Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
2019
AMANQAKU: 80
XESHA: Iiyure 2½
Olu viwo lunamaphepha angama-26.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2019 papers 





View all





isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC June Exams 2019 Question Paper
Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the NSC June Exams 2019, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Hl · Grade 12 · NSC June Exams · 2019 · isixhosa. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC June Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 26
- File size
- 448.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 26
This exam
NSC June Exams 2019
- Paper 1Memo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Uncwadi / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 7Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Uncwadi / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2019
SC/NSC
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile yesiqulatho
ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi olufundisiweyo
kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe oza kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISihobe (30)
ICANDELO B: INoveli/UncwadiLwemveli (25)
ICANDELO C: IDrama (25)
4. Phendula imibuzo EMIHLANU iyonke:
Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – Ngumbuzo onyanzelekileyo
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA)
Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
oyifundisiweyo.
Phendula UMBUZO OSISINCOKO ube mNYE NOMFUTSHANE ube
mNYE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
UMBUZO OSISINCOKO kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti ukwenza
oku.
6. UBUDE BEEMPENDULO
Imibuzo esisincoko yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
ali-190–240.
Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
ukuba iphendulwe ngamagama angama-340–390.
Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2019
SC/NSC
7. Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO NGALINYE kulindeleke ukuba
ilandelwe ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela imibuzo ekwiphepha
loviwo.
9. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2019
SC/NSC
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
Le theyibhile yesiqulatho kulindeleke ukuba incedise abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
abaza kuyiphendula khon'ukuze bangafundi iphepha loviwo lonke.
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. 'Inyibiba' Umbuzo osisincoko
sombongo 10 6
2. 'Unozakuzaku' Umbuzo omfutshane 10 7
3. 'Iimbongi' Umbuzo omfutshane 10 8
4. 'UMfikazi uCharlotte Manyhi Umbuzo omfutshane
Maxeke' 10 9
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga: Unyanzelekile
5. 'Imfundo' Umbuzo omfutshane 10 10
QAPHELA: Phendula umbuzo OMNYE OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE. Xa
uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule
UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
6. Inkawu idliw'ilila Umbuzo osisincoko 25 11
soncwadi
7. Inkawu idliw'ilila Umbuzo omfutshane 25 11
8. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo osisincoko 25 14
soncwadi
9. Nyana Wam! Nyana Wam! Umbuzo omfutshane 25 14
10. Ukhozi olumaphiko Umbuzo osisincoko 25 16
soncwadi
11. Ukhozi olumaphiko Umbuzo omfutshane 25 16
OKANYE
12. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo osisincoko 18
soncwadi 25
13. Ubuncwane Boncwadi Lwemveli Umbuzo omfutshane 25 18
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo OMNYE.
14. Buzani Kubawo Umbuzo osisincoko
soncwadi 25 21
15. Buzani Kubawo Umbuzo omfutshane 25 21
16. Indlal'inamanyala Umbuzo osisincoko
soncwadi 25 24
17. Indlal'inamanyala Umbuzo omfutshane 25 24
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE OSISINCOKO
nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2019
SC/NSC
ITSHEKHLISTI
Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa ukuba
bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
()
A: ISihobe
1–4 2
(ISihobe esifundisiweyo) emiselweyo)
KUNYE
A: ISihobe
5 1
(ISihobe esingafundiswanga) ongamiselwanga)
B: INoveli OKANYE Uncwadi
Lwemveli
(Umbuzo osisincoko 6–13 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
C: IDrama
(Umbuzo osisincoko
14–17 1
soncwadi OKANYE umbuzo
omfutshane)
QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
OSISINCOKO nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
emifutshane.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2019
SC/NSC
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA– B Ngombane
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo nombongo
OMNYE ongafundiswanga.
Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI ebuzwe
kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE nombuzo omnye
wombongo okanye isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo ongumbongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo EMITHATHU kweli
candelo.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo EMIBINI.
UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula umbuzo
olandelayo.
INYIBIBA – JJR Jolobe
1 Ndayibona izifihla
2 Enqaben'ezixhotyeni,
3 Ngaphakathi kwamalwalwa
4 Amabini, iqaqambile.
5 Hayi, obo buhle!
6 Izityalo ezithile
7 Zaye zimi zijikele;
8 Yayiphakamisa leyo
9 Ntloko yayo imhlophe-mthubi,
10 Njengetshawekazi.
11 Yema ithe zole cwaka,
12 Leyo ndebe ibukhephu.
13 Yayimsulwa kolo hlanga
14 Lwayo, im'iyimfezeko,
15 Inyibiba entle.
16 Loo magqabi asixwexwe
17 Achokozwe busiliva,
18 Aphuphuma kukuphila,
19 Ayekratsha ngemveliso
20 Yobo bomi bawo.
Cazulula isigama esisetyenziswe yimbongi kwesi sicatshulwa sombongo ukuphuhlisa
ubuhle benyibiba.
Impendulo yombuzo osisincoko ngamagama ali-190–240. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2019
SC/NSC
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UNOZAKUZAKU – ZS Qangule
1 Indod'encazwa ngabakhulu kwanabanci,
2 Kufunek'ingalandulanga kodwa yenz' ezo nto
3 Imaz'esengekayo nok'isisaqhaga,
4 Kaloku yindlezan'ayinakoma kuthi tu.
5 Lo mf'akamntwana kodw'akaxhego,
6 Izicithi ziwubonile umtsi wakh'edlula.
7 Lithemb'elingafuni kudanisa mntu.
8 Isiqalo ndawonye nesiphelo sendaba nguye.
9 Sel'ethwel'ufele emagxen'egoduka,
10 Ehamb'ezimfikila yimbek'ebekuyo.
11 Selekubon'ukuphumelela kobo buhlobo,
12 Ekufikeni kwakh'ekhaya komemelelwa.
13 Wayi wayi ngabantu bekhaya,
14 Kunge kumhla kwathiwa kwahluzwa,
15 Wonke k'umntu amamele ngeendlebe namehlo,
16 Kude kuphele yonk'int'ebithetha.
2.1 Luphuhlisa ntoni ngonozakuzaku uchasaniso olusetyenziswe kumqolo
wesi-3? (2)
2.2 Tyhila ngesivakalisi ESINYE okuthethwa yimbongi ngonozakuzaku kwisitanza
sesi-2. (2)
2.3 Cacisa umfanekiso ntelekelelo ozotywa kumqolo we-13 ngonozakuzaku. (2)
2.4 Chaza ukuba sidalwe njani isingqisho salo mbongo. (2)
2.5 Nika umyalezo ofumaneka kulo mbongo ngonozakuzaku. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2019
SC/NSC
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.
IIMBONGI – ZS Qangule
1 Nkedama ezaziwa ngokubhonga,
2 Mithombo ehlupha ngokubhanga,
3 Nzala yamagqirha ngokunuka,
4 Luhlobo lwamanxila ngokuthuka,
5 Ziphoxo zenkundla ukubhoxa,
6 Xholovane benkundla ukuxoxa,
7 Zazi zeembalo ukuprofithesha,
8 Makholwa endalo ukubhedesha,
9 Manyange anyanga izizwe,
10 Bavuseleli abatyala ubuzwe,
11 Zingxangxasi iingcamango zenu,
12 Yingxubevange ukugxagxaza kwenu,
13 Ndiphuma nani ngokutola.
14 Ndivuma nina ngokuhlola.
3.1 Siphuhlisa ntoni ngeembongi isikweko esisetyenziswe kumqolo wesi-2? (2)
3.2 Tyhila ngesivakalisi ESINYE okuthethwa yimbongi ngeembongi kwiokthevi
yale sonethi. (2)
3.3 Cacisa umfanekiso ntelekelelo ozotywa kumqolo we-12 ngeembongi. (2)
3.4 Chaza ukuba sidalwe njani isingqisho salo mbongo. (2)
3.5 Nika umyalezo ofumaneka kulo mbongo ngeembongi. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2019
SC/NSC
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
UMFIKAZI UCHARLOTTE MANYHI MAXEKE – SEK Mqhayi
1 Igqibil'intomb'asemzini;
2 Igqibil'intomb'aseLusuthu;
3 Umfazi wamaNywabe kwaGatyeni
4 Ukhe wabek'iinyawo kwelabaTswana;
5 Kusapho lukaKama nolwabaRolweni;
6 Wabek'amabele kubaThembu;
7 Kumabandla kaNdaba kaZondwa;
8 ETyhalarha kwingcwaba likaNgangelizwe.
9 Maz'emabele made yase-Afrika;
10 Okwanyis'usapho lukaNtu luphela;
11 Azi nonyaka yaphusile nje;
12 Logangwa yintokazi kabani na?
13 Menzelen'ilitye lokukhunjulwa,
14 Ze siqhayisele ngal'amavilakazi;
15 Az'angaz'alityalwe kowabo;
16 Az'angaz'alityalw'emhlabeni,
17 Az'angaz'alityalw'-eAfrika!
18 Nci! Ncincilili!
4.1 Siphuhlisa ntoni ngomfikazi uCharlotte Manyhi Maxeke isihlonipho
esisetyenziswe kumqolo woku-1 nakowesi-2? (2)
4.2 Tyhila ngesivakalisi ESINYE okuthethwa yimbongi kumqolo we-11
nakowe-12. (2)
4.3 Cacisa umfanekiso ntelekelelo ozotywa kumqolo we-9 ngomfikazi uCharlotte
Manyhi Maxeke. (2)
4.4 Chaza ukuba sidalwe njani isingqisho kwimiqolo 15 ukuya kowe-17. (2)
4.5 Nika umyalezo ofumaneka kulo mbongo ngomfikazi uCharlotte Manyhi
Maxeke. (2)
[10]
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2019
SC/NSC
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA (UNYANZELEKILE UKUBA UPHENDULWE)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
IMFUNDO – PM Qangule
1 Yindyebo etyebis'ingqondo
2 Yintlwayelo echumis'engqondweni.
3 Sisiqholo sokuqhol'engqondweni,
4 Bubusi obuncindi ichwayitis'ingqondo.
5 Sisivundiso sokuchumis'ingqondo.
6 Sisizalo seengqondi neenkcuba-buchopho.
7 Yintlaka eyakhulis'engqondweni.
8 Yintubululu eqhwatyelwa bubunqumbululu.
9 Bubunqumbululu bamasi oqobo qobo,
10 Ngumthi omagqab'aluhlaza yaka.
11 Lilitha elizinze kwimithambo yengqondo,
12 Yinkwenkwezi ekhazimlayo engqondweni.
13 Bubuhle obunyulu bobunyulu bengqondo,
14 Abayizuzileyo imfundo bazuze ubomi.
15 Abayifunxileyo bapholil'engqondweni,
16 Abayifumeneyo bafumene elenen'ilifa.
17 Abafunileyo banekhakha lobomi,
18 Ilitha elingasayi kucima naphakade.
5.1 Chaza umsebenzi wemvano siqalo kumqolo woku-1 nowesi-2. (2)
5.2 Ivakalelwa njani imbongi ngemfundo kwisitanza sesi-2? Xhasa impendulo
yakho. (2)
5.3 Xela ukuba iqaqambisa ntoni imbongi ngemfundo ngokuphinda igama 'nyulu'
kumqolo we-13. (2)
5.4 Nika umxholo walo mbongo. (2)
5.5 Xhasa uluvo lwembongi oluqulethwe ngumqolo we-18. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2019
SC/NSC
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezintathu noNcwadi Lwemveli.
Khetha imibuzo kwiNoveli oyifundisiweyo okanye kuNcwadi Lwemveli.
KwiNoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI
NOMBUZO OMFUTSHANE nakuNcwadi Lwemveli, ukususela kumbuzo 6 ukuya
kumbuzo 13.
Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo B
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli). KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCandelo C (kwidrama).
Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7 (UMBUZO
OMFUTSHANE).
UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
Chaza indlela umbhali amzobe ngayo uMfuneko ukuphuhlisa umxholo wolwaphulo-
mthetho kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE
INKAWU IDLIW'ILILA – S Kula
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
'Uhamba apha esithubeni abuye ngothulanja enuka utywala. Okwangoku ndifuna aye
kuqweba isimilo esitsha kowabo.'
'Utywala ke yihlo abuhambi bodwa. Apho kukho utywala kukho amadoda abhantsayo.
Mntakabawo, ndithembe, andisokuze ndikulahlekise nakanye.'
'Ewe yihlo, ndiyayazi loo nto.' Uyandazi ukuba ndingumntu ongayifuniyo into embi 5
ngendalo. Elam lithi akukabi naye wena umfazi, lo unaye uyacaca ukuba uze emalini
yakho, ngoko ke zikhwebule kuye engekakulimazi. Le nto ayenzayo ngoku
ingabuchaphazela nobomi bakho. Kumaxa undawoni wena kulaa mcimbi wakho
noSiziwe?' wabuza uMkhokeli. 'Kuselukhuni mfo kabawo. USiziwe uthi akasoze abe
sisithembu yena. Ewe, uyayiva ingxaki endinayo nomfazi wam kwaye uyavelana nam 10
kakhulu kuyo kodwa mandiqale ndimenzele nje incetyana encinci, ndiqhawule
umtshato wam noThantaswa kuqala. Yile ndawo ndiyibalekayo ke leyo.'
'Uyavakala mntakabawo, kwaye yinyaniso le ayithethayo uSiziwe. Ixhala lam mna
bubomi bakho.'
'Akakho umntu olilitye kulo mhlaba, Ndweshe. Ngaphaya koko kuthiwa ukufa 15
akwaziwa.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2019
SC/NSC
Angasuka abhubhe kuqala ngoku yena ebejonge ukubulala mna kuqala. Ukubalekisela
ilifa lam kulo mfazi, kungcono ndiye egqwetheni lam ndiyokwenza umyolelo obhalwe
phantsi. Ndifuna athi nokuba ucinga ngokundibulala angakhothi naphantsi emalini
yam', wantyuntya watsho uMsindisi. 20
'Kwekhu! Ucinge into yokwenene mfo kabawo.'
7.1 Xela isenzo sikaThantaswa esenza ukuba uMkhokeli ambone njengoze
emalini kaMsindisi. (2)
7.2 Chaza ukuba esi sicatshulwa sibakrobisa njani kokuseza kuhla ebalini
abafundi bale noveli. (2)
7.3 Bafundiswa ntoni abafundi bale noveli ngezenzo zomlinganiswa
onguNonkanyiso? (2)
7.4 Cacisa indima edlalwa liziko lamapolisa kwimpixano ekule noveli. (2)
7.5 Ngqina ukuba wayefanele ukuba nexhala uMkhokeli ngobomi bukaMsindisi.
Xhasa impendulo yakho. (2)
7.6 Eli lifa kuthethwa ngalo kwesi sicatshulwa lilichaphazela njani eli bali
kwinqanaba lesiphelo? (2)
KUNYE
ISICATSHULWA B
Waphuma apho uMdlambila ezihlekahlekisa. Wayesakrokra. Yayikhona ingqondo ethi
ubekwa inkanga emehlweni ngulo mntwana uqavileyo. Wangena eofisini yakhe
emanyonywana kukuphoxwa ngumntwana olibhinqa nokwenza. Yaba ngathi kuye
ukrotyelwe nguNcedeka ukuba ufuna ukumsela inyongo. Ngelo thuba uMdlambila
agrunywa lixhala, kwakukwamlebese kuThantaswa noMfuneko. 'Okokoko Mfuno ndide 5
ndawuqabelisa lo mcimbi nalaa mfo namhlanje. Undincedile umntu wabantu kuba
ndiphantse ukuphulukana nenqatha selisemlonyeni,' watsho uThantaswa
onwabile.
'Ngenene uphantse ukuqabuka sekophulwe. Yiyo le nto ndithe mnike laa mfo le mali
ayifunayo,' waphosa elo uMfuneko. 'UMsindisi wayecinga ukuba ubhadlile kaloku xa 10
engandabeli mna kwilifa lakhe. Loo nyana wakhe ke uya kuliva ngokunuka
okwenyama yamagqirha,' watsho ejalile ebusweni ngoku uThantaswa. Wathi qhuzu
qhuzu wahleka uMfuneko. 'Kaloku yena wayecinga ukuba uyakohlwaya, nento leyo
eya kuvela kuwe isisothuso esikhulu mhla yena wabhubha,' watsho uMfuneko.
Ndithandaza uThixo ophilayo mna kuba naku endithobele umsindisi olungileyo, 15
ezokundivusa, ngabula yena.
'Kuza kufuneka ke ngoku sithandwa sam, ukhawulezise uhlawule imali yalaa mfo
engekatshintshi ngqondo,' wacebisa ngelo uMfuneko.
'Yinyaniso leyo Mfuno, ukuze ndiyidle kakuhle imali yam ngaphandle kwezikhubekiso
namaxhala.' 20
'Ngaphandle kwexhala njani kaloku Thanti, kukho laa Mapheza uzenza iphela emasini
nje?' Ukuba ndimphosile lo mfo kulo mngcwabo wakwaTyhalithemba, inene uya kuba
unamawabo ...'
7.7 Cacisa intetho kaThantaswa ebhalwe ngqindilili ngokusemxholweni wale
noveli. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2019
SC/NSC
7.8 Ingaba uThantaswa umchaza ngokuchanekileyo uMdlambila xa esithi
ungumsindisi olungileyo? Xhasa impendulo yakho. (2)
7.9 Khankanya iindlela zibeMBINI uMapheza azenze ngazo iphela emasini,
ngabula Mfuneko. (2)
7.10 Kube bubuchule njani ukwenza ukuba uMapheza noMfuneko babe nezimo
ezahlukileyo kule noveli? (2)
7.11 Phawula ngesiphumo sesivumelwano sikaThantaswa noMdlambila kule
noveli. (2)
7.12 Ingaba le noveli ibhalelwe eliphi iqela labantu? Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2019
SC/NSC
UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
NYANA WAM! NYANA! – WK Tamsanqa
Chaza indlela umbhali amzobe ngayo uThole ukuphuhlisa umxholo ongokubaluleka
kokuzithathela izigqibo ebomini kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(2–2½ amaphepha). [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA C
Umntu unokuwuthabatha na umlilo awuse esifubeni sakhe, Zingatshi na iingubo
zakhe? Unokuhamba na umntu phezu kwamalahle avuthayo. Zingatyabuki na iinyawo
zakhe. Wathi akuweva la mazwi lwe rhiphu uvalo wee xhwenene wakha wema umzuzu
ecinga kukho ingqondo ethi makangabi sangena kulo mzi aya kuwo, ekhumbula
amazwi aloluhlobo ethethwa kuye enga uyaphupha ekhumbula namazwi awakha 5
waweva ethethwa esangweni lelokishi eSprings athi, 'Umoya uvela ngaphambili,'
nezinto ezathi zamhlela ngobo busuku. Uthe esahlafuna la mazwi athethwa ngulo mfo
wakwaSigxabhayi weva ilizwi lisithi, 'Kutheni na Sthandwa uyalahleka?' Wee phaka
esothuka. Tyhini! NguNomsa uyamhlangabeza esangweni.
'Ewe Sasa ndingxamele ukulahleka,' watsho ukuphendula efihla eyona nyaniso. 10
Bathathana baya kungena endlwini yalulonwabo olukhulu kusenziwa ziselo kudlalwa
zidraughts kusithiwani. Babengayilibali imini enje ngolo rhatya umzi ingowabo
bengaphazanyiswa nto, ndithetha ukuba kwakuxhelw'eXhukwane. Kuthe kusemnandi
kunjalo kwankqonkqozwa emnyango. 'Ngena!' watsho uNomsa engayiphakamisanga
nentloko eqwalasele kuloo mdlalo babewudlala weedraughts etafileni. Uthe 15
ukuwaphakamisa kwakhe amehlo esithi makakhe ajonge lo mntu ungenayo wothuka
waxhuma esitulweni zasarhaka ezo draughts kwachitheka ziselo kwafa zigilasi phezu
kwetafile yaba bubutyadidi.
9.1 Xela isenzo sikaThemba esenze ukuba uThole azifumane esenkathazweni
mhla babesuka eGcuwa. (2)
9.2 Chaza ukuba esi sicatshulwa sibakrobisa njani kokuseza kuhla ebalini
abafundi bale noveli. (2)
9.3 Bafundiswa ntoni abafundi bale noveli ngezenzo zomlinganiswa onguNomsa? (2)
9.4 Cacisa indima edlalwe likhaya likaNomsa kwimpixano ekwesi sigaba sebali. (2)
9.5 Ngqina ukuba wayefanele uThole ukuba nexhala lokungena kuloNomsa.
Xhasa impendulo yakho. (2)
9.6 Lo Nomsa kuthethwa ngaye kwesi sicatshulwa ulichaphazela njani eli bali
kwinqanaba lokuyondelelana kwezinto? (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2019
SC/NSC
ISICATSHULWA D
'Ndinjenjenje kanene kungenxa yakho Thozama ntombi yasemaBheleni,
umzamo omhle uwuzamile. Akwaba Ophezu-konke ebeya kukuvuza ngomsebenzi
wakho, zihle iintsikelelo njengombethe weZulu phezu kwakho, ifezeke iminqweno
yakho yonke, enjenjalo ukuyelula nemihla yakho side sibuye sibonane.'
Zenjenjalo ukusasazeka iindaba ezingaye emaphepheni zisiya kufikelela 5
nakumaqabane akhe akudala esikolweni eZazulwana nakwaBlayi awayesithi
akuwubona umfanekiso wakhe uzolile kumaphepha-ndaba avakale edanduluka
emkhahlela esithi, 'Xhalanga Nkosi' atsho akhumbule izimbo zakhe ezihlekisayo
namabali akhe kadyakalashe, avakale emana ukumbombozela esithi, 'Uncedo
alukho emhlabeni.' 10
'Nantso ke ingxaki mfo kankawu.' AbakwaBlayi bathi bakuwubona lo mfanekiso nezi
ndaba bakhumbula umhla wakwaNgubengcuka eClarkebury, 'Thina phaya
emaMfengwini inkawu ityiwa ilila, kunjalo siyiqala entloko kule ndawo
ineenyeembezi, imfene isinda ngokugoloza.' EBenoni amakhosikazi awayemazi
kangako uMangaliso ngezimbo zakhe namabali ahlekisayo athi akuwubona 15
umfanekiso wakhe kwiphepha-ndaba Imvo aphambana emana ukubonisana ngezi
ndaba nalo mfanekiso.
'Hina Mazibaningashe! Ukhe wambona na umkhwenyana wakho mfazi?' watsho
oqale wawubona. 'Umkhwenyana wam ongubani na MaNantsi?' yatsho impendulo.
'Uqale nini na ukungamazi umkhwenyana? Watsho emphosela ngephepha-ndaba.' 20
'Thixo wamaZulu nguye lo? Uphi? Uncedo alukho emhlabeni, watsho udyakalashe,'
bamana ukutsho abafazi abaphoselwa eli phepha bebona umfanekiso wakhe.
'Kowu wazola umntwana womntu,' watsho omnye ewondele lo mfanekiso. 'Kodwa
maNantsi lo mntwana ubufanele ubufundisi uyambona?'
9.7 Nika intsingiselo yentetho kaMangaliso ebhalwe ngqindilili ngokusemxholweni
wale noveli. (2)
9.8 Ingaba ezi ntokazi zimchaza ngokuchanekileyo uMangaliso xa zisithi lo
mntwana ubufanele ubufundisi? Xhasa impendulo yakho. (2)
9.9 Khankanya indlela okube ngumqobo ngayo kwimpumelelo kaThole
ukungakwazi ukuzithathela izigqibo. (2)
9.10 Kube bubuchule njani ukwenza ukuba uThole noThemba babe nezimo
ezahlukileyo kule noveli? (2)
9.11 Phawula ngesiphumo sesivumelwano sikaFikizolo noThole sokubuyela
esikolweni kule noveli. (2)
9.12 Ingaba le noveli ibhalelwe eliphi iqela labantu? Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2019
SC/NSC
UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Chaza indlela umbhali amzobe ngayo uFriday ukuphuhlisa umxholo wokulwa
ingcinezelo kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390
(amaphepha ama-2–2½). [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE
UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA E
Ndanga ndiyalama, ndazibuza ukuba yintoni le ingaka ndimenze yona uFriday.
Yayiyintoni ke, ndandingamqhelanga nokumqhela nje? Nalapha ekuhlaleni nasekukhu-
leni azizange khe zingqubane iindlela zethu. Wayengenguye namntu usoloko ekho
naphakathi komzi lo, into yakhe ikukuphala apha esithubeni, ungasoze umbone
nangempelaveki. Yinto yokubambelana ngoNokuzola engakhathalele kufuna bungqina 5
kunjalo nje. Hayi, ayinakuba sisizathu eso. Mna ndandisabetha ngezikaTshiwo, ngeli
xa yena wayesele etyibilika ngeempundu. Wayenezinto, ngeli xa mna ndandisaziwa
ngeziya bhrukhwe zinga, kunye neehempe ezinga. Zizinto awayenazo ezazibangela
ukuba aziwe njengomnye woodlalani apha abathile. Into awayenokusuka ayenze
kukumhlutha naloo Nokuzola wam webhongo, aphinde amlahle akuva ethanda, ibe 10
ngathi akwenzekanga nto. Bagxalathelana ukuya kulaa moto ndandisakuquthuma
kuyo, bafika bakhanyisa, bobane sebekhuphe imikhono yekati, kucacile ukuba bafuna
ukumcima igama lowo babemzingela, umna.
'Hayi akakho apha manene.' Yatsho ephambili. 'Yasinda inyhwagi sesisithi
siyibambisile.' Yabuya impendulo ivela komnye. 'Siyiyekela ni singayintumeki nje le 15
moto?' Kwatsho laa mfo uphambili. Ndandisendigqibe kwelokuba ndibhacele
esihlahleni apho umalume wayengummi khona, enomhlatyana wakhe. Ndithe
ndakuqabela induli yabakhwetha yahluka kubini ingqondo yam. Kwakho into ethi
kukude kakhulu ngeenyawo esihlahleni mandiye kuzama ubhontsi, ithamsanqa yinto
apha ongenakuyazi. Kwakukho nethi mandiqabele intaba,ndiyokukhweza iXhalanga ze 20
ndiyokufika kwamalume sendisihla ngoZintloko.
11.1 Xela isenzo sikaFriday esenza ukuba uMfazwe azibuze le mibuzo. (2)
11.2 Chaza ukuba esi sicatshulwa sibakrobisa njani kokuseza kuhla ebalini
abafundi bale noveli. (2)
11.3 Bafundiswa ntoni abafundi bale noveli ngezenzo zomlinganiswa onguNdima? (2)
11.4 Cacisa indima edlalwa liziko lamapolisa kwimpixano ekule noveli. (2)
11.5 Ngqina ukuba wayefanele ukuba nexhala ngoFriday uMfazwe? Xhasa
impendulo yakho. (2)
11.6 Lo Nokuzola kuthethwa ngaye ulichaphazela njani eli bali kwinqanaba
lesiphelo? (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2019
SC/NSC
ISICATSHULWA F
Yatsho yathatha kude ukucinga ingqondo yam, ndikhumbula amahlandinyuka
endihlangene nawo kude kuyokutsho kweso sigaba sobomi bam. Umfanekiso
owawungafuni ukucima engqondweni yam ngowalaa makhwenkwana ndawadlakaza
izisu ekubeni endisindise ekubulaweni nguSikhotsholo noNgqithi. Wawusithi xa
usithelayo lo mfanekiso ulandelwe luzizi ngoweCresida emhlophe kufele kuyo 5
amahlakani kaFriday ngobuya busukwazana ndingasayi kuze ndibulibale. Ndakha
ndaxwesisa umbuzo kuSiphiwo noThembekile ngeso sigigaba.
'Yhuu! Bhut' F, yinja yomntu ke loo Friday. Ubagqibile ukubabulalisa abantu ngala
maBhulu. Laa mahlakani akhe akaziwa ukuba uyaphi na. Phofu ke usoloko ehamba
nabantu abangaziwayo ukuba ngabaphi na.' 10
'Xa usithi asuka anyamalala uthetha ukuthini na Thembekile?'
'Wabonwa sengasahambi nazo eziya ntwana zine, seyingabanye ngoku.'
'Uthetha ukuthi zange khe kubekho umbiko wokuba kukho abantu abacholwe
emotweni emhlophe kufutshane nakwaFriday itshoba lilele umbethe?'
'Hayi, zange ibekho into enjalo. Wena ES kukho into owakha wayiva enjengale ibuzwa 15
nguBhut' F?' Zazibonakala apha emehlweni ezi ntwana ukuba ndizibuza intsomi.
'Makube mhlawumbi mfundisi ucinga ngenye into eyenzeka kwenye indawo. Akukho
mntu unokuze abulawe ingeviwa loo nto phaya kwaQaka. Neendonga zineendlebe
kaloku kuleya yethu indawo.' Ndathi ndakukhuza ndiqhwaba izandla kukumangaliswa
nokothuka zasuka zandiwa ngentsini ezi ntwana. 20
11.7 Nika intsingiselo yentetho kaMfazwe ebhalwe ngqindilili ngokusemxholweni
wale noveli. (2)
11.8 Ingaba le ncoko ikwisicatshulwa imchaza ngokuchanekileyo uFriday xa isithi
yinja yomntu? Xhasa impendulo yakho. (2)
11.9 Khankanya indlela isipolisa esibe ngumqobo ngayo kwinjongo kaMfazwe
yokukhalimela ingcinezelo. (2)
11.10 Kube bubuchule njani ukwenza ukuba uMfazwe noFriday babe nezimo
ezahlukileyo kule noveli? (2)
11.11 Phawula ngesiphumo sesivumelwano sikaMfazwe nomfundisi uHlathi
sokuqhwesha kukaMfazwe kule noveli. (2)
11.12 Ingaba le noveli ibhalelwe eliphi iqela labantu? Xhasa impendulo yakho. (3)
[25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2019
SC/NSC
UNCWADI LWEMVELI
UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Ngqina ukuba iintsomi, iingoma namaqhalo ziyasebenzisana kwimixholo
engokucalulana. Thathela kwintsomi kaDeli noDeliwe ukuya kumaqhalo neengoma
zemveli ozifundisiweyo.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI Swana nabanye
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA G
INTSOMI KAKHETSHE NESIKHUKUKAZI
Kwathi ke kaloku ngantsomi, kudala-dala iintaka zaye zithandana,zisendiselana
njengabantu. Ngelo xesha ukhetshe ufike watshata nesikhukukazi, bahlalisana
kakuhle, bathandana oku kusisimanga bada bafumana nabantwana. Kwalile ngenye
imini, ukhetshe wemka esiyakuphandela usapho into etyiwayo eshiya isitshixo sendlu
nomfazi. Ekuhambeni kwendoda isikhukukazi sicinge ngokuya kutyelela isihlobo saso 5
ebesihlala mgama. Kule ngcingane yembutho sihambe nabantwana baso ukuze nabo
bafumane ithuba lokuya kubona ilizwe. Sincokole, sancokola, sancokola nesihlobo eso
saso kwahamba ixesha, kwabonakala ukuba lifikile ixesha lokuba usapho lugoduke.
Lufike ekhaya umninimzi engekabuyi, abantwana beyimfe kukudinwa, belambile, wada
omncinane woyiswa kukunyamezela, wazibika kunina. 10
Isikhukukazi sibe ngasikhangela isitshixo sokuvula indlu ukuze abantwana batye,
tu ukuvela isitshixo. Sibhuqe, sabhuqa, sabhuqa sada sancama. Kusenjalo,
kwenzeka elona sikizi kuba umntwana wasuka waqhawuka, itshoba lalala umbethe
ngenxa yendlala. Uthe umntwana esandul'ukufa wagaleleka ukhetshe, akuyibona le
ntlekele wavutha ngumsindo engxolisa umfazi wathetha wenjenje: 15
'Ukususela namhlanje thina sobabini sahlukene. Kunjalonje kuya kuba njalo
nakwinzala yethu. Ookhetshe baya kubatya abantwana beenkukhu kude kuvele esi
sitshixo silahlekileyo. Uthe ukuba ukhetshe atsho wabutha konke okwakhe wemka.
Okwenene kwenzeka ngokuthetha kwakhe kuba nanamhla oku ookhetshe basawatya
amantshontsho eenkuku. Isikhukukazi sona asikancami kuba sisaphikelele 20
ukuphanda ...'
13.1 Xela isenzo sikaSikhukukazi esenza ukuba uKhetshe ambone sele
engasakufanelanga ukuba ngumfazi wakhe. (2)
13.2 Bafundiswa ntoni abaphulaphulaphuli ngesenzo somlinganiswa onguKhetshe
kule ntsomi? (2)
13.3 Cacisa ukuba isikhwasilima sokuthanda imbutho siyiphembelele njani
impixano ekule ntsomi. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2019
SC/NSC
13.4 Esi sitshixo kuthethwa ngaso silichaphazela njani eli bali kwinqanaba
lovuthondaba? (2)
13.5 Nika intsingiselo yentetho yombalisi ebhalwe ngqindilili ngokusemxholweni
wale ntsomi. (2)
13.6 Ingaba umbalisi uyichaza ngokuchanekileyo imeko xa esithi yintlekele
awafikela kuyo ukhetshe? Xhasa impendulo yakho. (2)
13.7 Ingaba le ntsomi ibhalelwe eliphi iqela labantu? Xhasa impendulo yakho. (3)
KUNYE
ISICATSHULWA H
A! ZILIMBOLA! – Isibongo senkosi
1 A! Zilimbola!
2 Umtwan'oyinkwenkwe yindoda,
3 Yintandane kowabo emaThileni.
4 Ziqhayisa ngay'ezakowabo iintombi.
5 Nonin'uzingomb'isifuba ngaye.
6 Sakukhula isithombo kulibhong'emzini.
7 Yintlutha esizweni nasengqondweni.
8 Ngundize kubantwana ekuhlaleni.
9 Nkosi yam kungawe ke,
10 Choko-choko elimabalabala eGwali,
11 Mbishiza lamahlath'aseGwali,
12 Ntambanan'emaphiko tyityimb'emafini,
13 Sondel'esibhakabhakeni ikhaya leenkwenkwezi-
14 A! Zilimbola!
15 A! Zilimbola!
16 Yinkcalankcala inkunz'aseGwali,
17 Umjezula kakuhle gqitha ngeliso,
18 Ngomlomo le nkunzi iyabhodla,
19 Ibhodl'iintshwembenxa zamagama,
20 Itsho ngezibhebhewula uncuthu.
21 Ciko lokuncokola, ciko lokuvuma-
22 Mv'evum'engaziwayo ingoma.
23 Mabandl'akuloPhuthise nivile na?
24 Nditsho kuni mabandl'aseGwali.
25 MaGwali akuloPhuthise nibonile na
26 Ukusombuluka kwenamba kowayo?
27 Isilo esimzila sibonwa koomaFort Hare-
28 KoomaKapa kooRowudzi siboniwe.
13.8 Nika intsingiselo yomqolo wesi-6 ngokwalo mbongo. (2)
13.9 Caphula umqolo omchaza njengomfo omde ngokwesithomo lo Zilimbola. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2019
SC/NSC
13.10 Ngqina ukuba isitanza sesibini sibhalwe ngenjongo yokuncoma lo
ubongwayo. (2)
13.11 Yintoni injongo yokuphindaphindwa kwegama '... Gwali' kwesi sibongo? (2)
13.12 Xela isafobe esikrwelelwe umgca ngaphantsi. Xhasa impendulo yakho. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2019
SC/NSC
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukusukela kumbuzo 14 ukuya
kumbuzo 17.
KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
kwiCANDELO B (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE
ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Hlalutya isakhiwo sale drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA I
UMAGABA: O-o-o! Yiyo le nto, uthe kanti sele ezibophelele. Ayinamsebenzi
phofu loo nto iza kubuya iphele, akukho nento le ziinto zakhona
ezo.
UMZAMO: Kodwa ke mama kukho intetho ethi: 'Isala kutyelwa sibona
ngolophu.' Xa nditshoyo ke ndithi yilumkeleni le nto niyenzayo. 5
UZWILAKHE: Loo ntetho ke uyibhekisa kum kwedini?
UMZAMO: Ha! Ha! Ha! Hayi bawo ungakhathazeki, ndibhekisa kuGugulethu lo
nithi nimbonisa abe ephika ngeenkani. Phofu ke ingeza nakuni
kuba zinokuthi kanti iziqhamo zonyanzeliso lwenu ziya kubetha
nizisole nithi, 'akwaba', kube sekungekho mancedo sekukwabekile. 10
(Uyaphuma)
UZWILAKHE: Tyhini! Abantwana abakhoyo abanazimilo. Yhini na MaGaba,
uyayiva le nto ithethwa ngulo mntwana uze kugeza emzini wam?
Utsho kubani ukuthi isala kutyelwa sibona ngolophu?
UMAGABA: Hayi kaloku Rhadebe ubuye wazihlangula wathi ubhekisa 15
kwintanga yakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2019
SC/NSC
UZWILAKHE: Akumva ngoku aphumayo ukuba uthi le ntetho iyeza nakum?
UMAGABA: Hayi wethu ungabokuzimamela zonke izinto ezithethwa
ngabantwana; bona bathetha nje besenziwa kungazi.
(UMZAMO ungena endlwini enoGUGULETHU) 20
UMZAMO: Hayi ke ntanga ndiwuvile unobangela wonxunguphalo lwakho.
Kodwa ke ntanga bendikucebisa, zixolise, kuba ndakuth'ukujonga
ndifumanisa ukuba ixhego alizimisele ukunikezela konke.
UGUGULETHU: Kodwa Mzamo yintoni le uyithethayo, ngubani ongalunqandayo
uthando lwam endithanda ngalo uNomaMpondomise? Ukuba 25
ndingaphinda ndithathe enye intombi andingebi andinanyani
kusini na?
15.1 Yintoni injongo yokusetyenziswa kwamagama abukekela, akwizibiyeli kulo
mdlalo? (2)
15.2 Xela unobangela wengxoxo ephakathi kukaZwilakhe noMzamo. (2)
15.3 Chaza impazamo eyenziwe nguZwilakhe kule drama. (2)
15.4 Uyahambisana noluvo lukaZwilakhe olukrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (2)
15.5 Nika intsingiselo eziswa liqhalo elithi 'Isala kutyelwa sibona ngolophu' kule
drama. (2)
15.6 Chaza ukuba ukwahluka kobudala ngeminyaka kuyiphembelele njani
impixano kule drama. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA J
(Ngoku sibona uNyaniso noMTHETHO benika ingxelo yokuphuthuma kwabo
uGUGULETHU eMTHATHA kuZWILAKHE.)
UMTHETHO: Mfo wethu, njengoko ubusithumile ukuba siphuthume umfana
eMthatha, okunene siyile sawubeka umcimbi kuye njengoko
ubusiyalele, sasebenzisa zonke izicengo. Kodwa ndilusizi 5
ukuvakalisa umlomo wokuba zonke iinzame zethu ziwe phantsi.
Umfana akafuni nokuva ngekhaya, uthi akasoze alubeke unyawo
lwakhe apha ekhaya esaphila.
UZWILAKHE: Uthi yintoni isizathu?
UMTHETHO: Uthi masibuze kuwe. 10
UZWILAKHE: Kodwa yintoni le ndiyenziwa nguGugulethu? Uthini ngomfazi lo
wakhe?
UNYANISO: Uthi akanamfazi. Uthi nanko owakhe elele phezu koMthatha.
UZWILAKHE: Uyaxoka uza kumondla lo mntwana ethanda engathandi
ndifung'amaHlubi. 15
UNYANISO: Xa angafuniyo uza kumthini?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/2019
SC/NSC
UZWILAKHE: Ukuba uyala ndiza kumfaka emthethweni yahlulwe ngurhulumente
imali yakhe. Kodwa kuqala ndiza kuthumela umfazi lo wakhe kuye
eMthatha. Wothi ke ukuba akamkhathaleli ndiqale ndithabathe
amanye amanyathelo. 20
UMTHETHO: Ungakhe Rhadebe uyenze into elolo hlobo, ndiyakucebisa.
UZWILAKHE: Kuya kubakho ntoni?
UMTHETHO: Ndithi ungakhe uyenze loo nto.
UZWILAKHE: Ndidiniwe kukondla usapho lwenye indoda yona ingakhathali;
ngoko ke ndinyanzelekile ukuba ndiluthumele. 25
UMTHETHO: Uyaqonda na ukuba lo mfazi unabantwana?
UZWILAKHE: Ewe ndiyaqonda.
UMTHETHO: Uyaqonda na ukuba aba bantwana asingabo abakaGugulethu?
UZWILAKHE: Ewe ndiyaqonda.
UMTHETHO: Ke uthi uGugulethu makondle abantwana benye indoda? 30
UZWILAKHE: Ewe kuba ityala likuye, lo mntwana wasemzini akanalo
nelincinane ityala, nguGugulethu obalekileyo. Ukuba uGugulethu
ebengabalekanga waya kuhlala eMthatha, ngeyingekho yonke le
nto.
15.7 Thelekisa uvakalelo lukaZwilakhe kwesi sicatshulwa nangemini
ekwakugwetywa ngayo uGugulethu. (2)
15.8 Chaza ukuba sibaluleke ngantoni esi sicatshulwa kumxholo wale drama. (2)
15.9 Nika umyalezo odluliswa ngumbhali ngobudlelwane obuphakathi
kukaGugulethu noMzamo. (2)
15.10 Ingaba le ntetho ibhalwe ngqindilili isetyenziswe njengophuphelo okanye
ubuyomva? Xhasa impendulo yakho. (3)
15.11 Phawula ngendima edlalwa ngabafazi ukulukuhla amadoda ukuze enze izinto
ezibalahlekisayo kule drama. (2)
15.12 Ngqina ukuba lo mdlalo yintlekele. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/2019
SC/NSC
UMBUZO 16: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
INDLAL' INAMANYALA– M Lamati
Hlalutya isakhiwo sale drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-340–390. [25]
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE
INDLAL'INAMANYALA – M Lamati
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi zilandelayo, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA K
(Aphume uSirhezu, uSiphokazi abaleke aye endlwini. Ufika unina ethunga amadlavana
akhe. USiphokazi ufika ahlale phantsi ngakunina).
SIPHOKAZI: Mama, Gatyeni, ndinento endifuna khe sibonisane ngayo.
MAGATYENI: Uncede ke Siphokazi, ungandixeleli ukuba kukho umfana okucelayo.
SIPHOKAZI: Kaloku mama azinakuncedwa ezi zinto. Ziyanyanzeleka kuba 5
ziyinxalenye yendalo.
MAGATYENI: Andikabi nakuqiniseka ke mna ngaleyo kuba andikabi namntwana
wendileyo, Nantso ke into yakho! Nisuka niqale ngobuciko xa nifuna
ukusishiya enyanyeni ningasenzelanga nto, sakugqiba ukunifundisa
kabuhlungu kangaka. 10
SIPHOKAZI: Asibubo nobuciko mama, kodwa ke indalo yona yindalo, ayikhathali
nokuba sekutheni na.
MAGATYENI: Indalo yindalo ntoni na Siphokazi? Sii! Ukufundisa umntwana
oyintombazana, kukuzikhanda ngenyhek'etyeni.
SIPHOKAZI: Kanti ke mama mna ndicinga ukuba kungcono kwa-ukufundisa 15
intombazana kunenkwenkwe.
MAGATYENI: Khawutsho, kuba sekucacile ukuba ndiza kuxelelwa nguwe ngoku into
elungileyo nengalunganga.
SIPHOKAZI: Umntwana oyindoda ubhadla nje ngeli thuba engekazeki. Mhla
wathabatha umfazi, uyaqala ukwahlukana nengqondo yakhe. Aqale 20
kwawena mzali wakhe akubone ukuthakatha ngoku.
MAGATYENI: Qhuba.
SIPHOKAZI: Ungazi ukuba wawungathini na ukumkhulisa kabuhlungu kangaka,
ngezinye iimini kuse kulayitwe isibane, ukuze athi ke ngoku lo
mntwana akuba yindoda epheleleyo, uqale umqhomfe. 25
MAGATYENI: Hayi uyimazi Siphokazi, ndikuncamile. Mandibuze kwalapha kuwe ke
Qalazive. Yintoni ebenza babe njalo abafana?
17.1 Yintoni injongo yokusetyenziswa kwamagama abukekela, akwizibiyeli kulo
mdlalo? (2)
17.2 Xela unobangela wengxoxo ephakathi kukaSiphokazi noMaGatyeni. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/2019
SC/NSC
17.3 Chaza impazamo ephantse ukwenziwa nguSiphokazi ngokufuna ukutshata
uMaqhikizane. (2)
17.4 Uyahambisana noluvo lukaMaGatyeni olukrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (2)
17.5 Nika intsingiselo eziswa ligama 'umqhomfe' ngokwale ntetho kaSiphokazi. (2)
17.6 Chaza ukuba ukwahluka kobudala ngeminyaka kuyiphembelele njani
impixano kule drama. (2)
KUNYE
ISICATSHULWA L
MAGATYENI: Masithabathise, singalindi ibhadi mfazi.
MAMQHINEBE: (Ehleka) Andisavuyi nje xa seyinguwe ngoku ongxamileyo.
MAGATYENI: Uthi ndiza kuthini na Qhinebe? Kaloku, oko ndathi ndazalwa
ngumama notata, andizange ndiyalame engaka yona imali,
andisathethi ke ngokuyibamba nkamfu ngesi sam isandla. 5
MAMQHINEBE: Andivuyi, ndiyagcoloda ke Gatyeni xa kuthe kanti amayeza
kaMagrazula akubuyisele ezingqondweni.
MAGATYENI: Into nje endifuna ukuyicela kuwe Qhinebe yeyokuba 'inkonzo yona
kufuneka kube kungona siyikhuthalele nyhani ngoku.
MAMQHINEBE: Andayiqonda ke ngoku le uyithethayo. Yintoni maan esiza kuya 10
kuyifuna enkonzweni ngoku siza kuba zizityebi nje?
MAGATYENI: Kanti ke, qaphela Qhinebe, ingantle kakhulu le nto yethu xa
sinokuyigquma ngezi bhatyi zomanyano.
MAMQHINEBE: Kodwa ingathi uhlab'ukhangele Gatyeni.
MAGATYENI: Siza kuzingela kweliphi icala ke namhlanje? 15
MAMQHINEBE: Ulibele na ngoku? Ukho kaloku laa mfazi wakwaLink.
MAGATYENI: Unyanisile, besendifuna ukumlibala. Ibe luhle usana lwakhe.
MAMQHINEBE: Kukho into endixhalabisayo kodwa kulo msebenzi wethu Gatyeni.
Abantwana aba bethu baza kuthi simana sisiya phi, siyifumana phi
khona le mali ingaka? 20
MAGATYENI: Mna sendinaso isisombululo kuleyo ingxaki.
MAMQHINEBE: Uthini na apha kum ngoku Gatyeni?
MAGATYENI: Siza kubaxelela ukuba sihamba eMzamba, apho siyiwina khona
yonke le mali.
MAMQHINEBE: Hayi ke kucacile ukuba lo msebenzi wethu usikelelekile xa icebo 25
lisuka nje lifumaneke lula ngolu hlobo. Hayi Gatyeni ndikothulela
umnqwazi.
17.7 Thelekisa uvakalelo lukaMamQhinebe kwesi sicatshulwa nangemini
awayebanjwa ngayo nguNtamo. (2)
17.8 Chaza ukuba sibaluleke ngantoni esi sicatshulwa kumxholo wale drama. (2)
17.9 Nika umyalezo odluliswa ngumbhali ngobudlelwane obuphakathi
kukaMamQhinebe noMaGatyeni. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/2019
SC/NSC
17.10 Ingaba le ntetho ibhalwe ngqindilili isetyenziswe njengophuphelo okanye
ubuyomva? Xhasa impendulo yakho. (3)
17.11 Phawula ngendima edlalwa ngamadoda ukulukuhla abafazi ukuze benze
izinto ezibalahlekisayo kule drama. (2)
17.12 Ngqina ukuba lo mdlalo yintlekele-siyoliso. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 NSC June Exams 2018 Question Paper

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June Exams 2019 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2016 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2019 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November Exams 2019 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

Memorandum