Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESITHATHU (P3)
2023
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-15.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2023 papers 





View all



_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)

isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2023, 15 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 15
- File size
- 656.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 15
This exam
NSC June Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 2 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IINKCUKACHA EZIYA KUBAMAKISHI
Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe
kwirubrikhi yokuhlola, mayithathelwe ingqalelo:
Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa
iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
sokubhala nethoni.
Ukusetyenziswa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
Izakhi zolwimi zibandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
Ukubunjwa kwezivakalisi.
Ukubhalwa kwemihlathi.
Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo:
Intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.
Nangona umviwa ekhuthazwa ukuba abhale inombolo nesihloko sombuzo,
kuyacetyiswa ukuba othe waphazama akasibhala isihloko enombole
ngokuchanekileyo anganyityelwa manqaku.
Xa umviwa edlulisile kwinani lamagama amiselweyo kwimpendulo yakhe
makanganyityelwa manqaku kuba irubrikhi sele iziqingqile izohlwayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 3 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA
ICANDELO A: ISINCOKO
Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko ifumaneka kwiphepha le-13 ukuya
kwele-14 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO NOCWANGCISO 30
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15
ISAKHIWO 5
AMANQAKU EWONKE 50
ICANDELO B: IMIHLATHI
Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-15 lesi
sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10
AMANQAKU EWONKE 25
1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
neFOMATHI.
2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
QAPHELA:
Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/ezifundisiweyo ziyasetyenziswa.
Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.
QAPHELA:
Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi
sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo
kubamakishi.
Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko,
nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono
okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 4 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: ISINCOKO
Kulindeleke ukuba umviwa abhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340-390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Umviwa angabhala naluphi na udidi
lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini,
esicamngcayo, okanye naziphi na ezidityanisiweyo kwezi ngesihloko asikhethileyo.
IIMPAWU ZESINCOKO
Isincoko esibalisayo:
- Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
- Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
- Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
- Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya
kwisiphelo, mazibonakale.
- Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
- Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli
xesha.
- Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
- Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo
kofunda isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:
- Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
- Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo, njalo
- Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
- Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-
ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
- Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
- Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
- Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
- Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
- Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
- Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo
zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo,
neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
- Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 5 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
Isincoko esixoxayo:
- Umviwa uthatha icala ngomba othile.
- Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso
ngeengongoma ezithile.
- Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo
oluthile lokuvula.
- Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
- Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
- Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Kwisincoko esivelela amacala omabini:
- Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
- Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
- Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
- Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo,
kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase
ekupheleni, kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala.
- Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
obuxhasayo.
- Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
- Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.
UMBUZO 1
1.1 Ndisancuma nangoku ndakucinga ukuyivula kwam.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ibali lemini enye elincumisayo/angabhala ngokonwatyiswa kukuvula into
awayeyiphiwe ngabahlobo/ngabazali/zizihlobo ngaloo mini.
- Angabhala ngokuvula ingxelo engokuphumelela kwakhe ibanga
elalinzima kuye.
- Angabhala ngokuvula ibhaso aliphumelele kukhuphiswano
awayelungenele.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 6 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.2 Umthi.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngeempawu zomthi.
- Iindidi zemithi nemisebenzi yazo.
- Uncedo lomthi/ukubaluleka komthi.
- Umthi nezoqoqosho.
- Iingxaki eziza nomthi nesisombululo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.3 Namhlanje liyaqala ngqa ikamva lam.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali elibalisa ngezinto ezenzekileyo ezikhokelela kwingomso
eliqaqambileyo.
- Angabhala ngeempazamo ebezenzekile ngaphambili nezithe zalungiseka.
- Angachaza iindlela anokuzenza nezinokukhokelela ekubeni afumane
impumelelo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 7 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.4 Akukho nkanga idubul'ingethi.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lemini enye/leemini eziliqela/isiganeko/iziganeko/imeko eveza
ukuba ayikho into/umntu ongaphelelwa ngamandla.
- Angabhala ngento ibibonakala iqaqambile ze iphelelwe lixabiso/umntu
obesebenza nzima ephumelela waze wetha amandla.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.5 Abalandeli bemidlalo bangalakha okanye balichithe ilizwe.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngegalelo labalandeli emaqeleni abo nentembeko yabo.
- Iindlela abonyusa ngayo iingxowa zamaqela abo.
- Inkxaso yabo kwimpumelelo yamaqela abo.
- Indlela ezilungileyo nezingalunganga abaziphatha ngazo.
- Ukonyusa okanye ukwehlisa uqoqosho.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 8 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.6 Ulutsha: 'Ndim ofanelekileyo', abadala: 'Ndim', iyaxaka.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabhala ngokungaboni ngasonye kwabadala nolutsha.
- Okwenziwa ngabadala obekufanele ukuba kwenziwa lulutsha.
- Okwenziwa lulutsha obekufanele ukuba kwenziwa ngabadala.
- Ingxubakaxaka eyenzekayo kukungehluleli ukuba ngubani owenza ntoni,
nini, njani nezisombululo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.7 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko yempumelelo/umbhiyozo.
- Umhla wokuzalwa ophawula iminyaka engama-21/imoto entsha/indlu
entsha.
- Ngokuya kuhamba amaxesha izinto ziyavuleleka.
- Ukuba ixesha ulisebenzise kakuhle lingaba sisitshixo kwizinto zakho
zobomi.
- Angabhala nangenqanaba elitsha lobomi.
- Angabhala nangokuvaleleka kwamaphupha akhe.
- Impumelelo yakho ixhomekeke/isentendeni yesandla sakho.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 9 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
1.8 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/azixube
iintsingiselo zempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
- Angabalisa naliphi na ibali elithetha ukuba ingalo yomthetho inde/abantu
bonke bayalingana emthethweni.
- Angabhala ngamava akhe ngokusebenza komthetho.
- Angabhala ngokusetyenziswa gwenxa komthetho/kwamagunya abantu
abasemthethweni.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana
nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 10 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO B: IMIHLATHI
UMBUZO 2
Kulindeleke ukuba umviwa abhale imihlathi emiBINI kule ibuziweyo. Ubude
beempendulo mabube li-100-120 amagama umxholo kuphela. Ulwimi, irejista, isimbo
sokubhala nethoni mayifanelane nenjongo yobhalo.
2.1 ILETA YOBUHLOBO
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Mayibe nedilesi enye yomntu obhala ileta, igama lesitalato, lelokishi
nedolophu zibhalwe ngokupheleleyo. (azisetyenziswa izifinyezI).
- Isibuliso– sibhalwe ngokokwaziwa kwakhe umntu obhalelwayo.
- Isakhiwo sibhalwe siquke intshayelelo, isiqu nesiphelo.
- Umxholo ubemalunga nokuvuyisana nomhlobo ophumelele kugqatso
lokubangumsasazi wenkqubo kanomathotholo.
- Umhlathi wokuqala unike intsusa nezizathu zokubhala.
- Umhlathi olandelayo ukhulise umxholo.
- Umhlathi wesithathu ungene kwiindaba gabalala ezimalunga
nobudlelwane obuphakathi kombhali nalowo ubhalelwayo.
- Kuququnjelwe ngokufutshane kubhalwe intsusa nesizathu sembalelwano.
- Kwisiphelo kubhalwe igama kuphela.
- Makungabhalwa izingxi kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela:[10]
- Kufuneka ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni/
olukhuthazayo/oluvuyisanayo nolubonisa imvakalelo.
- Izimelabizo ezibonisa ubuhlobo zingasetyenziswa.
- Ixesha malihambelane nodidi lwesincoko nomhlathi.
- Izikhuzo noburharha zingasetyenziswa. [25]
2.2 ILETA ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Mayibeneedilesi ezimbini ekaSihlalo wombutho wolutsha, neyombhali
weleta. Zombini zibhalwa zime ngqo.
- Igama lesitalato, ilokishi nedolophu mazibhalwe ngokupheleleyo.
(azisetyenziswa izifinyezi).
- Kwisibuliso – Isibuliso sihambelane nomxholo weleta. Akunyanzelekanga
ukuba abizwe ngegama uSihlalo wombutho. Kwamkelekile ukusebenzisa
uMhlekazi/Nkosazana/Nkosikazi.
- Mayilandelise ngomcimbi.
- Isakhiwo masiquke intshayelelo, isiqu nesiphelo.
- Umxholo ubengesicelo sokungapheliswa kwesibonelelo sama-R350.00
- Umhlathi wokuqala unike intsusa nezizathu zokubhala.
- Umhlathi olandelayo ukhulise umxholo.
- Kuququnjelwe ngeengcebiso kwiingxaki.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 11 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
- Mayibenesiphelo esiseseleta esesikweni size silandelwe yifani
noonobumba-magama ombhali.
- Mazingasetyenziswa izingxi kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela:[10]
- Ithoni nerejista isesikweni.
- Ulwimi malube lolusesikweni, luvakale, lusulungeke.
- Ubhalo maluvakale, luyondelelane, lucace lube semxholweni. [25]
2.3 INQAKU LEMAGAZINI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Malibenesihloko esazisa umcimbi, size siphawulwe ngeempawu
zocaphulo, sibhalwe bukekela, sikrwelelwe umgca ngaphantsi.
- Igama lombhali, livele ixesha, indawo nesiganeko.
- Kumhlathi wokuqala liphuhlise oko kukwisihloko.
- Kumhlathi wesibini neminye elandelayo ilumkise ngobungozi
bokuhanjiswa kweendaba zobuxoki.
- Malibenemihlathi elandelelaniswa ngomtsalane/idlwengule umxhelo.
- Malibhalwe ngengqwalasela yokuba iinkcukacha ezingabalulekanga
kuyaphi zibhalwe ekugqibeleni.
- Umxholo ubengenjongo yokulumkisa ngobungozi bokuhanjiswa
kweendaba zobuxoki.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
- Ingxelontetho ingasetyenziswa apho kuyimfuneko.
- Ixesha elisetyenziswayo lelangoku ngaphandle kwaxa kukhunjuzwa
ngokwadlulayo/okudlulileyo okanye kubhekiswa kokuseza kuhla. [25]
2.4 I-OBHITSHUWARI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Makwenziwe amagqabantshintshi obomi bomntu ongasekhoyo
obeyinkosi/imbongi yesizwe.
- Mayibhalwe ngohlobo lomhlathi.
- Kumhlathi wokuqala kunikwe iinkcukacha malunga: negama, umhla
wokuzalwa nowokusweleka kwakhe, indawo azalelwe kuyo, imfundo
yakhe.
- Umhlathi olandelayo: uhlomle ngegalelo lakhe, iimpembelelo zakhe,
ezixhaswa ngebalana elibubungqina besiphiwo/iziphiwo zakhe ekuhlaleni/
emsebenzini/kwimibutho abezibandakanye nayo.
- Umhlathi wesithathu/wokugqibela udlulisa amazwi ovelwano kwikhaya/
kwabalahlekelweyo ngokuhambelana nombuzo.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
- Luhambelane nodidi lomhlathi.
- Kusetyenziswa ulwimi oluchukumisayo/olunondileko/oluhloniphayo
noluncomayo.
- Ucaphulo kwiintetho zikamfi kungawunonga lo mhlathi.
- Ithoni yesesikweni. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 12 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
2.5 UDLIWANONDLEBE
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
- Malwenziwe ngumsasazi kumfundi obephumelele emagqabini kwibanga
le-12 kunyaka odlulileyo luqhubele umfundi akhuthaze uninzi ukuba
lusebenze ngokuzinikela.
- Ifomathi mayibengumbuzo olandelwa yimpendulo.
- Malubhalwe kunikwe amagama ezithethi kushiywe umgca phakathi
kwezithethi.
- Amagama ezithethi abhalwe kwicala elisekhohlo ephepheni, kubekwe
ikholoni [:] ze kulandele intetho yesithethi.
- Kwintshayelelo obuza imibuzo unika imvelaphi yomntu ambuzayo.
- Kwisiqu obuzayo ubuza imibuzo esemxholweni emalunga nokuphumelela
emagqabini omfundi.
- iimpendulo mazicacise ngokwaneleyo zinike izimvo neengongoma
ezifanelekileyo.
- Umntu obuzwayo uphendula imibuzo aze anike ulwazi olulindelekileyo.
- Kuvumelekile ukusebenzisa umntu wokuqala umzekelo: 'Ndi'.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela[10]
- Ithoni nerejista isesikweni.
- Ulwimi, isimbo sokubhala nesigama malube lolusesikweni lusulungeke. [25]
2.6 INGXELO ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo [15]
- Mayinikwe isihloko, intshayelelo, isiqu, isiphelo, injongo, okufumanisekileyo
izindululo, izalathisi, izihlomelo.
- Mayinike iinkcukacha ezichanekileyo ngomdlalo weqonga.
- Makuvele umhla, usuku nendawo ubuqhutyelwa kuyo umdlalo weqonga.
- Mayibengenjongo yephulo lomdlalo weqonga kwizikolo ezikwingingqi
yakhe, okwenziweyo,okufumanisekileyo neengcebiso.
- Mayicwangciswe, iveze zonke iingcombolo zolwazi, kubhalwe
ngeengongoma.
- Makubhalwe igama lombhali, umhla aze ayisayine.
Ulwimi/isimbo sokubhala nokuhlela [10]
- Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni ukuya kolungekho sesikweni.
- Kungasetyenziswa ixesha langoku, izibizo gabalala, ibhalwe kumntu
wesithathu, ingcaciso egqibeleleyo, amagama namabinzana abhekiswe
kwimeko ethile. [25]
AMANQAKU ECANDELO B: 50
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 13 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, Icandelo A)
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlula-hlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlula-hlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa
eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asichatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
Inqwanqwa eliphakamileyo
NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo ayihambelani
inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana luyaqhawuqhawuka nomxholo kwaphela.
(Impendulo koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa uthungelwano -Izimvo ziyabhidisa
nezimvo) -Izimvo ziqiqisisiwe, gingci nomxholo kwaye ngokusemxholweni. nongqinelwano. kwaye azingqamananga
Uyondelelw aniso zixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina -Impendulo -Izimvo azicacanga kwaphela nomxholo.
zivuthiwe. bokuvuthwa. ilungelelanisiwe noko kwaye zezemboleko. -Izimvo azicacanga
lwezimvo
-Impendulo ilungelelaniswe -Impendulo kwaye iyathungelana -Buncinci ubungqina kwaye ziphindaphindiwe.
ngokucwangcisa kakuhle ngokugqwesileyo ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, bothungelwano -Impendulo
Ukuqonda injongo, inothungelwano kakhulu kwaye isiqu, ukuqukumbela/ nolungelelwaniso ayilungelelaniswanga
abantu ekujoliswe (inonamathelwano) iyathungelana nesiphelo. lweengcamango kwaye azithungelani
kubo kunye nesimo ukuquka intshayelelo, isiqu, (inonamathelwano) kwimpendulo. iingcamango.
sentlalo ukuqukumbela/nesiphelo. kuquka intshayelelo, isiqu
ukuqukumbela/nesiphelo.
30 AMANQAKU 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Impendulo igqwesile -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa -Ubukhulu becala -Akukho linge
Inqwanqwa elingezantsi
kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko,
kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani -Impendulo ayihambelani
ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. kwaphela nomxholo
wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo -Izimvo zibonakalisa kwaye ayifanelekanga.
phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani -Izimvo azingqamananga
-Izimvo zivuthiwe (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela
ziqiqisisiwe. kuquka intshayelelo, isiqu ziyaqinisekisa. -Phantse bungabikho kwaye sinobubhutyu-
-Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo. -Kukho ulungelelwaniso ubungqina bhutyu isincoko.
ngobugcisa. olufumanekayo bolungelelwaniso
zinothungelwano nothungelwano nothungelwano.
(zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu
kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
kunye nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 14 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama sokubhala nesigama
Ithoni, irejista, zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani azihambelani mpela
Inqwanqwa eliphakamileyo
isimbo sokubhala kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu nenjongo, abantu
ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo nesimo
nesigama
sentlalo. sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. sentlalo.
esifanelene -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa - Ulwimi
nenjongo/nesimo ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela alunantsingiselo.
sentlalo. luyachukumisa ngokufanelekileyo -Ithoni ifanelekile. ebuthathaka. -Ukusetyenziswa
Uchongo magama, ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo -Izixhobo zolwimi -Ithoni nochongo kwesigama
ukusetyenziswa -Ithoni idlwengula umxhelo kwisincoko siphela. zisetyenziselwe magama kunqongophele
kolwimi nemigaqo, nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa azifanelananga ngokubaxekileyo de
Iimpawu -Phantse kungabikho ziphene zegrama nopelo. nokuphucula umxholo. nenjongo. ungakwazi ukuqonda
zokubhala, igrama, nasinye isiphene segrama -Sixongxwe kakuhle -Isigama okubhaliweyo.
nopelo. kakhulu. sinqongophele
nopelo.
-Sixongxwe ngobugcisa kakhulu.
obukhulu.
15 AMANQAKU
13 10 7 4
-Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi lusetyenziswe
kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala ngokwanelisayo kodwa ngokungafanelekanga.
Inqwanqwa
zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kusekho -Kuncinci okanye
ubuciko ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha akukho
elingezantsi
-Phantse kungabikho ichanekile. naphaya. ukohlukahlukana
nasinye isiphene segrama -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni kwezivakalisi.
nopelo. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa -Isigama
-Sixongxwe ngobugcisa. -Sixongxwe kakuhle. usetyenziso lwezixhobo sinqongophele
zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Iimpawu zodidi - Iinkcukacha ezikhoyo -Iinkcukacha zakhiwe -Iinkcukacha -Zikho iinkcukacha -Iinkcukacha
lwesincoko, zigqwesile. ngokulandelelana ziphuhliswe ezisemxholweni. ezisemxholweni azikho.
ukuphuhliswa -Isihloko sikhuliswe nangokuqiqisisiweyo, ngokusemxholweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi
kwemihlathi ngokugqwesileyo. ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi
nokubunjwa -Izivakalisi, imihlathi -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyubhutyu.
zakhiwe ngokugqwesileyo. nemihlathi -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume
kwezivakalisi.
kuyahambelana, iindidi sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni.
5 AMANQAKU zezivakalisi iziphene.
zahlukahlukene.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya HL/P3 15 DBE/2023
SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo isemagqabini -Impendulo iyanelisa, -Kubonakala ubunzima - Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ngaphezu koko - Ibonisa ulwazi olululo -Ibonisa ukubanolwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi
bekulindelekile. ngeempawu zodidi ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi
-Impendulo nezimvo. - Lunzulu ulwazi ngeempawu lomhlathi. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi.
-Ulungelelwaniso zohlobo lomhlathi -Ubhalo lusemxholweni. -Ayikho mxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile
obhaliweyo. -Uyathungelana umxholo ngokupheleleyo, kukho okungephi okusemxholweni kwaye ayikho mxholweni
lwezimvo.
-Izimvo ziqiqisisiwe zivuthiwe. Nezimvo zicaciswe ukuphambuka kodwa kukho nokuphambuka kwaphela.
nokucwangcisa -Ubhalo lusemxholweni kakuhle kakhulu. okungephi emxholweni. kubhalo. - Ayithungelani kumxholo
-Injongo, abantu ncakasana. -Ubukhulu becala -Alusoloko lukho uthungelwano nezimvo.
ekujoliswe kubo, -Uyathungelana umxholo -Iinkcukacha uyathungelana phakathi komxholo nezimvo. - Zimbalwa kakhulu
iimpawu/imigaqo nezimvo. zixhasa isihloko. umxholo nezimvo. -Zimbalwa iinkcukacha iinkcukacha ezixhasa
nesimo sentlalo. -Impendulo icaciswe nzulu -Ifomathi ifanelekile -Ezinye iinkcukacha ezixhasa isihloko. isihloko.
kwaye zonke iinkcukacha nangona ineziphene ziyasixhasa isihloko. - Isetyenziswe - Ayisetyenziswanga
ziyasixhasa isihloko. ezingephi. -Ubukhulu becala ngokungacacanga imigaqo eyimfuneko
-Ifomathi yamkelekile kwaye ifomathi ifanelekile imigaqo eyimfuneko yefomathi yefomathi.
ichanekile. kodwa kukho iziphene yetekisi.
ezingephi. - Ityeshelwe Imigaqo
engundoqo yefomathi.
15 AMANQAKU
ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama
Ithoni, irejista, isimbo zifaneleke ngokukodwa zifaneleke kakhulu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga ngokupheleleyo asihambelani nenjongo,
sokubhala, injongo/ kwinjongo, abantu ekujoliswe kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo kwinjongo, abantu ekujoliswe abantu ekujoliswe kubo
imeko, abantu kubo nakwisimo sentlalo. ekujoliswe kubo kunye kunye nesimo sentlalo. kubo kunye nesimo sentlalo. nesimo sentlalo.
ekujoliswe kubo nesimo -Ulwimi lusetyenziswe nakwisimo sentlalo. -Kukho iziphene -Ukusetyenziswa kolwimi -Izele ziziphene yaye
ngokuchanekileyo kwaye -Ubukhulu becala ulwimi ezimbalwa zolwimi. ngokungachanekanga iyabhidisa.
sentlalo.
lwakhiwe ngokukuko. lusetyenziswe ngokukuko -Kukho isigama kubangela iziphene -Isigama asihambelani
Ukusetyenziswa -Phantse kungabikho nasinye nangokuchanekileyo esaneleyo. ezibaxekileyo. nenjongo.
kolwimi nemigaqo yalo. isiphene segrama nopelo. -Isigama sichaneke -Iziphene -Intsingiselo ilahlekile. -Intsingiselo ichaphazeleke
Uchongo magama. kakuhle. aziyichaphazeli ngokukodwa.
Iimpawu zokubhala -Ubukhulu becala akukho intsingiselo.
nopelo. ziphene.
10 AMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2022 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2024 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June Exams 2019 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Errata