini wasemaKwayini.' Ndiyabona kwakuse kusele kancinci ukuba angalikhuphi litsole litsho. Isithukuthezi samehlo omfundisi uMaqoma nabafundi samtsho waqubuda wajonga phantsi uMangaliso ezama-zamana nengqondo ebhekisa ezantsi ukucinga. Zamthatha 5 iingcinga zambhekisa emva ebuntwaneni bakhe eyintwana encinci yeqaba mhla waqala ukubona umfundisi enqanda abantwana besikolo besilwa, etsalwa sisinxibo sakhe nalelo lizwi lalithetha ngokuzola lintama uxolo; wawakhumbula amazwi awawathethayo emondele, 'Nam ndakuba mdala ndiya kuba nje ngalo mntu.' Ithe yakumfikela le nkumbulo wanga angaphakama ayokuzinikela kodwa kwabuya 10 kwala, wafikelwa ziingcinga ezininzi yankulu intlanganiso engena engqondweni yakhe. Enye yeengcinga ezamthintelayo ukuba angaphakami yaba yeyokuba le nto ubufundisi asinto ifuna ukuba umntu avele ayihle nje phezulu, kufuneka umntu abe ubiziwe kuqala. Njengamntu wayeneliso elibukhali ekuziqapheleni izinto wayelubonile uninzi lwabefundisi lungquleka lusiwa bambi besenza izinto ezimasikizi bengabefundisi, oko 15 kukuthi amagama akumthandazo weNkosi athi, 'Maliphathwe ngobungcwele igama lakho,' ayengaphumeleli kuninzi lwabefundisi awayebabonile uMangaliso. 'Kungani na oku?' Lo ngumbuzo abesakuzibuza wona xa esiva, ebona abefundisi abangaziphethe kakuhle. 'Kungenxa yokugagamela ubufundisi lungekho ubizo,' ibisakutsho impendulo yakhe. 20 'Luyintoni na ubizo olu? Ubizwa njani na umntu?' 9.1 Zahluka njani iimeko apho abantu bambiza 'Tholelegqwirha' lo mlinganiswa nezo bambiza 'Mangaliso' kule noveli. (2) 9.2 Lizisa ntsingiselo ni ibinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi sicatshulwa? (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2022 SC/NSC 9.3 Chaza ukuba intshumayelo kaMaqoma imhlanganise njani uThole nobufundisi. (2) 9.4 Ngeengongoma eziNTATHU chaza ukuba ukungakwazi kukaThole ukuzithathela izigqibo kuyiqhubele phambili njani impixano kweli bali. (3) 9.5 Nika isizathu sokuba le noveli yenze uThole aqale enze iimpazamo eselula phambi kokubangumfundisi. (2) 9.6 Xela ixesha ezimbalini eliqhubeka ngayo eli bali. Xhasa impendulo yakho. (2) 9.7 Ingaba lwabakho utshintsho awalwenzayo uMangaliso eGeorge Goch? Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE ISICATSHULWA D 'Hayi mntwan'am ndiphilile ngaphandle nje kwentloko esuke yee ngqezu, neli phupha ke,' watsho ukuphendula umntu omkhulu. Ungene kwenye indlu uThozama waphuma ephethe iipilisi namanzi walinika esithi. 'Khawuginye nazi iipilisi ke bawo, mhlawumbi intloko yoba ngcono esingaziyo sesi sephupha isifo ukuba sonyangwa ngani na sona. Kodwa ke mna ndikucebisa ukuba ungasoloko ucinga ngalo yiyo le nto likukhathazayo. 5 Umntu uphupha le nto soloko eyicinga,' wamcebisa watsho uThozama esoyika nokumbuza ngeli phupha kuba leli lisuka limbangele iinyembezi. Wazithatha waziginya iipilisi engalisusi iliso kuMangaliso. 'Kowu! Mntwan'am intshumayelo yakho ngethemba indiphilisile, itsho ndanethemba endingalaziyo elalise laphela kudala. Undibona ndisaphilile nje mfo wam kungenxa 10 yethemba. Ukuba bekungenjalo ithemba ngeba kudala labola ungelo kum ngenxa yesehlo esandihlelayo': zaphinda zee waxa iinyembezi. 'Uxolo kaloku bawo, kahle ngeenyembezi, uza kuphazamisa incoko yethu', watsho uMangaliso enqanda ezi nyembezi. 'Uthi ke bawo wehlelwa sisehlo? Bendisamamele.' 15 'Masiyiyeke mfundisi le ncoko iyandenzakalisa.' 'Ubawo lo ke siza kuthi ngubani? Engumni isiduko? Liphi lona ikhaya emva ngoko kwakusagodukwa?' wabuza watsho uMangaliso eyilahla eyesehlo esehlela umntu omkhulu incoko. 'Igama lam nekhaya ke mfo wam asinto ndakha ndayixelela mntu oko ndafika kweli 20 Rhawuti ngaphandle kwesiduko.' 9.8 Ngqina ukuba uMangaliso notata uMkwayi abazani ngokwesi sicatshulwa. (2) 9.9 Tyhila umfanekiso ntelekelelo webinzana elibhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2) 9.10 Xela ukuba wazichaza na ukuba ngumni waphi utata uMkwayi ngokolwazi lwakho lwebali. Xhasa impendulo yakho. (2) 9.11 Xhasa ukuba uMangaliso ulilandele igama lakhe ngokwale noveli. (2) 9.12 Ngqina ukuba le noveli iphumelele ukudlulisa umyalezo wokuba imfundo ayigugelwa. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2022 SC/NSC UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule Ngqina ukuba uFriday uyalingcolisa igama labalweli benkululeko kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA E 'Phofu ndikwazi ungekavuli mlomo ukuba usesikhulu isibhanxa, esi sitya ubulongo. Yintoni ongayenza ungenamali? Ulihlwempu. Ufuna ukufa ulihlwempu? Uyihlo ulihlwempu, into aqhayisele ngayo zeziya nkomo zimbini zigula sisifo sephepha. Ukufundise ngokungqiba. Nawe ufuna ukuphila ubomi bokungqiba. Kutheni le nto usisidenge kangaka, wakugqiba ukufunda Kafile?' 5 Iindlebe zam kwakungasekho nto ziyiphulaphuleyo ngoku, zigcwele umoya. Ndaziva sendithe, 'ukuba nifuna ukundibulala nixelise laa mfo nimbulele phezolo, yenzani njalo. Le niyithethayo yona into, yilibaleni, soze.' 'Ucinga oku kooKafile kanye mfo wam, usisitunxa. Akuziboni zona ezinye iiBhantu ezingooMthunzima nooNkebe, ziziinkokheli ngoku, zinemali, ziphethe, akufuni ukufana 10 nazo?' Ndathula ndavala phezulu, basuka bahleka abafo basemzini ngokungathi akwenzekanga nto. Ndithe ndisavuthelene imixhadana le okwerhamba ngumsindo, zathi gwiqi ezi zinto zabuya nocango, ndeva xa enye isithi kwenye: 'Ngowethu lo, musa ukuzihlupha nokuzihlupha oku,' kwalandela intsini eyayikhatshwa kukubihlizela kweembukuxa zesisu. Ndagqushalaza ngumsindo, ndisenziwa ubukhulu kukubona 15 indlela eyayisenziwa ncinane ngayo ingqondo yam ngaba bafo. Emva kwethuba wehla umsindo, ndatsho ndaqaphela ukuba litshonile ilanga kwathi qatha nento yokuba andikhange ndise nto emlonyeni okokoko. Athi kanti amathumbu ndiwakhumbuzile, akrwela ukuvuma ingoma yephango. Ndithe ndakungawahoyi aphinda agcwalisa ngumoya. 20 11.1 Nika umahluko kwimpatho kaMfazwe ngabantu bakwaQaka ekuqaleni kwebali nasekupheleni kwalo. (2) 11.2 Izisa ntsingiselo ni intetho yegwangqa ekrwelelwe umgca ngaphantsi? (2) 11.3 Chaza ukuba ukukhwela kukaMfazwe kwinqwelo negwangqa kumhlanganise njani nokubukulwa kwaQaka. (2) 11.4 Ngeengongoma eziNTATHU landa ukuba ukubonwa kukaMfazwe nguFriday ekhwele negwangqa kuyiqhubele njani impixano ekweli bali. (3) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2022 SC/NSC 11.5 Nika isizathu sokuba ibali liqala ngoMfazwe etyholwa ngobumpimpi kwaQaka. (2) 11.6 Xela ixesha ezimbalini eliqhubeke ngalo eli bali. Xhasa impendulo yakho. (2) 11.7 Ingaba yaba khona into ebonisa ubukrelekrele kuMfazwe ngokwale noveli? Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE ISICATSHULWA F Ndingakhange ndicinge nokucinga, hlasi okaSikhotsholo ngoko nangoko ndajolisa, ndatsala, wabhodla ugqugquza into engenasiphelo, khithatha khithatha amakhwenkwana. Ndithe ndakungaboni ntshukumo ndayeka ukudubula, ndema ndajonga kweliya cala ebevela ngakulo. Kwakuxa laa nja umthendevu isaya kuthi sithe ngaphaya kwetyholo kanye kulaa ndawo inokuba amakhwenkwe ayencathame kuyo. 5 Ndenze yamibini yamithathu ndileqisa. Ndithe ndisiya kufika etyholweni kwabe kungasashukumi nengca ebinyathele kuyo. Ibaleke yayaphi? Izazi yodwa. Ndajika ndayakudlula kweziya zidumbu zamakhwenkwana. Ayelingana ncibitshinalawa ebedutyulwe emini. Ndithe hlasi umpu wamnye. Ndabuva ubushusu bawo esandleni, kwakungona ndizibonayo ukuba ndiyangcangcazela, wasuka umzimbalo wam wonke 10 wanenkantsi, ndagqithela kumfo omfutshane ndishiya izidumbu ezine ziqungquluzile. Oku kudubula kulolu hlobo kanti bubujoni? Lo mbuzo zange ube namphenduli, kwakho nje into ethi kum, bekufanele kufe wena okanye bona. Ingaba nam sendiqala na madoda ukuba ngumbulali? Ndifike umfo omfutshane embinambineka oku komntu otsheqwa sisisu segazi. Ndimi 15 ixesha elide phezu kwakhe ndikhohlwe yinto emandiyenze. Kanene lo mfo edibene noSikhotsholo lo ebezimisele ukundicima igama. Kungenzeka ntoni ukuba ndinokumcima igama kube kanye? Kulaa makhwenkwana ndisuke ndatsala, wabhodla umpu, enye into yasuka yazenzekela. Nalapha kuye ndingenza njalo. Umfo omkhulu ibe ngathi uyayibona into endiyicingayo. 20 11.8 Ngqina ukuba uMfazwe noSikhotsholo babengavani ngokwesi sicatshulwa. (2) 11.9 Tyhila umfanekiso ntelekelelo odalwa libinzana elibhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2) 11.10 Xela ukuba wamkeleka na uMfazwe kubantu baseMthontsi ngokolwazi lwakho lwebali. Xhasa impendulo yakho. (2) 11.11 Xhasa ukuba uMfazwe ulilandele igama lakhe ngokwale noveli. (2) 11.12 Ngqina ukuba le noveli iphumelele ukudlulisa umyalezo wokuba abantu abalwa ingcinezelo mabafunde ukuthembana kwabodwa. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2022 SC/NSC UNCWADI LWEMVELI UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye Ngqina ukuba uNongqawuse ulingcolisile igama lakhe kwintsomi ethi 'ukuthetha uNongqawuse', kanti imbongi iyaliphakamisa igama likaNolizwe kwisibongo 'Ukumkanikazi uNolizwe Sandile'. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA G INTSOMI KANOMAZA NEGONGQONGQO Kwathi ke kaloku ngantsomi, kwakukho amantombazana amabini uNomaza noNozihlwele. Minazana ithile bathunywa ukuba baye kurhela ingca phezu komlambo okufutshane nehlathi elishinyeneyo elalisaziwa ngokubanezigebenga ezibalasele ngoburhalarhume. Bayalelwa ukuba ze bangahlali babuye sekusihlwa kuba le ndawo baya kuyo ikufutshane neli hlathi. Zalungisa umphako ezi ntombi kuba uhambo oluya 5 kule ndawo lwaluza kubalude. Bahamba nabanye balapho ekuhlaleni konwatyiwe kuhanjwa kuqhalwa umphako. Bahamba bahamba bada baya kufika. Barhela imini yonke bada bagqiba, bagoduka ilanga sele lisiya kunina. Uthe uNomaza sele ephiphiphi wakhumbula ukuba ulibele irhengqe kanina ngemva kwaye wayeqononondisiwe ngunina ukuba angayilibali. Wacela abahlobo bakhe ukuba 10 bamkhaphe aye kulanda irhengqe kanina kwaza akwabikho namnye ovumayo kuba besithi selitshona ilanga kwaye bebexelelwe ukuba bangahlali kude kube mnyama. Wafa namthanyana uNomaza waza wanyanzeleka ukuba ajike ukuya kukhangela le rhengqe. Kwakukude ngasemva kwaye kusele kuthande ukuba mnyama. Ukhangele wakhangela wade wancama waske weva ngento imthi xhakamfu. Kuthe kanti lelinye 15 lamagongqongqo ale ndawo. Kuthe kanti belisaye kuzingela ngoku ke libuyile kuba kuhlwile. Limbuzile ngelo lizwi likhulu kwaye loyikekayo lisithi, 'Ubekwa yintoni kulo mhlaba?' Uphendule uNomaza engcangcazelisa ilizwi, 'Be-be-besize kurhela ingca ndaza ndalibala irhengqe kamama.' 'Owu! Nina nirhela ingca emhlabeni wam. Inene ndiza kunibonisa amaqhekeza engqele', latsho lamfaka engxoweni linomsindo. 20 Wakhala ekhabalaza ecela uxolo akwanceda nto waza walithembisa ngokuliculela. Laphendula ngelizwi elikhulu lathi makacule. Uvume wenjenje uNomaza; Ndandiye kurhela ingca noNozihlwele Ndaza ndalibala irhengqe kamama Kwelo hlathi lishinyeneyo 25 Ndizicelile iitshomi zindikhaphe Akwabikho namnye ovumayo Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2022 SC/NSC Lawuthanda lo mculo eli gongqongqo lamana libetha apha engxoweni lisithi makaphinde acule. Wenjenjalo uNomaza ngaphandle kwamathandabuzo kuba wayesekeleze ukukhululwa kule ntlungu. Lahamba lahamba igongqongqo noNomaza 30 limthe tyu-u-u-u egxeni limana libetha kule ngxowa limxelela ukuba makacule. Lihambe lahamba ladibana nesiqhu samakhwenkwe sisoja umbona, lacela lithembisa ngokuwakhalisela uhadi ukuba anokulipha umbona. Avumile amakhwenkwe kuba nawo ebenomdla kulo mculo aza kuwumamela. Labetha engxoweni yalo lwakhala uhadi. 35 Ndandiye kurhela ingca noNozihlwele Ndaza ndalibala irhengqe kamama Kwelo hlathi lishinyeneyo Ndizicelile iitshomi zindikhaphe Akwabikho namnye ovumayo 40 Liphinde lathathisa igongqongqo nohambo lwalo lisamthe tyu-u egxeni uNomaza. Lithe xa liphiphiphi laphinda ladibana nesinye isiqhu samakhwenkwe sidlala ibhola. Kwathi kanti kwesi siqhu kukho neyakuloNomaza. Athi la makhwenkwe xa efuna ukubaleka lathi makangabaleki liza kuwabethela ugaga lomntu omkhulu. Ngokwenene ema amakhwenkwe kuba ayenomdla wokumamela olu gaga lomntu omkhulu. Laphinda 45 labetha engxoweni laza laqalisa uhadi ukucula. 13.1 Nika umahluko kuvakalelo lukaNomaza ngexesha esasuka ekhaya nasemva kokuhlangana negongqongqo. (2) 13.2 Sizisa ntsingiselo ni isaci esikrwelelwe umgca ngaphantsi kule ntsomi? (2) 13.3 Chaza ukuba irhengqe imhlanganisa njani uNomaza negongqongqo. (2) 13.4 Ngezehlo eziTHATHU landa ukungcungcutheka kukaNomaza ukusukela ukukhumbula kwakhe irhengqe kude kube sekupheleni kwentsomi. (3) 13.5 Nika isizathu sokuba le ntsomi iqala ngokuba anikwe umyalelo wokuba angabuyi sekuhlwile. (2) 13.6 Chaza umfanekiso ntelekelelo odalwa libinzana elibhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2) 13.7 Ngqina ukuba umbalisi uphumelele ukudlulisa umyalezo wokuba zibi iziphumo zokutyeshela umyalelo. (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2022 SC/NSC ISICATSHULWA H NGURHULUMENTE WETHU LO! 1 Vi-i-i-tyo-o-o! 2 Ebeqale ayintoni na amashumi eminyaka ejele, 3 Kumawakawaka eminyaka yengcinezelo? 4 Nditsho kuwe mlisela nomthinjana woMzantsi-Afrika 5 Nditsho kuni ziphatha-mandla zeli lizwe 6 Kudala ndinifundis'indlela yokuphath'isizwe 7 Into ilele kuni ngoku, mna andinatyala ndinikhulule. 8 Yhini na ukuba nibonakale neentsana zoMzantsi-Afrika uphela? 9 Ndiyisusil'ingcinezelo nocalucalulo lomnt'omnyama komnyama 10 Yekan' ukucinezelana nodwa, nodwa, nodwa! 11 Yhini na ukuba ningazigqogqi ezi ndletyana zenu? 12 Nindive nindiphulaphule xa ndisithi ke, 13 Even if I die, I will wake up from my grave and come and vote 14 NguRhulumente wethu ke lowo! 15 Mandisithe-e-e-le! 13.8 Chaza umsebenzi wegama u 'Vi-i-i-tyo' kwesi sibongo? (2) 13.9 Xela ukuba umbuzo buciko okumqolo wesi-2 nowesi-3 uxhokonxa izazela zoobani ngokomqolo wesi-4 nowesi-5. (2) 13.10 Nika ixesha ezimbalini elisekwe kulo isibongo esingentla. Xhasa impendulo yakho. (2) 13.11 Chaza umoya wembongi, uxhase ngesigama esikwisibongo. (2) 13.12 Ingaba ijolise koobani imbongi ngebinzana elibhalwe ngqindilili kumqolo we-11? Xhasa impendulo yakho. (2) [25] AMANQAKU ECANDELO B: 25 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2022 SC/NSC ICANDELO C: IDRAMA IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukusukela kumbuzo we-14 ukuya kumbuzo we-17.  KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye NOMBUZO OMFUTSHANE.  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule. QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama). Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama). UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa Bonisa ukuba iimpazamo zabazali zibeneziqhamo ezibi kulo mdlalo. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA I UZWENI: Kutheni madoda nawenza ibhola lo mbuzo walo mfana yona ithi yakufika komnye ikhatywe igqithiselwe komnye. Lo mbuzo ufuna u 'Ewe' no 'Hayi', awufuni ngxoxo wuphenduleni. UMTHETHO: Xa uwuqonda into oyifunayo kaloku Rhadebe wuphendule, nango. UGUGULETHU: O-o-o, hayi wuyekeni akukho nto xa ningafuni kuwuphendula, kuba 5 eneneni wona awunzima ufuna nje ukuba nindazise ukuba ndiye na engozini nokuba ndingayi. Bawo uNyaniso, ukuphendula lowa mbuzo wakho, uthi, ndingaba ndinampikiso na? Elam lithi kudala ndiphika ngoku akukho nto ndophinda ndiyithethe. Kuyo yonke into efuna mna kulo mcimbi, mna andinalizwi, ithi impendulo yam, 10 'Buzani kubawo'. UZWILAKHE: Ke mawethu masidibane kwakhona ngoMgqibelo ozayo sikhuphe abantu bayokucelela umfana intombi kwaMcothama. Wena mfana zama ukudibana nentombi phakathi kule veki iza kuvulelwa. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/2022 SC/NSC NYANISO: Livakele mawethu masisesisima ngeenyawo, limkile ilanga. 15 (Bayaphuma) UGUGULETHU: (UGugulethu usala ethetha yedwa endlwini. Uyazula uphatha kuya kungqubeka emnyango abuye aphindele entla.) Limkile ilanga, ngenene akuxokwa, limkile ilanga kushiyeke amathunzi odwa kuwe Bomindini. Kushiyeke amnyama wona 20 amathunzi akukho themba lakuthi loza liphinde liphume ilanga. Ndilihleli eli phakade kum ilulonwabo lodwa, kodwa namhla bujikile obo bomi buncasa injengencindi yobusi baba krakra ngokwencindi yekhala. Ndikubukele na Bomindini ndibuhleliyo bangaphambili? 15.1 Nika isizathu sokuba uZweni awubize ibhola umbuzo womfana. (2) 15.2 Caphula isigama esibonakalisa intshukumo yabalinganiswa kwesi sicatshulwa. (1) 15.3 Cacisa amazwi kaGugulethu angezantsi ngokwale drama. '… kodwa namhla bujikile obo bomi buncasa injengencindi yobusi baba krakra ngokwencindi yekhala.' (3) 15.4 Ingaba le drama yintlekele okanye yintlekele siyoliso? Xhasa impendulo yakho. (3) 15.5 Nika injongo yokuba uGugulethu athethe yedwa kwesi sicatshulwa. (1) 15.6 Nika isiganeko esaba sisiphumo sokutshatiswa ngenkani kukaGugulethu. (2) KUNYE ISICATSHULWA J UMANYAWUZA: Hayi phofu akukho kuthini kunyanzelekile ukuba simphande, nto nje ndinoloyiko kuba sindothusile isikhalo asenze izolo. ULANGENI: Khawuhambe uye kumvusa simbuze. Utheni kakade engasavuki nje. Uyazi ukuba zisukela eyethoba ngoku? Hayi khawuhambe uye kumvusa. 5 UMANYAWUZA: Kulungile makhe ndiye. (Uyaya afike engekho). Yhini na yise kaNomaMpondomise! Lo mntwana akakho phaya entangeni, nomnyango wendlu uvuliwe; kwaye akuqondakali nokuba ukhe walala kwa ukulala ndakuphosa iliso, kuba umandlalo ngathi usandlalwe okokoko kwayizolo. 10 ULANGENI: Awu uthini na ngoku MaNyawuza? UMANYAWUZA: Ndifung'aMaMpondo! Yiza uze kuzibonela ngokwakho. (Bayahamba bayokukhangela) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/2022 SC/NSC ULANGENI: Ngaba lo mntwana uye phi, phofu impahla ikho yonke nje, abe uye enxibe ntoni kulo ndawo? Inene izimanga ziyashiyana. Angathini 15 umntanam ukusuke adanduluke atsho ngesimbonono sesikhalo, zesithi sisajonge leyo kuse engekho? Izimanga zale Ngcolosi! UMANYAWUZA: Hayi Jola makube usatshone esapha. ULANGENI: Hayi Nyawuza akakho apha, umoya wam uyandixelela loo nto. UMANYAWUZA: Kowu kazi uyokutshona kwesikabani na umntwanam? 20 (Ethwal'izandla entloko) Jola wethu nceda uye kuxela edolophini kukhutshwe amapolisa afune. Kazi ukuba akazibulelanga na? ULANGENI: Ee-e-e suka MaNyawuza yintoni le uyicingayo? UMANYAWUZA: Ndingathini Jola ukungacingi njalo kwesaa sililo ebesenza? (ULangeni uyakubika kuTSOLO afike kukho ipolisa) 25 IPOLISA: Bhota Mnumzana Langeni! Ukholisile ufike. ULANGENI: Mhlekazi! IPOLISA: Ndingakwenzela ni nkosi yam? 15.7 Libe nafuthe lini iphephandaba ekukhaleni kukaNomaMpondomise athetha ngako uManyawuza kwisicatshulwa? (2) 15.8 Chaza izenzo ezibonakalise ukuba uGugulethu noyise bayiqonde ngokwahlukileyo incoko yokuba uGugulethu mdala makafune umfazi. (2) 15.9 Nika izihlandlo eziTHATHU apho uGugulethu asebenzise intetha ethi, 'Buzani kuBawo'. (3) 15.10 Chaza ukuba ukunyhashwa kothando kuyiqhubele phambili njani impixano kule drama. (2) 15.11 Ngqina ngale drama ukuba awujoliswanga kwisini esithile umyalezo othi akusosisombululo ukuthatha ubomi xa unengxaki. (2) 15.12 Nika icebiso onokulinika ulutsha olusexabisweni lokutshata uthathela kokuqhubeke kule drama. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/2022 SC/NSC UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI INDLAL' INAMANYALA – M Lamati Bonisa ukuba iimpazamo kwiinzame zokuzikhupha endlaleni zibe neziqhamo ezibi kulo mdlalo. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE INDLAL' INAMANYALA – M Lamati Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA K SIQHIWU: Ndahle ndakubona kwa ukuphuma kwakho kula ofisi kaMaqhikizane ukuba uwile kulaa ngcuka. SIPHOKAZI: Ungandiphambaneli mna. SIQHIWU: Kodwa uya kuzililela, ndiya kuxelela. USirhezu umntwan' abantu, uzigobha amacala esithi unomfazi, kanti uthetha ngento ehamba 5 inqwala, nditsho nalapha ezilwanyaneni ezingooMaqhikizane. SIPHOKAZI: Ukhathazwa yintoni kaloku xa ndingazukulilela wena Siqhiwu? SIQHIWU: Hayi undidanisile kodwa Siphokazi bendikuthembile. SIPHOKAZI: Umntu akathenjwa mfo kaSihlwele. Ubokuthemba ilitye kunomntu. SIQHIWU: UMaqhikizane yena siza kumbamba nangaphandle kwakho. 10 Sowude uthi ndenza inkohlakalo nje, kungokuba ibubulungisa obu benziwa nguMaqhikizane bokurhwaphiliza iimali zabantu abahamba nzima? SIPHOKAZI: Andinaxesha laloo mfeketho wethu mna. SIQHIWU: Nantsi into emandikulumkise kuyo: Ungakhe uyicinge nokuyicinga 15 eyokuba uza kulumkisa la myeni wakho. Ukuba nje sikhe safika selendwebile, siyakwazi ukuba nguwe omlumkisileyo. Endaweni yakhe kuya kuvalelwa wena. Ndikunika nje le mini yanamhlanje ukuba utshintshe ingqondo. Ukuba uthe wabuyela ezingqondweni, uya kundifumana ndingqengqile phaya ekhaya. Ukuba 20 awuyitshintshanga ke namhlanje, uze ungabi sayitshintsha. Sala sidenge! (Aphume) SIPHOKAZI: Hamba silumko! Eyi! Wandihlabanisela ke ngoku uSiqhiwu lo. Watsho kanye kule nto bendiyicinga yokuba ndiza kuya kumlumkisa uMaqhikizane lo. Kutheni ingathi ayizi kulunga nje 25 ngoku le nto? Andinqweneli kubanjwa kaloku noko. Xa ndingenakho ukumlumkisa ingathi kuya kubangcono ndijoyine uSiqhiwu lo. Kwekhu! Yhini madoda ukuphoswa yimali engaka kweli xhego! 17.1 Nika isizathu sokuba uSiqhiwu ambize ngengcuka uMaqhikizane. (2) 17.2 Caphula isigama esixela intshukumo yabalinganiswa kwesi sicatshulwa. (1) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/2022 SC/NSC 17.3 Cacisa amazwi kaSiphokazi angezantsi ngokwale drama. ' … Ubokuthemba ilitye kunomntu.' (3) 17.4 Ingaba le drama yintlekele okanye yintlekele- siyoliso? Xhasa impendulo yakho. (3) 17.5 Nika injongo yokuba uSiphokazi athethe yedwa kwesi sicatshulwa. (1) 17.6 Nika isiganeko esisisiphumo sengxoxo ekwisicatshulwa. (2) KUNYE ISICATSHULWA L (Kungorhatya, ezilalini. Kungena uSiqhiwu noMamQhinebe kwaMamQhinebe. UMamQhinebe uyapheka. USiqhiwu ufunda iphepha.) SIQHIWU: (Efunda iphepha) Yaza yabuhlungu ke le nto yehlele aba bantu bakwafrosi, Yhini madoda! MAMQHINEBE: Kutheni na Siqhiwu? Ushiywa ziingqondo ngoku, wathetha 5 wedwa? SIQHIWU: Hayi, akukho kwangqondo zindishiyayo mama, koko nje ndothuswa yile nto ibhalwe kweli phepha. MAMQHINEBE: Khawufunde wethu nam ndive le nto ikothusa kangangokuba kude kucace ukuba uza kushiywa ziingqondo. 10 SIQHIWU: Yima ke ndikufundele. Utshw' endodeni. (Efunda.) EMTATA. (KwaDosi) 'Usapho lwakwaMagade lwehlelwe sisombadlakanya somphanga wokubelwa usana obelukukuphela komntwana walo. Ethetha eyengezelisa, uNkosikazi Noziphongo Magade uthe, olu sana beluvekinye kuphela luzelwe. Uqhube wathi, kumtshato 15 wakhe nomyeni wakhe, uMnu Makwedini Magade, bebeqala ukufumana umntwana emva kweminyaka eli-20 betshatile. Eyona nto ayithethe yabuhlungu nangaphezulu uNksk. Magade, yeyokuba oogqirha, ngethuba lokubeleka kwakhe olu sana lubiweyo, bamxelela ukuba akasayi kuze aphinde ambone umntwana ku …' 20 MAMQHINEBE: (Ngomsindo) Siqhiwu! SIQHIWU: (Othukile) Mama! MAMQHINEBE: Phuma nelo phetshana lakho limdakanyana kule yam indlu! Phuma! SIQHIWU: Awu! Kutheni na mama? 25 MAMQHINEBE: Ndithe phuma nelo phetshanyana lakho! Kunjalo nje andifuni nokuphinda ndilibone apha kwam! SIQHIWU: (Aphume, ehamba ethetha yedwa) Siyandimangalisa ke esi senzo sikamama namhlanje. Yintoni bethu le imcaphukisileyo kweli nqaku? 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/2022 SC/NSC 17.7 Libe nafuthe lini iphephandaba ekubeni nomsindo kukaMamQhinebe kwesi sicatshulwa? (2) 17.8 Chaza umahluko kwindlela akubona ngayo ukunyoba uMamQhinebe noSiqhiwu kule drama. (2) 17.9 Nika izihlandlo eziTHATHU apho kusetyenziswe intetha ethi, 'Indlal' inamanyala'. (3) 17.10 Chaza ukuba indlala iyiqhubele phambili njani impixano kule drama. (2) 17.11 Ngqina ngale drama ukuba awujoliswanga kwisini esithile umyalezo othi ulwaphulomthetho alusosisombululo kwiingxaki zakho. (2) 17.12 Nika icebiso onokulinika kubantu abakwiimeko zendlala uthathela kokuqhubeke kule drama. (2) [25] AMANQAKU ECANDELO C: 25 AMANQAKU EWONKE: 80 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all