Afrikaans HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2020 Memo

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 SENIOR SERTIFIKAAT/ NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBER 2020 NASIENRIGLYNE PUNTE: 80 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 58 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 2 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne RIGLYNE VIR NASIENERS 1. Indien 'n kandidaat meer as die verlangde getal vrae gedoen het, word net die eerste antwoord/respons nagesien. (Die kandidate mag nie die opstelvraag en die kontekstuele vraag oor dieselfde genre beantwoord nie.) 2. Indien 'n kandidaat in AFDELING A al vier vrae oor die gesiene gedigte beantwoord het, word die eerste twee gedigte se antwoorde nagesien. 3. Indien 'n kandidaat in AFDELING B en C twee kontekstuele vrae of twee literêre opstelle beantwoord het, word die eerste antwoord nagesien en die tweede antwoord word geïgnoreer. Indien 'n kandidaat al vier die vrae in AFDELING B en C beantwoord het, word die eerste antwoord in elke afdeling nagesien mits een kontekstuele vraag en een opstelvraag beantwoord is. 4. Indien 'n kandidaat twee antwoorde gee en die eerste antwoord is verkeerd, maar die tweede antwoord is reg, word die eerste antwoord nagesien en die tweede antwoord word geïgnoreer. 5. Indien antwoorde verkeerd genommer is, word die antwoorde volgens die nasien-riglyne nagesien. 6. Taalfoute by kontekstuele vrae word nie gepenaliseer nie. Indien 'n spelfout die betekenis van die antwoord beïnvloed, word dit verkeerd gemerk. Indien die spelfout nie die betekenis van die antwoord beïnvloed nie, word dit as korrek beskou. 7. Opstelvrae: Indien die literêre opstel korter as die verlangde lengte is, word die kandidaat nie gepenaliseer nie omdat hy/sy hom-/haarself gepenaliseer het. Indien die literêre opstel te lank is, assesseer dit op meriete en bespreek dit met die senior nasiener. Die nasienriglyne is slegs 'n riglyn, daarom moet ander relevante inhoud as korrek beskou word. Gebruik die aangehegte rubrieke om die opstelvrae na te sien. 8. In 'n literêre opstel word argumente aangebied en ondersteun of illustreer deur na die teks te verwys. 9. Kontekstuele vrae: Indien 'n kandidaat nie aanhalingstekens gebruik waar 'n vraag dit vereis nie, word die kandidaat nie gepenaliseer nie. 10. Vir oop vrae word geen punte toegeken vir JA/NEE/EK STEM SAAM/EK STEM NIE SAAM NIE. Die rede/motivering moet oorweeg word. 11. Geen punte word vir WAAR/ONWAAR of FEIT/MENING toegeken nie. Die rede/ motivering/bewys verdien die punt. 12. Moenie woorde nasien nie; sien betekenis na. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 3 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 13. Vir hierdie eksamen geld die volgende eksamenriglyne vir die opstelvraag:  Lees die opstelvraag die eerste maal en toon die reeks treffende argumente met die ooreenstemmende kode aan.  'n Reeks treffende argumente is stellings wat met: o relevante verduidelikings gemotiveer word./ o korrekte, gepaste aanhalings uit die roman/drama/gedig gemotiveer word./ o geparafraseerde aanhalings uit die roman/drama/gedig gemotiveer word.  'n Treffende argument is nie noodwendig in die formaat punt, verduideliking én illustrasie nie.  Lees die opstelvraag 'n tweede maal om die struktuur en taal te assesseer. Taalfoute word met onderstreping aangedui. Die aantal kodes in die opstelvraag word nie getel om 'n bepaalde punt by inhoud toe te ken nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 4 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne AFDELING A: GEDIGTE VRAAG 1: LITERÊRE OPSTEL ''Versagtende omstandighede" – Peter Snyders Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte ASSESSERINGSRUBRIEK VIR LITERÊRE OPSTEL – HUISTAAL: POËSIE nagesien. LET WEL:  Dis 'n breë raamwerk van feite.  Al die feite hoef nie genoem te word nie. ARGUMENTE WORD AANGEBIED EN ONDERSTEUN OF GEÏLLUSTREER DEUR NA DIE TEKS TE VERWYS. ARGUMENT ONDERSTEUNENDE bewys OF aanhaling/parafrase Die kandidaat bied 'n gepaste inleiding aan. Hoewel die spreker verwon- Die "Oe"-tussenwerpsel dui die Versreël 1 tot 3: Oe Here, ek derd is oor die hemel, wil hy verwondering aan, maar dan hoor dis soe wonnerlik innie – anders as wat 'n mens bied hy 'n verskoning aan hiemel, maa Here, vergiewe, verwag – nie hemel toe gaan waarom die hemel nie sy soort nie. plek is nie. Versreël 6: … maa ek sal lug- siek kry as ek moet vlieg. Die spreker vra dat hy Die meeste mense vrees die Versreëls 3 en 4: Maa Here, vergewe moet word omdat hel en hoop dat hulle sonde vergiewe, die hiemel issie my hy nie hemel toe wil gaan hulle vergewe sal word soort liewe ... nie, hoewel die meeste juis sodat hulle die hemel mense vra vir vergifnis van kan beleef./Die spreker se sonde juis om in die hemel versugting is presies die in te kom./wil die spreker nie teenoorgestelde. gestraf word deur hemel toe gestuur te word nie. Anders as wat 'n mens Die spreker kritiseer die hemel, Versreël 5: ek hou van sing en verwag, pleit hy vir 'n met al sy wonderlike eienskap- harpmusiek maar ... versagtende straf sodat hy pe soos musiek, en besing die liewer sy aardse vreugdes lof van die aarde – terwyl die Versreëls 9 tot 12: ... en sover kan bly uitleef eerder as om meeste mense nie kan wag dit die goudstrate en pearly- versagtende omstandighede om die hemel met al sy gates betref, wat baat dit? Klip aan te bied wat sal verseker vreugdes te beleef nie./geen en teer is veels meer werd. dat hy in die wonderlike kritiek op die hemel het nie. milieu van die hemel kan beland. Die hemelse "niks-doen" Die spreker sê die hemel sal Versreëls 7 en 8: dit sal vi my staan die spreker nie aan vir hom "hel" wees./Die hel wies om met niks-doen nie; vir hom sal dit "hel" spreker meld dit duidelik dat hy myself elke dag te vervies. wees; daarteenoor smag die mateloos verveeld sal wees in mees-te mense na die einde die hemel omdat daar niks van hulle aardse arbeid./Die gedoen word nie; terwyl die spre-ker assosieer die meeste mense uitsien na die hemelse niksdoen met die hemelse rus en probeer "hel", wat verskil van ander wegskram van arbeid. mense se versugting om in die hemel vir ewig te rus. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 5 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Ironies genoeg is die spreker Ten spyte daarvan dat die baas Versreël 13: Maa Here, hou se baas – wat ander mense in die hemel is, is hy 'n skurk my baas asseblief tog daa … misbruik – oënskynlik in die wat nie sy sonde agtergelaat hemel, terwyl 'n mens sou het nie – daarom hou hy 'n Versreël 17: sal hy stilletjies, verwag dat hy in die hel vir sy gevaar vir die engeltjies in. agteraf, die engeltjies martel. dade moet beland. Dit is ironies dat die spreker Die baas is skuldig aan Versreël 13: Maa Here, hou pleit dat die baas in die hemel eksploitering/uitbuiting van sy my baas asseblief tog daa … moet bly. Na alles waaraan hy werknemers – die spreker hom skuldig gemaak het, sal vrees dat hy dieselfde met die Versreël 17: sal hy stilletjies, die meeste mense verwag dat engele sal doen. agteraf, die engeltjies martel. so 'n onaanvaarbare optrede gestraf moet word. Die goud en pêrels wat met Die luukse waarmee die hemel Versreëls 9 tot 11: en sover dit die hemel geassosieer word, geassosieer word, hou vir die die goudstrate en pearly-gates is vir die spreker waardeloos; spreker geen persoonlike betref, wat baat dit? dis ironies, want vir die waarde in nie, want hy kan dit meeste mense is goud en tog nie kry/gebruik nie. Hy Versreël 12: Klip en teer is pêrels baie waardevol. Die verkies daarom die konkrete veels meer werd. spreker heg egter meer aardse teer en klippe omdat hy waarde aan teer en klip. Dis redeneer dat teer baie meer ironies, want klip en teer is werd is. eintlik waardeloos. Hemelse perfeksie/tevreden- Die spreker voer aan dat hy Versreëls 19 tot 22: en waar heid/volmaaktheid sal die graag vloek (wat nie in die amil perfek is sal ek heeldag spreker baie ontuis/onwel- hemel aanvaarbaar sal wees vloek, want volle perfection en kom laat voel; dit is ironies, nie)./Volmaaktheid sal vir hom contentment sal my torture tot want die meeste mense smag 'n marteling/pyniging mee- binne-in my fonnement. na volmaaktheid en perfeksie. bring. Dis presies die teenoor- gestelde van wat mense begeer. Die ironie in strofe 5 is opval- Die spreker gee voor dat hy 'n Versreëls 23 tot 26: … seks is lend: die spreker beskryf sy talent het m.b.t. seks wat hy yt – soe stuur my aire hel toe seksvermoë as 'n "talent" wat graag sal wil gebruik en in die of waar ek my talent kan gebruik moet word – nor- hemel is dit glo nie moontlik gebryk. maalweg wend mense hulle nie. Daarom soebat hy om by talente aan om ander te dien Florrie uit te kom sodat hy of te vermaak; nie om sonde verder kan voortgaan met sy te pleeg nie, maar hy bied sy sondige aardse bestaan. pleidooi aan om verder te kan sondig. Hy is selftevrede en arrogant. Hy aanvaar sommer dat sy Versreëls 27 tot 29: En as ek In sy eie oë is hy heeltemal te enigste toekoms die hemel sal te goed is om gebraai te word "goed" vir die hel/ nie vir die wees, maar wil vir die Here laat my lieweste trug kom, hel geskik nie, maar sien nie voorskryf hoe Hy besluite moet Lord … vir die hemel kans nie. Dit neem./noem vir die Here sy verskil van die normale begeerte om op die nuwe Versreëls 34 en 35: waar ek mense se persepsies oor beleid te "teer". Hy bied dus kan teer op 'n tesamebeleid. hulle sondige aard. steeds sy sonde as verskoning aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 6 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Dit is ironies om te vra om Die spreker motiveer sy Versreëls 37 tot 39: sorg dat aan die "underdog" se kant te ironiese versoek deur sy ek by Florrie (vroeër mevrou wees tydens opstande, want verlange na Florrie te noem – Soetwater) voorit te laat is, die meeste mense wil graag hy gebruik dus sy beland. aan die wenkant wees. sonde/foute/oortredings as motivering vir sy vreemde versoek. Die hoogtepunt van die Die spreker pleit om op die Versreëls 40 en 41: Laat my ironieë kom in die slot voor. aarde, waar hy graag sy son- dan liewer hier oppie aarde ly dige aardse bestaan wil voort- … sit, te "ly". Anders as wat 'n Versreëls 42 en 43: ... as om mens verwag, ly hy glad vir iewag in u grafstienhiemel nie./Hy wil nie hemel toe gaan te bly. nie, want dis vir hom 'n plek sonder opwinding; desnieteenstaande noem hy die aardse opwin-dende bestaan 'n "lyding". Die titel van die gedig is "Versagtende omstandighede" Versreëls 40 en 41: Laat my ironies. word normaalweg aangebied dan liewer hier oppie aarde ly om iemand/'n veroordeelde se ... straf/uiteinde te versag, maar Titel: Versagtende omstandig- hier bied die spreker sommer hede self "versagtende omstandig- hede" aan om langer op die aarde te "ly", dus swaar te kry. Die kandidaat bied 'n gepaste slot aan. [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 7 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 2: KONTEKSTUELE VRAAG "Nog in my laaste woorde" – NP van Wyk Louw Vraag Antwoord Punt 2.1 Die spreker verwys na sy/die dood./na die laaste woorde wat die spreker voor sy/haar dood (vir die geliefde/skoonheid) sê./na sy/haar sterfbed./ Die spreker sal die geliefde tot aan die einde van sy/haar lewe onthou.  1 2.2 "Nog in" hef die tydsaspek van die titel/versreël 1 uit./ "Nog in” beklemtoon/dui aan aan dat hy steeds/voortdurend aan sy/haar geliefde in sy sterwensuur gaan dink./dat sy/haar geliefde steeds daar is.  1 EN "laaste" versterk die spreker se bewustheid van die dood./naderende dood./die laaste woorde en gedagtes van iemand net voor sy dood./ "laaste" sluit aan by "sterwe" in versreël 4./"dood" in versreël 14.  1 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. Indien "Dit" (en nie "nog in"/"laaste"as verwysing nie) in elke antwoord voorkom, gaan dit nie as korrek aanvaar word nie. Die kandidaat moet in die antwoord by "effektief" uitkom, die "effektiwiteit" moet duidelik belig word, bv.: benadruk/onderstreep/vestig die aandag op/konstateer. OF Beide/Albei/Dit/"nog in" én "laaste" bind die inhoud met die titel.  2.3 Direk na die dubbelpunt volg die verduideliking van die eienskappe van die "vlam"- metafoor./geliefde./brei die metafoor/beeld/"vlam" uit.  1 2.4 Nee Positiewe kenmerke soos "skoon"/"sterk"/"blind vir smart" skep nie 'n idee van somberheid nie./ Die vervulling in die woord "voltooi" dui nie op somberheid nie./ Die herhaling van die woord "mooi" in die slotreël versterk eerder die gedagte van 'n loflied./ Beide die lewe en die dood is vir die spreker mooi./hou 'n soort bekoring in.  2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Die kandidaat kan nie 'n JA-antwoord aanbied nie, die vraag verwys spesifiek na versreëls 9 tot 14. 2.5 Kruisrym  1 Paarrym 1 Die slotkoeplet bevat die hoogtepunt/kern van die gedig./ Dit rond die gedig af tot 'n eenheid./ Die hoogtepunt/kern/insig van die gedig word tot 'n eenheid gebind./ Dit hef die gevolgtrekking waartoe die spreker kom, uit./ Die paarrym sluit by die sonnet se rymskema aan. 1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 2.6 Die geliefde/"jy"/die skoonheid/aangesprokene  1 [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 8 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAAG " 'n vigslyer sterf" – Vincent Oliphant Vraag Antwoord Punt 3.1 " 'n"  1 3.2 Paradoks/Ironie 1 Die tydsame proses van die liggaamlike verval/wegkwyning/agteruitgang van die vigslyer word aangedui./ Terwyl die verwagting is dat iets wat inplof vinnig sal plaasvind, is dit in hierdie geval 'n stadige aksie./agteruitgang.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 3.3 Ja Die woord "bros" is goed/effektief/beeldend gebruik omdat dit op die 1 broosheid/dunheid van die vigslyer se vel dui.  Die woord "brose" is besonder effektief/beeldend, want dit dui die breekbaarheid van die persoon se skelet aan./dit beklemtoon dat die vigslyer baie uitgeteer 1 is./suggereer dat die vigslyer w0eerloos is./maklik kan seerkry.  OF Albei woorde is effektief, want dit dui op broosheid/breekbaarheid wat in hierdie geval van die vel asook die skelet waar is.  EN Die sinekdogee/"mond wat iets wil sê" (in plaas van die mens/vigslyer/die hele lyf) hef die liggaamlike verval wat plaasvind uit./beklemtoon die skreiende agteruit- gang/onvermoë om te praat van die vigslyer./bevestig die vigslyer se onmag a.g.v. die brosheid./ broosheid./liggaamlike verval.  1 Die kandidaat hoef glad nie te sê wát die sinekdogee in die reël is nie. 3.4 "dun seil"/"brose stokke"/"seil", "stokke"/ "wat soos dun seil oor brose stokke lê"  1 3.5 Dit word deur alleenplasing/kort reël/isolering (van "die lyf") uitgehef.  1 3.6 "sag gaan"  1 "sterf"  1 [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 9 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAAG "Twee kleuters in die Vondelpark" – Elisabeth Eybers Vraag Antwoord Punt 4.1 "bly staan"/ "klein oneindigheid"  1 4.2 Die titel verwys na "twee" kleuters en 'n koeplet bestaan uit twee versreëls./ Die strofe bestaan uit 2 versreëls wat aansluit by die "Twee" in die titel./ Die koeplet sluit by "Twee" (titel) aan.  1 Die kandidaat kan nie net "twee" of "koeplet" alleen as antwoord aanbied nie. 4.3 "Lilliput"/"kollektiewe"  1 4.4 "('n) saaklike barbaar"  1 "('n) fyn sadis"  1 EN Die man wat in die sakewêreld aansien geniet, maar onverfynd/ongevoelig (teenoor die natuur) optree./ Die mens se dubbele/teenstrydige aard word aangedui deurdat iemand wat aansien in die samelewing geniet, soos 'n barbaar (in sy huis) kan optree./soos 'n sadis kan optree.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. Die kandidaat moet in sy antwoord die twee dele van die oksimoron aandui. 4.5 Herhaling (van die woorddeel/-komponent "dubbel")/ Die woorde "dubbelswaan"/"dubbelhals"/"dubbelvlerk" in versreëls 3 tot 7 word in die woorddeel/woordkomponent "dubbel-" telkens herhaal.  1 EN Die dogtertjie word iemand wat by die eise van die samelewing aanpas, terwyl sy steeds in voeling bly/hunker/smag na die romantiek./fantasie./ Die dogtertjie "sien webbe onderwater roer"/is in voeling met die fantasie, maar laat haar manipuleer/wegruk/konformeer tot die eise van die werklikheid.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. Die kandidaat moet albei kante van die verwantskap vir EEN punt aanbied. 4.6 Ja "Smetloos" beklemtoon die onbesoedeldheid/perfeksie van die swaan/ natuurbeeld, terwyl die gedagte juis in die slot oorgedra word dat die natuur onbesoedeld/onaangeraak/dieselfde bly.  1 Die woord "dubbelswaan" sluit aan by "dubbelbeeld" in die slot, wat aansluit by die dubbele aard van die mense se verhouding met die natuur./met mekaar.  1 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Die kandidaat kan nie NEE as 'n antwoord aanbied nie. [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 10 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 5: KONTEKSTUELE VRAAG " 'n Aandlied" – Ina Rousseau Vraag Antwoord Punt 5.1 "(Toe die) Donderdag afsak (in die see)"  1 5.2 Versreëls 2 tot 5 gee die spesifieke tyd waarna die woord "oomblik" in versreël 1 verwys./ Die "oomblik" van versreël 1 word met besonderhede/spesifieke inligting in vers- reëls 2 tot 5 uitgebrei./verklaar./ Versreëls 2 tot 5 gee die presiese inligting oor watter "oomblik" in versreël 1 ter sprake is./dat die oomblik na die dood verwys.  1 Die kandidaat bied enige EEN antwoord vir EEN punt aan. EN Ja Die kort reël beklemtoon die kortstondigheid van die "oomblik", terwyl versreëls 2 tot 5 op die voortgang van die lewe dui./ Die kort reël beklemtoon die finaliteit van die dood, terwyl die normale gang van die lewe in langer reëls beskryf word./ Die kontras van 'n "oomblik" wat kort is teenoor die normale gang van die lewe wat langer is, word uitgehef./ Die kort reël beklemtoon die finaliteit van die dood/afsluiting van 'n lewe, terwyl versreëls 2 tot 5 hierdie gedagte ondersteun./alles in die natuur kom ook tot stilstand./afsluiting.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. Die kandidaat bied albei dele van die antwoord vir EEN punt aan. Die kandidaat kan nie NEE as antwoord aanbied nie. 5.3 Versreël 8: "apparate"  1 Versreël 9: "outoklaaf"  1 EN Dit versterk die suggestie dat die pasiënt gesterf het./ Die ellipsteken suggereer die normale gang van sake nadat iemand (in die hospitaal) sterf./ Die ellipsteken suggereer die afgeslotenheid van die hospitaalgebeure weg van die persoonlike verlies (wat in die volgende strofe uitgebeeld word).  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. Die kandidaat kan nie 'n NEE-antwoord aanbied nie. 5.4 Personifikasie/Metafoor  1 Ja Die personifikasie is geslaagd aangesien die beskrywing aansluit by die teleurstelling./sterfte. Die metafoor/"krenkende, strak" verwys eintlik hier na die besoeker/persoon wat toegang geweier is, se emosies./eienskappe.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 11 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 5.5 "geslinger"/"krenkende"/"strak"  1 5.6 Ja In versreëls 1 tot 9 is daar wel rymwoorde/gebroke rym, terwyl daar in versreëls 10 tot 14 geen rym voorkom nie. OF Nee In versreëls 1 tot 9 is die eindrym nie vas/volgens 'n vaste patroon nie; net soos in versreëls 10 tot 14./Daar kom nêrens 'n vaste eindrym voor nie.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. [10] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 12 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne AFDELING B: ROMAN Beantwoord EEN vraag. VRAAG 6: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – OPSTELVRAAG Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL:  Dis 'n breë raamwerk van feite.  Al die feite hoef nie genoem te word nie.  Die kode "A" word by die argumente gebruik en omkring indien die argument 'n ondersteunende bewys/aanhaling/parafrase bevat: ARGUMENTE WORD AANGEBIED EN ONDERSTEUN OF GEÏLLUSTREER DEUR NA DIE TEKS TE VERWYS. ARGUMENT ONDERSTEUNENDE bewys OF aanhaling/parafrase Die kandidaat bied 'n gepaste inleiding aan. Iris is van mening dat sy Sy sê reguit dat niemand ooit Bl. 9: Niemand het nog ooit na vanaf geboorte nêrens in- na haar geluister het nie. my geluister nie. pas nie./van haar geboorte Bl. 34: Ek het nie geweet waar- af hanteer is asof sy niks van ek praat nie. Van ek die weet nie./nie belangrik is dag gebore is, was dit so. nie. Sy sê dat selfs die dokter so Bl. 9: Met my geboorte, toe ek gou moontlik padgegee het. my eerste skree gegee het om my bestaan aan te kondig, was die dokter reeds buite in die gang ... Haar ma erken dat sy net so Bl. 9: Miskien het my ma my gou moontlik wou slaap. skree gehoor alhoewel sy later vertel het sy was gedaan en het op die plek aan die slaap geraak toe ek uit was ... Later hoor Iris dat sy 'n glips/ Bl. 26: Dis vernietigend om te onbepland was. hoor jy was 'n glips terwyl jy midde-in jou eksistensiële kri- sis is ... " 'n Glips?" het ek ge- fluister. " 'n Fout? Ek was nooit veronderstel om te leef nie?" Haar pa was nie teenwoordig Bl. 9: Pa was nie by nie ... Pa tydens haar geboorte nie./het het sy telefoonnommer by die net later terloops kom kuier. ontvangsdame gelaat en kantoor toe gery. Selfs haar ma se vriendin, die Bl. 9: "Nog 'n dogter, ..." kraamsuster, was nie beïndruk met haar koms nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 13 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Ook haar susters het nie juis Bl. 9: Hulle was nie beïndruk omgegee oor haar koms nie. nie en het eintlik net gekom om Ma te sien en hulle leeslesse hardop vir haar te lees ... Iris se ongewone gesin dra Iris se pa is asosiaal. Bl. 34: Pa het selde sinne van daartoe by dat sy vreemd/ meer as vier woorde gebruik ... anders voel. Omdat hy self nie veel gepraat het nie, het hy nooit leer luister nie en toe hy boonop trou met 'n vrou wat haar sinne onvoltooid in die lug laat hang, was ons lot verseël. Iris se ma verdwyn in haar eie Bl. 34: ... maar haar vertelling droomwêreld./verloor gereeld het weggewaai, verlore geraak kontak met die buitewêreld. in die volgende opmerking. Haar gedagtes, soos los dry- wende wolkies, was klaar weg, ... Iris se susters beleef hul eie Bl. 35: Geen wonder dat Kara identiteitskrisisse: Kara soek ontvlugting gesoek het in haar ontvlugting; Elsa probeer altyd Middeleeuse kuns, Elsa in die in beheer wees. hiperpraktiese en ek in my fantasieë nie. Iris beskou haar van Sy dink haar gesin is dom./dat Bl. 10: ... maar in my diepsin- kleinsaf self as superieur sy die enigste een met insig oor nige puberteit het ek geswyg bo haar gesin – 'n verdere bv. die waarde van haar naam, en my gesit en verwonder oor bewys dat sy by hulle nie is. hulle domheid ... en in daardie inpas nie. stadium het ek myself nie slegs as diepsinnig beskou nie, maar as ook besonder skerpsinnig. Die afwesigheid van haar sus- Bl. 11: Ek het meerderwaardig ters se name in die woordeboek gevoel ... laat haar boonop dink dat sy be- ter as hulle/verhewe bo hulle is. In haar eie oë is Iris selfs Bl. 12: Ek het gesug. Ek en my slimmer as haar ma. susters moes versigtig groot- maak aan ons ma. Op skool is dit duidelik dat In plaas daarvan dat sy aandag Bl. 11: "Ipso facto, Iris!" het die Iris nie eintlik inpas nie; sy gee in die klas, verloor sy haar onderwyser gebulder. is anders as die gewone in die woordeboekbetekenisse kind. van haar naam. Iris ervaar dat niemand in Haar ma stel nie regtig belang Bl. 13: Dis wat ek bedoel. Sy haar gesin na haar luister in wat sy sê nie./is in elk geval het my nie gehoor nie. nie./dat haar mening geen in haar eie wêreld/gedagtes Bl. 19: Dit was baie duidelik dat waarde het nie. verlore. sy my weer eens nie gehoor het nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 14 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Haar pa laat haar nie toe om 'n Bl. 20: "Stil, Iris," het Pa kwaad mening te lug nie. gesê. "Jou susters veroorsaak meer as genoeg moeilikheid. Aan jou stuiwer het ons nie nou 'n behoefte nie." Iris se familie verstaan haar nie. Bl. 27: Elsa het verward na Ma gekyk. "Waarvan praat die kind?" By gesinsgesprekke word Iris beleef dat sy nie betrek Bl. 21: Ongelukkig was Elsa Iris uitgesluit – sy pas nie word nie. teen daardie tyd klaar getroud in nie. en het nie belanggestel in my ontleding van haar gebrek nie. Bl. 34: Dit was altyd dieselfde ou storie. Ek was te jonk. Ek kon nog nie saampraat nie. Ek het nie geweet waarvan ek praat nie. Aangesien Iris die jongste Sy kry haar susters se ou klere Bl. 14: ... ek het die speelgoed in die gesin is, voel dit of sy en speelgoed./Sy voel soos en dikwels die klere gekry nooit erkenning kry nie./ Aspoestertjie wat nie plek of waarvoor my susters moeg nooit so belangrik soos voorregte gegun word nie. was. haar sussies is nie. Bl. 14: Ek het dikwels soos Aspoestertjie gevoel behalwe dat ... Selfs haar ervarings was nooit Bl. 25: En die ergste: elke so goed soos hulle s'n nie. keer dat ek deur 'n krisis of interessante stadium gegaan het, was my susters my voor, het hulle die kalklig gesteel deur iets meer dramaties te doen. Bl. 34: Wat ek ook al gedoen het, was reeds deur hulle gedoen. Selfs herinneringe oor die tyd Bl. 34: Ma het 'n boek aange- toe sy klein was, is nie hou ... Sy het dit probeer vol- noukeurig opgeteken soos dié hou ná my geboorte, maar ek van haar susters nie. het die boek gelees. Onder "eerste woord" staan "mama" en daar hou die inskrywings op. Iris is van mening dat sy Iris dink Riekie kuier net by haar Bl. 16: ... en ek vermoed hy selfs nie by Riekie inpas om naby aan Kara, wat nie in sou Kara verkies het, behalwe nie, want sy speel tweede hom belangstel nie, te wees dat sy toe midde-in haar non- viool by hom. stadium was. Iris is anders as die meeste Sy en Riekie gaan nie fliek nie, Bl. 17: ... omdat ek die reuk jongmense. omdat sy nie van springmielies van springmielies steurend hou nie. gevind het. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 15 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Iris leef haar eie fantasie- Iris besluit self dat sy nie inpas Bl. 17: Ek het hom oorgeskryf lewe/skep vir haar 'n in haar realiteit nie en vind dit tot iets meer na my sin ... fantasiewêreld. daarom nodig om te ontsnap na Bl. 17: "Dis nodig, Riekie, dis haar eie, volmaakte fantasie- nodig," het ek gefluister en wêreld. geweier om die werklikheid in die gesig te staar. Bl. 23: Ek het my blik wegge- dwing van die vraatsige bruid en na die blomme voor my op die tafel getuur terwyl ek Eduard herroep en ons ver- houding laat ontwikkel. Iris beleef onbekende ervarings Bl. 28: Ek was nie van plan (soos Elsa se swangerskap) in om "in die moeilikheid" te haar eie fantasieverhale. beland nie, daarvoor was ek te nugter, maar in my verhaal sou ek verwagtings, babas en geboorte omskep tot 'n fantasie. Iris erken self dat sy as Sy vorm, deur haar susters dop Bl. 25: Ek het hulle fyn buitestanderfiguur grootge- te hou, haar eie idees oor die dopgehou, hulle lewens word het. lewe sonder om self betrokke te geëvalueer en dit as 'n raak. teoretiese oefening gesien om vas te stel hoe ek in 'n soortgelyke situasie sou optree. Omdat Iris ervaar dat sy Sy tree asosiaal op en besin Bl. 25: Ek het nooit gelag nie nêrens inpas nie, onttrek sy oor die lewe./haar plek in die en smiddae laat deur die tuin haar doelbewus aan mense. lewe./beleef 'n eksistensiële geloop en tob oor die sin van periode. die wêreld en my plek in die groter bestel. Niemand het eens opgekyk nie, ... Selfs in haar keuse van 'n Iris kies om die tandarts se Bl. 42: Ek wou nie 'n werk hê werk tree Iris anders as stoelassistent te wees eerder wat my gedagtes in beslag ander mense op. as om werk te doen wat met sou neem nie ... My kop sou haar opleiding verband hou, onbetrokke bly. want sy wil fantaseer. Iris oor-analiseer alles wat Iris se oor-analisering/bevraag- Bl. 48: "Dis 'n debatteerbare met haar gebeur, wat tekening van feitlik alles maak punt," het ek gesê. "Soos ek daarop dui dat sy nog nie selfs vir Peter op 'n stadium dit sien, is alle plante lewend inpas nie./Selfs Peter se moedeloos. en ... Hy het sy hand oor my optrede teenoor Iris laat mond gedruk ... "Bly stil, Iris," haar besef dat sy nie soos het hy gesê. "Bly stil. Ek wil die gewone meisies is nie. nie 'n verdere woord van jou hoor nie." Iris wil doelbewus nie inpas Haar kleredrag en voorkoms as Bl. 53: Ek het gehou van my by ander mense se idee van sy gaan werk, lok baie voorkoms ... In die winter het aanvaarbaarheid nie. negatiewe kommentaar van ek swart kouse en plat toeryg- haar susters uit. skoene gedra. My "klooster- rokke" was almal grys of swart. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 16 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Die teenwoordigheid van Dit verhinder haar nie om vir Bl. 64: Ek het die storie vir die Engel in Iris se lewe, verskillende mense van die dokter Anders vertel ... iemand wat ander mense Engel te vertel nie. Bl. 104: Sowaar. Jy sien, my nie kan sien nie/wat ander ouma het haar eie spesiale mense gespanne of onge- Engel gehad en ek het die maklik maak, bewys dat sy gevoel die man is nou by my. eintlik nie inpas nie. Saamgevlieg, blykbaar. Billy het sy oë gerol. "Uh-huh." Bl. 151: Maar in 'n laaste desperate poging het ek haar van die Engel vertel en dit was 'n kolskoot. Iris vervreem haar skoonpa van Bl. 199: "Kwit," het hy gesê. haar nog voordat hulle mekaar Die kind sien gesigte. Ek gaan werklik ken deur hom van die na my duiwe toe." ... "Mag ek Engel te vertel. saamstap?" ... "Jy bring nie geeste met jou saam nie." Bl. 204: Ek het gevoel dat ek gefaal het as aanstaande lid van die familie. Iris se onrealistiese Peter is erg ontsteld as hy dink Bl. 62: Hy het deur sy hare beheptheid met fantasie en dat sy saam met hom gegaan gevee sodat hulle regop drome beklemtoon die feit het omdat sy 'n fantasiekarakter gespring het om die twee dat sy nie eintlik gewoon met die naam Peter het. kroontjies. "En ek is deel van is/inpas nie. so 'n versinsel?" Sy droom van Peter wat sy Bl. 81: Die droom, en veral my verloofde, Marie, aan haar wanhoop, was so reëel dat ek bekendstel en verwyt hom nie kon glo dit was net 'n daaroor as sy vir hom gaan maaksel van die verbeelding kuier. nie. ek het na my verkreukelde nagrok gekyk en gesoek na die modderstrepe; ... Bl. 132: "Ken jy 'n Marie?" het ek gevra toe ek skielik van my droom onthou. Iris se swak selfbeeld/erva- Die gas by Kara en Claude se Bl. 92: "As jy wil, sal ek foto's ring dat sy nêrens inpas nie kuier wil vir Iris afneem, maar van jou neem," het hy kom ook na vore wanneer sy dink nie hy is ernstig nie. aangebied. "Ek het 'n kamera sy nie in staat is om het ek gesê. kompli-mente te waardeer nie. Iris vererg haar as Joe foto's Bl. 99: "Vir wat het jy my van haar neem. afgeneem?" het ek kwaad gevra. "Dink jy jy is hier om 'n moderne pelgrim se tog deur die bose stad vas te lê?" Die feit dat Iris van Suid- Die taxibestuurder is geskok Bl. 94: "Ons is die rassiste," Afrika kom, lei daartoe dat wanneer Iris vir hom sê waar sy het ek behulpsaam genoem. selfs die taxibestuurder vandaan kom. Dié keer het hy behoorlik haar anders behandel, asof uitgeswenk en stilgehou. hy daarmee wil bevestig dat sy selfs in Amerika nie inpas nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 17 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Die hotelpersoneel in New Iris kan glad nie hulle onvrien- Bl. 98: "This ain't the Hilton, York vind Iris ook vreemd delikheid verstaan nie; self vind lady," het hy gesê ... en hanteer haar soos sy dit nodig om die hotelper- Bl. 108: Ek het nader gestap. iemand wat nie inpas nie, soneel te kritiseer. "Jy pla my. Ek is vreemd hier, nie daar behoort te wees soos ongetwyfeld die meeste nie. van jou gaste. Jy kan ons help deur vriendeliker te wees, meer tegemoetkomend. "Is dit so?" Hy het effens geglimlag. Iris se naïwiteit/goedgelo- Iris het nie geld by haar toe Bl. 99: Hy het gemaklik gelag wigheid in New York lei hulle gaan skoene koop nie en en die swaaideur vir my daartoe dat mense haar as Joe betaal daarvoor. oopgehou. vreemd beskou./Iris beleef dat mense haar uitlag. Die taxibestuurder kan dit nie Bl. 102: ... en die benieude glo dat hy weer met haar uitdrukking op sy gesig opgeskeep is as hy in die park verbygekyk. sit en eet nie. Bl. 103: Hy het hard met sy tong geklik ... "Jy soek moeilikheid en jy gaan dit kry." Bl. 105: Jy's 'n kind hier. Dis alles goed en wel dat jy wil blom, maar gestel die man spit jou uit?" Hy het gegrinnik ... Bl. 106: "Waarom ek?" het hy gevra. "Waarom word ek uit agt miljoen mense gekies om 'n dom Suid-Afrikaner te help?" Iris ervaar in Vermont dat Bettie is ontsteld dat Iris anders Bl. 137: "Nee!" het Bettie nie net Peter nie, maar ook optree as wat sy/normale gekryt. Sy het haar hand oor Bettie en Brian haar as mense sou optree en die haar mond gedruk en gelyk anders ervaar en daarom modelaanbod van die hand asof sy gaan huil. pas sy moeilik in. wys. Bl. 140: "Nee!" het Brian gesê. "Jy moet baie selfvertroue hê om dit te kan doen." Peter bevestig haar andersheid Bl. 140: "Wat een keer per jaar wanneer hy dreig om sy kop in blom," het Peter wanhopig die sneeu te begrawe as sy gesê. weer haar naam en die moontlike blomoomblik gaan noem. Eers wanneer Iris haarself Die fantasiekarakters verdwyn Bl. 213: Hy was snaakser, en haar omstandighede en Peter neem haar warmer en meer dimensioneel aanvaar, ervaar sy dat sy gedagtewêreld oor. as die spookbeelde waarmee by Peter pas en eers dán ek my jeug omgedroom het. vind sy ware geluk. Die kandidaat bied 'n gepaste slot aan [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 18 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 7: DIE KWART-VOOR-SEWE-LELIE – KONTEKSTUELE VRAAG 7.1 Na Peter  1 7.2 Sy wil nie vasgevang wees nie./wil nie aan tafel oorkant iemand sit wat nie meer luister nie./ Elsa se onromantiese huwelik maak haar negatief./Iris se ouers se vreemde huwelik het wel 'n invloed op haar siening van die huwelik./sê haar ouers se huwelik is nie navolgenswaardig nie.  1 EN Nee Iris besef dat sy gelukkiger as Bettie is omdat sy 'n man het wat met haar wil trou./ In Vermont besef Iris dat 'n huwelik met Peter haar sal vervul./ Sy besef dat Peter 'n goeie pa sal uitmaak./ Sy droom in die hospitaal (in Vermont) drome oor 'n gesin saam met Peter./oor haar lewe as Peter se vrou.  2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Die kandidaat kan nie JA as antwoord aanbied nie. 7.3 Bettie bedryf 'n suksesvolle ysterwarewinkel, maar sy is permanent ontevrede./gefrus- treerd./ongelukkig./neerslagtig./'n smartvraat./ Sy handhaaf haar suksesvol in 'n manswêreld/-beroep, maar skep die indruk van 'n patetiese vrou./ Bettie doen loodgieterswerk/herstelwerk in en om die huis, maar sy sukkel om haar verhoudings te herstel.  1 Brian is 'n ingenieur, maar hy is onhandig/onprakties/lomp m.b.t. doodgewone huishoudelike take (volgens Bettie).  1 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Die kandidaat bied telkens 'n antwoord aan wat beroep én persoonlikheid kombineer. Die kandidaat bied vir elke karakter EEN antwoord aan. 7.4 Die tema dat 'n mens 'n spesifieke blomoomblik beleef./Iris se obsessie met 'n blom- oomblik.  1 EN Nee Iris toets juis verskillende oomblikke om by die (moontlike) blomoomblik uit te kom./ Sy sprei juis haar vlerke om in Amerika nuwe mense (Peter)/geleenthede te gaan beproef. OF Ja Sy is so behep met een spesifieke blomoomblik dat baie ander/moontlike geleenthede ongebruik verbygaan.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 19 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 7.5 Net na Peter by die hotel aankom, sê die Engel aan Iris dat Peter moeg is./ Hy sê Iris is dwaas/dom om met Peter oor haar naam te praat toe hulle op pad is na die modelagentskap./ Hy sê sy is taktloos om oor Brian se eerste vrou te praat./ Hy sê vir haar om nie alle mense te wantrou nie wanneer sy met Joe gesels./ Hy sê dat dit lelik is om vir Joe te jok.  2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Sy is nie in staat om self besluite te neem nie./verkies om die verantwoordelikheid vir keuses aan iemand anders oor te laat./maak op haar eie verkeerde keuses./neem dwase besluite./is nog op soek na haar eie identiteit./naïef.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 7.6 Iris kies om (as tandartsassistent te werk wat) nie haar universiteitsopleiding te benut nie, terwyl haar pa wil hê sy moet iets volgens haar kwalifikasies doen.  1 EN Sy wil 'n beroep hê waarin sy steeds tyd het om haar fantasieë uit te leef./ Dis eie aan haar aard om anders te wees./ Sy wil nie verantwoordelike besluite neem nie./ Sy wil 'n beroep hê waar sy nie afgesonder van ander mense is nie./ Sy wil 'n beroep hê waar daar genoeg mense is om mee te klets.  2 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. 7.7 Haar besluit om haar skoonfamilie beter te leer ken.  1 7.8 Dit gee vir Iris 'n aanknopingspunt om oor haar naam te praat./ Die familie (Jonsie en Merel) en Iris leer mekaar ken./ Dit openbaar dat name vir Jonsie en Merel ook belangrik is.  1 7.9 Griekse godin van die reënboog  1 EN Nee Iris het op daardie stadium 'n grys rok aan./'n roomkleurige tjalie./het kortgeknipte naels./regaf hare wat nie by die beeld van 'n Griekse godin/reënboog pas nie.  1 Die kandidaat kan nie JA as antwoord aanbied nie. 7.10 Sy leer van kleins af om haar eie bed op te maak./ Sy leer Iris om haarself uiterlik te versorg./om haar hare te vleg./ Sy maan haar tot versigtigheid in vreemde situasies.  2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 20 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 7.11 Ja Die oom bejeën haar met wantroue./vertrou haar nie by sy duiwe nie./hy keur nie die Engel se teenwoordigheid in haar lewe goed nie./ Hy sê vir Jonsie dat sy kan goël. OF Nee Sy behoort begrip te hê vir sy ongemaklikheid met die teenwoordigheid van 'n Engel by hulle./ Sy moet sensitief wees vir Peter se gevoelens wanneer sy en haar skoonpa spanning het./ Dis haar skoonpa teenoor wie sy respek behoort te betoon.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 7.12 Teks A – Vermont  1 Teks B – Suid-Afrika/by Peter se ouerhuis  1 EN Bettie is geskok oor die Engel se aanwesigheid./lag vir Iris uit oor haar stories van die Engel.  1 Die skoonma/Peter se ma/Ans/die "oom" se vrou tree nie vreemd teenoor haar op nie./tree doodnormaal teenoor haar op./aanvaar Iris onmiddellik.  1 Die kandidaat bied EEN soortgelyke antwoord vir elke ruimte vir EEN punt elk aan. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 21 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – Pieter Pieterse VRAAG 8: MANAKA PLEK VAN DIE HORINGS – OPSTELVRAAG Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL:  Dis 'n breë raamwerk van feite.  Al die feite hoef nie genoem te word nie.  Die kodes "H" en "W" word by die argumente gebruik en omkring indien die argument 'n ondersteunende bewys/aanhaling/parafrase bevat: ARGUMENTE WORD AANGEBIED EN ONDERSTEUN OF GEÏLLUSTREER DEUR NA DIE TEKS TE VERWYS. ARGUMENT ONDERSTEUNENDE bewys OF aanhaling/parafrase Die kandidaat bied 'n gepaste inleiding aan. Ouma Essie tree deur- Sy is die matriarg van die Mulam- Bl. 100: "Die naam Mulambwa gaans as Christelike leier bwa-familie wat in Barotseland loop vir baie geslagte al saam op Manaka op. Haar gerespekteer word./Ouma Essie met die naam Lewanika, wat uitlewing van geloof is word as Manaka se geestelike die naam van die koningshuis vir almal, ook vir Baas, 'n leier geag na haar man, die vori- is. Die betekenis van die naam voorbeeld. ge geestelike leier, se dood./Sy Mulambwa is 'vriend'." word deur die Lozi's die "Profeet Bl. 43: "My ouma Essie is die van die Bybel" genoem./Ten een wat die mense die Profeet spyte van die Profeet van die van die Bybel noem." Bybel se ywer het die Bl. 70: "Ek is die vrou van sendinggedagte op Manaka muluti Joseph, die man wat doodgeloop./wil Baas niks met dood is." godsdiens te make hê nie. As Profeet van die Bybel is ouma Bl. 70: "En die skape wat die Essie die herder van die plaaslike Here my gegee het om op te mense; sy ontferm haar daarom pas." oor die wit man, Baas, ten spyte Bl. 43: "Sê vir daardie ouma van sy aanvanklike onbetrokken- Essie van jou ek is nie gestuur heid en aggressie. nie en ek is vir seker nie hier om enigiemand te kom help nie." Ouma Essie se woorde Ouma Essie, as geestelike leier, Bl. 91: "Ek wil graag vir me- speel 'n groot rol in Baas maak dit duidelik dat sy Baas as neer Baas werk. Hy gee vir se uiteindelike besef dat 'n Christen beskou; sy huiwer nie baie mense pille as hulle siek hy as geestelike leier om dit vir Baas te sê nie./Grace is. Hy gee ook kos vir die moet optree. verwys na ouma Essie se mense wat honger is. Hy is 'n uitsprake oor hom, al maak dit goeie man." Grace sit haar Baas woedend./ontken hy sy hand oor Baas se mond voor sy Christenskap. verder tolk: "Hy is 'n Christen." Bl. 91: Die laaste keer toe iemand jou 'n Christen genoem het, het jy baie lelik gepraat." Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 22 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Ouma Essie se oortuiging dat Bl. 43: "Sê vir daardie ouma Baas deur die Here uitverkies is Essie van jou ek is nie gestuur om die mense van Manaka te nie en ek is vir seker nie hier kom help, lok aanvanklik om enigiemand te kom help teenstand by Baas uit, maar met nie." die wegbring van die pille vir Bl. 118: Sy kyk reguit na Baas. Grace volg hy reeds in ouma "En wie weet of jy nie met die Essie se voetspore deur aan oog op 'n tyd soos hierdie ander goed te doen. Manaka toe gestuur is nie." Ouma Essie se stelling dat die Bl. 203: Die drome wat die Here vir sy kinders drome gee en kinders van die Here droom, is dat Baas se droom om 'n boot op die drome wat Hy vir hulle gee die rivier te bedryf die plan van om te droom, het sy daardie die Here is om hom op Manaka te dag gesê. kry, herinner Baas aan sy roeping Bl. 118:"Ek maak nie die Here om 'n verskil op Manaka te maak. nie. Die Here maak my ... Dit is wat die Here sê." Ouma Essie gee vir Baas raad Bl. 123: "Meneer Whitey is om met Whitey te praat oor sy iemand wat miskien ook iets oupagrootjie./Sy probeer hom weet van die man wat Manaka help om sekerheid te kry, want sy begin het," sê sy ... weet dit kan 'n rol in sy Bl. 178: "Hy was nogal 'n groot planne/verblyf op Manaka speel. ou Christen ook, weet jy." Bl. 178: "Ja, hy was 'n doperige ou Christen." Ouma Essie se oortuig- Sy verwys, onwetend, na Baas se Bv. bl. 117-118: "Die man wat de Christenskap, soos oupagrootjie as die vroeëre ver- die Here uitverkies en gestuur blyk uit haar woorde, laat sorger van Manaka, waarmee sy het om die saadjie vir Hom te konflik by Baas ontstaan. suggereer dat Baas in sy spore kom plant, was 'n jagter ... baie behoort te volg – iets wat hy aan- jare na die buffeljagter verdwyn vanklik onaanvaarbaar vind. het, toe versorg die Here nog altyd sy plantjie. En hoekom sal die Here nou sy hand wegvat net oor iets wat tussen mense gebeur ?" Bl. 118: Sy kyk reguit na Baas. "En wie weet of jy nie met die oog op 'n tyd soos hierdie Manaka toe gestuur is nie." Ouma Essie se belydenis dat sy Bl. 163: "Maar toe ek van my haar Bybel in die water gegooi het huis hier by Manaka weggevat toe sy twyfel ervaar het/vir die word, en van my kerk af ... Toe Here kwaad was, laat Baas besef het ek, toe ek al 'n ou vrou was, dat alle gelowiges soms in hul my Bybel in die rivier gegooi ..." geloof twyfel./Haar belydenis Bl. 163: "Ek het ingespring en bevestig haar geloof in God se die Bybel gaan uithaal ... Ek reddende hand – die Here het dink die Bybel het my gehelp haar gered toe sy eintlik moes om te dryf want ek kan nie verdrink het, maar terselfdertyd swem nie." probeer sy Baas gerusstel dat sy twyfel hom nie van die Here ver- vreem nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 23 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Ouma Essie dwing Baas om te Bl. 202: "Ek wil weet of jy in erken dat hy oor sy godsdiens hierdie Boek glo, jongman. Dit verward is/nie glo wat die Bybel help nie ons staan daaroor en sê nie, want hy bevestig dat hy praat as jy nie glo wat hierin twee Bybels het, maar nie die staan nie. Het jy 'n Bybel?" antwoorde wat hy soek nie./ "Ek het meer as een Bybel, ouma Essie. Ek het twee. Dit wil nie sê ek het die antwoorde nie." Ouma Essie gee Baas opdrag om Bl. 203: "Dis nie ons wat jou pla sekere teksgedeeltes in Romeine nie ... Dit is die Here, jongman," te gaan soek in 'n poging om hom sê sy. te dwing om mét die Bybel selfon- Bl. 202: "Nou vat al twee saam dersoek te doen./Sy konfronteer en gaan lees Romeine 10 vers hom met die waarheid van sy eie 20." geloof, want haar opdrag om in Bl. 207: "Wat weet jy van Romeine te lees, skep by hom die Jesus?" vra Baas. behoefte na meer kennis . Ouma Essie leer Baas om te Bl. 234: Wie weet of jy nie met besin/na te dink oor sy rol op die oog op 'n tyd soos hierdie Manaka, want sy vra hom of dit Manaka toe gestuur is nie? het nie sy doel is om dieselfde hulp ouma Essie gesê. Is dit dalk as die vorige Chipman op ook die familiekwaal ... Manaka te gee nie. Ouma Essie se opdrag aan Baas Bl. 210: Hoekom het hy nooit om die teksgedeeltes uit Romeine gewonder of hy die Bybel glo, te lees, dwing Baas tot selfonder- tot ouma Essie dit vir hom soek oor Christenskap, want hy gevra het nie? slaan dit in Whitey se Bybel na en wonder waarom hy nooit gewon- der het of hy die Bybel glo nie. Ouma Essie se woorde oor Baas Bl. 234: Wie weet of jy nie met se roeping en die Bybel ontketen die oog op 'n tyd soos hierdie innerlike konflik by Baas, want die Manaka toe gestuur is nie? het woorde weerklink in Baas se ge- ouma Essie gesê. dagtes juis wanneer hulle by die Bl. 234: Is dit dalk ook hoe die afgebrande kerk staan./herinner familiekwaal werk waarvan hom aan Whitey se verwysing na Whitey gepraat het? hul familiekwaal, nl. om ander te help omdat hulle wíl, nie om iets Bl.191: "Omgee is 'n familie- terug te verwag nie. kwaal." Ouma Essie se antwoorde op Bl. 202: "Jou reg om 'n Christen Baas se vrae help Baas om sy te wees maak van jou 'n identiteit as gelowige terug te Christen." vind./Ouma Essie beantwoord sy vraag oor wat van 'n mens 'n Christen maak./Ouma Essie se oortuiging gee vir Baas innerlike vrede dat hy steeds 'n Christen is. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 24 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Ouma Essie se dade Ten spyte van haar ouderdom Bl. 93: Ek en my ouma Essie bewys dat sy haar geloof aanvaar sy verantwoordelikheid sal hom grootmaak. Sy ouma uitleef – dié voorbeeld vir die versorging van Grace./ Miriam kan hom nie grootmaak beïnvloed Baas. Ouma Essie ondersteun ook die nie. Noudat sy oud word, weeskind, Sitali, deur hom in haar sukkel sy te veel om met een huis in te neem en groot te maak./ voet te loop. Baas sien dus hoe omgee-in- aksie lyk. Ouma Essie versorg, uit eie keu- Bl. 70: Die ou vrou kom stadig se, Baas se honde terwyl hy in van die buitetafel af nader. Sy die hospitaal is. Sy wys dat het klaar vir die honde kos omgee 'n Christen se lewe gegee. kenmerk. Ouma Essie bring vir Baas 'n Bv. bl. 105: "Dit is vir jou om hoender om vir die sendelinge kos te gee vir die baie mense kos te gee en stel so die wat die Here na jou toe gestuur voorbeeld van gasvryheid en het." Baas vat die hoender. omgee teenoor ander mense./Sy leer hom indirek dat hy vir die vreemde mense verantwoordelikheid moet aan- vaar./Sy dwing Baas eintlik met dié optrede om te verstaan dat die Here die sendelinge gestuur het soos Hy Baas gestuur het. Ouma Essie tree op as bemidde- Bl. 118: "Dit is die plek wat die laar tussen Baas en die sende- Here deur die khuta aan hulle linge, want sy ontlont die span- toegewys het. Die ander man ning tussen die twee partye./ wat wit is, sal vir julle sê wat om Ouma Essie se aanvaarding van te doen om 'n dak oor julle die sendelinge as gestuurdes van koppe te kry. Tot daar weer 'n God/se reëlings m.b.t. die sende- kerkgebou is, sal hierdie boom linge se verblyf op Manaka dwing die kerk wees. Daar bo is nie Baas om die sendelinge te aan- genoeg koelte om kerk te hou vaar./hulle teenwoordigheid te nie. Dit is wat die Here sê." duld./by die nuwe reëlings in te val – weer eens word hy deur ouma Essie se voorlewing beïnvloed. Ouma Essie wys vir Baas (en al Bl. 167: "Ek sal hier bly sit dat die ander) dat konflik nie oplos- ek met my eie ore kan hoor of sings bring nie, maar dat gesprek- iemand wat sy geld op honger voering/respek probleme uit die mense en siek mense in jul weg ruim./Sy tree as tussengan- families uitgegee het, ook ger tussen Baas en die khuta op weggejaag word." om te verseker dat hy in Barot- seland kan aanbly om sy droom te bewaarheid./later die rol van versorger op Manaka kan oor- neem./Indirek wys ouma Essie Baas op die verskil wat hy reeds maak. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 25 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Met doelgerigte hande- Sy gee – toe Baas se klere vir Bl. 121: "Dit is my muluti linge berei ouma Essie hom te groot is en ten spyte van Joseph se lyfband. 'n Sterk vir Baas voor op die rol 'n handgevlegte lyfband – muluti man moet 'n sterk lyfband dra." wat hy op Manaka, as Joseph se lyfband vir Baas, want Hulle is lank stil. Die lyfband háár opvolger, moet sy glo dat Baas oor die geestelike pas. vervul. krag beskik om haar man se op- volger te wees./sodat Baas geleidelik in die rol van geestelike leier kan ingroei./want sy weet dat Baas daardeur die simboliek sal verstaan dat hy die volgende leier van Manaka moet wees. Ouma Essie spreek haar teen Bl. 47: "Jy ken mos niks anders onreg uit, want sy wys die ngam- as om mense te verneuk nie." bela (meneer Kebbey) tereg ter Bl. 166: "Waar is daardie huis wille van regverdigheid, al is sy 'n en daardie kerk wat ek en my vrou. So demonstreer sy aan muluti Joseph vir ons en vir die Baas hoe belangrik dit is om op te Here gebou het nou?" staan vir iets waarin 'n mens Bl. 167: " ... dan is dit tyd dat glo./Sy skroom nie om die khuta die mense van hierdie hele aan te spreek oor hulle verkeerde stam vra hoekom dié verga- optrede nie. dering van hierdie khuta nie meer met 'n gebed oopgemaak word soos dit al die jare was ..." Ouma Essie se hantering van die Bl. 183: Baas en Nanna staan sendelinge op Manaka asook die langs mekaar op hulle knieë om verwoeste kerk leer Baas ener- die dekgras oor die kerk se nat syds verdraagsaamheid teenoor vloer te versprei. Hulle slaan mense van wie hy nie hou nie; die tent op en hy help haar die andersyds leer hy om tot aksie bed indra. oor te gaan en saam te werk./Waar Baas die sendelinge aanvanklik van Manaka wil weghê, help hy nou met die herstelwerk van die sendingkerkie. Ouma Essie gee vir Baas 'n Bv. bl. 239: "Dit is 'n hond wat hondjie in die plek van Brindle, ouma Essie gister al vir jou waarmee sy suggereer dat Chris- gestuur het," sê Grace. tene vir mekaar sorg./suggereer sy dat hy in die toekoms 'n leier- hond op Manaka sal benodig./dat sy reeds aanvaar dat hy bly./ Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 26 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Ouma Essie se optrede Ouma Essie se opdrag om in Bl. 240: ... vroegoggend onder en uitlewing van haar Romeine te lees asook die die worsboom langs die water geloof help Baas om woorde in sy ma se Bybel (langs waar Baas in sy ma se Bybel sit homself te vind, sy ge- sy verjaarsdagdatum) bring vir en lees. loof te herontdek én te Baas sekerheid en vrede: hy lees besef wat sy roeping op nou gereelder/sommer vroeg Manaka is, nl. dat hy – soggens uit sy ma se Bybel. net soos ouma Essie ge- maak het – sy oupa- grootjie se sendingwerk en omgee moet voortsit. Baas gee muluti Joseph se lyf- Bl. 243: Hy haal muluti Joseph band aan ouma Essie terug wan- se lyfband af en sit dit onder neer hy besef dat hy in sy rol as haar verrimpelde hand op haar geestelike leier ingegroei het; dat bors. "Dankie ouma Essie," sê hy simbolies die verantwoordelik- hy. "Ek het dit nie meer nodig heid as die versorger van Manaka nie." oorneem./Baas aanvaar verant- woordelikheid om na Manaka te kyk./stel ouma Essie op haar siek-bed gerus dat sy nie oor Manaka bekommerd hoef te wees nie. Direk daarna bid hy, vir die eerste Bl. 243: "Dankie, Here. Amen," keer in jare, net soos ouma Essie sê Baas. in die openbaar gebid het, by haar siekbed. Hy suggereer dat hy – noudat die Bl. 244: "Die deure en vensters sendelinge weg is – die kerk sal vir die kerk en huis het gekom," herbou sodat dit vir die mense sê Baas. van Manaka bruikbaar is. Baas (en Grace) herstel die ban- Bl. 112: "As daar óóit bankies kies onder die worsboom wat onder daardie worsboom gebou daarop dui dat die Woord op word, sal ék dit bou." Manaka sal voortleef en dat Baas Bl. 118: "Tot daar weer 'n kerk- 'n groot aandeel daarin gaan gebou is, sal hierdie boom die hê./dat Manaka die gemeenskap kerk wees." se bymekaarkomplek sal wees, Bl. 244 tot 245: Baas skroef die soos dit in die tyd van sy oupa- eerste bankie se plank op die grootjie en muluti Joseph was. stutpaaltjies onder die worsboom vas. Die kandidaat bied 'n gepaste slot aan. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 27 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 9: MANAKA – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord Punt 9.1 Baas se skoonouers vat sy kind toe hy die uitstaande lobolageld nie kon betaal nie./ Sy vrou is dood.  1 9.2 Die Skoenlappervanger  1 Hy is deur die Kanadese regering gestuur om (in Afrika) skoenlappers vir die staatsmuseum te vang.  1 9.3 Ja Baas het vakansietye geleer roei/'n boot gebou – wat hom voorberei het op sy bootdroom in Barotseland./ Baas het as seun geleer om 'n uithalerskut soos sy oupagrootjie te wees – wat hom voorberei vir die rol as jagter in Barotseland./ Baas ontwikkel die vermoë om as jagter tot die einde op die spoor van 'n dier te bly/ bly by die span jaghonde – wat hom deursettingsvermoë gee om op Manaka aan te hou./ Sy oupagrootjie word sy rolmodel wat hom subtiel voorberei op sy rol as geestelike leier op Manaka.  3 Die kandidaat bied DRIE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. 9.4.1 Omgee/onselfsugtigheid/ubuntu  1 9.4.2 Christenskap/liefde vir hulle Here/toewyding aan geloof  1 9.5 Grace  1 Grace se ouers is dood in 'n landmynontploffing./ook vermoor./ Die landmyne is deur Suid-Afrikaanse soldate/Baas se landsburgers geplant./ Grace vergewe die moordenaars.  2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. 9.6 Hy is spyt dat hy nie sy ouers na die eerste aanval weggeneem het van die plaas af nie.  1 Hy is spyt dat hy nooit vir sy ma gevra het wat van 'n mens 'n Christen maak nie.  1 Nee Baas was nie verantwoordelik vir sy ouers nie./Hulle was selfstandige mense met 'n reg tot eie keuse./Sy ouers het, ten spyte van die gevare op die plaas, verkies om daar te bly. Baas se ouers het hom van kleins af met hulle voorbeeld/dade/woorde geleer hoe 'n Christen moet leef. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 28 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Ja Hy is 'n omgeemens wat die belange van sy gesin/familie op die hart dra./wat veroorsaak dat hy skuldig voel oor hy hulle nie kon red nie./ Hy sou vroeër kon terugkeer plaas toe wat dalk sy ouers kon oorreed om weg te gaan./ Hy het die geleentheid gehad om sy ma se Bybel saam te neem, maar hy het aanvanklik geweier om dit saam te neem.  2 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. 9.7 Chisupo kap Baas se boot los./Hy kap die toue af (wat die boot laat wegdryf)./ Chisupo kap takke om 'n vuur teen die kerkmuur te maak wat die sendingkerk laat brand.  1 Baas aanvaar verantwoordelikheid vir die sendingkerk./Die bootdroom is vernietig./ Hy onthou dat die Here vir 'n mens 'n droom gee om hom bewus te maak van sy roeping.  1 9.8 Meneer Chisupo vrees Baas se krag./weet dat Baas se krag groter as sy eie is./sien nie kans om aan Baas oorgelewer te wees nie.  1 9.9 Grace se eie lewe getuig van omgee teenoor alle mense, behalwe teenoor meneer Chisupo./doen nooit iets daadwerkliks om Chisupo te help/vir hom om te gee nie.  1 Baas voorsien aan almal wat in nood is, kos/vleis, behalwe aan meneer Chisupo.  1 9.10 Whitey kom uit 'n voorgeslag van sendelinge wat veroorsaak dat sy lewe 'n getuienis van 'n omgeehart is./dat hy ander mense graag help.  1 Nanna is 'n sendeling se vrou, wat intens omgee vir mense./het deernis met ander mense se swaarkry./raak betrokke by mense./meer mense kerk toe trek as haar man.  1 Hoewel ds. Griesel du Pisani 'n sendeling is, sien hy neer op sy gemeente./het hy nie 'n omgeehart nie./verkondig hy nie liefde nie.  1 Die kandidaat bied EEN antwoord vir elke karakter vir EEN punt aan. Die kandidaat verwys na "sendeling" én "omgeebloed" in sy/haar antwoord. 9.11 Morena  1 Baas kap Morena se horings teen die grenspaal vas, net soos sy oupagrootjie/die Buffeljagter gedoen het./ Hy gee die buffel vir Johnnie se skoonfamilie waarmee hy sy oupagrootjie se lobola- skuld betaal.  1 [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 29 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VATMAAR – AHM Scholtz VRAAG 10: VATMAAR – OPSTELVRAAG Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL:  Dis 'n breë raamwerk van feite.  Al die feite hoef nie genoem te word nie.  Die kodes "B", "E" en "V" word by die argumente gebruik en omkring indien die argument 'n ondersteunende bewys/aanhaling/parafrase bevat: ARGUMENTE WORD AANGEBIED EN ONDERSTEUN OF GEÏLLUSTREER DEUR NA DIE TEKS TE VERWYS. ARGUMENT ONDERSTEUNENDE bewys OF aanhaling/parafrase Die kandidaat bied 'n gepaste inleiding aan. Die Tweede Vryheidsoorlog Die Boererepublieke beskik oor Bl. 14: South Africa is now part is die gevolg van Brittanje ryk neerslae goud en ander of the British Empire. wat die Boererepublieke gesteentes wat die Engelse wil probeer "vat". hê. Die Engelse "vat" ook die Hulle leer die Griekwas Bl. 93: Om ons onse God te Griekwas se kultuur en Westerse maniere./kersten die laat los ... Hierdie Engelsman- geloof/bygeloof van hulle Griekwas. ne het ons geleer om ons toe weg. te maak ... Dis net dat ons verloor en hulle gewen het. Ta Vuurmaak vertel dat die Nadat die Engelse die voor- Bl. 93: ... het hulle ons geleer Engelse die Griekwas leer beeld gestel het, bring hulle ons mag nie steel nie – na hul "vat"/steel deur húlle voor- tronkstraf en polisie in om die ons eers van steel geleer het. beeld van steel. Griekwas wat steel, te straf. Ta Vuurmaak "vat" 'n Ta Vuurmaak gebruik die tenk Bl. 10: Dit sal nooit meer water treinwatertenk wat die as 'n slaapplek, want alles wat hou nie, sê hy toe. So vat vier Boere vol gate geskiet het. hulle so bymekaar maak, osse en trekgoed en gaan haal beskou hulle as "vatmaar- dit vir jou want dit sal 'n baie goed". lekker slaapplek uitmaak. Oom Chai en Corporal Hulle is van mening dat dit in elk Bl. 7: En voor die wa vertrek Lewis "vat" buit, wat eintlik geval vernietig gaan word, maar het, moes ons, die boys, die verbrand moet word, uit die in hulle sukkelbestaan sinvoller plaashuis aan die brand steek. Boerehuise. aangewend kan word. Bl. 21: Toe het hulle hulle se goed gevat na wat hulle hulle se erwe genoem het. Hulle beskou boumateriaal wat Bl. 9: Hulle moes my help om uit die Boere se huise verwyder die sinkplate van die dakke af word, as iets wat die soldate te haal en om die beste hout, reeds (moes) geneem het – vir vensters en deure uit te breek Chai-hulle word dit "vatmaar- en die beste huisraad, potte en goed". panne ... Chai het gesê dis vatmaar-goed. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 30 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Vatmaar se mense "vat" Tommy Lewis misbruik Nellie se Bl. 116: Dan, na hy sy vier ook mekaar se goed asof onskuldige bewondering en kere gehad het, soos hy dit dit geen probleem is nie. "vat" net vir sy plesier haar noem, het hy 'n ander mens onskuld weg sonder om geword. Nou kan ek sien verantwoordelik-heid te wil watter aap ek was en hoe aanvaar. dom. Bl. 117: Now try and fix Lucas up with something ... Then you can say that he did it to you. Na Sannah Vosloo se dood Bl. 136: Toe hulle by die kamer kom Tant Wonnie terug in kom, staan die deur oop. Alles Vatmaar waar die buitekamer wat binne was, was geplunder. gestroop is – al haar besittings is, by gebrek aan respek vir mekaar se besittings, bloot ge- "vat". Selfs die predikant, Reverend Bl. 177: Na 'n rukkie het Cobb, "vat": hy gebruik oom Reverend Cobb Oom Hendruk Hendruk se afwesigheid (a.g.v. se Sondagpak gedra, wat hy tronkstraf) om sy Sondagpak, eers by die kleremaker laat sakhorlosie en fiets vir verstel het. ... Eerwaarde Cobb huisbesoek te "vat". het nou 'n bicycle gehad om huisbesoek mee te doen ... Johnny September "vat" sy eie Bl. 188: En waar is die geld vrou, Settie, se ring om te waarvoor jy daai trouring verkoop. verkoop het wat jy sê jy opgetel het? Bl. 188: So hý is die dief wat die trouring gesteel en verkoop het. En sy vrou dink hy sal nooit so iets doen nie. Die Septembers "vat" Tant Bl. 189: Sy het die bottel half- Wonnie se gemmerbier vir hulle leeg gedrink en dit toe vir hom sonder om Tant Wonnie in ag te gegee. Hy het die res in sy neem; hulle vra 'n slukkie maar keel afgegooi en een groot drink alles uit. sluk gevat, net soos 'n gesou- te suiplap ... Die twee het gelag. Na oom Chai se dood "vat" Bl. 282: Boitjie Afrika het ge- Boitjie al oom Chai en Bettie se weet wat Oom Chai vir Bettie besittings in die wete dat daar nagelaat het. Hy het gereeld heelwat is. kraal toe gegaan ... Hy het met sy gat in die botter geval. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 31 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Na Kaaitjie en Tant Wonnie se Bl. 317: Hoe stywer hy haar dood, "vat" Suzan Kaaitjie se vashou, hoe meer voel dit vir kind, terwyl Kenneth vir Suzan hom hy hou vir Kaaitjie vas. vat om te versorg. Bl. 319: Suzan het ingestem dat ek die domanie vra om ons troue aan te kondig ... Vatmaar-inwoners "vat" Siesie Lena, Sus Bet, Oom Flip Bl. 62: Oom Flip ook nie en hy wederregtelik besittings en Janman steel diamante by het nie geweet wat die twee van witmense om in hulle die delwery wat hulle later vir klippe in sy binnesak werd was behoeftes te voorsien. baie geld verkoop. nie. Bl. 78: Eight hundred pounds! sê hy. Bennie O'Grady "vat" ander Bl. 167: Bennie kon vleis nie mense se skape om sy lus vir weerstaan nie ... Op 'n reën- vleis te stil. dag het hy weer 'n skaap uit 'n boer se kraal gesteel. Vir Vatmaar se mense is dit Volgens die kultuur waarbinne Bl. 3: Vatmaar se kinders het aanvaarbaar om ander se die Vatmaar-gemeenskap leef, nooit van die Agste Gebod goed te "vat" omdat hulle deel hulle alles./leen hulle iets geweet nie, die een van Jy nie daaraan as "steel" dink op 'n tydelike basis. mag nie steel nie. nie. Bl. 93: ... het hulle ons geleer ons mag nie steel nie – na hul ons eers van steel geleer het. Die kandidaat bied 'n gepaste slot aan. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 32 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 11: VATMAAR – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord Punt 11.1 (Op 'n klip) by die (NG) kerk  1 11.2 Ja Sy begin baie jonk reeds werk./gebruik die geleentheid om te werk./geld te verdien./ Diskriminasie/onregverdige optrede teenoor armes/mense van kleur/uitbuiting van gekleurde mense vind plaas./Kaaitjie word deur haar werkgewer sleg behandel./ Mev. Bosman neem Kaaitjie sonder haar eie/haar ma se toestemming/wete in diens./Sy is uitgelewer aan die politieke bestel van daardie tyd.  3 Die kandidaat bied DRIE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Die kandidaat kan nie NEE as antwoord aanbied nie. 11.3 Toe Kaaitjie swanger raak, verdink Mevrou Bosman haar man van ontrouheid.  1 Kenneth verloor die vrou wat hy liefhet./ma van sy kind.  1 Tant Wonnie verloor haar dogter/Kaaitjie (as gevolg van mev. Bosman se agter- dog./optrede./wraak).  1 11.4 Ja Mevrou Bosman "vat" Kaaitjie as kinderoppasser sonder om met Kaaitjie/Tant Wonnie gesprek te voer./ Mevrou Bosman eien haar die reg toe om Kaaitjie se kind te laat weg"vat"/ aborteer bloot omdat sy jaloers is./ Mevrou Bosman laat Kaaitjie in die tronk smyt omdat sy haar beskuldig van drostery; gevolglik "vat" sy Kaaitjie se lewe omdat Kaaitjie sterf. Mevrou Bosman "vat" Kenneth se briewe en verbrand dit in plaas daarvan om dit vir Kaaitjie te gee.  1 Die kandidaat bied EEN soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 11.5.1 Hy probeer tant Wonnie verkrag./meen dat sy as ondergeskikte vir hom beskikbaar behoort te wees.  1 Hy (Piet de Bruin) slaan Onie-as amper dood toe die koei die melkemmer omskop/ daar mis in die melkemmer beland.  1 11.5.2 Hy urineer/spoeg skelm in die De Bruins se drinkwater.  1 EN Nee Tant Wonnie openbaar net liefde/goedheid/mededeelsaamheid teenoor ander mense. OF Ja 1 Sy smyt vir Settie September-hulle van die kapkar af nadat hulle haar gemmerbier uitgedrink het.  Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 33 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 11.6 Tant Wonnie ontvang pensioengeld.  Tant Wonnie koop haar ou huis terug.  2 Die magistraat (in Du Toitspan)  Mnr./Mev. Wingrove  2 11.7 Hulle huis/Tant Wonnie se huis/Die huis waarin hulle woon, brand af.  1 11.8 Sy assosieer dit met die swaarkry/ellende van haar kinderjare./ Omdat sy en Kenneth alles in die brand verloor, sien sy nie kans om weer (soos saam met haar ma) in armoede/ellende te sukkel nie.  1 11.9 Kenneth help met die opmeet van die veld./gee die doelpale./sak kalk om die veld te merk./ Kenneth gee heelwat geld sodat die stokvel (vir 'n fondsinsameling) kan plaasvind./ Die sokkerveld is met Kenneth se hulp/brief verkry.  1 Kliniek Katrina  1 11.10 Hy is opgelei as (spesialis-)bouer/-messelaar, terwyl die ander mense in Vatmaar eintlik geen opleiding het nie./ Hy is grootliks in aanvraag as meesterbouer, terwyl Vatmaar se mense om den brode werk/. Hy het sy eie gereedskap wat Vatmaar se inwoners nie besit nie.  1 Die kandidaat bied EEN soortgelyke verskil vir EEN punt aan. Die kandidaat bied beide kante van die verskil vir EEN punt aan. Hy kom van Graaff-Reinet af waar sy ouers geleerde/opgeleide/vermoënde mense is./ Sy ouers het gesorg dat hy 'n behoorlike opleiding gekry het. 1 11.11 Kaaitjie het geen akademiese agtergrond/verstand/geleerdheid nie, (terwyl dit vir Kenneth se pa 'n vereiste is)./ Kaaitjie het nie die Europese gelaatstrekke nie, (terwyl dit vir sy ma ononderhandel-baar is)./ Kaaitjie dra tweedehandse klere (wat nie by sy "highty-tighty" ouers se verwagting pas nie)./ Kaaitjie leef in armoede (terwyl Kenneth se ouers/pa verwag dat sy vrou van dieselfde stoffasie as hulle moet wees).  2 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. Die kandidaat kan na die ouers/ma/pa verwys. Hy weet by voorbaat dat sy ouers nie tevrede sal wees met sy keuse van 'n vrou nie./ Hy weet die vrou wat hy huis toe neem, is nie eers die kind se ma nie.  1 Die kandidaat bied EEN soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 34 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne ONDERWÊRELD – Fanie Viljoen VRAAG 12: ONDERWÊRELD – OPSTELVRAAG Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL:  Dis 'n breë raamwerk van feite.  Al die feite hoef nie genoem te word nie.  Die kode "G" word by die argumente gebruik en omkring indien die argument 'n ondersteunende bewys/aanhaling/parafrase bevat: ARGUMENTE WORD AANGEBIED EN ONDERSTEUN OF GEÏLLUSTREER DEUR NA DIE TEKS TE VERWYS. ARGUMENT ONDERSTEUNENDE bewys OF aanhaling/parafrase Die kandidaat bied 'n gepaste inleiding aan. Greg kom teen sy pa as gesagsfiguur in opstand. Greg kom op 'n passiewe Alhoewel Greg weet dat sy pa Bl. 48: Turrett Media. My pa se manier in opstand teen sy prestasies op akademiese en magtige mediamasjien. Sy pa se verwagtings van hom. sportgebied van hom verwag, lewe draai om die plek, en hy voldoen hy nie aan die reken myne moet ook. verwagtinge nie. Bl.50: "Reg vir die laaste jaar van vriendelik-verpligte brein- spoeling?" "Wens dit was al verby, Plank," sê ek ... Bl. 70: "Ja, sure. Het tog nie nou lus vir huiswerk nie." Bl. 97: Kommer oor my skool- werk knaag aan my gewete. Die jaar het skaars begin en ek laat slap lê. Greg vervies hom as sy pa wil Bl. 47: "Ek weet, dis net ..." Ek hoor wat sy planne vir die het my rug reguit getrek. My nuwe jaar is. eintlik vervies. Greg kom in opstand teen die Bl. 73: Is hy reg? En as hy reg tipe lewe wat sy pa lei./weet hy is, gaan my toekoms ook soos wil nie 'n toekoms/lewe soos my pa s'n lyk? Daardie ewige sy pa s'n hê nie. rat race die wêreld vol, om soveel geld as moontlik te kry. Maar die ou wat die rat race wen is steeds 'n rot, is hy nie? Bl. 98: "My binnekant krimp ineen. Ek weet my pa sou nie hiermee tevrede wees nie." Bl. 174: "As ek kon kies, sou ek my van verander van Owen na ... ag, sommer Van der Merwe. As ek kon kies, was ek nie nou hier nie. Ek sou tevrede wees met 'n gemiddelde skool in 'n gemiddelde woon-buurt met gemiddelde skool-punte ..." Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 35 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Greg stem saam met Eckardt Bl. 70: "En in pappa se voet- wanneer hy sê dat hulle ge- spore kan volg," voltooi ek die breinspoel word om die regte sin. dinge te doen. Bl. 73: Ek dink dit skaars, toe skrik ek. "Clones, hè, almal van ons – clones van ons pa's," het Eckardt gesê. Is hy reg? Greg se leuens aan sy pa is 'n Bl. 165: "Onderskeidings, subtiele vorm van opstand reg?" teen sy gesag bv. oor sy "Ja, Pa. Ek sê mos moenie akademie. worry nie. " 'n Leuen, ek weet al die trein is aan die ontspoor wat die onderskeidings betref. Greg kom in opstand teen Dok Pienaar se gesag. Greg wys dat hy van Dok Greg bevraagteken Dok se Bl. 73: Ek knik my kop Pienaar verskil. besluit om die nuus oor ingedagte. "Dink jy nie dis tjol Eckardt se verdwyning stil te nie, TJ?" vra ek en draai my hou. kop in sy rigting ..."Hierdie ding dat hulle alles wil stilhou, man, flippit." Bl. 75: Voor ek kan keer, spoeg ek die woorde uit: "Ek dink dis pateties!" ... "Ek kan nie glo dat julle dit nog wil ontken nie, Dok. Ek meen, face dit: Eckardt is weg ..." Greg probeer Dok afdreig deur Bl. 76: "En as julle nie nou te weier om rugby te speel tot dadelik begin nie, sit ek nie my tyd en wyl daar na Eckardt voet op 'n rugbyveld nie." gesoek word. Greg toon sy opstand deur Hy stuur 'n anonieme e-pos Bl. 77: Die skool wil nie hê ons doelbewuste ondermynende oor Eckardt se verdwyning aan moet ons ouers vertel nie. gedrag. een van sy pa se koerante. Maar hulle het niks gesê van die media nie. En ek het mos contacts in die pers. As ek hulle 'n tip-off kan gee ... Anoniem. Hy loer skelm in Joan se Bl. 124: Ek spring ook vinnig dagboek hoe Dok se program op, gaan kyk waarmee sy so lyk wanneer Joan gaan koffie druk besig was op die maak. rekenaar. Haar email program, Outlook, is oop. Langs Joan se keyboard lê haar dagboek oop op Maandag/Dinsdag. Dok Pienaar se afsprake is netjies aangeteken met die tye langsaan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 36 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Greg probeer toegang tot Dok Bl. 140: As ek by Dok se reke- se e-posse kry./besluit om 'n naar wil uitkom, moet ek 'n RAT op sy rekenaar te RAT daarop install. installeer. Bl. 153: Die RAT sal my nou enige tyd toegang gee tot Dok se rekenaar, selfs al verander hy sy password. Ek sal ook op die skool se ander rekords kan inkom ... Dit sal dalk 'n goeie plan wees om 'n keystroke logger ook op die rekenaar te sit. Greg laai al die inligting oor Bl. 155: Binne sekondes kry ek Dok se onwettige bedrywig- dit! Die private key lê in 'n hede af. folder, binne 'n folder, binne 'n ander folder ... Ek moet hulle download ... Greg se finale opstand teen Greg ontmasker Dok Pienaar Bl. 204: "En toe vir Doktor Pie- Dok se gesag is wanneer hy vir die misdadiger wat hy is en naar ... Hulle het hom gearres- die inligting oor Dok se breek sy gesag finaal af teer. Niemand het geweet hoe- onwettige bedrywighede aan wanneer Dok deur die polisie kom nie." die polisie oorhandig. in hegtenis geneem word by Bl. 205: Dok se arrestasie is Lawson Kollege. die hoofberig op die TV-nuus. Greg kom in opstand teen die skool as struktuur van gesag. Hy kom in opstand teen die Hy verwys oneerbiedig/sar- Bl. 47: "Terug op heilige skool se tradisies en goeie kasties na die skool. grond, dink ek ..." naam wat te alle tye bewaar moet word. Hy besluit om nie vir Eckardt Bl. 63: "Nee! Los hom net." Ek soos die ander nuwelinge in steek my hand uit na Eckardt die Tonnel te laat afgaan nie. ... Toe trek ek hom self uit die donker gat." Greg kom passief in opstand Greg spreek nie leerders aan Bl. 50: Jennie Lombard kry teen die onderwysers wat oor die gebruik van byname sommer dadelik die naam gesagsfigure is. nie. Jennie Langbaard ... Greg tree vals op teenoor sy Bl. 51: ... glimlag ek my fake onderwysers. smile wat ek hou vir geleenthede soos hierdie wanneer ek met onderwysers te doen kry. Hy daag gesag uit as hy self Wanneer hy saam met Eckardt Bl. 71: Ek weet ek is die skoolreëls oortree in 'n bier drink, meld hy dit nie veronderstel om so iets te plaas daarvan om dit toe te aan dat Eckardt bier in sy rapporteer, maar ... pas./na te kom. kamer het nie. Hy kom nie meer sy pligte as Bl. 165: Selfs Kwanele is hoofseun na nie. minder op my case. Hy het al omtrent die VRL oorgeneem, dink ek. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 37 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Hy moet aangespreek word Bl. 87: Pouse moet ek, in op- om dissipline uit te oefen. drag van Dok, die VRL aanvat oor hul "betreurenswaardige dissipline". Bl. 123: "Greg, check net wat maak daai ouers daar voor!" sê TJ ontevrede toe daar nog 'n ou voor in die ry indruk. "Doen iets, man, …" Hy kom in opstand teen die Hy glip saam met Eckardt in Bl. 110: "Die netwerkkamer," skool se sekuriteit. die verbode netwerkkamer in. sê Eckardt sag … Hierdie plek is way off limits. Hy probeer 'n tweede keer by Bl. 127: Voor die netwerkka- die netwerkkamer inbreek. mer. Ek kyk weerskante af in die gang. Daar is niemand... Hy steel die sleutel om Bl. 93: Toe draai ek om en onwettig toegang tot Eckardt stap na die trap toe. Dis waar se kamer te verkry. oom Ian, die koshuisvader, die loper wegsteek vir hierdie verdieping. Eckardt het my eenkeer gewys. Greg kom in opstand teen die polisie as gesagstruktuur. Hy ondermyn die polisie se Greg besluit om self Bl. 94: Met die loper in my gesag. ondersoek in Eckardt se hand stap ek na Eckardt se kamer te gaan instel in plaas kamer. Sluit dit oop, glip vinnig daarvan om inligting vir die in, druk die deur toe en ... polisie te gee. Hy gee van die begin af nie al Bl. 104: Eckardt se laptop het die inligting vir die polisie nie. 'n Matrix-plakker ... Die laptop wat ek nou help dra, se bokant is skoon ... Hy knik. Ek hoop hy glo my ... Hy vertel nie die volle waar- Bl. 129: Jy sal fyn moet trap heid tydens die ondervraging met hierdie vrae. nie. Hy lieg ook as hy sê dat hy nie Bl. 131: "Hy het nie een nie," betrokke is by kuberkrakery lieg ek. nie. Bl. 132: Vir een ding is ek dankbaar ... sy het nie uitgevind van die hacking nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 38 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Greg rebelleer ook teen Hy dring mense se persoon- Bl. 124: Ek spring ook vinnig gesag/landswette as hy 'n like inligting binne./pas sosiale op, gaan kyk waarmee sy so kuberkraker word. manipulering toe. druk besig was ... Bl. 144: "Jy sal vir my ook die username en password moet gee ... " Sy gee dit ... Bl. 145: Ek vergeet gerieflik- heidshalwe om vir haar te sê om die virusprogram weer te enable ... Bl. 156: Ek kyk met ingehoue asem. Dit voel of my hart 'n speed wobble gestrike het ... Dok is voor sy rekenaar! Bl. 218: Een Woensdagaand, crack ek die online-winkel se site ... Greg kom in opstand teen sy eie beeld as gesagsfiguur/sy beeld as rolmodel vir die ander leerders. Greg is aanvanklik oorbe- Greg wil die skoolreëls self Bl. 53: "Ek en 'n paar van my wus/op 'n negatiewe wyse toepas en teen Eckardt optree. pelle sal hom gou uitsort. Nes bewus van sy eie mag en wil ons die graadagts gaan uit- reg in eie hande neem. sort." Hy versuim sy pligte as Hy rapporteer nie dat Eckardt Bl. 71: ... what the hell, 4x4's hoofseun. bier in sy yskas het nie. kan mos nie net altyd veilig op die teerpad bly nie, hulle moet af en toe rowwe terrein aandurf. Hy verbreek self die Hy steur hom nie aan die ligte- Bl. 114: Ligte-uit is lankal verby skoolreëls. uitreël nie. (Greg hoor 'n geluid by sy deur) Hy drink eerder saam met Bl. 71: "Sê my, Greg," vra hy Eckardt bier. toe ek een van die biere na hom toe uithou, … Hy breek by die netwerkkamer Bl. 127: Voor die netwerk- in. kamer. Ek kyk weerskante af in die gang. Daar is niemand ... Hy breek sy eie beeld as top- Hy doen nie huiswerk nie./leer Bl. 99: En drie dae later pluk akademiese kandidaat af nie vir toetse nie. ek vir die heel eerste keer in deur laksheid. my lewe 'n wiskundetoets. Greg kom in opstand teen sy Hy weet dat kuberkrakery Bl. 78: "Maak toe die ka- eie waardes/opvoeding. verkeerd is, maar hy gaan tog merdeur. Cyberspace se voort daarmee. onderwêreld wag ..." Donker woorde, stikvol opwinding. Hy kom in opstand teen die Hy kom in opstand as hy sy Bl. 178: Ek het meer tyd aan basiese beginsel van reg en skoolrapport vervals. die hacking spandeer as aan verkeerd/'n waardesisteem skoolwerk. Ek kon dit wat sy lewe tot dusver wegsteek vir my pa met 'n beheer het. vervalste April-rapport. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 39 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 13: ONDERWÊRELD – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord 13.1 Hy is 'n nuweling by die skool./voel vreemd tussen die ander leerders./ Hy is 'n introvert./lyk of hy nie sosiaal betrokke wil wees nie./ Hy is daar onder valse voorwendsels./wil doelbewus nie deel wees nie.  1 Greg het hom die Tonnelritueel gespaar./uit die tonnel getrek voordat hy dieper in die tonnel kon beweeg./ Eckardt het Greg aan sy broer John laat dink./ Eckardt het self eenkant gestaan om nie aan die Tonnelritueel deel te neem nie.  1 13.2 Saam met Greg soek hy na die verlore Trappers.  1 Hy verdwyn van die skoolterrein af d.m.v. die Tonnel.  1 13.3 Hy is die hoofseun wat gewild/geliefd behoort te wees, maar een noem hom 'n "loser"./ Die besef dat sy medeleerders hom as 'n "loser" beskou, laat hom wonder of hy (wat almal se leier is/se vertroue behoort te geniet) dalk reeds almal se respek verloor het./ Die gerugte dat Eckardt selfdood gepleeg het, veroorsaak 'n woede in Greg./dat John se selfdood weer by Greg spook.  1 In sy opstand teen Dok Pienaar, het niemand hom gevolg/ondersteun nie, wat hom laat twyfel aan sy rol as hoofseun./steun wat hy geniet.  1 Die kandidaat moet in die antwoord na woorde wat tot innerlike konflik by Greg lei vir EEN punt verwys en ook na optrede wat tot innerlike konflik by Greg lei, vir EEN punt. 13.4 Eckardt gee vir Greg al die vaardighede/kennis wat hy nodig het om die sosiale manipulering/social engineering-attack uit te voer./om Dok Pienaar sosiaal te manipuleer./die waarheid omtrent Project Nursery Rhyme uit te vind in sy sosiale manipulering van Dok Pienaar.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. Hy ontvang onderrig by die beste/spoggerigste skool, maar kan nie staande bly teen versoekings/manipulasie nie./ Hoewel hy genoegsame kennis van geld het, is sy kennis m.b.t. versoekings beperk./nie genoegsaam nie./gebrekkig./ Omdat hy baie beskermd grootword, het hy nie die lewensvaardighede om staande te bly wanneer hy met die vreemde gekonfronteer word nie./ Emosioneel ervaar hy John se dood as 'n donker tonnel, maar anders as wat 'n mens dink, het hy nie die toerusting/vaardighede om sy broer se dood te verwerk nie./ Eckardt het vir Greg van "social engineering" geleer, maar Greg kon nie agterkom dat hy self ‘n slagoffer daarvan is nie.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. Die kandidaat bied die twee kante van die ironie vir EEN punt aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 40 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 13.5.1 Met Dok Pienaar/die skoolhoof Greg se pa/Mnr. Owen/ Inspekteur Cele  2 Die kandidaat bied enige TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. Aanvanklik bewonder almal hom as hoofseun, maar nou verloor hy die respek/ vertroue van die ander leerders./bevraagteken hy sy rol as leier./ Alhoewel hy dit nie bedoel nie, vra hy Dok Pienaar om verskoning vir sy optrede./ Hy dink hy doen wat reg is, maar besef dan dat hy sy pa uitlewer wat lei tot verwyte./ Hy dink die skool heg waarde aan hulle leerlinge, maar kom agter dat die skool se naam/beeld belangriker is./ Hy weet hy moet aan sy akademie aandag gee, maar hy kan hom nie losskeur van sy hulp aan/soeke na Eckardt nie (deur middel van kuberkrakery)./ Greg voel magteloos as hy besef dat sy uitbarsting teenoor Dok Pienaar, (omdat daar nie na Eckardt gesoek word nie) uiteindelik niks beteken nie.  2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Die kandidaat bied telkens die twee kante van die innerlike konflik aan. 13.5.2 Ja As gevolg van sy soeke word die voëlgriepmisdaad ontmasker wat baie mense se lewens red./ Sy soektog na Eckardt dra daartoe by dat 'n nuwe entstof ontwikkel word wat tot gespaarde menselewens bydra./ Deur sy soektog word die onreg m.b.t. die regter ontbloot sodat die saak in die reine gebring kan word./ Sy soeke lei uiteindelik daartoe dat die skool van 'n gewetenlose/misdadige hoof ontslae raak. Die kandidaat se antwoord moet fokus op "lig" wat omstandighede vir baie mense beter maak. OF Nee Hy gaan na die onderwêreld/kuberkraking/word deel van leuens/verkeerde dinge wat nie tekenend van "lig" is nie.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 13.6 Candlestick-maker  1 Hy (as Butcher/Dok Pienaar) is vir die regter se verdwyning verantwoordelik./ Hy (as Butcher) veroorsaak mense se dood met die voëlgriepepidemie./ Dok Pienaar (as geleerde) is deel van die beplanning om 'n nuwe virus te kweek./ Dok Pienaar (as geleerde) is deel van die beplanning om die griepentstof te vervaardig.  2 Die kandidaat bied enige TWEE soortgelyke antwoorde (wat die naam van Dok Pienaar/Butcher en die daad koppel) vir EEN punt elk aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 41 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 13.7 Die besef dat sy pa hom (moontlik) liewer het as wat hy gedink het./ Greg het sy pa nooit werklik geken nie./ Geld is wat hul gesin gemaak het, en geld is wat dit vandag gaan uitmekaarskeur.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 13.8 Ja Greg se woede spruit uit selfverwyt/ontnugtering, terwyl Eckardt se woede die gevolg is van wraak./verontregting./haat./ Greg se woede is a.g.v. 'n vriend wat hom misbruik het om sy pa se dade te openbaar, terwyl Eckard se woede op sy pa wat verdwyn het, baseer is. Die kandidaat bied albei kante van die verskil vir EEN punt aan. OF Nee Albei se woede ontstaan uit gesinne wat verwoes is./is kwaad vir Greg se pa./is kwaad omdat hulle elkeen ’n pa verloor het.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. 13.9 Nee Greg het nie skuld aan Eckardt se pa se dood nie, maar word nou onskuldig gestraf./ Hy vernietig die Owen-gesin terwyl dit die Butcher/Dok Pienaar/nie Greg se pa nie is wat gestraf moet word./ Hy kan nie sy pa terugkry nie./word nou self 'n voortvlugtige. OF Ja Met sy optrede openbaar Eckardt wat van sy eie pa geword het./ontmasker hy die skuldige wat tot op daardie stadium skotvry daarvan afgekom het./ Hy ontmasker eintlik 'n reeks misdade waarmee hy 'n guns aan die mensdom bewys.  1 EN Greg se pa sal vervolg word./sal moet tronk toe gaan./se misdaad word ontbloot./ Greg en sy ma se lewe word ontwrig./ Greg se matriekjaar/hoofleierskap is in gedrang./ Die verwagting m.b.t. sy uitslae sal nie kan realiseer nie.  2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. 13.10 Hy pleeg selfdood./voldoen nie aan die verwagtinge nie.  1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 42 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 13.11 Greg openbaar iets wat tot op daardie stadium geheim gehou is./toon aan die wêreld Dok Pienaar se aandeel aan die regter se dood./ Greg vind die waarheid uit./ontdek sy pa/Dok Pienaar se aandeel aan die voëlgriepepidemie./ Hy kom tot die insig dat hy die slagoffer van 'n social engineering attack is./ Hy besef/kom agter/ontdek dat Eckardt glad nie sy vriend is nie, maar sy vyand./dat hy hom haat./ Hy verkry insig/ontdek iets wat hy nie geweet het nie nl. sy eie kwesbaarheid./besef dat hy toe glad nie so bullet-proof is nie.  3 Die kandidaat bied DRIE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Die volgende antwoord word as 'n soortgelyke antwoord vir DRIE punte beskou: - “Haal die doek af”: ontmasker op 'n figuurlike wyse sy pa./Dok Pienaar./Die doek is figuurlik van Greg se oë afgehaal toe hy besef wie Eckardt werklik is.  - “Vou dit op”: hierdie handeling dui aan dat hy vrede moet maak met die feit dat hy sy pa ontmasker het./hy moet aangaan met die lewe./hy moet homself losmaak van die onderwêreld./dit wat hy verkeerd gedoen het.  - “Sit doek in Trapper se hand”: figuurlik gee hy al die inligting wat hy het oor aan die polisie./figuurlik sit Eckardt die inligting/waarheid in Greg se hand.  [25] TOTAAL AFDELING B: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 43 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag. KRISMIS VAN MAP JACOBS – Adam Small VRAAG 14: KRISMIS VAN MAP JACOBS – OPSTELVRAAG Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL:  Dis 'n breë raamwerk van feite.  Al die feite hoef nie genoem te word nie.  Die kodes "P" en "N" word by die argumente gebruik en omkring indien die argument 'n ondersteunende bewys/aanhaling/parafrase bevat: ARGUMENTE WORD AANGEBIED EN ONDERSTEUN OF GEÏLLUSTREER DEUR NA DIE TEKS TE VERWYS. ARGUMENT ONDERSTEUNENDE bewys OF aanhaling/parafrase Die kandidaat bied 'n gepaste inleiding aan. Map se lewe word positief Hy gaan skool in Elsiesrivier Bl. 31: Ek het matriek ge- beïnvloed deur die skool- waar hy matriek slaag wat maak, standerd tien ... en toe stelsel op die Kaapse hom in staat stel om 'n werk te ek 'n goeie job soek, 'n goeie Vlakte. soek. werk ... As onskuldige skoolkind maak Bl. 14: Okay ... Sien jou, hy met Blanchie kennis en môre-oggend ... op die bus ... raak verlief op haar. Dis 'n by die busstop. skoolliefde wat Map se vol- Bl. 14: Hy raak aan haar. Sy gende jare tot 'n groot mate aan hom. Hulle soen mekaar. rig. As skoolleerling in Elsies- 'n Goeie werk vir Map, een Bl. 31: Ek wiet Ma het baie rivier word hy positief met vooruitsigte op vordering, gehoop op my. beïnvloed, want dis vir is die gevolg van sy sukses op Bl. 31: Ek het matriek ge- hom belangrik om in skool./Map is bewus daarvan maak, standerd tien ... en toe aanmerking te kom vir 'n dat sy broodwinnerma, Antie ek 'n goeie job soek, 'n goeie goeie werk. Grootmeisie, dit nie breed het werk ... nie. Daarom is hy begerig om 'n goeie werk te kry./sy ma te help om die gesin te onder- hou. As jongmens op die Kaap- Johnnie leef sy kultuur uit deur Bl. 5: ... maar die Kersorkes se Vlakte ken Johnnie die by die Kersorkes van oompie van die buurt is alreeds aan 't positiewe invloed van Paulsen betrokke te wees./Hy oefen met die oog op die "end musiek./ kan 'n saksofoon bespeel/ by- van die jaar". dra tot die skep van musiek./ Bl. 37: Boeta het gesê ek optree as leiersaksofoonspe- moet seker maak of ek mister ler. Jacobs se measurements oek moet niem ... Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 44 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Op die Kaapse Vlakte Hy openbaar respek teenoor Bl. 9: Ek is jammer, maar Ma beïnvloed goeie waardes, sy ma deur haar as Ma aan te moet my glo, Ma móét my soos reg teenoor verkeerd spreek./Hy tree in die tronk gló! Ek het ge-change hierso Map se optrede; hy leer korrek op wat hom in aan- ... ook van respek. merking bring vir vroeë parool. Die milieu op die Kaapse Bl. 34: En ek het die anner Vlakte beïnvloed vir Johnnie ammal hys toe gestuur, ex- ook om 'n bepaalde sin vir cep' vir Smiley Arendse. Vi' verantwoordelikheid te hê: na hom het ek gesê: Jy bly hie' die moord van Ivan Philander by Klein-Meisie en Ivan, tot lat doen hy die regte ding deur ek kom. hom aan die polisie te gaan Bl. 35: Toe hou ek my hande oorgee, want hy weet dat hy yt, vi' die boeie ... Ek het vir sy dade sal moet boet. myself opgegie. Ek het getry om 'it ... soes 'n man te vat ... Vanweë die moeilike Die band van liefde tussen die Bl. 10 Ek sweer alles sal nou omstandighede (soos ma (Antie Grootmeisie) en regkom, Ma ... Hulle moet my armoede en werkloosheid) Johnnie (haar moordenaar- nou 'n kans gee, daar op die Kaapse Vlakte is seun) is van so 'n aard dat sy buitekant ... gesinslede op mekaar Johnnie nie verwyt nie, maar aangewese. sewe jaar in die tronk ondersteun. Johnnie ervaar skuldgevoe- Bl. 9: Ek is jammer, maar Ma lens oor die toestand waarin moet my glo, Ma móét my sy ma is en vra by herhaling gló! Ek het ge-change hierso verskoning, wat 'n positiewe ... invloed van die milieu is. Bl. 9: Ek is jammer, oor dit alles, Ma ... Ek het al gesê, ek is jammer oor dit alles ... Ek is jammer, maar Ma moet my glo ... Bl. 11: Ek wil net daai kans hê, om te wys ... lat ek 'n annerste man is ... Ma ... Die waarde wat hy In die tronk ontmoet Johnnie Bl. 9: Ek is 'n ge-change-de aanvanklik geleer het, dra vir Apostel George, wat help man, ek ... het die Here Jesus daartoe by dat Johnnie dat Johnnie bekeer raak./sy gevind hierso, regtig ... ten goede verander. sonde/skuld bely./vergifnis Bl. 10: Ek en die Apostel, ons ontvang./met 'n nuwe lewe bid saam hierso binnekant, hý kan begin. het die Here vir my gebring ... Die besef dat almal foute Bl. 46: Ek mind nie wat sy begaan, help dat mense soos gedoen het meanwhile nie, ek Johnnie (en Blanchie) mekaar mind van niks, even as 'it kan vergewe en kan waar is sy het 'n abortion voortgaan met hulle lewe in gehad van 'n wit vark of van die wete dat milieu nie jou enige iemand. ... Here Jesus, lot/toekoms bepaal nie./ wie is ekke om te mind! Apostel George, ja, jy sê vir my, wie is ekke om te mind, ek is soes niets ... soes niks. Bl. 60: Nee! ... Jy's ... goed ... Bl. 60: Dis ek wat sleg is ... Dis ... ek ... Blanchie ... Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 45 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Die milieu het egter, ter- Hy word uitgelewer aan Bl. 31: ... en toe ek 'n goeie selfdertyd, 'n baie negatie- rassisme/armoede/werkloos- job soek, 'n goeie werk, well, we invloed op Map se heid/bendegeweld/wat lei tot 'it was alles vir whites only ... lewe. tronkstraf. Bl. 32: Maar ek sê vir julle ons was daar vir geld, nét vir geld, en ek het net gesê skud hulle, search hulle, daai's al ... Werkreservering tydens die Bl. 24: Die varke, toe 't hulle apartheidsjare lei daartoe dat vir my gesê, daar's 'n job, dis Johnnie nie 'n goeie werk kan die enigste werk wat hulle vir kry nie; hy word die pos van my wil gee, vir messenger ... bode aangebied, wat hom nie Bl. 32: Vark wittes, vir my 'n aanstaan nie. job wil gee vir messenger!!? ... Die armoedevraagstuk op die Bl. 24: Ons het problems ge- Kaapse Vlakte word vererger had met geld ... ek kon nie deur werkloosheid, wat verder gaan nie, net matriek daartoe lei dat Johnnie ... Toe 's al die jobs vir wittes. desperate pogings aanwend Bl. 31-32: ... toe het ek deur- om iets te wees: hy word 'n mekaar geraak moet ... moet bendelid. die ... elemente ... Maar ek was die leader ... Ek was altyd die leader ... Bendegeweld is 'n tipiese In 'n poging om iewers te Bl. 31: 'it was 'n terrible kenmerk van omstandig- behoort/iets te wees/identiteit gesoek seker, vir 'n identity, hede soos op die Kaapse te bekom, raak Johnnie 'n Here Jesus! Vlakte, aangesien mense bendelid./Johnnie word die Bl. 32: 'it was drie gangs. Ek smag na identiteit. leier van sy bende, en die was elkeen se leader. erkenning/respek/nuwe identi- Bl. 32: Ek was altyd die teit wat dit vir hom bring, laat leader ... hom 'n oordeelsfout begaan. Bl. 33: Toe gee ek in. O God, vergewe my! 'n Verdere negatiewe in- Cavernelis verbied Blanchie Bl. 23: Maar Blanchie ... kind vloed van die milieu is die om langer met Johnnie ... het jy gehoor, het jy dan feit dat almal weet wat deurmekaar te wees; gevolglik nie gehoor, wat gebeur het aangaan: Johnnie se word haar aanvanklike (skelm) ...? bendeaktiwiteit bly ook kuiertjies by die tronk al Bl. 23: Jy moet nou weg van nie 'n geheim nie. minder. Vir Johnnie is dit 'n hom af ... weg, weg, wég van bitter pil om te sluk. hom af ... Bl. 9: ... maar ek verkwalik haar nie ... Cavernelis se antagonisme Bl. 11: Ek weet Uncle Caver- motiveer Map om te bewys dat nelis het nooit van my gehou hy nie die slegte misdadiger is nie, maar sê vir hom ek het soos wat Cavernelis dink ge-veranner, ma ... Hy hoef nie./dat hy die ou Johnnie is nie meer te worry oor my wat lief is vir Blanchie./dat hy moet Blanchie nie ... werklik verander het. Bl. 11: Ek het vir Uncle Cavernelis alles vergewe ... Bl. 11: Sê vir hom ek wás rubbish, Ma, maar ek is annerste! (Hy pleit.) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 46 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Vanweë werkloosheid, is Gevolglik word Johnnie/Map Bl. 7: Ek sê vi' jou, hy maak baie mense ledig. Dit lei wyd bespreek. Hy boesem vir vi' julle ammal vrek, van vóór tot negatiewe geskinder gewone mense gevaar in. af! en bespreking van mekaar se sake. 'n Tronkreputasie bevor- Johnnie ervaar dat niemand Bl. 44: En die employers, o, der beslis nie Map/John- hom 'n kans wil gee nie, almal die employers ... Hulle nie se kanse om 'n nuwe aangesien sy tronkrekord ook is so sympathetic ... but, but, werk na sy vroeë parool te nou teen hom tel. but ... sympathetic. bekom nie. Mense in haglike omstan- Hoewel Map en Blanchie Bl. 50: Yt die tronk yt. Na dit dighede help mekaar dik- uiteindelik versoen raak, bly toe. wels: miss Africa probeer die troostelose uitsig: hy en sy Bl. 50: More like prisons, big om vir Map te help om 'n is werkloos en eintlik verander bloody prisons! beter toekoms te verseker, niks aan die milieu/hulle maar hulle ontsnap hulle omstandighede nie. Hulle omstandighede selde. leefwêreld hou hulle in 'n (figuurlike) tronk. Die kandidaat bied 'n gepaste slot aan. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 47 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 15: KRISMIS VAN MAP JACOBS – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord Punt 15.1 Miss Africa/die maatskaplike werker.  1 Die apostel/Apostel George  1 15.2 Blanchie besoek Map/Johnnie nie meer in die tronk nie.  1 15.3 Daar was 'n baie goeie verhouding tussen die orkeslede./Hulle het mekaar respekteer./vir mekaar waardering gehad.  1 Dié mense wat mekaar so respekteer/vir mekaar waardering gehad het/'n goeie verhouding gehad het, wil Map/Johnnie nie terugvat in die orkes nie./Johnnie/Map nie 'n kans gee om homself te bewys nie./is bang vir Map./vergewe Map nie.  1 Die kandidaat bied albei kante van die ironie vir EEN punt aan. 15.4 Nie een van hulle het 'n sinvolle/behoorlike werk nie./Hulle lê bedags in die strate rond./ Hulle soek skoor met ander mense./bespreek ander mense se sake./ Al drie het in die geheim 'n ogie op Blanchie.  2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Hy werk eintlik glad nie, terwyl Cavernelis twee werke het./baie hard werk./feitlik dag en nag werk./ Hy is tevrede met hulle omstandighede op die Kaapse Vlakte./aanvaar sy omstandighede, terwyl Cavernelis na baie beter streef.  1 Hy praat met alle ander mense, terwyl Cavernelis met niemand praatjies maak nie./ Cyril is nie bang vir konfrontasie nie, terwyl Cavernelis konfrontasie vermy.  1 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. Die kandidaat bied albei kante van die verskil vir EEN punt aan. Die kandidaat bied EEN antwoord wat oor werk handel vir EEN punt en EEN antwoord wat oor sosiale interaksie handel, vir EEN punt aan. 15.5 Tommy (Sobotker)  1 Hy is wel ontsteld, maar hanteer die nuus oor Blanchie baie rustig./ Hy is wel ontsteld, maar doen eintlik niks nie./kom nie in opstand nie./maak en breek nie oor Blanchie se betrokkenheid by witmans nie./ Sy reaksie op die nuus oor Blanchie wys dat hy verander het./bekeer is./nie meer 'n geweldenaar is nie.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 48 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 15.6 Map wil Cavernelis/Antie Grootmeisie oortuig dat hy verander het./ Map wil Cavernelis gerusstel om nie bekommerd oor Map en Blanchie (se verhouding) te wees nie./ Die feit dat Cavernelis nie Map se verhouding met Blanchie goedgekeur het nie, word weer beklemtoon./ Map se woorde laat 'n mens wonder of Cavernelis en Map mekaar in die toekoms gaan konfronteer./ Map se woorde laat 'n mens wonder of Map gaan hou by die veranderde lewenswyse./ Map se woorde laat 'n mens wonder of Cavernelis Map se veranderde lewenswyse gaan respekteer./glo./ Map se woorde laat 'n mens besef dat Cavernelis tussen Map en Blanchie staan.  1 EN Cavernelis sterf.  1 15.7 Nee Hy was sewe jaar in die tronk./hy weet nie daarvan nie./Hy weet nog nie van Blanchie se aktiwiteite by die masseersalon nie.  1 Die kandidaat bied 'n soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. JA kan nie as antwoord aanvaar word nie. Blanchie en Map is gelyktydig in die straat na die nuus oor Cavernelis se selfdood./ Dit maak dit moontlik om met mekaar te kommunikeer./ Cavernelis se dood maak dit vir Map en Blanchie maklik om eerlik/openlik te gesels./mekaar te vergewe./versoen te raak./ Vergifnis is moontliker/makliker omdat die trauma van die oomblik albei bewus maak van hulle eie sonde./skuld./foute./ Cavernelis kan nie meer vir Blanchie verbied om 'n verhouding met Map te hê nie. 2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. 15.8 Vir Cavernelis is hy die misdadiger, Map, maar vir Blanchie bly hy die onskuldige seun, Johnnie./die een wat saam met haar skoolgegaan het./op wie sy verlief is./ Vir Cavernelis is hy die misdadiger, Map, maar Blanchie noem hom op die naam waarop sy hom leer ken het.  1 Die kandidaat moet beide kante vir EEN punt aanbied. 15.9 Blanchie glo dat sy die modelkontrak gaan kry./oorsee sal gaan werk./die Cavernelisse uit die Kaapse Vlakte kan ontsnap.  1 15.10 Cavernelis is 'n pa wat namens sy kind die pyn van die teleurstelling ervaar./ Hy is "stukkend" omdat sy kind in die misdadiger se onskuld glo./hy sy kind moet ontnugter.  1 Die kandidaat bied EEN soortgelyke antwoord vir EEN punt aan. EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 49 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Nee Hy is die oorsaak daarvan dat sy by die masseersalon werk t.w.v. geld./die modelkontrak jaag t.w.v. geld./ Hy is selfsugtig in sy strewe na meer geld wat daartoe lei dat hy sy kind in 'n negatiewe werksituasie instuur./ Hy veroordeel ander mense op grond van hulle dade./menswees. OF Ja Hy bedoel nie om Blanchie te benadeel nie/hy bedoel dit goed met sy strewe om beter te kan sorg./ Hy dink sy strewe om na 'n beter woonbuurt te trek (dus harder te werk/meer geld te kry) sal tot sy gesin se voordeel strek./ Hy dink hy beskerm sy kind teen 'n misdadiger.  2 Die kandidaat bied TWEE soortgelyke antwoorde vir EEN punt elk aan. 15.11 Ja Dit gee vir die leser agtergrondinligting oor die verwydering wat daar reeds tussen Map en Blanchie ontstaan het./ Dit bied vir die leser ekstra inligting oor die spesiale verhouding tussen Map en Blanchie./die onskuld tussen Map en Blanchie./ Dit berei die leser voor op 'n ontmoeting ná hy op parool vrygelaat word./ Dit dui op die politieke agtergrond van werkreservering.  1 15.12 TEKS I Die politieke omstandighede behels die gedwonge verskuiwings./Groepsgebiede- wet.  1 TEKS J In die politieke omstandighede/apartheidsera word daar teen bruinmense gediskri- mineer./kry bruinmense moeilik 'n goeie werk./word bruinmense na die Kaapse Vlakte verskuif./is min werksgeleenthede beskikbaar.  1 OF TEKS I en TEKS J verwys albei na apartheid./Groepsgebiedewet.  EN 1 Cavernelis/Map streef na die geleentheid om die vasgevangendheid op die Kaapse Vlakte te ontsnap/die slegte milieu/armoede/werkloosheid/uitsigloosheid te ontsnap ter wille van 'n beter toekoms.  [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 50 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne MIS – Reza de Wet VRAAG 16: MIS – OPSTELVRAAG Hierdie vraag word aan die hand van die aangehegte RUBRIEK VIR DIE NASIEN VAN DIE OPSTELVRAAG VIR DIE ROMAN EN DRAMA nagesien. LET WEL:  Dis 'n breë raamwerk van feite.  Al die feite hoef nie genoem te word nie.  Die kodes "P" en "N" word by die argumente gebruik en omkring indien die argument 'n ondersteunende bewys/aanhaling/parafrase bevat: ARGUMENTE WORD AANGEBIED EN ONDERSTEUN OF GEÏLLUSTREER DEUR NA DIE TEKS TE VERWYS. ARGUMENT ONDERSTEUNENDE bewys OF aanhaling/parafrase Die kandidaat bied 'n gepaste inleiding aan. Miem, Meisie se ma, speel 'n positiewe rol in Meisie se lewe as die behoudende faktor wat vir haar sekuriteit en stabiliteit bied. Miem vervul die rol van Miem genereer geld vir die Bl. 4: MIEM en MEISIE sit by broodwinner in die huis. huis deur sakke te maak wat die tafel. Elkeen is besig om hulle dan met mis vul om twee stukke goiing aan volgens bestellings te verkoop. mekaar vas te werk om sakke te maak. Bl. 42: MIEM: (onwillig) ... En môre moet ek douvoordag op wees om 'n ogie te hou (wys na sakke) oor die misbesending. Miem beheer nie net die Bl. 6: Ja, ons doen goed die huishouding en die verkope maand... Miskien koop ek vir nie, maar neem al die jou 'n nuwe rok. finansiële besluite. Miem tree op as Meisie se Sy kapittel vir Meisie as sy nie Bl. 5: MIEM: (sag en kwaai) enigste ouerfiguur. respek teenoor haar (afwesi- Skaam jou! Jou eie pa! ge) pa betoon nie. Sy spreek Meisie aan oor die Bl. 5: MIEM: Sit regop! regte liggaamspostuur. Hoeveel keer moet ek dit nog sê? Miem skep die idee dat 'n man Bl. 5: MIEM: ... As jy 'n man as die versorger die oplossing wil hê, moet jy let op jou vir al hul probleme is. postuur. Bl. 48: MIEM: ... En voor die kansel wag 'n jong man. Miem leer vir Meisie dat Bl. 7: MIEM: Destyds het jou ongehoorsaamheid negatiewe ongehoorsaamheid my diep gevolge het. gegrief. Jy onthou seker hoe siek ek was. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 51 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Miem is 'n voorbeeld vir Miem leer vir Meisie deur haar Bl. 6: MIEM: (na 'n stilte) Dan Meisie van die waardes daadwerklike optrede dat 'n is dit altesame tweehonderd. wat sy vir haar probeer vrou ook selfstandig en Ek het vanmiddag gaan tel. leer. onafhanklik kan wees. Die ander honderd-en- sewentig is heeltemal vol en toegewerk. Miem bewys haar Bl. 22: GERTIE: (na die kort deursettingsvermoë deur ten stilte) Ja, die arme vrou het spyte van gesondheids- baie om te verduur. Sy praat probleme en finansiële nooit daarvan nie. terugslae voort te gaan. Miem leer vir Meisie Bl. 27: MEISIE: Ja. Ek kry my hardwerkendheid deur self werk nooit klaar nie. elke dag hard te werk en ook vir Meisie is als vol stof ... Ek vee en hard te laat werk. stof, vee en stof, maar dit help nie. En elke dag moet ek was en stryk ... Miem leer vir Meisie Bl. 7: MIEM: (gerusstellend) Calvinistiese waardes en gee Maar toe maar, my kind. Die aan haar die gerusstelling dat dominee en al die ouderlinge die dominee en ouderlinge die bid die hele nag. gevaar van die aand sal besweer. Miem speel 'n positiewe rol Sy stel herhaaldelik vir Meisie Bl. 5: MIEM: ... Maar jy hoef as beskermer in Meisie se gerus dat sy haar sal beskerm jou nie te kwel nie, my kind. lewe. teen die dreigende gevare en Ek sal die hele nag by jou dat sy veilig is. waak. Miem speel egter ook 'n sterk negatiewe rol in Meisie se lewe deurdat sy onwetend vir Meisie kwesbaar vir die gevaar van die aand maak. Miem se beterweterige/ Dit veroorsaak dat Meisie nie Bl. 28: KONSTABEL: (byna voorskriftelike houding be- gewoond daaraan is om keu- verleidelik) Maar jy kan tog nadeel Meisie. ses te maak/vir haarself te vir my sê. Net een keer. Ek is besluit wat reg/verkeerd is 'n vreemdeling. En blind ... wanneer sy daarmee gekon- MEISIE: Nou goed, ek sal vir fronteer word nie. u vertel en dan sal ek daarvan vergeet ... Die feit dat Miem so Bl. 25: MIEM: Meisie sal jou dominerend is, maak dat geselskap hou, Konstabel. Sy Meisie haar maklik deur is 'n bietjie ingetoë, maar as Konstabel laat voorsê. jy haar aanmoedig, kruip sy uit haar dop. Kom, Gertie. Bl. 50: MEISIE: (koponder- stebo en skaam) Ek het ge- hoor hulle gaan slaap. Toe kom ek maar. Jy het gesê my aannemingsrok. Bl. 51: MEISIE: verleë) Jy het mos gesê sonder skoene. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 52 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Die feit dat Miem vir Meisie Meisie is dus vatbaar vir/ Bl. 50: KONSTABEL: ... En jy emosioneel manipuleer/af- weerloos teen Konstabel se is baie mooi. pers benadeel Meisie in die vleitaal en kamtige MEISIE: (verwonderd) Is ek? sin dat sy 'n swak bewondering. selfbeeld het. Miem se beperkende hou- Meisie erken aan Konstabel Bl. 28: MEISIE: (besig om te ding laat Meisie juis na dat sy graag na die sirkustent loer. Opgewonde) Hier, by vryheid/jonkwees smag. en liggies kyk. die venster. Ek kyk na die groot tent en al die liggies. Die feit dat Meisie gekondisio- Bl. 28: MEISIE: Nee! ek mag neer is om vir Miem te gehoor- nie daaroor praat nie. Ek mag saam terwyl dit nie haar eie nie daaroor dink nie. Om te oortuiging is nie, veroorsaak dink, is om te doen... Nou dat sy swig voor Konstabel se goed, ek sal vir u vertel ... lis. Miem maak die fout om te Omdat Miem en Gertie nie Bl. 50: MEISIE: (koponder- dink sy beskerm vir Meisie voor Meisie oor die verdwyning stebo en skaam) Ek het ge- deur nie die ware feite oor praat nie, herken Meisie nie vir hoor hulle gaan slaap. Toe die aand se gevare aan Konstabel as die gevaar aan kom ek maar. Jy het gesê my haar te noem nie en die voorstelle wat hy aan haar aannemingsrok. benadeel haar juis maak nie. ... Jy het mos gesê sonder daardeur. skoene. Miem benadeel Meisie juis As Konstabel en Meisie alleen Bl. 27: MEISIE: (skielike deur haar aan Konstabel is, laat hy haar goed/mens- laggie) Dis snaaks. Niemand op te veil./haar selfs te waardig voel sodat sy later het my nog so genoem nie. dwing om alleen saam met makliker teenoor hom (Weer 'n laggie) Juffrou. hom te wees. oopmaak. As Miem toelaat dat Konstabel Bl. 38: Die KONSTABEL raak voel hoe Meisie "lyk"/Meisie se saggies aan MEISIE se gesig betas, word die laaste gesig. Hy vee sag, met die skanse van vreemdheid agterkant van sy vingers, oor afgebreek sodat sy saam met haar ooglede en raak dan hom wil gaan. met die punte van sy vingers aan haar wimpers ... As Miem toelaat dat Konstabel Bl. 39: MIEM: (byna teer) Ja. vir Meisie help om die Onder die perskeboom. Hulle slopemmer na buite te neem, praat met mekaar. kry hy juis kans om alleen met haar te gesels en sy planne in werking te stel. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 53 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne Meisie se pa, Gabriël, se afwesigheid in haar lewe het 'n baie sterk negatiewe invloed op haar lewe. Gabriël se onttrekking na Omdat Gabriël as die Bl. 6: MIEM: (sny) die skêr is die solder dra grootliks by broodwinner afwesig is, moet al weer stomp, Meisie, jy tot die gevoel van Meisie en haar ma al die werk moet dit slyp. Meestal vasgevangendheid by doen en kan sy nooit êrens beesmis. So dertig perdemis Meisie. heen gaan nie. en tien vark. Ja, ons doen goed die maand. Vroeglente wil almal die grond bewerk. Gabriël moet hand en mond Bl. 22: GERTIE: Haar man ... bedien word en Meisie moet Sy moet hom hand en mond dus haar ma, wat sieklik is, bedien maar hy sê geen daarmee help. woord nie. Nooit 'n dankie of 'n asseblief nie. Niks. Bl. 38: MIEM: Gaan maak dit tog leeg, my kind. En spoel dit goed uit. Die feit dat Gabriël 'n Sy erken aan Konstabel dat sy Bl. 26: MEISIE: Ek weet nie afwesige pa-figuur is, nie gewoond is om in 'n man wat om te sê nie. Ek is nie maak dat Meisie makliker se geselskap te verkeer nie. gewoond aan mense nie. 'n ander man ten prooi val. Bl. 27: KONSTABEL: Maar kom u dan nie uit nie, Juffrou? Die dorp is tog nie ver nie? MEISIE: My ma het my hier nodig. My ma het net vir my. Sy erken aan Konstabel dat sy Bl. 26: MEISIE: ... Laas jaar smag na jongmensgeselskap/ het Danie Venter kom kuier. enige geselskap. Een Sondag. Die wind het reg gewaai ... Toe ... (treurig) draai die wind. Gabriël EN Miem dra dus Meisie breek weg van Miem se Bl. 51: Sy breek skielik weg albei by tot Meisie se ver- indoktrinasie ("Ek mag nie van hom ... en fladder deur dwyning/wegbreek/ daaraan dink nie.") en van die kamer ... sy begin nou bevryding. Gabriël se greep op haar en deur die kamer dans. Haar vind vreugde in die vryheid dans word uitbundiger. Sy lag onder Konstabel se bekoring. en dans om en om die tafel. Die kandidaat bied 'n gepaste slot aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 54 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne VRAAG 17: MIS – KONTEKSTUELE VRAAG Vraag Antwoord Punt 17.1 Die goiingsakke/missakke (waarin hulle mis verkoop)  1 Dit is hulle enigste bron van inkomste./ Gabriël as man van die huis het hom in die solder onttrek./dra nie by tot die huishouding nie./ Hulle het hulle plaas tydens die Depressie verloor.  1 17.2 Wanneer hulle alleen is, vind Miem die hele tyd met Meisie fout/is sy die hele tyd voorskriftelik/gee sy vir haar net nog opdragte, terwyl sy nou voor Konstabel vir Meisie komplimenteer en aanprys.  1 Die kandidaat bied beide kante van die saak vir EEN punt aan. 17.3 Dit is verstaanbaar aangesien Miem van mening is/hoop dat Gabriël van die solder sal afkom as Meisie trou.  1 EN Dit is ironies dat Miem meehelp om Meisie weg te werk aangesien Meisie die enigste een is wat al die werk in die huis doen en Miem dan alleen sou agterbly om al die werk te moet doen./ Dit is ironies dat Miem wat juis vir Meisie veilig wil hou vir Meisie aan Konstabel, wat die gevaar van die aand/ontvoerder is, opveil. Dit is ironies, want Miem se Calvinistiese aard moes haar juis verbied het om haar dogter aan ’n wildvreemde man op te veil./ Dis onnodig om Meisie se deugde te besing, want Konstabel is juis daar ter wille van Meisie.  1 Die kandidaat bied albei kante van die ironie vir EEN punt aan. 17.4 Gertie is jaloers./gun dit nie vir Meisie om alleen met Konstabel te wees nie./is desperaat om Konstabel vir haarself te kry.  1 EN Gertie probeer Konstabel oortuig dat sy 'n aantreklike vrou is./net soos hy is sodat sy sy aandag op haar kan vestig./ Gertie roep vir Meisie en Konstabel na binne wanneer hulle alleen buite staan en gesels./ Sy probeer die hele tyd loer wat Konstabel en Meisie buite doen./ Gertie verkleineer vir Meisie deur te sê dat sy koulik is./ Gertie sê vir Miem dat die konstabel veels te oud vir Meisie is./ Sy moedig Meisie/Miem aan om te gaan slaap, sodat sy alleen met die Konstabel kan wees. Gertie tree soos Konstabel se tant Hannie op.  2 Die kandidaat bied TWEE antwoorde vir EEN punt elk aan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 55 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 17.5 Hy luister na haar./Hy vra haar uit./Hy laat haar menswaardig voel./ Hy vlei haar./Hy laat haar mooi voel./Hy speel op haar behoefte om soos 'n vrou/meisie behandel te word./te voel./ Hy spreek haar aan as "Juffrou"/Margaretha/op haar doopnaam./gee aan haar 'n gevoel van eiewaarde./ Hy kies haar kant teen haar ma./kom vir haar op./help haar wanneer Miem aan haar opdragte gee.  2 EN Meisie is naïef/glo mense maklik/nie wêreldwys nie a.g.v. haar oorbeskermende ma./ Meisie het nie ervaring van mansmense nie a.g.v. 'n afwesige pa-figuur./ Meisie het 'n intense behoefte aan aanvaarding/liefde/erkenning en kry dit by Konstabel./ Meisie smag na bevryding van haar mislike bestaan wat Konstabel aan haar bied./ Meisie ervaar dat sy en Konstabel 'n gedeelde belangstelling in die sirkus het./ Meisie is nie ingelig oor die feite van die vorige verdwynings/die gevaar van die aand nie en herken daarom nie vir Konstabel as die gevaar nie.  2 17.6 Ja Onder Konstabel se aanmoediging luister Meisie na die sirkusmusiek./dans Meisie glimlaggend by die deur uit./word Meisie 'n vlinder./ Konstabel oorreed/oortuig Meisie om vrywillig saam met hom te verdwyn  1 17.7 (Haar nuuskierigheid oor) die sirkus.  1 17.8 Bevryding/gevangenskap/Beswering (van die bose.)  1 EN Meisie loer kort-kort deur die gordyne na die sirkus./sirkusliggies Meisie vra vir Gertie uit oor die sirkustent/die liggies (al weet sy dat dit verbode is)./ Meisie glip self uit na die sirkus om te gaan kyk, (al weet sy dat dit verbode is)./ Meisie luister na die musiek (terwyl sy weet dat dit iets boos is). Meisie kry vir 'n oomblik bevryding as sy aspris nie die vingerhoed dra nie./ Aan die einde van die drama luister sy na die sirkusmusiek./dans op maat van die musiek by die agterdeur uit.  2 17.9 Ja Konstabel misbruik sy blindheid om op Meisie se gevoel te speel./haar vir hom jammer te laat voel./sodat sy hom kan vertrou./dink dat hy onskadelik is.  1 17.10 Sy wou so die stank van die mis verdryf.  1 EN Sy kom in verset teen die mis wat haar lewe beheer./onaangenaam maak./doen iets prakties/tasbaars daaromtrent./probeer haar mislike lewe verbeter.  1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Afrikaans Huistaal/V2 56 DBE/November 2020 NSS – Nasienriglyne 17.11 Sannie Koen se ma se ipekonders het haar lewe moeilik gemaak en Miem se gesondheidsprobleme beperk ook vir Meisie./ Rienie Peterse se pa het op haar kop gesit/haar gedomineer en Miem beheer Meisie se lewe ook geheel en al./ Al drie die meisies is jonk./ Sannie, Rienie en Meisie is al drie onskuldig./ Al drie die meisies is ontevrede./ Die drie meisies het in hul wit aannemingsrokke verdwyn./ Die drie meisies was kaalvoet (tydens hul verdwyning)./ Al drie verdwyn op die nag van 31 Augustus.  3 Die kandidaat bied albei kante van die ooreenkoms vir EEN punt aan of impliseer die ooreenkoms. Die kandidaat bied enige DRIE antwoorde vir EEN punt elk aan. 17.12 In TEKS K het Meisie nie vriende/sosiale kontak/mensekennis nie.  1 In TEKS L loer sy na die sirkus./die lewe se opwinding./smag sy daarna om deel te wees van die lewe se opwinding.  1 TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 Downloaded from hlayiso.com 57 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A: ASSESSERINGSRUBRIEK VIR OPSTELVRAAG – HUISTAAL: POËSIE [10 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD 5–6 4 3 2 0–1 Diepgaande -Toon begrip van die -Redelike interpretasie -Onbevredigende -Geen begrip van die Interpretasie van interpretasie van onderwerp en het die van die onderwerp. interpretasie van die onderwerp nie onderwerp onderwerp onderwerp goed -Enkele goeie punte ter onderwerp -Geen verwysing na die Diepte van argument, -Reeks treffende geïnterpreteer ondersteuning van die -Byna geen punte wat gedig nie verantwoordbaarheid en argumente wat behoorlik -Respons redelik onderwerp die onderwerp -Leerder het nie die insig in teks uit die gedig gerugsteun gedetailleerd -Enkele argumente word ondersteun nie genre en gedig onder is -Enkele deeglike ondersteun, maar -Onvoldoende begrip die knie nie 6 PUNTE -Uitstekende begrip van argumente gegee, maar bewyse nie altyd van genre en gedig die genre en gedig nie almal ewe goed oortuigend nie gemotiveer nie -Basiese begrip van -Begrip van genre en genre en gedig gedig duidelik STRUKTUUR & TAAL 4 3 2 1 0–1 -Samehangende -Duidelike struktuur en -Enkele bewyse van -Struktuur toon tekens -Struktuur swak Struktuur, logiese vloei struktuur logiese vloei van struktuur van swak beplanning -Ernstige taalfoute en aanbieding -Argumente goed argument -'n Goed gestruktureerde -Argumente nie logies -Foutiewe styl Taalgebruik, toon en styl gestruktureer en daar is -Vloei van argumente logiese vloei en gerangskik nie gebruik in opstel duidelike ontwikkeling kan gevolg word samehang ontbreek in -Taalfoute beduidend -Taalgebruik, toon en -Taalgebruik, toon en die opstel -Toon en styl nie geskik 4 PUNTE styl is volwasse, dit styl is grootliks korrek -Geringe taalfoute; toon nie beïndruk en is korrek en styl meestal gepas -Grammatika, spelling en punktuasie feitlik foutvry Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 Downloaded from hlayiso.com 58 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B EN C: ASSESSERINGSRUBRIEK VIR OPSTELVRAAG – HUISTAAL: ROMAN EN DRAMA [25 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Uitsonderlike respons: -Toon begrip van die -Redelike interpretasie -Onbevredigende -Geen begrip van die Interpretasie van 14–15 onderwerp en het die van die onderwerp; nie interpretasie van die onderwerp nie onderwerp Uitstekende respons: onderwerp goed alle aspekte in detail onderwerp: byna geen -Swak poging om die Diepte van argument, 12–13 geïnterpreteer ondersoek nie aspekte in detail vraag te beantwoord verantwoordbaarheid en -Diepgaande -Respons redelik -Enkele goeie punte ter ondersoek nie -Argumente oortuig nie insig in teks interpretasie van gedetailleerd ondersteuning van die -Min punte wat die -Leerder het nie die onderwerp -Enkele deeglike onderwerp onderwerp ondersteun genre en teks onder die 15 PUNTE -Reeks treffende argumente gegee, maar -Enkele argumente word -Baie min relevante knie nie argumente wat behoorlik nie almal ewe goed ondersteun, maar argumente uit die roman/drama gemotiveer nie bewyse nie altyd -Weinig begrip van gerugsteun is -Begrip van genre en oortuigend nie genre en teks -Uitstekende begrip van teks duidelik -Basiese begrip van die genre en teks genre en teks STRUKTUUR & TAAL 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Samehangende -Duidelike struktuur -Enkele bewyse van -Struktuur toon tekens -Gebrek aan beplande Struktuur, logiese vloei struktuur -Logiese vloei van struktuur van swak beplanning struktuur belemmer vloei en aanbieding -Uitstekende inleiding en argument -Logika en samehang is -Argumente nie logies van argumente Taalgebruik, toon en styl slot -Inleiding, slot en ander duidelik, maar met foute gerangskik nie -Taalfoute en foutiewe gebruik in opstel -Argumente goed paragrawe -Enkele taalfoute; toon -Taalfoute beduidend styl laat hierdie skryfstuk gestruktureer en daar is samehangend en styl meestal gepas -Toon en styl nie geskik misluk 10 PUNTE duidelike ontwikkeling georganiseer -Paragrafering meestal nie -Styl en toon nie geskik -Taalgebruik, toon en -Taalgebruik, toon en korrek -Paragrafering foutief nie styl is volwasse, dit styl is grootliks korrek -Paragrafering foutief beïndruk en is korrek VERSPREIDING VAN 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 PUNTE Kopiereg voorbehou