Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paperisiXhosa HLGrade 12202327 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESIBINI (P2) 2023 AMANQAKU: 80 IXESHA: Iiyure 2½ Olu viwo lunamaphepha angama-27. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2023 SC/NSC IMIYALELO NENGCACISO 1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo. 2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula. 3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU: ICANDELO A: ISihobe (30) ICANDELO B: INoveli/UncwadiLwemveli (25) ICANDELO C: IDrama (25) 4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke: Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo: ICANDELO A: ISIHOBE IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI Phendula umbuzo OMNYE. ICANDELO C: IDRAMA Phendula umbuzo OMNYE. 5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA)  Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama oyifundisiweyo.  Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza oku. 6. UBUDE BEEMPENDULO  Imibuzo esisincoko yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama ali-190–240.  Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.  Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo nangokusemxholweni. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2023 SC/NSC 7. Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO NGALINYE kulindeleke ukuba ilandelwe ngocoselelo. 8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela imibuzo ekwiphepha loviwo. 9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA. 10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo: ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu 11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2023 SC/NSC ITHEYIBHILE YESIQULATHO Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke. ICANDELO A: ISIHOBE Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI. INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO YEPHEPHA 1. 'Ingoma kaVelaphi' Umbuzo osisincoko sombongo 10 6 2. 'Ithemba' Umbuzo omfutshane 10 8 3. 'Umfikazi uCharlotte Manyhi Maxeke' Umbuzo omfutshane 10 9 4. 'Iimbongi' Umbuzo omfutshane 10 10 KUNYE Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile 5. 'Imbovane' Umbuzo omfutshane 10 11 QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI Phendula umbuzo OMNYE. 6. Inkawu idliw'ilila Umbuzo osisincoko 25 12 soncwadi 7. Inkawu idliw'ilila Umbuzo omfutshane 25 12 8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 15 soncwadi 9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 15 10. Ukhozi olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 17 soncwadi 11. Ukhozi olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 17 OKANYE 12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 19 soncwadi 25 13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 19 ICANDELO C: IDRAMA Phendula umbuzo OMNYE. 14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko soncwadi 25 22 15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 22 16. Indlal' Inamanyala Umbuzo osisincoko soncwadi 25 25 17. Indlal' Inamanyala Umbuzo omfutshane 25 25 QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI emifutshane. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2023 SC/NSC ITSHEKHLISTI Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo. ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI () A: ISihobe 1–4 2 (ISihobe esifundisiweyo) emiselweyo) KUNYE A: ISihobe 5 1 (ISihobe esingafundiswanga) ongamiselwanga) B: INoveli OKANYE Uncwadi Lwemveli (Umbuzo osisincoko 6–13 1 soncwadi OKANYE umbuzo omfutshane) C: IDrama (Umbuzo osisincoko 14–17 1 soncwadi OKANYE umbuzo omfutshane) QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI emifutshane. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2023 SC/NSC ICANDELO A: ISIHOBE IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo OMNYE ongafundiswanga.  Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye wombongo okanye isibongo esingafundiswanga. QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli candelo. IMIBONGO EFUNDISIWEYO Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI. UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula umbuzo olandelayo. INGOMA KAVELAPHI – JJR Jolobe 1 Ndiyeza, ndiyeza, sithandwa sam, 2 Ndiyeza ndikhwele iqegu lomlilo. 3 Ligqitha umoya waseNtla ngamendu. 4 Ndiyeza ngokuba ndiluva ubizo 5 Lwelizwe lobawo. 6 O! Ndiyazibona, sithandwa sam, 7 Iinduli kwanamathambeka elizwe, 8 Elimpangalala; siphuma ingqina, 9 Siland' ekhondweni lexhama 10 Kwilizwe lobawo. 11 Ezants' emgodini, sithandwa sam, 12 Lingabonakali nelanga nezulu, 13 Ndiyeva ingoma yomxhelo, iphuma 14 Kowakho umlomo, undibiza, sithandwa, 15 Kwilizwe lobawo. 16 Ndiyeza, ndiyeza, sithandwa sam, 17 Ungandilileli. Wupheze loo mhobe 18 Wosizi uhlab' intliziyo. Ndiyazi 19 Olwakho uthando lolwami kuphela, 20 Kwilizwe lobawo Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2023 SC/NSC 21 Indoda kaloku, sithandwa sam, 22 Imelwe kuphath' umhlakulo, nomfazi 23 Agcine intsapho, ukuze luzale 24 Olweth' ulonwabo, Nojenti sithandwa, 25 Kwilizwe lobawo. Cazulula isigama esikwisitanza ngasinye esiqulethe uluvo lokuba uVelaphi akakonwabelanga ukuba kude nekhaya lakhe. Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2023 SC/NSC UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ITHEMBA – SEK Mqhayi 1 Singakwenza n' ukulima, 2 Sikuyeke ukulila, 3 Singayifuya n' imfuyo, 4 Xa ithemba lingekhoyo! 5 Singaluthatha n' uhambo, 6 Singabondla n' abantwana, 7 Sibasusa kuSathana? 8 Wakufelwa nangowakho 9 Ife intliziyo yakho; 10 Ulil' uzenzakalise- 11 Nomphefumlo uwufise. 12 Singaya na eNkosini, 13 Ehleliyo ebomini? 14 Inye nje indlela yayo, 15 Ikukuthemb' amandl' ayo? 16 Yen' omzimb' udiniweyo, 17 Ontliziyo ityhafileyo 18 Omoy' udakumbileyo, 19 Akanje na ngofileyo? 20 Makafundiswe ithemba, 21 Aphakanyiswe lithemba, 22 Limhambisele phambili, 23 Limngenise ezulwini. 2.1 Xela izenzo eziBINI ekungekho lula ukuzenza xa singenalo ithemba ngokwesitanza soku-1. (2) 2.2 Nika umsebenzi wombuzobuciko okwisitanza sesi-2. (2) 2.3 Chaza umahluko kwisakhiwo sangaphandle somqolo wesi-8 nowe-9. (2) 2.4 Nika iimpawu zibeMBINI ezimenza abonakale njengofileyo umntu ongenathemba ngokwesitanza sesi-4. (2) 2.5 Xela ngokwesitanza sesi-5: (a) Uncedo olunokunikwa umntu ongenathemba (1) (b) Nesiphumo salo (1) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2023 SC/NSC UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. UMFIKAZI UCHARLOTTE MANYHI MAXEKE – SEK Mqhayi 'Ndesuka ndingunina kwaSirayeli ' (Gwebi 5:7) 1 Shukumani bafazi; 2 Ushenxil' uMamarhixirhixi; 3 Ufinyis' amagruxu; 4 Ushenxil' okad' esakh' umzi, 5 Egutyul' iirhanga namanxila; 6 Egodus' amahilihil' agoduke; 7 Kubuy' amadungudwan' emazweni; 8 Itye lesiseko seTiyopiya! 9 Shukumani bafazi! 10 Igqibil' intomb' asemzini; 11 Igqibil' intomb' aseLusuthu; 12 Umfazi wamaNywabe kwaGatyeni; 13 Ukhe wabek' iinyawo kwelabaTswana; 14 Kusapho lukaKhama nolwabaRolweni; 15 Wabek' amabele kubaThembu; 16 Kumabandla kaNdaba kaZondwa; 17 ETyhalarha kwingcwaba likaNgangelizwe. 18 Maz' emabele made yase-Afrika; 19 Okwanyis' usapho lukaNtu luphela; 20 Azi nonyaka yaphusile nje; 21 Logangwa yintokazi kabani na? 22 Menzelen' ilitye lokukhunjulwa; 23 Ze siqhayisele ngal' amavilakazi; 24 Az' angaz' alityalwe kowabo; 25 Az' angaz' alityalw' emhlabeni; 26 Az' angaz' alityalw' – eAfrika! 27 Nci! Ncincilili! 3.1 Xela izenzo zibeziBINI uCharlotte ancede ngazo isizwe ngokwesitanza soku-1. (2) 3.2 Nika umsebenzi wophindaphindo olukumqolo we-10 nowe 11. (2) 3.3 Chaza umahluko kwisakhiwo sangaphandle somqolo wesi-8 nowe-9. (2) 3.4 Nika iindawo zibeMBINI azihambileyo uCharlotte Maxeke zamenza wabonakala njengomntu obengakhethe hlanga ngokwesitanza sesi-2. (2) 3.5 Xela ngokwesitanza sesi-3: (a) Okufanele kwenzelwe uCharlotte (1) (b) Nesizathu sako (1) [10] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2023 SC/NSC UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. IIMBONGI – ZS Qangule 1 Nkedama ezaziwa ngokubhonga, 2 Mithombo ehlupha ngokubhanga, 3 Nzala yamagqirha ngokunuka, 4 Luhlobo lwamanxila ngokuthuka, 5 Ziphoxo zenkundla ukubhoxa, 6 Xholovane benkundla ukuxoxa, 7 Zazi zeembalo ukuprofitesha, 8 Makholwa endalo ukubhedesha, 9 Manyange anyanga izizwe, 10 Bavuseleli abatyala ubuzwe, 11 Zingxangxasi iingcamango zenu, 12 Yingxubevange ukugxagxaza kwenu, 13 Ndiphuma nani ngokutola, 14 Ndivuma nina ngokuhlola. 4.1 Xela izinto eziMBINI eziqaqambe ngazo iimbongi kumqolo woku-1 nowesi-2. (2) 4.2 Nika umsebenzi wesikweko esikumqolo wesi-4. (2) 4.3 Chaza ukuba sifana njani isakhiwo sangaphandle somqolo wesi-9 nowe-10. (2) 4.4 Nika iimpawu zibeMBINI zeembongi ezibonakalisa ukuba ngamakholwa kulo mbongo. (2) 4.5 Xela ngokwalo mbongo: (a) Ulwazi oluziswa ziimbongi esizweni (1) (b) Nesiphumo salo (1) [10] KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2023 SC/NSC UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE) UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. IMBOVANE – WN Mbovane 1 Ngumfo udelekile noko eluntwini, 2 Sisilumko saphi na esingadlula imbovane? 3 Kroti laphi na elingoyisa imbovane? 4 Amandla iwavinjiwe, ubulumko bobayo. 5 Pomakazi lendlu lingakhiwa phi na? 6 Ipoma elingadlula indlu yembovane. 7 Iqela lamadoda liyoyiswa yindlovu, 8 Yofika imbovane ihlasele incumile. 9 Bazekelisa ngayo ababhali, 10 Ngokukhuthala nenzondelelo, 11 Ukuzazelelela noxa ingenamphathi, 12 Isidlo soBusika kuyo ngumsebenzi wokuqala. ...................... 13 Ubuchule bengqondo kum ngathi yinqobo, 14 Kuphele ukubhatyaza kusale ukuchwetheza, 15 Zidzule izinto, kuphele iziphene. 16 Kumzekelo wembovane nathi masifunde. 5.1 Tolika umqolo wesi-4. (2) 5.2 Khankanya izakhono eziBINI ethelekiswa ngazo nabantu imbovane ngokwesitanza sesi-2. (2) 5.3 Chaza ukuba umqolo we-12 uwucacisa njani umqolo we-11. (2) 5.4 Caphula umqolo onochasaniso oluphuhlisa ukubaluleka kocwangciso kwisitanza sesi-4. (2) 5.5 Chaza ngeengongoma eziMBINI ukuba isigama salo mbongo sikhuthaza uluntu ukuba luthathe umzekelo kwimbovane. (2) [10] AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2023 SC/NSC ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezintathu noNcwadi Lwemveli.  Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo okanye kuNcwadi Lwemveli.  KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI NOMBUZO OMFUTSHANE nakuNcwadi Lwemveli, ukususela kumbuzo 6 ukuya kumbuzo 13.  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule. QAPHELA: Xa ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwiDrama). Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwiDrama). Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE). UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula Ngqina ukuba uMfuneko Mnenga ulilandele igama athiywe lona kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA A 'Ndaqhagamshelana nesikhululo sethu kwangoko. Emva koko ndaya ndatsalela umnxeba namagosa endlela. Into endingayitsho kukuba eneneni singamapolisa asilelanga buhlayo, siphantsi naphezulu sizama ukufumana izigwinta zikamfi. Ndiyaluthembisa uluntu ukuba kungentsuku zatywala abagwinti bakaJiks baza kundyondya kwezimnyama izisele,' watsho eyishiya indawo. Ilihlo lakhe liyokuwa 5 kuThantaswa akuba ehleli phantsi. Ukuphuma kwaloo nkonzo yesikhumbuzo abantu bahamba besetyisa iintetho zezithethi njengesiqhelo. 'Tyhini! He Nomathamsanqa, ngubani ongabukholelwa obuya bubhanxa bebuthethwa nguMfuneko phaya, phezu kwento yokuba ethandana nomfazi kamfi?' wabuza ecinga 10 nzulu uNomthandazo ukufika kwabo elalini yakowabo eDutywa. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2023 SC/NSC 'Kanti nawe Thandi, ucinga le nto isengqondweni yam?' 'Ebesiya phi yena ebusuku ukuze ahlangane nemoto kaMnumzana Yangaphi kanti akukho nto ebeyazi?' wabuza uNomthandazo. 'Umvile xa ade athi wafika wemisa imoto yakhe emva kwekamfi?' Nokuba kungathiwa 15 nguye owagwinta uYangaphi, mna ndingakholelwa shame,' watsho embi ebusweni uNomathamsanqa. 'Nam ngokunjalo, Thami. UThantaswa yitshomi yam kodwa kweli tyeli andimi ngakuye tu. Inkulu into ayaziyo ngokugetyengwa komyeni wakhe. Makakhe amngcambazise amapolisa,' waqukumbela ngelo uNomthandazo esima kuba elungiselela ukuthabatha 20 indledlana yeenyawo esinga ngakowabo. Zombini ezi ntwazana zahlukana zimkhuphe tu uThantaswa kwezazo iingqondo. Yafika yagaleleka nayo imini yomngcwabo, abantu beyinkungu nelanga. 7.1 Xela ukuba wasifezekisa na uMfuneko isithembiso sakhe sokubamba izigwinta kungentsuku zatywala. Xhasa impendulo yakho. (2) 7.2 Nika lubeluNYE uphawu olubonisa ukuba esi sicatshulwa sithathwe kwinoveli. (1) 7.3 YINYANI okanye BUBUXOKI ukuba uMfuneko akalali buhlayo ukhangela izigwinta? Xhasa impendulo yakho. (2) 7.4 Phendula umbuzo kaNomthandazo obhalwe ngqindilili kwisicatshulwa ngokolwazi lwakho lwebali. (2) 7.5 Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ubunyani bamazwi kaNomthandazo akrwelelwe umgca ngaphantsi. (3) 7.6 Xela ukuba uMsindisi udlala indima yokuba lixhoba na okanye ngumchasi wolwaphulomthetho kule noveli. Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2023 SC/NSC ISICATSHULWA B Wathi akuthi ungumfazi kaVukile Nqoza epoliseni elalibambe loo fowuni, lathi makabambe kancinci kanti limkhuphela e-ofisini kaNjinga. Waxelelwa ukuba usanqunyanyisiwe emsebenzini lo gama kusenziwa uphando ngokubandakanyeka kwakhe ekuzameni ukubulala elinye ipolisa. Wabulela uThembakazi akuxelelwa loo nto. 5 Wafika emzini wakhe uThembakazi ithe tywaa ebhedini irhona, ijongise iqeba phezulu into enkulu. Wafika wayidlikidla ngokungekho similweni, yathi balulu amehlo kancinci into kaNqoza, yabe sel' imbuza ukuba ukhala ngani na, ikati yona ikhala ngobisi nje. 'Ukhala ngantoni?' wabuza ebucaphuka uNqoza ecatshukiswa kukuvuswa ngendelelo nguThembakazi. 10 'Uthi ndikhala ngantoni na? Ndandingatshongo kuwe ukuthi ndakuze ndilazi eli bhunga lenu nalo Mnenga wakho? Kanti Vukile ungcole kangaka? Uvumela ukufakwa ngentloko eludakeni yenye indoda! Uyindod' enjani kanti umthetho lo wakho?' Wathi vumbululu wachopha ngeempundu uNqoza akugibisela izithuko uThembakazi. 'Uze uthi kanti usimpimpile nje phaya emapoliseni njengokuba ukhawulel' iinkawu ziya 15 kusela nje!' wavungama watsho uNqoza. 'Ingqondo le yakho izel' amanzi odwa! Yangenwa ngumoya kudala! Into mna endingasokuze ndiyenze kukuhlala nesigwinta esingandikrukr'umqala ngebhoso, emva koko kube ngathi akwenzekanga nto! Isihange sendoda! Hayi MaBhele, ndixoleleni,' watsho engqawuza esiya kuphuma ngomnyango uThembakazi. 20 'Thembakazi! Thembakazi!! Thembakazi!!!' Wahamba akabheka ngemva umfazi. 7.7 Chaza umahluko kwindlela uThantaswa noThembakazi abalubona ngayo ulwaphulomthetho. (2) 7.8 Xela iindlela eziNTATHU uMfuneko azisebenzisileyo ukufaka uNqoza eludakeni. (3) 7.9 Xela sibeSINYE isohlwayo abasifumene ngabanye ngezenzo zabo zokwaphula umthetho kule noveli: (a) UMfuneko (1) (b) UMdlambila (1) 7.10 Nika igama lomlinganiswa esibhekisa kuye isaci esithi, 'Inkawu idliw'ilila' kule noveli, uze ucacise ukuba simchaphazela njani. (2) 7.11 Thelekisa isiphelo sikaMsindisi nesikaThantaswa kule noveli. (2) 7.12 Cacisa ukuba le noveli isebenzisa macebo mani ukuqinisekisa ukuba ulwaphulomthetho aluyi kwenziwa ngoyifundileyo. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2023 SC/NSC UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa Ngqina ukuba uMangaliso ulilandele igama athiywe lona kule noveli. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA C Bangenelela bonke abantu ababesemotweni engomeni batsho ngentlokomo eyatsho wathabatha unyawo uThole ukukhala, suka wanga ngumntu lo ungenwe lugezo. Kwathi kuba loo ndlela ivelela iNciba saye sibalasela isikhalo. Kuthe kulapho woyika umqhubi wemoto wavakala esithi, 'Hayi madoda khanizame ukumthuthuzela, ngolu hlobo uza kundibizela amahashe ndingenambona, akuyi kulunga siyiwele iNciba 5 esenza esi simbonono uya kusenzela umkhokha kooNongqayi.' Kwanyanzeleka ukuba mayikhe imiswe imoto kuzanywe ukuba athuthuzelwe kunzima umntu engavumi kuzola, kwade ekugqibeleni wabonakala esoyisakala elala. Elele njalo wamana ukuhlala ahlale atsho ngesibuhlungu isingqala. Wayesithi akusitsho esi singqala ahleke ade aqikileke uThemba umve esithi 'Kungani na mphefumlo ukuba uxhalabe 10 ungabi nakuzola?' Ukuba ukho umntu owayeqaqadekile ebantwini andikholwa ukuba ukho owayefana noThemba. Lo mntu eqaqadekile nje uyasazi isiBhalo, uthetha kube kabini acaphule kuso. Hayi khona ngaloo mini wayengathi umbona ntoni na nje uThole. Elele njalo wayehlala ahlale amana ukusuka amadlu amwe ngentsini umve esithi 'Unakho na ukuhamba 15 emalahleni uze ungatshi? Unakho na ukusela utywala mhlobo wam uze unganxili?' Elele njalo umfo wasemaKwayini kwabakho amaxesha okuba ububone ubuso bakhe buzele luncumo engathi ujonge uThemba uyathetha ngentliziyo uthi, 'Ungandivuyeleli lutshaba lwam ndakuwa ndize ndivuke.' 9.1 Xela ukuba wasifezekisa na isithembiso sakhe uThole sokulandela ubizo lwakhe. Xhasa impendulo yakho. (2) 9.2 Nika lubeluNYE uphawu olubonisa ukuba esi sicatshulwa sithathwe kwinoveli. (1) 9.3 YINYANI okanye BUBUXOKI ukuba uThemba wadlala indima kubutshivela bukaThole? Xhasa impendulo yakho. (2) 9.4 Phendula egameni likaThole umbuzo kaThemba obhalwe ngqindilili ngokolwazi lwakho lwebali. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2023 SC/NSC 9.5 Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukunyanisa kwamazwi entliziyo kaThole angezantsi. 'Ungandivuyeleli lutshaba lwam ndakuwa ndize ndivuke.' (3) 9.6 Xela ukuba uThole udlale indima yokuba liqhawe na okanye ngumchasi wobutshijolo kwesi sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE ISICATSHULWA D 'Hi bafondini ingaba lo mfo ungundabamlonyeni olu hlobo wakha wayinto efinyiswayo engakwazi nokuzifinyisa oku njengathi aba?' Yavakala imbuza enye intwana engumabhalana enkomponi eCity Deep kwaMangqukela ingqengqe eqongeni layo ijongise umetyiso phezulu ifunda Imvo eyayineendaba zalo mfundisi eqwalasele nomfanekiso wakhe. 5 'Awu! Wathi wakutsho ke ntang'am wandikhumbuza amazwi ento kaJolobe kumbongo wayo webhadi xa athi: Umhle kangaka nje na wena sidalwandini Wakha warhuba phantsi ungumbungwan'ongento, Waza wazalwa kutsha, waba kukokugqibi …?' 10 Yatsho enye ingqengqe kowayo umandlalo ikwafunda eli phephandaba. Basusela apho ke banaba ezindabeni ngalo mfundisi. Apho enkomponi kwaMangqukela kwakukho inkathavu yexhego eyayingaziwa lulutsha ukuba yafika nini na, befikela kuyo abafikayo baphinde bagodukele kuyo. Kungasekho msebenzi iwenzayo enkomponi ngaphandle kokuhla inyuka itshayela. Igama eyaziwa 15 ngalo kusithiwa nguFaltein, ngenxa yengubo emdaka elalisoloko liyambethe. Xa ubuza ukuba ikhaya yayingeze yakuxelela. Buza ukuba yoza igoduke nini na, wova ikubuza ukuba igoduke iyephi na. 'Awu wandibuza ukuba uyephi na khehle akunakhaya? Uhleli apha nje ugugela endundumeni okwengolovane, zikhwelwa ngubani iimfene ekhaya?' Watsho obuzayo 20 ehleka. Lowo ke umbuzo awuyi kuba nampendulo ngaphandle kokuba wobona ngomntu omkhulu echiphiza iinyembezi elila ukusuka apho aphume ngomnyango akushiye apho. 9.7 Chaza umahluko kwindlela uFikizolo noMangaliso abawubona ngayo umbandela wokuphindela esikolweni umdala. (2) 9.8 Khankanya iindlela eziNTATHU uMangaliso abuyisele ngazo isidima senkonzo eGeorge Goch. (3) 9.9 Xela isohlwayo abasifumeneyo uThemba noSonwabo ngezenzo zabo zobutshijolo kule noveli. (2) 9.10 Nika igama lomlinganiswa ekubhekiswa kuye ngesihloko u'Nyana Wam! Nyana Wam!' kule noveli, uze ucacise ukuba simchaphazela njani. (2) 9.11 Thelekisa isiphelo sikaThole nesikaSonwabo kule noveli. (2) 9.12 Chaza abeMABINI amacebo ewasebenzisayo le noveli ukukhwebula abantu kumkhwa wokudlala ngexesha ebomini. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2023 SC/NSC UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule Ngqina ukuba uMfazwe ulilandele igama athiywe lona kule noveli Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA E Kwakungekho nto ndandinokuyijika kwimeko eyayigquba. Ekusebenzeleni uluNtu olwalusele lwaphulukana kudala nobuntu balo, ndamana ukuthi gqolo ukufundisa kona kodwa nje oku kokwazi ukuba umntu amalungelo akhe aqale phi aphele phi na ngokwezombuso. 'He Mfazwe uyayiqonda phofu le mfazwe uyiqhwayayo?' Wayedla ngokundibuza 5 uZikhali, umakhwekhwetha wetitshala kwakwisikolo endandifundisa kuso xa endibona ndimi bume, ndifuna amacebo okuzama ukoyisa idabi lobumnyama elaligubungele uninzi lwethu. Abantu abamnyama kwidolophu emelene nesixeko sethu iBholo, babengenalungelo lakunqumla khona ngokuhlwa. Ziingxoxo ezingemiba efana nale eyayibuzisa uZikhali laa mbuzo. Sasidla ngokuxoxa kamnandi siziititshala, 10 kubaliselwana ngezamzuzu, kukho nezinye apha kuzo ezakha zaba lixhoba lemithetho eyayikwafana nalowo wokunganqumli edolophini ngokuhlwa. Asihlekise uZikhali xa abalisa ngendlela awaqhwesha ngayo, mhlazana amapolisa ambhada edolophini ezinzulwini zobusuku, esaya kubisa entokazini. Ibiqala ukunyuka intsini xa athi, 'Ndiphume ngehempe ukuya kuchama, isithini ingqele! Ndive ugingxi 15 wocango xa kanye ndithi ndiyagqibezela, ndothuka satsho sanqamka phakathi neso sichenene. Xa ndisondela emnyango ndibe ngathi ndiva ukungqokola okuthile kuphuma kweli gumbi, ndankqonkqoza noko. Impendulo ibe 'ngusilele!' wendoda, ndaqonda kwangoko ukuba konakele ukuhlala. Ndikrobe ngomthunja oselucangweni, ndafika ilipolisa, kuxa kanye lixhoma ibhatyi yalo entla komandlalo.' 20 11.1 Xela ukuba waliphumelela na uMfazwe idabi lokulwela amalungelo oluntu. Xhasa impendulo yakho. (2) 11.2 Nika uphawu lubeluNYE olubonisa ukuba esi sicatshulwa sithatyathwe kwinoveli. (1) 11.3 YINYANI okanye BUBUXOKI ukuba uNokuzola watshata noMfazwe? Xhasa impendulo yakho. (2) 11.4 Phendula umbuzo kaZikhali obhalwe ngqindilili ngokolwazi lwakho lwebali. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2023 SC/NSC 11.5 Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba uMfazwe wawenza amacebo okoyisa idabi lobumnyama kule noveli. (3) 11.6 Xela ukuba uFriday udlale indima yokuba litshijolo okanye ngumchasi wengcinezelo kule noveli. Xhasa impendulo yakho. (2) KUNYE ISICATSHULWA F 'NdinguMzolisi igama lam. Mna ndiyakwazi, wena akundazi. Phofu ke akukho sikhwasilima kuloo nto.' Ndathula ndamjonga, waphinda wahambisa. 'Kaloku kuza kufuneka urhatyuliswe ngonokuthi ukulindele kule ndawo uya kuyo.' 'Ndiya phi?' Ndanqumla ndafaka umbuzo. Emva kokundichazela indlela asebenza ngayo, wathi mandikhethe phakathi kweendawo ezimbini. Ndithe ndakukhetha phakathi kweendawo 5 ezimbini. Ndithe ndakukhetha ukuya kwelaBathwa walandelisa ngelithi, 'Into ethetha ukuthi ufuna ukungenelela umbutho womzabalazo iNtsimbi.' Eneneni ndandingakhathali nokuba ngowuphi na kuba kum iinjongo zale mibutho zazifana, ikukukhulula umntu omnyama ebukhobokeni, kubuyiswe isidima sakhe sobuntu. INtsimb' ebomvu, xa libizwa lonke igama lawo, yayingumbutho onamandla kakhulu, 10 kunjalonje sowuzenzele igama elizweni lonke. Wawunamathanga aziwa ngobuqilimba nobungqili kumazwe athile aphesheya. Uthe ke akulikhankanya igama lawo uMzolisi, ndaqonda ukuba ndifikile apho bendisiya. Uvalo lwathi rhiphu kwakanye labuya lazola. Ukusuka apha sikhe sancokola nomfo omkhulu, ndihlutshwa nje yinto yokuba athi xa ndimbuza ezinye izinto aphendule ngelithi: 'Ndiya kubona phambili.' 15 Kule ncoko yethu ndifumanise nento yokuba ininzi into ayaziyo ngam uMzolisi, yenza ke loo nto ukuba ndimbuze imibuzo emininzi angazange ayiphendule. Ekuhambeni kwethuba, kunkqonkqoze kwangena intombazana eseyithe dlundlu iphethe into etyiwayo, yandibulisa indibiza ngegama ... 11.7 Chaza umahluko kwindlela uMzolisi noMzingeli abakubona ngayo ukubhaca ngenjongo yokulwa ingcinezelo. (2) 11.8 Xela iindlela eziNTATHU uMfazwe asinda ngazo ekubulaweni ngexesha abhacayo. (3) 11.9 Xela impumelelo kwezemfundo eyafunyanwa nguSiphiwo noMfazwe kule noveli. (2) 11.10 Nika igama lomlinganiswa esibhekisa kuye isihloko esithi, 'Ukhozi Olumaphiko' kule noveli, uze ucacise ukuba simchaphazela njani. (2) 11.11 Thelekisa isiphelo sikaNokuzola nesikaMfazwe kule noveli. (2) 11.12 Chaza abeMABINI amacebo ewasebenzisayo le noveli ukulwa ingcinezelo. (2) [25] OKANYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2023 SC/NSC UNCWADI LWEMVELI UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye Ngqina ukuba uDeliwe kunye noNkosi uZilimbola (Burns Ncamashe), kwintsomi ethi 'Deli noDeliwe' nakwisibongo, 'A! Zilimbola' bawalandele amagama abathiywe ngawo. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA G INTSOMI YOLOVANE Kwahlala kwahlala kwangantsomi. Kwiminyaka ngeminyaka eyadlula ngopewula, izilwanyana zadibana entlanganisweni zibizwe nguMdali wazo. Kule ntlanganiso zaziza kuzikhethela imibala. Khumbula ukuba zazikade zingenayo imibala. Zafika kwaMdali zayalelwa ukuba zakhe isangqa esikhulu. Zaxelelwa ukuba mazicingisise, zikhethe imibala eza kuzifanela ngonaphakade kanaphakade kuba zisakuba ziyifakelwe azisayi 5 kuze ziphinde ziyijike, nezizukulwana ziya kuzalwa sezinayo. Zayalwa ziboniswa ukuba kubi kokukhetha umbala ongasayi kuze wamkeleke kwizizukulwana ezizayo. Zaboniswa indlela eziya kugxekwa ngayo zingahlonitshwa ngabantwana ngenxa yobuchule bokukhetha obuhesheheshe. Yabekwa imibala ngemibala phakathi kwesi sangqa zazisakhile. UMdali wamana ukuzibonisa umbala 10 ngamnye awuchaze ukuba umele ntoni na. Wayexela nesizathu esibangela ukuba umbala othile uthandeke okanye ungathandeki, acebise apho kufuneka acebise khona. Wawubeka umbala omhlophe ewuchazile ukuba apho ukhoyo kuyakhanya ebomini, izinto zikuhambele kakuhle, umele ithamsanqa. Wehla nayo yonke imibala eyichaza waya kuphuma ekugqibeleni. Yonke le mibala yayineziphene zayo kodwa zazixolisa 15 izilwanyana ngelithi akukho nzwana ingenasiphako. Isilwanyana ngasinye esikhethayo sasixelela wonke ubani umbala esasiza kuwukhetha sixele nesizathu. Kwakuye kuqhwatywe izandla kuyeyezelwe andule ngoku uMdali ukufakela umbala othandwe sisilwanyana. Laphakama iqwarhashe lathi, 'Mdali weZulu nomhlaba, Sonini-nanini, nani nonke zinto 20 zikaBawo ezilapha kule ntlanganiso, kuluvuyo ukunixelela ukuba namhlanje, ngale mini inkulu kangakanana, ndizikhethela umbala omhlophe namnyama. Ndikhetha le mibala mibini ngendikhetha omhlophe qwaba, into ekunayo andilindele kuhle kodwa emhlabeni, ebomini bam. Bangandikhalala nabantwana bam xa ndikhetha omhlophe wodwa kuba baya kuthi xa kunzima bandibuze ukuba kutheni na ndikhethe omhlophe 25 kanti kuya kuthi pam ngamanye amaxesha. Ndikhetha umbala omhlophe nomnyama Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2023 SC/NSC kuba ndifuna kukhanye ebomini bam kodwa ke ndokwamkela nokubuhlungu okundihleleyo, enkosi.' Yacela ke ukuba xa ithiwa nyhibhe le mibala mayibe yimigca emhlophe namnyama. Wenjenjalo ke noMdali. Kwaqhwatywa izandla, kwayeyezelwa, yenjenjeya ukuya kuthi vu phantsi intwenkulu yonwabile ingakholelwa ukuba iyenzeka 30 into yokuba namhlanje yile nto, ungaba ngomso uzibone sowuyenye into. Zaye zidyuduzela ngokudyuduzela ngoku izilwanyana zinexhala lokuphela kwemibala zakumana zibona ingwe izidla ngawayo amabala, yayimana ihlala ihlale iphakame inyantsule mfondini, izibuka-buka emva kokuthiwa bhaxe eyayo imibala. Izilwanyana zathenjiswa nguMdali ukuba ayinakuphela imibala, zingayiphindaphinda eseyifakwe 35 zezinye kodwa ingafakwa ngokufanayo, isenokuba yimigca, isenokuba ngamachokoza, isenokuba zizangqa, njalo-njalo. 'Ndifuna oluhlaza yaka,' latsho isele elalizihlalela emanzini. 'Ndifuna kuthi kusakwenzeka ngelishwa kuphele amanzi emgxobhozweni wam, ndifane nengca lungandiboni utshaba lwam uNyoka.' 40 'Ndifuna ukuba mdaka,' latsho elinye isele elalizihlalela eludakeni. 13.1 Xela ukuba wasifezekisa na uMdali isithembiso sokuba imibala ifunyanwe nazizizukulwana. (2) 13.2 Nika iimpawu zibeMBINI ezixela ukuba sisicatshulwa sentsomi esi. (2) 13.3 YINYANI okanye BUBUXOKI ukuba akukho nzwana ingenasiphako ngokubhekiselele kwiqaqa. Xhasa impendulo yakho. (2) 13.4 Xela ukuba uLovane udlale indima yokuba ngumtyesheli womyalelo okanye umlandeli womyalelo kule ntsomi. Xhasa impendulo yakho. (2) 13.5 Nika isohlwayo esafunyanwa nguLovane ngokungakwazi ukuthatha isigqibo ngexesha ayalelwe ngalo. (2) 13.6 Xela ukuba umbala omhlophe ungumqondiso wantoni ngaphandle kwalo uxelwe kwintsomi. (1) 13.7 Ngqina ukuba uMdali ngumlinganiswa onenkathalo ngokwale ntsomi. (2) 13.8 Chaza ukuba isifundisa ntoni le ntsomi ngabantu abafana noLovane. (2) KUNYE Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2023 SC/NSC ISICATSHULWA H UKUMKANIKAZI NOLIZWE SANDILE (EZINGOBUKHOSI) – M Mbambo 1 A! Nolizwe! 2 A! Nolizwe! 3 Liwasakazi leenkomo zakuloNyawuza. 4 Incokazi kumathol' eenkunzi zasemaMpondweni. 5 NguMalusi wamathol' esirhorho kwaRharhabe. 6 UMval' ovalel' ezimaphece nezimaxhaka. 7 Imvu ebuso bulubisi, amazwi abubusi. 8 Uyavuy' uNolwandle unomolokazana. 9 A! Nolizwe! 10 A! Nolizwe! 11 Umhlaba wakwaRharhab' unamanyala. 12 Ngokwahlul' uNolizwe nomtshato. 13 Ukuz' ashiyek' amaRharhab' engenayise. 14 Isimbonon' esakhuzwa ziintaba zeli lizwe. 15 Kwakhuz' eyeGqirha neyeBhukazana. 16 A! Nolizwe! 17 A! Nolizwe! 18 Nguwongama wokugagamel' amaRharhabe. 19 UMaxway' ibhozo namhl' angazukudla nyama. 20 Nolizwe siyalez' amathol' ogaga kuwe, 21 Wakukhumbul' isilwangangubo sakuloMbombo. 22 Uz' ubhalel' edolwen' utampishe ngozwane 23 Usayine ngoxhongo iza kubuy' impendulo. 24 A! Nolizwe! 25 Ncincilili! 13.9 Nika iimpawu zibeMBINI ezibonisa ukuba sisibongo esi. (2) 13.10 Chaza indlela esidalwe ngayo isingqisho kwizitanza ezibini zokuqala. (2) 13.11 Caphula umqolo otyhila ukungcwenga nokuyolisa kwamazwi kaNolizwe kwisitanza soku-1. (2) 13.12 Nika intsingiselo yomqolo obhalwe ngqindilili ngokomxholo wombongo. (2) 13.13 Nika injongo yembongi ngesi sibongo. (2) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2023 SC/NSC ICANDELO C: IDRAMA IMIYALELO  Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo 14 ukuya kumbuzo 17.  KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI kunye NOMBUZO OMFUTSHANE.  Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule. QAPHELA: Xa umviwa ekhetha umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama). Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B (kwiNoveli okanye kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama). UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa Ngqina ngale drama uluvo oluthi, xa abantu becinga ukuba banamagunya bawasebenzisa kakubi. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA I UMAGABA: Yafaneleka nendoda yakhe bethu alabikho igxeke, umfana yamhlala impahla yakwamLungu yanga wazalwa nayo. Baye umfana bemncoma ukulunga, abamaziyo besithi yindlel' enqwelo. Akwaba nomfazi ebeya kuba njalo zibe iindonga ziwelene, kungathi kanti bubuhle bekhiwane. 5 UNOZIPHO: Ibingoobani iintombi ebeziyile apha kule yethu ilali? UMAGABA: Andingeze ndazi kaloku Hlubi, kuba thina sihlala ndawonye. Kodwa ndikhe ndamthi tshe uThobeka noNomsa, andazi abanye. Yantle apho intombi kaMcothama nokuzola kwayo, ifanelwe sisinxibo sayo esikhethiweyo. 10 UNOZIPHO: Kowu yiva! Bendisazi kakade kuba akunakho ukuthetha ngoThobeka zekungabikho mazwi athile ancomayo. Inene andiyazi le nto akutyela yona uThobeka, le nto kuthi kwakuthiwa cha igama lakhe ungenakukhe ungadondotheli uncome. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/2023 SC/NSC UMAGABA: Ndifanele Nozipho mntwanam, ndiyamthanda laa mntwana 15 andizenzi, nangoku andazi ukuba abafana aba bayaphi na. Ukuba bekukho soka ndizalana nalo bendingeze ndalikhombisa yimbi ingeyiyo ekaMcothama, uThobeka. Ubufanele ubufazi mntwan' aloo mntu. Igazi lakhe lo mntwana lihlile. Uthobile, ulilandele igama lakhe. Ukhuthele, yonke into ayenzayo uyenza ngomzimba 20 okhaphukhaphu akathunywa kuyo, ngokwabantwana bale mihla sikuyo abafuna ukusoloko bemelwe ngemva xa besenza into. Inene mhla wenda, isithuba sakhe soze sibonakale kulaa mzi kaMcothama. UNOZIPHO: Uya kuthini na Gaba, ukuthi ukuba ubunesoka ozalana nalo, utsho 25 inguye lo umfana umzele? 15.1 Xela iingxaki zibeMBINI ahlangene nazo uThobeka ngenxa yokutshatiswa kwakhe noGugulethu. (2) 15.2 Ingaba uThobeka wade wendela na emaHlubini ngokweminqweno kaMaGaba? Xhasa impendulo yakho. (2) 15.3 Xela udidi lokuzoba olusetyenziswa nguMaGaba ukuzoba uThobeka kwintetho yakhe engezantsi. Xhasa impendulo yakho. 'Ukhuthele, yonke into ayenzayo uyenza ngomzimba okhaphukhaphu akathunywa kuyo ...' (2) 15.4 Chaza ukuba uthando luyidale njani impixano kule drama. (2) 15.5 Khankanya isenzo sikaMaGaba esilutshaba lwedemokhrasi kule drama. (2) 15.6 Chaza ukuba le ngxoxo ikwisicatshulwa ilikhulise njani ibali kule drama. (2) KUNYE ISICATSHULWA J UMZAMO: Ee-e-e suka Sicelo mfondini! Kanti nawe ukwakule ngqondo yala maxhego isesemva? Uyazi ukuba bendisithi sewasuka zinto zokumana kusithiwa kwathi kwathi amasiko. Kanti usekuloo nkunkuma nawe? USICELO: Hayi mfondini ndenziwa kukuba ndiyaloyika ilizwi lomzali, andifuni 5 umzali axakaniseke ngenxa yam. UMZAMO: Apha kwaba bafana baseZazulwana andikholwa ukuba ukho umfana odlula uGugulethu ngokubeka abazali; kodwa kwinto enjengale ndimgxeka ndingamgxeki, kwaye nabazali bakhe ndiyabahlaba kakhulu. Ingqina laloo nto yokuba lo mfana 10 ubahlonele abazali bakhe uzinyanzele weza ecaweni, into leyo ebingeze yenziwa ngomnye umntu; nditsho nawe ubungeze wayenza. USICELO: Hayi mfondini noko lo mfana ndiyamhlaba. Ewe, ngendisiva ukuba le ntombi anyanzelwa kuyo ibidume ngesimilo esibi. Intombi 15 kaMcothama mfondini ayinasihlava, ifanelekile ukuba ingenziwa umfazi nanguwuphi na umfana. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/2023 SC/NSC UMZAMO: Hayi mfondini le nto wena apho isuka khona, ixhwangusha eli wena selithembise enye inzwakazi kulaa macala angaseMthatha. Laye ke ndijongile nje intombi le liyayithanda alizenzisi. Nguye ke 20 unozala wayo yonke le nyaka-nyaka, ibe ke mfondini uthando luthando. USICELO: O-o-o! Yiyo le nto unkabi selengasafuni nokuva, selezibophelele ngezithembiso? Hayi ke kanti uzifake engxakini ngokwakhe. Ayinani nathi ke leyo masincokole ezinye iindaba. Kodwa ke nale 25 nto yokungxama ngokuthembisa, umntu engekawuqondi ... 15.7 Xhasa uluvo lokuba ulutsha olukwesi sicatshulwa lwahlulelene ngezimvo kumba wokubonela. (2) 15.8 Khankanya intlungu uMcunukelwa noThobeka abazibone bekuyo ngenxa yokuthobela imiyalelo yabazali. (2) 15.9 Phawula ngentetho kaMzamo ebhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2) 15.10 Uyamngqinela na uSicelo kuluvo lokuba uGugulethu uzifake ngokwakhe engxakini? Xhasa impendulo yakho. (2) 15.11 Xhasa ukuba uMzamo ungumlinganiswa olikholwane likaGugulethu kule drama. (2) 15.12 Ingaba le drama yintlekele okanye yintlekele-siyoliso? Xhasa impendulo yakho. (3) [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/2023 SC/NSC UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI INDLAL' INAMANYALA – M Lamati Ngqina ngale drama uluvo oluthi, xa abantu becinga ukuba banamagunya bawasebenzisa kakubi. Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25] UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE INDLAL' INAMANYALA – M Lamati Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA K MAMQHINEBE: Imbi ke le nto, ukuthi silamba kangaka kweli khaya, abe yena ophezulu ethe rhoqo ukusifulathela. SIQHIWU: Musa ukulahla ithemba mama. MAMQHINEBE: Andinakuphila kukulala nditye ithemba yonke le mihla Siqhiwu. Isisu esi sona sifuna into ekukutya, ingelilo ithemba. 5 SIQHIWU: Sekuza kulunga mama. Kaloku abeLungu bathi:The darkest hour comes before dawn. MAMQHINEBE: Ungandigezeli kaloku mna. Zizinto zini ezi uzithethayo emzini wam? Wakha wandiva ndipitiliza isiLungu ngolwesingaphi ezintsukwin' apha? 10 SIQHIWU: Ndiyakwazi mama ukuba waphuma ngerisesi esikolweni. Bendiseza kukutolikela, koko wena wasuka wangxama. MAMQHINEBE: Khawutolike ke mLungu omnyama. SIQHIWU: Xa ndikutolikela ke ndingathi, ama-Afrika wona athi: Isifingo siza phambi kokusa. 15 MAMQHINEBE: Ndiyakrokra Siqhiwu ukuba eyona nto ndandikufundisela yona wena, bubuciko obu, nkqi kona ukufumana umsebenzi. SIQHIWU: Ngendikuva ngcono kodwa mama ukuba ubusithi: nkqi kona ukufuna umsebenzi. Kaloku ndingayenza yonke into, kodwa andingekhe ndiziqeshe. 20 MAMQHINEBE: Kakade ke Siqhiwu, uthi aba mabhalane baqeshayo kule nto yale joyini yenu, abafuni kwenzelwa nto mhlawumbi? SIQHIWU: Andazi. Ndaye andifuni nokwazi nokuba bayayifuna na okanye hayi, kuba apha kuSiqhiwu abasayi kuze bayifumane nokuba bangade bayifune ngamehlo abomvu. 25 MAMQHINEBE: Uthini na ngoku Siqhiwu kum' apha? SIQHIWU: Soze! Ndinyobe umntu, ndimnyobela amandla nengqondo yam! Yilibale leyo into yona Qhinebe. 17.1 Xela imizamo ibeMIBINI eyenziwe nguMamQhinebe ngeenjongo zokuzikhupha endlaleni. (2) 17.2 Ingaba uSiphokazi wade waphangela na? Xhasa impendulo yakho. (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/2023 SC/NSC 17.3 Xela udidi lokuzoba olusetyenziswa nguMamQhinebe ukuzizoba kwintetho yakhe engezantsi. Xhasa impendulo yakho. 'Wakha wandiva ndipitiliza isiLungu ngolwesingaphi ezintsukwin' apha?' (2) 17.4 Chaza ukuba indlala iyidale njani impixano phakathi kwabantu abadala nabatsha kule drama. (2) 17.5 Khankanya isenzo sikaMaqhikizane esilutshaba lwedemokhrasi kule drama. (2) 17.6 Chaza ukuba le ngxoxo ikwisicatshulwa ilikhulise njani ibali kule drama. (2) KUNYE ISICATSHULWA L (Kusemini, kwinkundla yamatyala, edolophini, eMthatha. Kungena uMtshutshisi, uMantyi, uSibonda, uSithonga noSiqhiwu.) UMTSHUTSHISI: Patrick Maqhikizane! Khwela phaya emkhumbini! USIBONDA: Ndikho ndingummeli kaMnumzana Maqhikizane. UMANTYI: Wamkelekile Mnumzana Sibonda. 5 UMTSHUTSHISI: Wena Mnumzana Maqhikizane uqeshwe kwiCandelo lezeNgqesho kubuRhulumente baseTranskei. Kunjalo okanye hayi? USIBONDA: Kunjalo gxa wam ofundisiweyo. UMTSHUTSHISI: Ubusele unexesha elingakanani ukwesi sikhundla? 10 USIBONDA: Iminyaka mithathu Mhlekazi. UMTSHUTSHISI: Umsebenzi obekwe emagxeni akho ngofuna inkathalo, inyameko nengqiqo. Kodwa wena ukhethe ukuba uzibonakalise ukungabi nto kwakho? USIBONDA: (KuMantyi.) Nqanda Mhle! Ugxa wam ofundisiweyo uyagweba 15 ngoku, ityala lingekaqali nokuqala. UMANTYI: Yirhoxise intetho yakho Mtshutshisi. UMTSHUTSHISI: Ndiyayirhoxisa Mhle. UMANTYI: Qhuba Mtshutshisi. UMTSHUTSHISI: Wena Mnumzana uMaqhikizane ubekwa ityala lokuba ngomhla 20 wamashumi amabini ananye kuMatshi walo nyaka, warhwaphiliza imali kaMnumzana Siqhiwu Sihlwele ngokungekho mthethweni, ngokuthi umbize into owathi likhazi okanye icuba nekwakufuneka ingabi ngaphantsi kwekhulu leerandi ngexabiso, ukuze afumane umsebenzi. Unetyala okanye akunatyala? 25 USIBONDA: Ummangalelwa uza kuthi akanatyala. UMTSHUTSHISI: Esesibini sesokunyobisa ngothando kuNkosazana Siphokazi Sikhuni. Wena wanyanzelisa uNkosazana Sikhuni ukuba makaqale avume ukuthandana nawe phambi kokuba umqeshe. Unetyala nokuba akunatyala? 30 USIBONDA: Ummangalelwa uza kuthi akanatyala. UMTSHUTSHISI: (Kumantyi.) Ndiyacela: Mhle ukuba izityholo ezi zidityaniswe zibe sisityholo esinye ngeenjongo zokulungiselela isigwebo. UMANTYI: Isicelo sakho siyamkelwa yinkundla Mtshutshisi. UMTSHUTSHISI: Ndicela ukubiza ingqina likarhulumente uMnumzana Siqhiwu 35 Sihlwele. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/2023 SC/NSC 17.7 Xhasa uluvo lokuba uMamQhinebe noSiqhiwu bohlulelene ngokwezimvo kumba wesinyobo kule drama. (2) 17.8 Khankanya isohlwayo abasifumeneyo uMaqhikizane noMamQhinebe ngokwaphula umthetho kule drama. (2) 17.9 Phawula ngentetho kaMtshutshisi ebhalwe ngqindilili kwesi sicatshulwa. (2) 17.10 Uyangqinelana na noluvo lokuba uMaqhikizane uzifake ngokwakhe engxakini? Xhasa impendulo yakho. (2) 17.11 Xhasa ukuba uMantyi ngumlinganiswa ongummeli-ntlobo kule drama. (2) 17.12 Ingaba le drama yintlekele okanye yintlekele-siyoliso? Xhasa impendulo yakho. (3) [25] AMANQAKU ECANDELO C: 25 AMANQAKU EWONKE: 80 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all