Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202315 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2023, 15 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) IPHEPHA LESITHATHU (P3) 2023 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 100 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-15. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 2 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:  Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.  Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo sokubhala nethoni.  Ukusetyenziswa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.  Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.  Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.  Ukubunjwa kwezivakalisi.  Ukubhalwa kwemihlathi.  Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.  Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo, kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku.  Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 3 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA ICANDELO A: ISINCOKO Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko ifumaneka kwiphepha le-13 ukuya kwele-14 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO NOCWANGCISO 30 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15 ISAKHIWO 5 AMANQAKU EWONKE 50 ICANDELO B: IMIHLATHI Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-15 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10 AMANQAKU EWONKE 25 1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO neFOMATHI. 2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. QAPHELA:  Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.  Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.  Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo. QAPHELA:  Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.  Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 4 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: ISINCOKO Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-340-390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Umviwa angabhala naluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini, esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi ngesihloko asikhethileyo. IIMPAWU ZESINCOKO Isincoko esibalisayo: - Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo. - Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu. - Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo. - Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo, mazibonakale. - Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela. - Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha. - Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa. - Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda isincoko, lungekrwada phofu. Isincoko esichazayo: - Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku. - Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo, njalo - Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso. - Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso- ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi. - Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho. - Sivakalisa iimvakalelo zombhali. Isincoko esicamngcayo: - Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe. - Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo. - Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu. - Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.) - Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 5 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha Isincoko esixoxayo: - Umviwa uthatha icala ngomba othile. - Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile. - Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile lokuvula. - Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani. - Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo. - Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso. Kwisincoko esivelela amacala omabini: - Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili. - Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo. - Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo. - Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala. - Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo. - Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso. - Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. UMBUZO 1 1.1 Ndisancuma nangoku ndakucinga ukuyivula kwam. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ibali lemini enye elincumisayo/angabhala ngokonwatyiswa kukuvula into awayeyiphiwe ngabahlobo/ngabazali/zizihlobo ngaloo mini. - Angabhala ngokuvula ingxelo engokuphumelela kwakhe ibanga elalinzima kuye. - Angabhala ngokuvula ibhaso aliphumelele kukhuphiswano awayelungenele. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 6 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.2 Umthi. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabhala ngeempawu zomthi. - Iindidi zemithi nemisebenzi yazo. - Uncedo lomthi/ukubaluleka komthi. - Umthi nezoqoqosho. - Iingxaki eziza nomthi nesisombululo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.3 Namhlanje liyaqala ngqa ikamva lam. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali elibalisa ngezinto ezenzekileyo ezikhokelela kwingomso eliqaqambileyo. - Angabhala ngeempazamo ebezenzekile ngaphambili nezithe zalungiseka. - Angachaza iindlela anokuzenza nezinokukhokelela ekubeni afumane impumelelo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 7 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.4 Akukho nkanga idubul'ingethi. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali lemini enye/leemini eziliqela/isiganeko/iziganeko/imeko eveza ukuba ayikho into/umntu ongaphelelwa ngamandla. - Angabhala ngento ibibonakala iqaqambile ze iphelelwe lixabiso/umntu obesebenza nzima ephumelela waze wetha amandla. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.5 Abalandeli bemidlalo bangalakha okanye balichithe ilizwe. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabhala ngegalelo labalandeli emaqeleni abo nentembeko yabo. - Iindlela abonyusa ngayo iingxowa zamaqela abo. - Inkxaso yabo kwimpumelelo yamaqela abo. - Indlela ezilungileyo nezingalunganga abaziphatha ngazo. - Ukonyusa okanye ukwehlisa uqoqosho. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 8 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.6 Ulutsha: 'Ndim ofanelekileyo', abadala: 'Ndim', iyaxaka. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabhala ngokungaboni ngasonye kwabadala nolutsha. - Okwenziwa ngabadala obekufanele ukuba kwenziwa lulutsha. - Okwenziwa lulutsha obekufanele ukuba kwenziwa ngabadala. - Ingxubakaxaka eyenzekayo kukungehluleli ukuba ngubani owenza ntoni, nini, njani nezisombululo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko yempumelelo/umbhiyozo. - Umhla wokuzalwa ophawula iminyaka engama-21/imoto entsha/indlu entsha. - Ngokuya kuhamba amaxesha izinto ziyavuleleka. - Ukuba ixesha ulisebenzise kakuhle lingaba sisitshixo kwizinto zakho zobomi. - Angabhala nangenqanaba elitsha lobomi. - Angabhala nangokuvaleleka kwamaphupha akhe. - Impumelelo yakho ixhomekeke/isentendeni yesandla sakho. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 9 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube iintsingiselo zempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: - Angabalisa naliphi na ibali elithetha ukuba ingalo yomthetho inde/abantu bonke bayalingana emthethweni. - Angabhala ngamava akhe ngokusebenza komthetho. - Angabhala ngokusetyenziswa gwenxa komthetho/kwamagunya abantu abasemthethweni. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] AMANQAKU ECANDELO A: 50 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 10 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO B: IMIHLATHI UMBUZO 2 Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude beempendulo mabube li-100-120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo. 2.1 ILETA YOBUHLOBO Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Mayibe nedilesi enye yomntu obhala ileta, igama lesitalato, lelokishi nedolophu zibhalwe ngokupheleleyo. (azisetyenziswa izifinyezI). - Isibuliso– sibhalwe ngokokwaziwa kwakhe umntu obhalelwayo. - Isakhiwo sibhalwe siquke intshayelelo, isiqu nesiphelo. - Umxholo ubemalunga nokuvuyisana nomhlobo ophumelele kugqatso lokubangumsasazi wenkqubo kanomathotholo. - Umhlathi wokuqala unike intsusa nezizathu zokubhala. - Umhlathi olandelayo ukhulise umxholo. - Umhlathi wesithathu ungene kwiindaba gabalala ezimalunga nobudlelwane obuphakathi kombhali nalowo ubhalelwayo. - Kuququnjelwe ngokufutshane kubhalwe intsusa nesizathu sembalelwano. - Kwisiphelo kubhalwe igama kuphela. - Makungabhalwa izingxi kwidilesi, isibuliso nesiphelo. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela:[10] - Kufuneka ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni/ olukhuthazayo/oluvuyisanayo nolubonisa imvakalelo. - Izimelabizo ezibonisa ubuhlobo zingasetyenziswa. - Ixesha malihambelane nodidi lwesincoko nomhlathi. - Izikhuzo noburharha zingasetyenziswa. [25] 2.2 ILETA ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Mayibeneedilesi ezimbini ekaSihlalo wombutho wolutsha, neyombhali weleta. Zombini zibhalwa zime ngqo. - Igama lesitalato, ilokishi nedolophu mazibhalwe ngokupheleleyo. (azisetyenziswa izifinyezi). - Kwisibuliso – Isibuliso sihambelane nomxholo weleta. Akunyanzelekanga ukuba abizwe ngegama uSihlalo wombutho. Kwamkelekile ukusebenzisa uMhlekazi/Nkosazana/Nkosikazi. - Mayilandelise ngomcimbi. - Isakhiwo masiquke intshayelelo, isiqu nesiphelo. - Umxholo ubengesicelo sokungapheliswa kwesibonelelo sama-R350.00 - Umhlathi wokuqala unike intsusa nezizathu zokubhala. - Umhlathi olandelayo ukhulise umxholo. - Kuququnjelwe ngeengcebiso kwiingxaki. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 11 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha - Mayibenesiphelo esiseseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba-magama ombhali. - Mazingasetyenziswa izingxi kwidilesi, isibuliso nesiphelo. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela:[10] - Ithoni nerejista isesikweni. - Ulwimi malube lolusesikweni, luvakale, lusulungeke. - Ubhalo maluvakale, luyondelelane, lucace lube semxholweni. [25] 2.3 INQAKU LEMAGAZINI Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Malibenesihloko esazisa umcimbi, size siphawulwe ngeempawu zocaphulo, sibhalwe bukekela, sikrwelelwe umgca ngaphantsi. - Igama lombhali, livele ixesha, indawo nesiganeko. - Kumhlathi wokuqala liphuhlise oko kukwisihloko. - Kumhlathi wesibini neminye elandelayo ilumkise ngobungozi bokuhanjiswa kweendaba zobuxoki. - Malibenemihlathi elandelelaniswa ngomtsalane/idlwengule umxhelo. - Malibhalwe ngengqwalasela yokuba iinkcukacha ezingabalulekanga kuyaphi zibhalwe ekugqibeleni. - Umxholo ubengenjongo yokulumkisa ngobungozi bokuhanjiswa kweendaba zobuxoki. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] - Ingxelontetho ingasetyenziswa apho kuyimfuneko. - Ixesha elisetyenziswayo lelangoku ngaphandle kwaxa kukhunjuzwa ngokwadlulayo/okudlulileyo okanye kubhekiswa kokuseza kuhla. [25] 2.4 I-OBHITSHUWARI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Makwenziwe amagqabantshintshi obomi bomntu ongasekhoyo obeyinkosi/imbongi yesizwe. - Mayibhalwe ngohlobo lomhlathi. - Kumhlathi wokuqala kunikwe iinkcukacha malunga: negama, umhla wokuzalwa nowokusweleka kwakhe, indawo azalelwe kuyo, imfundo yakhe. - Umhlathi olandelayo: uhlomle ngegalelo lakhe, iimpembelelo zakhe, ezixhaswa ngebalana elibubungqina besiphiwo/iziphiwo zakhe ekuhlaleni/ emsebenzini/kwimibutho abezibandakanye nayo. - Umhlathi wesithathu/wokugqibela udlulisa amazwi ovelwano kwikhaya/ kwabalahlekelweyo ngokuhambelana nombuzo. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10] - Luhambelane nodidi lomhlathi. - Kusetyenziswa ulwimi oluchukumisayo/olunondileko/oluhloniphayo noluncomayo. - Ucaphulo kwiintetho zikamfi kungawunonga lo mhlathi. - Ithoni yesesikweni. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 12 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha 2.5 UDLIWANONDLEBE Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] - Malwenziwe ngumsasazi kumfundi obephumelele emagqabini kwibanga le-12 kunyaka odlulileyo luqhubele umfundi akhuthaze uninzi ukuba lusebenze ngokuzinikela. - Ifomathi mayibengumbuzo olandelwa yimpendulo. - Malubhalwe kunikwe amagama ezithethi kushiywe umgca phakathi kwezithethi. - Amagama ezithethi abhalwe kwicala elisekhohlo ephepheni, kubekwe ikholoni [:] ze kulandele intetho yesithethi. - Kwintshayelelo obuza imibuzo unika imvelaphi yomntu ambuzayo. - Kwisiqu obuzayo ubuza imibuzo esemxholweni emalunga nokuphumelela emagqabini omfundi. - iimpendulo mazicacise ngokwaneleyo zinike izimvo neengongoma ezifanelekileyo. - Umntu obuzwayo uphendula imibuzo aze anike ulwazi olulindelekileyo. - Kuvumelekile ukusebenzisa umntu wokuqala umzekelo: 'Ndi'. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela[10] - Ithoni nerejista isesikweni. - Ulwimi, isimbo sokubhala nesigama malube lolusesikweni lusulungeke. [25] 2.6 INGXELO ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15] - Mayinikwe isihloko, intshayelelo, isiqu, isiphelo, injongo, okufumanisekileyo izindululo, izalathisi, izihlomelo. - Mayinike iinkcukacha ezichanekileyo ngomdlalo weqonga. - Makuvele umhla, usuku nendawo ubuqhutyelwa kuyo umdlalo weqonga. - Mayibengenjongo yephulo lomdlalo weqonga kwizikolo ezikwingingqi yakhe, okwenziweyo,okufumanisekileyo neengcebiso. - Mayicwangciswe, iveze zonke iingcombolo zolwazi, kubhalwe ngeengongoma. - Makubhalwe igama lombhali, umhla aze ayisayine. Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10] - Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni ukuya kolungekho sesikweni. - Kungasetyenziswa ixesha langoku, izibizo gabalala, ibhalwe kumntu wesithathu, ingcaciso egqibeleleyo, amagama namabinzana abhekiswe kwimeko ethile. [25] AMANQAKU ECANDELO B: 50 AMANQAKU EWONKE: 100 Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 13 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A) o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu. o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye. o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi. Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 Inqwanqwa eliphakamileyo NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana luyaqhawuqhawuka nomxholo kwaphela. (Impendulo koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa uthungelwano -Izimvo ziyabhidisa nezimvo) -Izimvo ziqiqisisiwe, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. nongqinelwano. kwaye azingqamananga Uyondelelw aniso zixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Impendulo -Izimvo azicacanga kwaphela nomxholo. zivuthiwe. bokuvuthwa. ilungelelanisiwe noko kwaye zezemboleko. -Izimvo azicacanga lwezimvo -Impendulo ilungelelaniswe -Impendulo kwaye iyathungelana -Buncinci ubungqina kwaye ziphindaphindiwe. ngokucwangcisa kakuhle ngokugqwesileyo ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, bothungelwano -Impendulo Ukuqonda injongo, inothungelwano kakhulu kwaye isiqu, ukuqukumbela/ nolungelelwaniso ayilungelelaniswanga abantu ekujoliswe (inonamathelwano) iyathungelana nesiphelo. lweengcamango kwaye azithungelani kubo kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, (inonamathelwano) kwimpendulo. iingcamango. sentlalo ukuqukumbela/nesiphelo. kuquka intshayelelo, isiqu ukuqukumbela/nesiphelo. 30 AMANQAKU 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Impendulo igqwesile -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa -Ubukhulu becala -Akukho linge Inqwanqwa elingezantsi kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko, kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani -Impendulo ayihambelani ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. kwaphela nomxholo wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo -Izimvo zibonakalisa kwaye ayifanelekanga. phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani -Izimvo azingqamananga -Izimvo zivuthiwe (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela ziqiqisisiwe. kuquka intshayelelo, isiqu ziyaqinisekisa. -Phantse bungabikho kwaye sinobubhutyu- -Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo. -Kukho ulungelelwaniso ubungqina bhutyu isincoko. ngobugcisa. olufumanekayo bolungelelwaniso zinothungelwano nothungelwano nothungelwano. (zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. kunye nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 14 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama sokubhala nesigama Ithoni, irejista, zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani azihambelani mpela Inqwanqwa eliphakamileyo isimbo sokubhala kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu nenjongo, abantu ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo nesimo nesigama sentlalo. sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. sentlalo. esifanelene -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa - Ulwimi nenjongo/nesimo ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela alunantsingiselo. sentlalo. luyachukumisa ngokufanelekileyo -Ithoni ifanelekile. ebuthathaka. -Ukusetyenziswa Uchongo magama, ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo -Izixhobo zolwimi -Ithoni nochongo kwesigama ukusetyenziswa -Ithoni idlwengula umxhelo kwisincoko siphela. zisetyenziselwe magama kunqongophele kolwimi nemigaqo, nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa azifanelananga ngokubaxekileyo de Iimpawu -Phantse kungabikho ziphene zegrama nopelo. nokuphucula umxholo. nenjongo. ungakwazi ukuqonda zokubhala, igrama, nasinye isiphene segrama -Sixongxwe kakuhle -Isigama okubhaliweyo. nopelo. kakhulu. sinqongophele nopelo. -Sixongxwe ngobugcisa kakhulu. obukhulu. 15 AMANQAKU 13 10 7 4 -Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi lusetyenziswe kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala ngokwanelisayo kodwa ngokungafanelekanga. Inqwanqwa zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kusekho -Kuncinci okanye ubuciko ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha akukho elingezantsi -Phantse kungabikho ichanekile. naphaya. ukohlukahlukana nasinye isiphene segrama -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni kwezivakalisi. nopelo. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa -Isigama -Sixongxwe ngobugcisa. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso lwezixhobo sinqongophele zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Iimpawu zodidi - Iinkcukacha ezikhoyo -Iinkcukacha zakhiwe -Iinkcukacha -Zikho iinkcukacha -Iinkcukacha lwesincoko, zigqwesile. ngokulandelelana ziphuhliswe ezisemxholweni. ezisemxholweni azikho. ukuphuhliswa -Isihloko sikhuliswe nangokuqiqisisiweyo, ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi kwemihlathi ngokugqwesileyo. ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi nokubunjwa -Izivakalisi, imihlathi -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyubhutyu. zakhiwe ngokugqwesileyo. nemihlathi -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume kwezivakalisi. kuyahambelana, iindidi sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni. 5 AMANQAKU zezivakalisi iziphene. zahlukahlukene. Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 15 DBE/2023 SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo isemagqabini -Impendulo iyanelisa, -Kubonakala ubunzima - Impendulo ibonakalisa NEFOMATHI ngaphezu koko - Ibonisa ulwazi olululo -Ibonisa ukubanolwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi bekulindelekile. ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi -Impendulo nezimvo. - Lunzulu ulwazi ngeempawu lomhlathi. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi. -Ulungelelwaniso zohlobo lomhlathi -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile obhaliweyo. -Uyathungelana umxholo ngokupheleleyo, kukho okungephi okusemxholweni kwaye ayikho mxholweni lwezimvo. -Izimvo ziqiqisisiwe zivuthiwe. Nezimvo zicaciswe ukuphambuka kodwa kukho nokuphambuka kwaphela. nokucwangcisa -Ubhalo lusemxholweni kakuhle kakhulu. okungephi emxholweni. kubhalo. - Ayithungelani kumxholo -Injongo, abantu ncakasana. -Ubukhulu becala -Alusoloko lukho uthungelwano nezimvo. ekujoliswe kubo, -Uyathungelana umxholo -Iinkcukacha uyathungelana phakathi komxholo nezimvo. - Zimbalwa kakhulu iimpawu/imigaqo nezimvo. zixhasa isihloko. umxholo nezimvo. -Zimbalwa iinkcukacha iinkcukacha ezixhasa nesimo sentlalo. -Impendulo icaciswe nzulu -Ifomathi ifanelekile -Ezinye iinkcukacha ezixhasa isihloko. isihloko. kwaye zonke iinkcukacha nangona ineziphene ziyasixhasa isihloko. - Isetyenziswe - Ayisetyenziswanga ziyasixhasa isihloko. ezingephi. -Ubukhulu becala ngokungacacanga imigaqo eyimfuneko -Ifomathi yamkelekile kwaye ifomathi ifanelekile imigaqo eyimfuneko yefomathi yefomathi. ichanekile. kodwa kukho iziphene yetekisi. ezingephi. - Ityeshelwe Imigaqo engundoqo yefomathi. 15 AMANQAKU ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama Ithoni, irejista, isimbo zifaneleke ngokukodwa zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga ngokupheleleyo asihambelani nenjongo, sokubhala, injongo/ kwinjongo, abantu ekujoliswe kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo kwinjongo, abantu ekujoliswe abantu ekujoliswe kubo imeko, abantu kubo nakwisimo sentlalo. ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. kubo kunye nesimo sentlalo. nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo -Ulwimi lusetyenziswe nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene -Ukusetyenziswa kolwimi -Izele ziziphene yaye ngokuchanekileyo kwaye -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. ngokungachanekanga iyabhidisa. sentlalo. lwakhiwe ngokukuko. lusetyenziswe ngokukuko -Kukho isigama kubangela iziphene -Isigama asihambelani Ukusetyenziswa -Phantse kungabikho nasinye nangokuchanekileyo esaneleyo. ezibaxekileyo. nenjongo. kolwimi nemigaqo yalo. isiphene segrama nopelo. -Isigama sichaneke -Iziphene -Intsingiselo ilahlekile. -Intsingiselo ichaphazeleke Uchongo magama. kakuhle. aziyichaphazeli ngokukodwa. Iimpawu zokubhala -Ubukhulu becala akukho intsingiselo. nopelo. ziphene. 10 AMANQAKU Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all