Skip to content

Afrikaans HL Grade 12 P2 NSC November 2015 Question Paper

Question paperAfrikaans HLGrade 12201524 pages

Grade 12 Afrikaans HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2015, 24 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBER 2015 PUNTE: 80 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 24 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 2 DBE/November 2015 NSS INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Lees die volgende instruksies noukeurig deur voordat jy die vraestel beantwoord. 2. Moenie probeer om die hele vraestel deur te lees nie. Raadpleeg die inhoudsopgawe op bladsy 4 en merk die vraagnommers van die letterkundetekste wat jy in die klas behandel het. Lees daarna die vrae oor die tekste wat jy gedoen het en kies die soort vraag wat jy wil doen. 3. Die vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Gedigte (30) AFDELING B: Roman (25) AFDELING C: Drama (25) 4. Beantwoord VYF vrae in totaal: DRIE uit AFDELING A, EEN uit AFDELING B en EEN uit AFDELING C. AFDELING A: GEDIGTE GESIENE GEDIGTE – Beantwoord TWEE vrae. ONGESIENE GEDIG – VERPLIGTE vraag AFDELING B: ROMAN Beantwoord EEN vraag. AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag. 5. KEUSE VAN VRAE VIR AFDELING B (ROMAN) EN AFDELING C (DRAMA) • Beantwoord SLEGS die vrae oor die roman en drama wat jy in die klas gedoen het. • Beantwoord EEN LITERÊRE OPSTEL en EEN KONTEKSTUELE VRAAG. As jy die literêre opstel in AFDELING B beantwoord, moet jy die kontekstuele vraag in AFDELING C beantwoord. As jy die kontekstuele vraag in AFDELING B beantwoord, moet jy die literêre opstel in AFDELING C beantwoord. Gebruik die kontrolelys om jou te help. 6. LENGTE VAN ANTWOORDE • Die lengte van die literêre opstel vir die gedig is 250–300 woorde. • Die lengte van die literêre opstel vir die roman en drama onderskeidelik is 400–450 woorde. • Die lengte van die antwoorde van die kontekstuele vrae word bepaal deur die puntetoekenning van elke vraag. Beantwoord jou vrae bondig en relevant. 7. Volg die opdragte aan die begin van elke afdeling noukeurig. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 3 DBE/November 2015 NSS 8. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 9. Beantwoord ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 10. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: ongeveer 40 minute AFDELING B: ongeveer 55 minute AFDELING C: ongeveer 55 minute 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 4 DBE/November 2015 NSS INHOUDSOPGAWE AFDELING A: GEDIGTE Voorgeskrewe gedigte: Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAGNOMMER VRAAG PUNTE BLADSY 1. ‘Die skedel lag al huil die gesig’ Literêre opstel 10 6 2. ‘’n tipe epistemologie van water’ Kontekstuele vraag 10 7 3. ‘Nuus uit die binneland’ Kontekstuele vraag 10 8 4. ‘Busrit in die aand’ Kontekstuele vraag 10 9 EN Ongesiene gedig: VERPLIGTE vraag. 5. ‘Swerwer’ Kontekstuele vraag 10 11 AFDELING B: ROMAN Beantwoord EEN vraag.* 6. Die kwart-voor-sewe-lelie Literêre opstel 25 12 7. Die kwart-voor-sewe-lelie Kontekstuele vraag 25 12 8. Manaka Plek van die Horings Literêre opstel 25 14 9. Manaka Plek van die Horings Kontekstuele vraag 25 15 10. Vatmaar Literêre opstel 25 17 11. Vatmaar Kontekstuele vraag 25 17 AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag.* 12. Krismis van Map Jacobs Literêre opstel 25 19 13. Krismis van Map Jacobs Kontekstuele vraag 25 19 14. Mis Literêre opstel 25 21 15. Mis Kontekstuele vraag 25 22 *LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 5 DBE/November 2015 NSS KONTROLELYS Gebruik die kontrolelys hieronder om te kontroleer of jy al die nodige vrae beantwoord het. AFDELING VRAAG- GETAL VRAE MERK NOMMER BEANTWOORD  A: Gedigte 1–4 2 (Voorgeskrewe gedigte) A: Gedigte 5 1 (Ongesiene gedig) B: Roman 6–11 1 (Literêre opstel of kontekstuele vraag) C: Drama 12–15 1 (Literêre opstel of kontekstuele vraag) LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 6 DBE/November 2015 NSS AFDELING A: GEDIGTE VOORGESKREWE GEDIGTE Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAG 1: LITERÊRE OPSTEL Lees die gedig hieronder en beantwoord dan die vraag wat volg. Die skedel lag al huil die gesig – Wilma Stockenström 1 Eendag sal ek, weet ek, die dood 2 met laggende skedel trotseer. Minstens 3 my sin vir humor sal ek behou. Maar 4 of ek soos oorlee mevrou Ples en soos 5 die bloubok van my geboorteland 6 ook ’n glaskas in ’n museum sal haal? 7 ’n Seldsame dier is die mens nou nie juis. 8 Tog, hoe slim tog is ons met ons 9 innerlike uurwerkvernuf, hoe sterk 10 die groot swaaiende hyskraangebare 11 waarmee ons wolkekrabbers reghoekig 12 neerplak in woon- en sakekomplekse. 13 Merkwaardig ons grabbelende navorsing 14 dwarsdeur dolomiet om ons arms diep 15 soos skagte te sink en die grys erts 16 te gryp en op te trek, te vergruis en te 17 veredel tot staaf op staaf korfagtig 18 gepakte kluise van belegging. A ja, 19 wonderbaarlik ons vermoë om weggooisand 20 tot vuurstof te verryk wat as ons wou 21 alles onherhaalbaar in allerlaaste oplaaiing 22 woes skoon kan laat ontbrand. 23 Ek sê mos die skedel lag 24 al huil en huil die gesig. [Uit: Van vergetelheid en van glans, 1976] Hierdie gedig se tema handel oor die mens se vernuf en eiewaan, maar ook oor die mens as verganklike wese. Bespreek hierdie stelling in ’n opstel van 250–300 woorde. [10] OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 7 DBE/November 2015 NSS VRAAG 2: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord dan die vrae wat volg. ’n tipe epistemologie van water – Breyten Breytenbach 1 Die hemel was somber suf van die gietende reën 2 skeef gearseer, gebuig deur windstrome … 3 Dit was getint in vuur se kleure voortgebring uit bliksemskigte 4 wat die wolke gereep en verfladder het, die fakkels 5 waarvan die groot waters oor die oorspoelde valleie 6 geslaan en oopgekloof het, en waar dié ontbloot is 7 het die omgebuigde boomkruine sigbaar geword in die dieptes … 8 dat jy daar kon sien saamgewriemel op die baie bergspitse 9 allerlei diere die marmotjies die girafs die skuifelende reptiele 10 oplaas getem met die peupel mans en vroue wat boontoe 11 gevlug het met kind en kraai. En die landerye 12 onder water se brandertoppe was besaai van tafels, 13 katels, arke, balies, kosyne, stompe, karavane, vrieskaste, 14 kateders, kroegtoonbanke en ’n flottielje vlotte 15 saamgeflans in nood en vrees vir die dood 16 (so glibberig, so log), waarop ’n norring vare en moere met kroos 17 kon hurk terwyl hulle arpeggio’s eoniese krete 18 en verwyte en jammerklagte uiter, lamgeslaan 19 deur die wind se woede wat die waters laat rol 20 laat rol laat rol het … tesame met die glinsterende 21 groen lyke van die verdrinktes, ’n mompeling 22 van dooie vleis weer en weer en weer … [Uit: Die ongedanste dans – Gevangenisgedigte, 1975–1983, 2005] 2.1 Watter verwagting ten opsigte van die gediginhoud word deur die titel geskep? Voldoen die gediginhoud aan hierdie verwagting? Motiveer jou antwoord deur na die gedig te verwys. (2) 2.2 Dink jy dat “gereep” (versreël 4) ’n gepaste woord is om die uitwerking van die weerligstrale te verwoord? Motiveer jou antwoord. (1) 2.3 Benoem die beeldspraak in versreël 19. Hoe sluit dié beeld by die tema van die gedig aan? (2) 2.4 Hoekom sal die gebruik van ’n vrye vers gepas vir hierdie gedig wees? (1) 2.5 Watter woorde gebruik die spreker om die herhaling van gebeure (sikliese gang) in die gedig aan te toon? (1) 2.6 Die gedig bestaan uit drie sinne. Skryf die inhoud van dié sinne in jou eie woorde. (3) [10] OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 8 DBE/November 2015 NSS VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord dan die vrae wat volg. Nuus uit die binneland – Peter Blum Vir Dirk Opperman 1 Soms in die winter as die reën sag stuif 2 op grasperke, dig en diep soos ’n tapyt – 3 as hy die rotsige bergreeks wegskuif 4 agter ’n misgordyn – as voor die ruit 5 popliere, eike en kastaiingbome 6 saamvloei, en ons versink in blaargroen drome 7 terwyl ons oor ’n ou beskawing lees – 8 dan gryp die onwerklikheid ons met die loop 9 van waters wat kalmeer, en in die gees 10 vou grys en sat die graafskap Surrey oop. 11 Soms in ’n najaarsdag se skemerty 12 stap ons in ’n stil straatjie en gewaar 13 deur ’n ou bolig, kunstig uitgesny 14 in vlegtende patroon van druif en blaar, 15 die lig van verre dae: Ons word gesluk 16 soos deur ’n mond; die luiterse getik 17 van ’n ou horlosie vervang ons ontstoke 18 harte se ritme in die kamerhoek, 19 en ons gestaltes kwyn tot stywe spoke 20 in die vernislaag van ’n Delftse doek. 21 Maar as die bergwind so rukkerig waai 22 en tussen ons rondkrap soos ’n stok 23 in ’n miershoop – in die palms blaai 24 nes ’n barbaar in ’n keurige boek – 25 dan is ons rillend buite alle mure 26 wat ons opstapel in redelike ure 27 met doel en plan – 28 ruik ons droogte en brand, en gerug 29 van sprinkaan, aardbewing en oproer 30 op daardie skroeiende binnelandse lug 31 – dan, dan 32 weet ons op watter vasteland ons boer. [Uit: Steenbok tot Poolsee, 1955] 3.1 Herlees versreël 2. Noem die halfrym (klankeffek) wat die vergelyking ondersteun. (1) 3.2 Noem die funksie van die leesteken aan die einde van versreël 7. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 9 DBE/November 2015 NSS 3.3 In versreël 16 gebruik die spreker die woorde “luiterse getik”. Watter TWEE opeenvolgende woorde in strofe 2 staan in kontras daarmee? (1) 3.4 Watter woord lui die wending in die gedig in? Skryf die frase neer wat die oplossing vir ons uitgelewerdheid aan Afrika se natuurelemente is. (2) 3.5 In dié gedig maak die spreker van die uitsteltegniek gebruik. Wat is die funksie daarvan? Hoe dra die uitsteltegniek by tot die verklaring van die titel en hoe ondersteun versreël 31 die uitsteltegniek? (3) 3.6 Hierdie gedig word aan Dirk Opperman opgedra. Wat wil die spreker deur die gedig vir Dirk Opperman sê? (2) [10] OF VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord dan die vrae wat volg. Busrit in die aand – Elisabeth Eybers 1 Elk langs sy yl weerkaatsing in die ruit 2 sit hulle suf, met monde moeg gesluit, 3 die werkers van die stad wat huis toe gaan. 4 Skaduwee-skimme gly verby … Dis laat 5 en lang ligvaandels wapper oor die straat 6 soos oor ’n dam die blinkpad na die maan. 7 Ons ploeg deur stormsee met ons kaperskuit: 8 die stuurman aan die wiel, die passasiers die buit 9 wat ons as slawe huis toe bring vanaand … 10 Die vaartuig waggel afdraand, om die draai, 11 met skril gekners en skommelende swaai, 12 en hyg en skok en snork en swoeg opdraand 13 terwyl ons, soos twee kinders opgetoë, 14 mekaar toelag met glinsterende oë … 15 Asof hul jammerlik hul lot kan raai 16 sit hul suf, met monde moeg gesluit, 17 elk langs sy yl weerkaatsing in die ruit, 18 die werkers van die stad wat huis toe gaan. [Uit: Die stil avontuur, 1939] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 10 DBE/November 2015 NSS 4.1 Wat word ’n strofe wat uit drie versreëls bestaan, genoem? (1) 4.2 Benoem die klankeffekte (halfrym) in versreël 2. Hoe ondersteun dié klankeffekte (halfrym) die gedigtema? (2) 4.3 Benoem die beeldspraak in versreël 5–6. Omskryf die beeld wat geskep is in jou eie woorde. Gee ’n duidelike motivering waarom jy dié beeld as geslaagd sal beskou. (3) 4.4 Herlees versreël 7–9. Sal jy die gebruik van die woord “slawe” deur die spreker as geslaagd beskou? Motiveer jou antwoord. (1) 4.5 Dink jy dat die verliefdes (versreël 13–14) ook deel is van “die werkers van die stad wat huis toe gaan”? Motiveer jou antwoord. (1) 4.6 Versreël 16–18 is ’n herhaling van versreël 1–3. Waarom herhaal die spreker dié versreëls? (2) [10] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 11 DBE/November 2015 NSS ONGESIENE GEDIG (VERPLIGTEND) VRAAG 5: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord dan die vrae wat volg. Swerwer – GP Terblanche 1 my weerkaatsing 2 wasem teen die ruit 3 nog ’n winter 4 (lente, somer of herfs) 5 nog ’n bus 6 (vliegtuig, boot of trein) 7 net nog een nuwe reis 8 nog een nuwe plek 9 nog een foto om te wys … 10 deur die reën 11 (sneeu, son of wind) 12 stu ek steeds voort 13 perron tot perron 14 weer by die wete 15 dat ek nêrens meer hoort nie [Uit: Nuwe Stemme 5, 2013] 5.1 Hoe weet die leser dat die swerwer sy/haar reis alleen aanpak? (3) 5.2 Benoem die beeldspraak in versreël 1–2. (1) 5.3 Herlees versreël 4, 6 en 11. Wat is die tema van die gedig? Hoe dra die parentese in versreël 4, 6 en 11 by tot die tema? (2) 5.4 Wat suggereer die herhaling van die woorde “nog een” (versreël 8–9)? (1) 5.5 In versreël 12 gebruik die spreker die woord “stu”. Is die gebruik van dié woord geslaagd? Motiveer jou keuse. (1) 5.6 Watter insig verkry die spreker in die gedig? Hoe weet die leser dat die spreker al voorheen dieselfde insig verkry het? (2) [10] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 12 DBE/November 2015 NSS AFDELING B: ROMAN Beantwoord EEN vraag oor die letterkundeteks wat julle in die klas gedoen het. DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – Eleanor Baker Beantwoord ÓF VRAAG 6 (literêre opstel) ÓF VRAAG 7 (kontekstuele vraag). VRAAG 6: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – LITERÊRE OPSTEL In die roman Die kwart-voor-sewe-Ielie word stereotipes deur die hoofkarakter, Iris, en die newekarakters, haar familie, verbreek. Bespreek hierdie stelling in 'n opstel van 400–450 woorde. [25] OF VRAAG 7: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – KONTEKSTUELE VRAAG Lees die uittreksels hieronder aandagtig deur en beantwoord die vrae wat volg. TEKS A 1 “Ek kan ook nie marmotte in 2 plaas van rotte gebruik nie. Marmotte dreig nie om gif te drink nie. Rotte maak 3 nie hulle beddens nat omdat hulle nie wil hê hulle pa moet met Bettie trou nie. 4 En die enigste eksemplaar in gevangenskap, kan jy maar sê, is ek self. Ek is 5 te alle tye beskikbaar en gewillig om mee te doen, om ontleed te word.” 6 “Ek het niks gesê nie,” het die Engel gesê. 7 “Maar ek moes my motiewe verduidelik.” 8 “Waarom?” 9 “Wel, omdat ek bang is jy dink …” 10 “Dink wat?” 11 Ek het geswyg. “Wat gaan ek doen?” het ek uiteindelik gevra. “Ek wou 12 teruggaan New York toe. Ek wou weer in die strate rondloop en met Billy 13 gesels. Hy gaan lag as hy my been sien. Hy gaan vra of die moordenaars my 14 toe tog beet gekry het. En Joe gaan lekker kry. Hy gaan sê dis my verdiende 15 loon, dis wat gebeur met meisies wat goue kanse, soos hy my wou gee, deur 16 hulle vingers laat glip.” 17 “Dink jy regtig die lewe van ’n model sou jou gepas het?” het hy gevra. 18 “Nee, dis waarom ek hier is.” 19 “Nou ja? Vergeet van Joe.” 20 Ek moet weer ingesluimer het, want toe ek wakker word, kon ek nie die 21 Engel sien nie. In sy plek was ’n vet rooi kat met ’n ingeduikte gesig. Hy het 22 skelm uit die gang gesluip gekom, vinnig na my gekyk en teen die muur gaan 23 sit met sy rug na my en sy plat neus teen die muurpapier. 7.1 Sê in watter ruimte Iris haar bevind; tot watter insig sy hier gekom het en hoe die ruimte tot hierdie insig bygedra het. (3) 7.2 Op watter karakter sinspeel die marmot? Hoe pas die gebeure rondom dié karakter by Iris se lewensfilosofie? (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 13 DBE/November 2015 NSS 7.3 Herlees reël 4. Waarna verwys Iris se figuurlike gevangenskap? (1) 7.4 Herlees reël 4–5. Watter betekenis van Iris se naam is hier ter sprake? ’n Ander betekenis, “die skerpsinnige”, kom egter die sterkste in Iris se lewe na vore. Motiveer dié stelling. (2) 7.5 Wie is Billy en hoekom het Iris spesifiek sy vriendskap gekoester? (2) 7.6 Waarom is Iris se innerlike konflik oor die weiering van die modelskap nie geloofwaardig nie? (1) 7.7 Dink jy Peter se ultimatum aan Iris in New York is regverdig? Motiveer jou antwoord. (1) EN TEKS B 1 Ma het vir haar ’n groentetuin aangelê, soos sy gesê het, en sy woeker 2 haar dae om tussen haar plante. Sy dra tennisskoene en sokkies en kla oor 3 die hoë hakke wanneer sy vir ons kom kuier. EIsa reken Ma verwaarloos 4 haarself en raak selfs meer eksentriek as vantevore, maar vir my is sy nog 5 dieselfde. Sy probeer nie meer laslappiekomberse maak of rokke smok nie en 6 sy het aangesluit by ’n groep wat hulle self Die Spieël noem. Dis nie ’n 7 landbou- of kerkvereniging nie, maar ’n klompie mense wat glo in 8 reïnkarnasie en spiritualisme. Hulle kom op die een of ander plaas byeen en 9 as omstandighede reg is, gesels hulle met die voorvadergeeste. Ma vind dit 10 baie stimulerend en wie is ek om te kritiseer? Ek het haar mooi gevra om nie 11 voor ander mense daaroor te praat nie, veral nie voor Die Oom nie. 12 “Dis ongelooflik interessant, darling,” het sy my vertel. “Net verlede week 13 nog het ons gepraat met ’n Chinees uit die Ching-dinastie.” 14 “In watter taal?” 15 Sy het verbaas gelyk. “Afrikaans, natuurlik. Mila was die medium en dis al 16 wat sy kan praat.” 17 “Kon hy vir Ma raad gee oor die plantluise?” 18 Sy was geaffronteer. “Ons praat oor diep dinge darling.” 19 “Soos?” 20 “Ons rol in ons eie noodlot. Met vyfduisend jaar agter hom het hy ’n 21 perspektief wat ons nooit sal hê nie.” 22 “En wat sê Pa?” 23 “Ek vertel hom nie alles nie. Mans verstaan nie sulke goed nie.” 7.8 Herlees reël 1–3. Watter karaktereienskap van Ma kom in dié reëls na vore? Waarom is dit belangrik dat Iris hierdie eienskap van Ma uitlig? Noem ’n ander karaktereienskap van Ma wat uit TEKS B afgelei word wat met ’n karaktereienskap van Iris ooreenstem. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 14 DBE/November 2015 NSS 7.9 Herlees reël 3–4. Waarom is dié woorde eie aan Elsa se karakter? (1) 7.10 Hoe verskil Ma se oudag van die een waaroor Iris gedroom het? (2) 7.11 Herlees reël 11. Na wie word hier verwys en waarom word hy so genoem? Lewer kommentaar op die versoek wat Iris hier rig. (3) 7.12 Hoe skakel reël 20 met TEKS A? Watter ooreenkomstige rolle vervul die Engel en die Chinees in die roman en hoe beïnvloed die motto die geloofwaardigheid daarvan? (4) [25] OF MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – Pieter Pieterse Beantwoord ÓF VRAAG 8 (literêre opstel) ÓF VRAAG 9 (kontekstuele vraag). VRAAG 8: MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – LITERÊRE OPSTEL Die vroulike karakters – Ouma Essie, Grace en Nanna – speel ’n belangrike rol in die roman, Manaka Plek van die Horings. Bespreek hierdie stelling in ’n opstel van 400–450 woorde. [25] OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 15 DBE/November 2015 NSS VRAAG 9: MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – KONTEKSTUELE VRAAG Lees die uittreksels hieronder aandagtig deur en beantwoord die vrae wat volg. TEKS A 1 Baas herwin sy bewussyn. “My boot!” kerm hy. “Die water kom!” Hy gloei van 2 die koors. 3 Buite die hut hoor hy die honde aan bene knaag. Iewers naby weerklink 4 die duetroep van die moerasfiskale. Hy weet dat hy by Manaka in sy kamp 5 aan die Zambezi is. Hy weet ook dat hy langs sy bed op ’n biesiemat lê en 6 dat hy baie warm kry. 7 Sy ma kon net jou kop in haar hande vat, dan voel jy sommer beter, 8 onthou hy. 9 Daar is iemand by hom. Hy draai sy oë stadig. Is dit die vrou vir wie hy die 10 malariapille gegee het kort voordat hy siek geword het? wonder hy. Sy sit met 11 haar bene onder haar ingevou op die kleivloer, ’n eenvoudige kolletjiesrok oor 12 haar knieë getrek. 13 Hoe lank lê hy al hier? 14 “Kan ek help?” Sy stem klink vir hom soos die newels wat voor sy oë 15 swem. Wat sóék sy in sy huis? 16 “Ek het gehoor dat jy malaria het, meneer Baas. Miskien kan jy my nog 17 onthou. My naam is Grace,” sê sy in foutlose Engels. 18 “Ek is nie goed met name nie,” fluister hy. “Watter dag is dit vandag?” 19 Die geroep van die moerasfiskale kom en gaan. Hy moet al sy wilskrag 20 inspan om hulle nie te verloor nie. Hy kan nie goed sien nie. Is daar vliese 21 voor sy oë? 9.1 Herlees reël 1–2. Watter soort konflik ervaar Baas en waarom ervaar hy konflik? (2) 9.2 Herlees reël 7–8. In die roman droom Baas van sy ma. Hoe sluit dié droom by die godsdienstema aan? (1) 9.3 Grace het ’n tradisionele stamnaam. Wat is die naam? Watter assosiasie kan daarmee gemaak word en hoe doen Grace haar Engelse naam in die roman gestand? (4) 9.4 Waarom bring Grace se teenwoordigheid in Baas se lewe haar in konflik met mnr. Kebbey? (1) 9.5 Waar in Barotseland bevind Baas hom in TEKS A? (1) 9.6 Haal ’n sin uit TEKS A aan wat bewys dat Baas se goedhartigheid soms tot sy eie nadeel strek. (1) 9.7 Dink jy Baas word in die roman as ’n baas gestereotipeer? Motiveer jou antwoord en gee ’n bewys uit die roman. (2) EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 16 DBE/November 2015 NSS TEKS B 1 Baas roer nie. Hy kantel sy kop en maak weer sy oë toe. 2 “As ’n mens oor iemand anders huil, dan huil jy eintlik oor jouself ook.” 3 Grace klim van die bak af. 4 Die moerasfiskale roep. “Priscilla en Akwilla …” sê sy. “Dis die name wat 5 ek vir daardie twee voëls gegee het. Dit was toe jy siek was, in die tyd toe ek 6 in jou huis gesit en wag het dat jy jou oë moet oopmaak. Dis ’n goeie naam 7 vir hulle. Hulle is nooit ver van mekaar af nie.” 8 Die moerasfiskale hou op roep. Die kinders se gejil bedaar. Van die 9 worsboom se kant af kom kitaarklanke. ’n Heldersoet stem begin uit die note 10 vloei. “Amazing grace, how sweet the sound, that saved a wretch like me,” 11 sing Nanna. “I once was lost but now I’m found, was blind but now I see.” 12 Die naarheid stoot in Baas se keel op. Hy onthou die tyd toe hy gewag het 13 vir nuus van Sable Ranch om op die veldradio’s deur te kom. Hoe hy snags 14 boslangs deur kordonne vegters moes breek op pad na die plaas toe om uit 15 te vind of sy pa en ma nog lewe. Die fyn sand uit die wande van die 16 erdvarkgat waarin hy ’n dag lank moes wegkruip, sif weer in sy oogholtes en 17 sy neus en sy mond, die brommers en die varkvlooie loop oor sy gesig en 18 kruip in sy ore. 9.8 Herlees reël 2. Watter gebeure in Grace se lewe kon haar laat huil? (2) 9.9 Herlees reël 9–11. Hoe sluit hierdie reëls by die ontwikkeling van Baas se karakter aan? (3) 9.10 Waarom het Baas in Zimbabwe en op Manaka onderskeidelik nie deel van die gemeenskap gevoel nie? (2) 9.11 Watter stemming skep Nanna se sang in TEKS B? Watter gevolg het hierdie sang vir Manaka en vir Griesel? (3) 9.12 Herlees reël 3–4 (TEKS A) en reël 4–7 (TEKS B). Met vooruitwysing na die verhouding tussen Baas en Grace, noem die simboliek van die “duetroep van die moerasfiskale” en gee die oorsprong van die voëls se name. (3) [25] OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 17 DBE/November 2015 NSS VATMAAR – AHM Scholtz Beantwoord ÓF VRAAG 10 (literêre opstel) ÓF VRAAG 11 (kontekstuele vraag). VRAAG 10: VATMAAR – LITERÊRE OPSTEL Settie September, mevrou Bosman en Tommy Lewis se optredes veroorsaak lyding vir ander karakters en hou sekere positiewe en negatiewe gevolge vir die karakters in die roman in. Bespreek hierdie stelling in ’n opstel van 400–450 woorde. [25] OF VRAAG 11: VATMAAR – KONTEKSTUELE VRAAG Lees die uittreksels hieronder deeglik deur en beantwoord dan die vrae wat volg. TEKS A 1 Niks! Niks! My kinders, het die oupa een middag na ’n lang stilte gesê net 2 voor ons moes huis toe gaan. In die lewe, in die lewe is een van die grootste 3 deugde om te deel. Deel met jou broer wat behoefte het. Dit sal 4 vermenigvuldig terugkom. 5 Die voorkant van die ou treinwawatertenk is nog voor ons seuns gebore is, 6 uitgehaal. Die klinknaels is netjies met ’n koubeitel en hamer afgekap. Die 7 bokant en sye is van daardie tyd af toegepak met ou en nuwe takke. Mense 8 wat gaan hout maak het en met ’n groen tak teruggekom het, het altyd ’n droë 9 tak van die cabin af gevat en ’n groene in sy plek gesit. 10 Tussen die droë takke het daar allerhande kruipende goeters gebly, veral 11 akkedisse en verkleurmannetjies. Ta Vuurmaak het vertel dat hy van die tyd 12 af dat hy die tenk met die osse soontoe gesleep het, nooit ’n slang naby die 13 cabin gesien het nie. Maar daar was groen en bruin hottentotsgotte van 14 verskillende groottes, en ons mag hulle nie doodgemaak het nie. Die oupa 15 het ’n klomp stories oor die hottentotsgot vertel en ons kinders het daarvan 16 gehou. Hy het gesê die hottentotsgot en die verkleurmannetjie is deur 17 verskillende Skeppers gemaak. Ons Griekwa-mense kan verstaan wat die 18 hottentotsgot sê deur net na die bewegings van sy kop en voorpote te kyk, en 19 ons is nooit verkeerd nie. 20 Die verkleurmannetjie is nes ’n allemansvriend, het hy gesê. Sit jy hom 21 tussen rowers, word hy ook ’n rower, en so met alles. 11.1 Wie is die verteller in TEKS A en watter funksie verrig hy op Vatmaar? (2) 11.2 Watter karaktereienskap van die verteller kom hier sterk na vore? (1) 11.3 Hoe is Ta Vuurmaak se godsdiensbeoefening deur die Engelse beïnvloed? (1) 11.4 Die Engelse het ’n negatiewe invloed op die Griekwa-kultuur gehad. Motiveer hierdie stelling. (2) 11.5 Herlees reël 2–3. By watter tema sluit hierdie reëls aan, watter vroulike karakter leef hiervolgens en hoe keer dit vermenigvuldig na haar terug? (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 18 DBE/November 2015 NSS 11.6 Hoe sluit die treinwawatertenk by die titel aan? Is dié handeling regverdigbaar as jy die agtergrond waarteen die verhaal afspeel in gedagte hou? Motiveer jou antwoord. (3) 11.7 Herlees reël 21. Noem kortliks ’n gebeurtenis in die roman waar hierdie reël bewaarheid word. Lewer kommentaar op die waardeoordeel wat in dié reël gevel word. (2) EN TEKS B 1 Bennie O’Grady was ’n opreg gemengde wit Suid-Afrikaner. Sy ouma is op 2 omtrent tienjarige ouderdom wees gelaat toe haar trekboerfamilie deur 3 loslopers uitgemoor is. En omdat die natuur sorg dat dít bewaar bly wat nodig 4 is vir balans en die voortsetting van lewe, is sy deur Griekwa-veewagters 5 naby Philippolis gevind, waar sy agter ’n te klein struik weggekruip het. 6 Suiwer wit van geboorte maar deur Adam Kok se mense aanvaar en 7 gelukkig by hulle na sy oor haar verdriet gekom het, was sy. Haar naam was 8 Anna Swartz en sy het dié naam tot haar dood gehou. Jakob Bek het haar sy 9 vrou gemaak, maar sy het hom Jakob Swartz genoem. Hulle enigste dogter, 10 Grieta, is getroud met die seun van ’n Nederduits Gereformeerde predikant, 11 Paul. Hulle het twee kinders gehad, Paul en Benjamin. Paul is dood toe hy 12 nog ’n kind was. Benjamin het Bennie geword. 13 Hy was ’n regte Suid-Afrikaner, ’n egte halfbloed wie se voorkoms soos so 14 baie ander s’n, vandag in hulle nageslagte gesien kan word, kyk maar na die 15 vlesige dye en vlesige bo-arms op ons rugbyvelde. 16 Bennie kon nie vleis weerstaan nie, op die hoef of aan die haak. Op ’n 17 reëndag het hy weer ’n skaap uit ’n boer se kraal gesteel. 18 Hendruk Jannewarie, het hy nou net gesê, jy moet nooit die fout maak om 19 te sê jy is skuldig aan die pleeg van ’n misdaad nie. Onthou, sê altyd jy is 20 onskuldig en doen jou bes om nie skuldig te lyk nie. 11.8 Noem TWEE ander karakters met wie Anna Swartz se storie ooreenstem. Wat is die verskil tussen haar en dié karakters se stories? Skryf die tema wat by hierdie gebeure aansluit, neer. (4) 11.9 Herlees reël 13–15. Aan watter saak word hier aandag gegee? Hoe sluit die titel by dié saak aan? Motiveer waarom dit vandag nie meer ’n netelige kwessie is nie. (3) 11.10 Anders as Bennie O’Grady ervaar Elsa Lewis konflik oor haar herkoms. Gee ’n bewys uit die roman dat Elsa Lewis dié konflik ervaar het. (1) 11.11 Hoekom het Bennie nooit skuldig gepleit nie? (1) 11.12 Hoe stem Bennie se skaapstelery ooreen met reël 3 in TEKS A? (2) [25] TOTAAL AFDELING B: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 19 DBE/November 2015 NSS AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag oor die dramateks wat julle in die klas gedoen het. KRISMIS VAN MAP JACOBS – Adam Small Beantwoord ÓF VRAAG 12 (literêre opstel) ÓF VRAAG 13 (kontekstuele vraag). VRAAG 12: KRISMIS VAN MAP JACOBS – LITERÊRE OPSTEL Die tatoeëermerke op Map se Iyf is simbole van sy lewe en kan ook ’n aanduiding van die bestemming wat Map na sy bekering in die vooruitsig stel, wees. Bespreek hierdie stelling in ’n opstel van 400–450 woorde. [25] OF VRAAG 13: KRISMIS VAN MAP JACOBS – KONTEKSTUELE VRAAG Lees die uittreksels hieronder aandagtig deur en beantwoord die vrae wat volg. TEKS A 1 CAVERNELIS: Gee my ’n bietjie blatjang, Maudie. Ons 2 moenie so baie praat nie … 3 Maudie bring die fles tafel toe. 4 MAUD: I suppose so, ja … 5 ’n Ruk lank eet hulle in stilte; rondom hulle, buitekant, die 6 geraas van die township op ’n Saterdagmiddag. Dan stuur 7 Maud die gesels ’n ander koers in. 8 MAUD: Hierdie klomp skorriemorrie, layabouts, loafers, 9 Cyril en Richie, en wat hul name ook al is, ek het vir 10 hulle hier deur die venster dopgehou daar onder, hulle’t 11 weer vir Blanchie gemoveer vanoggend … Die skuim … 12 Vir haar name geskree … Jy weet, Cavernelis-darling, I 13 can’t take it, I can’t take it anymore … 14 CAVERNELIS: (skielik opstandig en bitter. Skielik ook lyk hy sterk. 15 Maar hy praat sag.) Die vuilgoed. Ons sake is nie 16 hulle besigheid nie … Blanchie se sake, dit het niks met 17 hulle te make nie! Dis hoekom ek vir jou sê ons moet úit 18 hier … 19 MAUD: Maar dis precisely omdat ons wil úit, lat hulle vir 20 ons moveer … “O,” skree hulle vir Blanchie, “jy is al weer 21 op pad …,” en hulle lag hulle disgusting soorte gelag … 22 CAVERNELIS: Maud! Stop dit! 23 MAUD: But it’s true … 24 CAVERNELIS: Stop, sê ek! 13.1 Herlees reël 2. Waarna verwys Cavernelis in hierdie reël as jy die voorafgaande gesprek in gedagte hou? Noem wat hy dan wil hê hulle moet doen en wat die uiteinde daarvan vir die gesin is. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 20 DBE/November 2015 NSS 13.2 Watter stemming suggereer Maud se antwoord? (1) 13.3 Herlees reël 8–9. Maude karakteriseer Cyril en Richie in dié reëls as “loafers”. Waarom kan Tommy nie as ’n “loafer” beskou word nie? Gee EEN ander karaktereienskap van Tommy soos wat dit uit die drama blyk. (2) 13.4 Dié naamgewing vir Cyril en Richie (reël 8–9) is geregverdig. Stem jy saam met die stelling? Motiveer jou standpunt met ’n rede uit die drama. (1) 13.5 Die tema is gevangeneskap. Gee VIER agtereenvolgende woorde in TEKS A wat op Maud se gevangeneskap dui. Hoe skakel hiérdie vier woorde met dié tema? (2) 13.6 Herlees reël 15–16. Wat is ironies omtrent Cavernelis se woorde? (1) 13.7 Waarop sinspeel Maud se gebruik van die woorde “disgusting soorte gelag” (reël 21)? Is hierdie optrede van Cyril en Richie regverdig? Motiveer jou antwoord. Wat is die ooreenkoms tussen die stomheid van Antie Grootmeisie en die “disgusting soorte gelag”? (3) EN TEKS B 1 CAVERNELIS: It’s late already, my wife … 2 LA GUMA: (neem glad nie notisie nie) ’n Bietjie skipping 3 het nog nooit ge-niemand … seergemaak nie, mister 4 Cavernelis. ’n Bietjie skipping, and a shower afterwards! 5 That makes you feel real sharp ... an’ fresh! (Hy haal 6 heerlik diep asem.) 7 CAVERNELIS: (meen om só uit die ding uit te kom) So you’ve 8 got a shower at home, mister La Guma. Ons gaan nog 9 ene vir ons ook laat insit. Maar die ekstra loodwerk is 10 so duur. En ons woon nie in ’n koophuis nie, maar in ’n 11 huurhuis, en die munisipaliteit laat jou nie sommer toe 12 om enigiets in die huis te doen nie, jy moet eers hulle 13 verlof kry, vir ekstra werk, of enigiets. 14 LA GUMA: You don’t tell me, mister Cavernelis! ... en dan’s 15 al die bloody forms nog in duplicate oek! Of even triplicate 16 ... Die bureaucratic swine! 17 Cavernelis is ook nie dom wat die politiek betref nie. En hy 18 slaag op dié manier om La Guma van die touspringery te 19 laat vergeet! 20 CAVERNELIS: Yes, it’s terrible, mister La Guma! Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 21 DBE/November 2015 NSS 21 LA GUMA: Terrible! You’re right! ’Is bloody terrible! 22 (Beklemtoon “bloody”) Die vylgoed, kyk wat maak 23 hulle moet mý, kyk wat maak hulle moet jóú, moet 24 al onse families ... (Beduie met sy arms uitgestrek na 25 die woonstelle.) You call this living? Kyk die huise 26 wat hulle vir ons gebou het! Yt Claremont en yt 27 Woodstock yt ge-bulldoze ... tóé, Coloureds, ýt, ýt – 28 gaan bly dáárso, daarso annerkant. Over there! Never 29 mind the match-box houses, die sement-strippies 30 wat pass vir strate, never mind die busfares ennie 31 trainfares wat julle moet betaal om te travel werk 32 toe. 13.8 Herlees reël 1. Hoe pas Cavernelis se dialoog (in TEKS B) by sy handeling in TEKS A aan? (2) 13.9 In die hele teks word Kaaps en Engels deur die karakters gebruik. Is dit geslaagd? Motiveer jou antwoord binne die konteks van die milieu waarteen die drama afspeel. (1) 13.10 Herlees reël 9–10. Gee die karaktereienskap van Cavernelis wat hier na vore kom. Hoe het dié karaktereienskap by Cavernelis se strewe aangesluit? Wat was die ironiese uiteinde van Cavernelis se strewe? (3) 13.11 Na wie verwys La Guma in reël 22? Hoe pas La Guma se woorde by die sosiopolitieke inslag van die drama aan? Is La Guma se houding geregverdig? Gee redes vir jou antwoord. (4) 13.12 Watter simboliek kan aan die “bulldozers” in reël 27 gekoppel word? Waarom pas die gedagte van ’n huurhuis by dié woorde? (2) [25] OF VRAAG 14: LITERÊRE OPSTEL MIS – Reza de Wet Die tema, blindheid (nie-sien), word deur die handeling en dialoog van die karakters Miem, Meisie, Gertie en Konstabel in die drama ondersteun. Bespreek hierdie stelling in ’n opstel van 400–450 woorde. [25] OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 22 DBE/November 2015 NSS VRAAG 15: KONTEKSTUELE VRAAG MIS – Reza de Wet Lees die uittreksels hieronder aandagtig deur en beantwoord dan die vrae wat volg. TEKS A 1 Die KONSTABEL draai sy kop na MIEM en GERTIE. 2 MIEM: Eers het almal gedink sy het sommer weggeloop. En dit 3 oor haar ma se ipekonders. Maar (onheilspellend) wat sou 4 ek toe hoor? Sy het geen tas gevat nie en sy is weg in haar 5 aannemingsrok ... sonder skoene! 6 GERTIE: Ek vra vir jou! Wegloop sonder skoene! 7 MIEM: (draai haar kop na die deur) Alles reg, my kind? 8 MEISIE: (van buite) Ja, Ma. 9 MIEM: Pak hulle mooi opmekaar! Die aaklige musiek. Dit hinder 10 u seker ook, Konstabel. Waar was ek nou weer? O ja. En 11 presies ’n jaar later is dit toe Rienie Pieterse. Almal sê toe dis 12 oor haar pa so op haar kop sit. Maar raai net wat, Konstabel? 13 Met haar was dit net so! 14 GERTIE: Kaalvoet in haar aannemingsrok! 15 KONSTABEL: (skielik hewig ontsteld) Wat vertel u my! (Spring 16 op) Ja, ja, ja ... Ek het so iets vermoed. 17 MIEM: Waarvan praat u nou, Konstabel? 18 KONSTABEL: (sit weer) Ek is jammer. Ek kan u nie sê nie. 19 GERTIE: (fluister) Seker geheime sake? 20 KONSTABEL: Dit is so, Juffrou. (Weer ontsteld) En het niemand 21 onraad gemerk nie? 22 MIEM: Soos ek sê, Konstabel, almal het hul blind gehou! Maar ek is 23 toe na juffrou Gertie en ons bespreek die saak. 24 GERTIE: Ja! En saam is ons toe na die sersant! Ons vertel hom alles ... 15.1 Herlees reël 2–5. Watter onsimpatieke woorde het Miem vroeër die aand oor die ouers wat hul dogters toelaat om sirkus toe te gaan, aan Meisie gesê? Hoe beïnvloed hierdie gebeure die situasie in Miem se huis daardie aand? (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 23 DBE/November 2015 NSS 15.2 Meisie antwoord haar ma van buite (reël 8). Wat is die werklike rede wat Miem aan Konstabel gee vir die uitstuur van Meisie? Hoekom is hierdie besluit van Miem ironies? Hoe versuim Miem haar plig as ouer teenoor Meisie in die lig van die gevaarsituasie? (3) 15.3 In reël 9 word na “hulle” verwys. 15.3.1 Wie of wat is die “hulle” waarna Miem verwys? (1) 15.3.2 Hoe sluit “hulle”, met spesifieke verwysing na Meisie, by die tema van die drama aan? (2) 15.4 Gee die redes vir Konstabel se ontsteltenis (reël 15) en noem hoe dié ontsteltenis bydra om spanning in die drama te skep. (3) 15.5 Noem TWEE sake wat op die laaste aande in Augustus 1934–1936 gebeur het. (2) EN TEKS B 1 MEISIE: Nou goed, ek sal vir u vertel en dan sal ek daarvan vergeet. 2 (Knyp haar oë styf toe) Vir altyd en vir ewig. (Stilte. Begin 3 vertel en leef haar heeltemal in. Sagte vlae wind word gehoor 4 en dit word geleidelik effens harder) Een jaar was die sirkus 5 hier. Soos nou. Maar dit was ’n warm aand. ‘’n Vroeë somer,’ 6 het my ma gesê. ‘Dit bring droogte en pestilensies.’ (Sag) Dis 7 bedompig in die huis. Ons maak die vensters oop en toe gaan 8 ons slaap. Skielik skrik ek wakker. Ek lê in die donker en luister 9 na die musiek. Dis asof die musiek al harder word. Die takke 10 skraap teen die dak. Die gordyne waai, op maat van die 11 musiek. Ek gaan staan voor die venster. Ek sien die tent. Die 12 groot tent en die liggies. Die musiek word harder en harder. 13 Ek klim deur die venster, spring af tussen die rose, gaan deur 14 die tuinhekkie en hardloop na die skougronde. Sommer net 15 so. Kaalvoet oor die dorings. Ek loop tussen die hokke deur. 16 ’n Tier grom. Ape raas. Ek staan by die tent. (Laggie) Toe sien 17 ek ’n gaatjie en ek loer daardeur. (Maak die ‘gaatjie’ met duim 18 en voorvinger en loer daardeur) Eers die een oog en toe die 19 ander. (Stilte. Verwonderd asof sy dit weer sien) Ek sien ’n 20 man met lang, swart hare en ’n blink mantel. Daar’s ook ’n 21 meisie. 15.6 Watter stemming skep die “vlae wind”? (reël 3) (1) 15.7 Hoe verskil die ruimte van hul huis vir Meisie van dié van die sirkus en verduidelik hoekom die huis se vensters op die aand van haar besoek aan die sirkus oop was, maar nie oor die afgelope jaar nie? (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 24 DBE/November 2015 NSS 15.8 Waarvan is die “venster” in die drama vir Meisie ’n simbool? (1) 15.9 Daar is verskeie verwysings na bekende sprokies in die drama. Dink jy Meisie se verhaal het ’n sprokieseinde? Motiveer jou antwoord. (1) 15.10 Herlees reël 1 (TEKS A) en reël 15 (TEKS B). Hoe verskil die situasies waarin daar kaalvoet geloop word in die twee tekste en watter vooruitwysing na die slot is in die kaalvoetlopery opgesluit? (3) 15.11 Sluit die slot van die drama effektief aan by die stemming van die drama? Motiveer jou antwoord. (2) [25] TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou

Study this subject

More from Grade 12 Afrikaans HL

View all