Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
2023
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 70
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-9.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2023 papers 





View all



_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)

isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2023, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 363.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)100 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)18 marks
- Question 4Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions18 marks
- Question 5Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
QAPHELA
Esi sikhokelo sokumakisha senzelwe ukuba sibe sisikhokelo kubamakishi.
Asenzelwanga ukuba sibe ngummiselo ogqibeleleyo.
Iimpendulo zabafundi mazithathelwe ingqalelo ngokokuchaneka kwazo.
Iimpendulo mazihlolwe ngokupheleleyo namanqaku anikezelwe apho kufuneka
anikezelwe khona ngokwezigqibo ezithatyathwe kwintlanganiso yokubeka
umakisho emgangathweni.
Isikhokelo sokumakisha siya kuxoxwa phambi kokuba kuqalwe ukumakisha.
IMIYALELO KUBAMAKISHI
Umakisho lwesicatshulwa sokuqonda:
Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqonda, akufanelekanga ukuba
upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zezivakalisi zinyityelwe
amanqaku ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
elindelekileyo. Iimposiso ezikhoyo maziqatshelwe ngokukrwelelwa.
Kubaviwa abasebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
kananjalo banganyityelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo zinembadla.
Ngokunjalo ukuba igama elisuka kolunye ulwimi lusetyenziwe kwitekisi kwaye
impendulo ifuna elo gama, oko kwamkelekile.
Kwimpendulo apho ziliqela iimpendulo ezichanekileyo akunikwa manqaku
ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/ANDIVUMELANI kuphela.
Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela impendulo.
AKUNIKWA manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANI/BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela ngesizathu/ukuxhasa/nokuzakuzelela
impendulo.
Apho kulindeleke iimpendulo ezigama linye aze umviwa anike isivakalisi, nika
amanqaku ukuba ngaba igama elifanelekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi
okanye ligqanyisiwe.
Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, aze umviwa adwelise
uluhlu lweempendulo, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
makwamkelwe zombini, ukutsho oko unobumba ohambelana nempendulo
echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokuzeleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
1.1 Kukuqinisekisa ukuba nomnye umntu uyaxhamla kwinto anayo omnye. √√ (2)
1.2 Yeyokuba yinto asele beyiqhelile/yinto abazibona sebeyenza
bengasaqhutywa.√
[Nayiphi impendulo echanekileyo.] (1)
1.3 Abantwana bakadadobawo owabuya ekwendeni√/abentombi yasekhapha
eyendele kuNxamagele√ aboomolokazana nabeentombi zalapha√/
nabasebukhweni boonyana basekhay' apha abaze kumpelesa.√
(Nasiphi isibini kwezi.) (2)
1.4 Kungenxa yongenelelo lwamaphulo oonompilo.√√/ Kungenxa yezifo
ezosulelayo.√√ (2)
1.5 Lolokwabelana ngebhekile yasetywaleni.√√/ Kuyarhatyuliswana ngotywala.√√ (2)
1.6 BUBUXOKI kuba isicatshulwa sithi ebenyenjwa ehlekwa, yena azixolisele.√√ (2)
1.7 Ziphuhlisa ubuncinci benyama ngokobungakanani/ngokomyinge.√√/
ziphuhlisa ubuncinane ngokwenkangeleko.√√ (2)
1.8 Bayayicukuceza kungabikho nalinye ixhewukazi elithi alifumananga.√√ (2)
1.9 Ulwimi lwenkomo√/inkamanzi.√
(Nayiphi kwezi.) (1)
1.10 Unikela umntwana nokuba ngamacephe amathathu awagqume ngesosi
athumele kummelwane√/uphakelwa esithebeni utyiwe ngabo bonke
ababhinqileyo belo khaya.√
( Nayiphi kwezi) (1)
1.11 Kukuba omnye udibanisa ingubo yakhe neyomnye ukuze angahleleleki
afudumale nalowo unengubo enye.√√ (2)
1.12 B.√/B. olunentobeko√/olunentobeko.√ (1)
1.13 Ngokuthi ummelwane akhe amalahle kwammelwane osel' ephembile
angasebenzisi matshisi xa efuna ukwenza umlilo.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.14 Kukwabelana kuba abezileyo bafika bexule/ bacuntsule/ baphungule/
bacaphule kwintlungu yomfelwa ngokuza kuvela.√√
OKANYE
Asikokwabelana kuba kugqibela lowo usentlungwini sekufuneka azipokothe
akhathalele iindwendwe zakhe, ngeli xesha asentlungwini.√√/Asikokwabelana
kuba ukufa yinto embi abantu xa behambelana omnye ebhujelwe loo nto
ayithethi ukuba nomnye uza kubuya nomphanga kuba ehambele usapho
olubhujelweyo.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
1.15 Babelana ngomsebenzi wokwakha.√√/Ngokwakha ibhoma√√ /Babelana
ngengca besokha indlu yomkhwetha.√√ (2)
1.16 Isicatshulwa A kumhlathi wesi-6 sikrobise kukwabelana kwabantu ngentlungu
injongo ikukwenza umthwalo ubelula kanti nesicatshulwa B singumboniso
wokwabelana ngomsebenzi ukuze umthwalo ubelula.√√ (2)
1.17 Zozibini ezi zicatshulwa zifundisa ukuba ukwabelana kwenziwa kwiimeko
ezimnandi nakwiimeko ezinzima.√√/ Zisifundisa ukuba xa simanyene
sisebenza sonke umsebenzi uba khaphukhaphu.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI
Sebenzisa ezi ngongoma zingundoqo zilandelayo ekufuneka zibandakanywe
ngabaviwa kwisishwankathelo njengesikhokelo.
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaliseni iingongoma ezingundoqo.
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
Naziphi iingongoma ezichanekileyo ezisi-7 ezibhalwe ngokomhlathi mazimakishwe.
(Izivakalisi mazinamathelane.)
UCAPHULO IINGONGOMA
1. 'Ukwenza iinjongo zihambelane 1. Iinjongo zeqela mazihambelane
kunye neziphumo zomsebenzi neziphumo zomsebenzi
weqela kuyayiqinisekisa ziphicothwe zicacele ilungu
intsebenziswano xa zidakancwa, ngalinye.
zaziwe, zicace kwilungu ngalinye
leqela.'
2. 'Ukunxibelelana kweqela kubaluleke 2. Malungatyeshelwa unxibelelwano,
kakhulu ekuqinisekiseni lungenziwa ngokubhala,
intsebenziswano.' ukuhlangana nokusebenzisa
namaqonga onxibelelwano.
3. 'Konke okufunekayo, okuza 3. Makuthethwe phandle ngako
kwenziwa nosele kwenziwe konke okuchaphazela umsebenzi
kufuneka kubekwe elubala liqela.' kungabikho okufihlwayo nakuliphi
ilungu leqela.
4. 'Kuyalunga ukucakaca umsebenzi, 4. Mawohlulwe ngokulinganayo
uwabe ngokulinganayo eqeleni.' umsebenzi, kucaciswe okufanele
kwenziwe lilungu ukuze uhambe
kakuhle umsebenzi.
5. 'Ukuthathela ingqalelo iziphiwo 5. Umsebenzi mawabiwe
nezakhono zelungu ngalinye ngokwetalente yelungu ngalinye
ngokuhambelana neenjongo zeqela ukuze aneliseke ungasileli
okanye ezomsebenzi umsebenzi.
kungayiqinisekisa intsebenziswano.'
6. 'Bubuchule obuqinisekisa 6. Makuqinisekiswe ukuba ixesha
intsebenziswano ukumisela ixesha oza kufezwa ngalo umsebenzi
lokufezekisa ibakala ngalinye liqingqwa ngokwenqanaba
lomsebenzi ukuya kwelokugqiba ngalinye.
ngokupheleleyo.'
7. 'Kuyayikhuthaza intsebenziswano 7. Kubalulekile ukuvuyisana
ukuncoma nokuvuyisana kwakuphumelela iqela okanye
nempumelelo yeqela.' ilungu kuncedisa kwimpumelelo
konyuse nenqanaba ebelikuwo
umsebenzi.
[70 amagama]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
UKUBHALWA NGOKOMHLATHI
QAPHELA: Oku kulandelayo ngumzekelo nje kuphela. Akungommiselo kwaye
makusetyenziswe ngobuchule.
UMHLATHI
Ukuqinisekisa intsebenziswano kumaqela kungalandela la macebo. Iinjongo
zeqela mazihambelane neziphumo zomsebenzi ziphicothwe zicacele ilungu
ngalinye. Malungatyeshelwa unxibelelwano, lungenziwa ngokubhala,
ukuhlangana nokusebenzisa namaqonga onxibelelwano. Makuthethwe phandle
ngako konke okuchaphazela umsebenzi kungabikho okufihlwayo nakuliphi ilungu
leqela. Mawahlulwe ngokulinganayo umsebenzi, kucaciswe okufaneleke
kwenziwe lilungu ukuze uhambe kakuhle umsebenzi. Umsebenzi mawabiwe
ngokwetalente yelungu ngalinye ukuze aneliseke ungasileli umsebenzi.
Makuqinisekiswe ukuba ixesha oza kufezwa ngalo umsebenzi liqingqwa
ngokwenqanaba ngalinye. Kubalulekile ukuvuyisana kwakuphumelela iqela
okanye ilungu kuncedisa kwimpumelelo konyuse nenqanaba ebelikuwo
umsebenzi.
[70 amagama]
Ukumakisha isishwankathelo:
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni kuphela iingongoma ezingundoqo.
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
Ulwabiwo lwamanqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abaviwa besebenzise amazwi abo:
o 1–3 amanqaku achanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
o 4–5 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
o 6–7 amanqaku achanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abaviwa becaphule ngqo.
o 6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: akunikezelwa manqaku olwimi.
o 4–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: nikezela inqaku libe-1 lolwimi.
o 2–3 iingongoma ezicatshulwe ngqo: nikezela amanqaku abema-2 olwimi.
QAPHELA:
Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umviwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kuma ekupheleni
kwesivakalisi eliphele kuso inani eliqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCANDELO C
Umakisho lweCANDELO C:
Upelo
o Iimpendulo ezinegama elinye mazimakishwe nokuba upelo lugwenxa,
ngaphandle kokuba isiphene sitshintsha intsingiselo yegama.
o Kwiimpendulo ezizivakalisi ezipheleleyo upelo olugwenxa malunyityelwe
amanqaku ukuba impazamo ikwimigaqo yolwimi oluhlolwayo.
o Xa kuhlolwa izifinyezi impendulo mayibonakalise ukusetyenziswa
kweziphumlisi ngokuchanekileyo.
Ulwakhiwo kwizivakalisi malubhalwe ngemigaqo yegrama echanekileyo
nangezivakalisi ezipheleleyo/ngokomyalelo.
Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE nempendulo
echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO
3.1 Yifonti enkulu√/yifonti engqindilili√/luphawu loshiyelelo.√/Amagama
angqindilili.√
(Nayiphi kwezi.) (1)
3.2 C./C Ayihlanjwa nguye imoto/Ayihlanjwa nguye imoto.√ (1)
3.3 Kubantu abaneemoto abangafuni kuzihlambela ngokwabo befuna amaxabiso
afikelelekayo.√√/ Kubantu abanemoto abangafuni kuzihlambela ngokwabo.√√ (2)
3.4 Umfanekiso wemoto exhaphe ugwebu ukuncedisa ukuqonda intsingiselo
ngokunxulumanisa umfanekiso nesenzo sokuhlamba imoto ngesepha
namanzi.√ (1)
3.5 Oongqa phambili√/eyona nkonzo.√ (2)
3.6 Sinefuthe lokuthuma umthengi ukuba angxame ukuya kufumana inkonzo
yokuhlamba imoto√/Sinefuthe lokuba umthengi makahambe ayokuhlambisa
imoto.√/ Sinefuthe lokuthuma umthengi ukuba makaleqe/makakhawuleze.√
(Nayiphi kwezi.) (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
3.7 Kungamncumisa umthengi osele eyihlambise amatyeli amabini kuba
angaxhamla kweli tyeli lesithathu limahala√√/kungamncumisa umthengisi
kuba likhulisa intembeko kubathengi batsho baxhabashe ukuzisa iimoto kuba
beleqa ukufikelela kwelaa tyeli lesithathu limahala.√√/Kungamncumisa
umthengi kuba esazi ukuba kwityeli lesithathu akayi kubhatala.√√
OKANYE
Akunakumncumisa umthengi ongekaqali ukuhlambisa kuba kufuneka aqale
ahlambise ngemali amatyeli ade abemabini ukuze afikelele kwityeli elimahala
elixeliweyo.√√/Akunakumncumisa umthengisi kuba banganqaba abathengi
kuba belinde ukubanemali yokuqalisa la matyeli mabini aphambi kokulungela
ukufumana ela tyeli limahala.√√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
[10]
UMBUZO 4: IKHATHUNI
4.1 Ucinga ni.√ (1)
4.2 B/B.Ukubanephupha elifana nelikayise/Ukubanephupha elifana nelikayise.√ (1)
4.3 Bayathetha√ kuba kusetyenziswe amaqamza okuthetha.√ (2)
4.4 Ndiyaqonda ke ngoku.√ Ndatsho ndacacelwa.√ (1)
4.5 Intloko enkulu kaNono√/Amehlo athe gqa kaKofi√/Iintshiyi zikaKofi
ezinyukileyo√/Umlomo ovulekileyo kaKofi.√/ Ubuhlwitha beenwele zikaNono√/
ubude bempumlo kaNono√/ Impumlo kaNono etsolo√/Impumlo kaNono.√
(Nasiphi isiBINI.) (2)
4.6 Lunika umyalelo onqandayo.√ (1)
4.7 Isihlekiso sidalwe ngokusebenzisa isifaniso, 'njengotata' esinika intsingiselo
embolombini okanye etolikeka ngeendlela ezimbini ezahlukileyo kuNono
noKofi.√√ (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
UMBUZO 5: IPROZI
5.1 Lalatha indawo onokuphazamiseka kuyo.√ (1)
5.2 Kwesakhe isikolo banazo izixhobo zokubancedisa.√ (1)
5.3 Yeyokuba nangona benazo izixhobo azanelanga/aziphelelanga.√
Zishokoxekile√/azikho kakuhle√/azikho ngokugqibeleleyo√/abanazo
ngokupheleleyo.√ (1)
5.4 Intsokolo√/ukusokola.√ (1)
5.5 Yokuxinana.√ (1)
5.6 Uhambisa athi, nonxibelelwano lwe√nethiwekhi belu√qhawuka rhoqo. (2)
5.7 Thina sakhe ipomakazi lendlu ekhaya.√√
(2)
(Nasiphi isivakalisi apho u-sakhe asisenzi esichanekileyo.)
5.8 Lixesha eladlulayo.√/Ixesha elimiyo.√ (1)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2022 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata