Afrikaans FAL Grade 10 P3 November Mock Exam 2 2026 Memo (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL V3 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 100 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 10 bladsye.

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 2 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ALGEMENE RIGLYNE BY DIE ASSESSERING VAN VRAESTEL 3 1. Gebruik die rubrieke soos volg: AFDELING A: VRAAG 1 OPSTEL (50) AFDELING B: VRAAG 2.1–2.4 LANGER TRANSAKSIONELE TEKS (30) AFDELING C: VRAAG 3.1–3.3 KORTER TRANSAKSIONELE TEKS (20) 2. Bestudeer die rubrieke baie deeglik. Let veral daarop dat beplanning, formaat, redigering en struktuur by die rubrieke ingesluit is. 3. As ’n onderwerp misgetas is, word die kandidaat streng gepenaliseer by die inhoud (’n baie lae punt), maar die taal word normaalweg nagesien. 4. Indien ’n skryfstuk grootliks uit die vraestel oorgeskryf is, ontvang die kandidaat geen punte nie (kommentaar: “Nie eie werk nie”). Indien dele van die skryfstuk wel die kandidaat se eie werk is, word daardie dele volgens die laagste kode geassesseer. 5. Die kandidaat word nie addisioneel gepenaliseer indien hy/sy minder as die minimum of meer as die maksimum getal woorde gebruik nie; die rubriek maak reeds voorsiening daarvoor. 6. By die visuele prikkels (VRAAG 1.6.1–1.6.3) moet die titel en die prent bymekaar aansluit. Indien die titel nie by die prent pas nie, maar die inhoud wel op die prent reageer, word die titel geïgnoreer. 7. ’n Holistiese benadering word gevolg: die fokus val nie rigied op ’n enkele spelfout binne die konteks van die sin nie. 8. Slegs die finale poging word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste poging nagesien. SIMBOLE BY DIE NASIEN VERDUIDELIKING SIMBOOL BESKRYWING Woordorde ( )↷ Hakies en pyltjie Spelfout Twee strepies onder die woord Woordkeuse / Haal met ’n streep deur Tydfoute T Hoofletter T in die kantlyn Woord(e) weggelaat ∧ Weglaatteken Taalfoute Enkelstreep onder die fout Paragraafindeling // Dubbele skuinsstreep Woorde uit ander tale X Trek ’n X oor die woord Erkenning van goeie taalgebruik ✓ Regmerkie bo goeie taalgebruik of idees Herhaling hh In die kantlyn Onduidelik/onverstaanbaar ≀ Kronkelstreep in die kantlyn Punktuasie ◦ Omkring die fout Oorgeskryf uit die vraestel Vr In die kantlyn Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 3 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 NEERSKRYF VAN PUNTE • Bepaal eers in watter hoofvlak (bv. KNAP) die skryfstuk val, dan of dit in die hoë of lae subkategorie val, en ken dan EEN punt per kriterium toe. • AFDELING A: Inhoud en beplanning (30) + Taal, styl en redigering (15) + Struktuur (5) = 50 • AFDELING B: Inhoud, beplanning en formaat (18) + Taal, styl en redigering (12) = 30 • AFDELING C: Inhoud, beplanning en formaat (12) + Taal, styl en redigering (8) = 20 Voorbeeld (AFDELING A): I/B: Knap – 22 T/S/R: Gemiddeld – 9 S: 4 TOTAAL: 35/50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 4 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: OPSTEL AFDELING A word volgens die opstelrubriek uit 50 geassesseer. Die kandidaat mag slegs oor EEN onderwerp of prent skryf. Hy/Sy mag enige soort opstel skryf wat by sy/haar interpretasie van die onderwerp pas. Assesseer die opstel sonder vooroordeel, vanuit die kandidaat se oogpunt. Die moontlikhede hieronder is nie bindend nie. VRAAG 1 1.1 Die dag toe niemand my wou glo nie Waarskynlik ’n verhalende opstel: die kandidaat vertel van ’n dag toe hy/sy die waarheid gepraat het (bv. oor iets wat hy/sy gesien het, ’n prys wat hy/sy gewen het, ’n gevaar wat hy/sy raakgesien het of iets wat hy/sy nie gedoen het nie), maar niemand hom/haar geglo het nie. Die opstel moet ’n duidelike begin, ’n hoogtepunt (bv. wanneer die waarheid uitkom) en ’n einde hê. Gevoelens (frustrasie, onregverdigheid, verligting) moet duidelik wees. Die gebeure moet op EEN dag fokus. [50] 1.2 Tien jaar van nou af ’n Bespiegelende of beskrywende opstel: die kandidaat dink na oor waar hy/sy oor tien jaar (ongeveer 25 jaar oud) sal wees – studie, loopbaan, woonplek, familie, drome en vrese – en wat hy/sy nou moet doen om daar te kom. ’n Verhalende opstel wat in die toekoms afspeel (bv. ’n dag in sy/haar lewe in 2036) is ook aanvaarbaar. Die opstel moet persoonlik wees en meer as ’n lys drome bevat. [50] 1.3 Moet skooldrag afgeskaf word? ’n Argumenterende opstel (die kandidaat stem saam OF nie saam nie en verdedig sy/haar standpunt) of ’n beredenerende opstel (albei kante met ’n gevolgtrekking). Vir skooldrag: almal is gelyk (ryk en arm), dissipline en trots op die skool, veiligheid (vreemdelinge word raakgesien), geen druk om modieuse klere te dra nie. Teen skooldrag: skooldrag is duur vir arm gesinne, leerders kan nie hul individualiteit uitdruk nie, dit is ongemaklik in warm of koue weer, gewone klere is goedkoper. Die standpunt moet duidelik wees en met redes en voorbeelde ondersteun word. [50] 1.4 ’n Plek in Suid-Afrika wat elke toeris moet sien ’n Beskrywende opstel: die kandidaat beskryf EEN plek (bv. Tafelberg, die Krugerwildtuin, die Drakensberg, Robbeneiland, die Wildekus, Soweto, ’n strand of ’n plek in sy/haar eie dorp). Goeie opstelle gebruik die sintuie (sien, hoor, ruik, proe, voel) en beeldspraak, en verduidelik WAAROM ’n toeris dit moet besoek. Die plek moet in Suid-Afrika wees. Feitlike foute oor die plek word nie gepenaliseer nie, mits die beskrywing oortuig. [50] 1.5 “Jy sal nooit weet as jy nie probeer nie.” Die aanhaling kan die titel wees, of in die opstel gebruik word. Moontlike interpretasies: ’n keer toe die kandidaat iets nuuts of moeiliks probeer het (bv. ’n sport, ’n kompetisie, op die verhoog optree, ’n nuwe skool, ’n vriendskap) en wat hy/sy daaruit geleer het; die vrees om te misluk; iemand wat hom/haar aangemoedig het. Kan verhalend, bespiegelend of argumenterend wees. Die verband met die aanhaling moet duidelik wees. [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 5 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.6.1 Prent: ’n eensame tas op ’n leë treinperron (PERRON 3); die horlosie wys amper middernag Moontlike interpretasies: iemand wat weggeloop het, ’n tas wat vergeet of agtergelaat is, ’n reis na ’n nuwe lewe, wag vir iemand wat nie opdaag nie, ’n verdagte voorwerp, afskeid, of figuurlik: “bagasie” wat iemand saamdra. Waarskynlik ’n verhalende opstel met spanning. Die titel is die kandidaat se eie. [50] 1.6.2 Prent: ’n selfoon met 1% battery en “Geen sein nie” in die donker veld om 22:47 Moontlike interpretasies: verdwaal of vasgekeer in die nag, ’n motor wat gaan staan het, ’n stokperdjie (stap/kamp) wat verkeerd geloop het, afhanklikheid van tegnologie, alleen wees en vrees, of figuurlik: wanneer iemand se “battery” pap is. Kan verhalend of bespiegelend/argumenterend (oor tegnologie) wees, mits die verband met die prent duidelik is. [50] 1.6.3 Prent: ’n klein plantjie met ’n blom groei deur ’n kraak in die sementsypaadjie Moontlike interpretasies: hoop, deursettingsvermoë, om teen alle verwagting te slaag, iemand wat in moeilike omstandighede grootgeword het en tog suksesvol is, die natuur se krag, en die skoen kan dui op gevaar of iemand wat die blom raaksien (of nie). Enige opstelsoort is aanvaarbaar; figuurlike interpretasies word positief beoordeel. [50] TOTAAL AFDELING A: 50 SOORTE OPSTELLE (KORT RIGLYN) • Verhalend: vertel ’n storie met ’n duidelike begin, middel (hoogtepunt) en einde; gewoonlik in die verlede tyd. • Beskrywend: beskryf ’n persoon, plek of gebeurtenis so lewendig dat die leser dit kan sien, hoor en voel. • Argumenterend: die skrywer neem ’n duidelike standpunt in en gee redes om die leser te oortuig. • Beredenerend: albei kante van ’n saak word bespreek voordat die skrywer tot ’n gevolgtrekking kom. • Bespiegelend: die skrywer dink oor ’n idee of vraag na; persoonlik van aard. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 6 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: LANGER TRANSAKSIONELE TEKS AFDELING B word volgens die rubriek uit 30 geassesseer. Let op die korrekte formaat van elke teks; formaat is deel van die punt vir Inhoud, beplanning en formaat. VRAAG 2 2.1 VRIENDSKAPLIKE BRIEF • Skrywer se adres regs bo, met die datum daaronder. • Aanhef, bv. Liewe Sipho (sonder komma), met ’n hoofletter na die aanhef. • Inleiding: groet, verwys na die boodskap en erken dat dit normaal is om bang te wees. • Inhoud: gerusstelling (dit was vir die skrywer ook vreemd; die skool is vriendelik) EN praktiese raad, bv. leer die rooster en die gebou ken, maak vriende, sluit by ’n sport of klub aan, vra onderwysers om hulp, bly weg van boelies en vertel iemand as iets verkeerd is, doen huiswerk betyds. Die skrywer kan aanbied om hom/haar op die eerste dag te help. • Slot: bemoediging; afsluiting, bv. Jou neef/niggie of Groete, en die skrywer se voornaam. • Toon: informeel, warm en bemoedigend. [30] 2.2 DIALOOG • Opskrif/titel en ’n kort beskrywing van die situasie/omgewing (opsioneel, tussen hakies). • Name van die sprekers aan die linkerkant, gevolg deur ’n dubbelpunt; geen aanhalingstekens nie. • Toneelaanwysings (indien gebruik) tussen hakies. • Die ouer se besware (skoolwerk ly, moegheid, veiligheid, geen tyd vir sport of familie) en die skrywer se argumente (eie geld, ervaring, verantwoordelikheid, help die gesin, net Saterdae, belofte om punte te handhaaf) moet duidelik wees. Die gesprek moet logies verloop en tot ’n besluit of kompromie kom (bv. ’n proeftydperk tot die volgende rapport). • Toon: respekvol teenoor die ouer, maar oortuigend. [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 7 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 2.3 HULDEBLYK • Opskrif, bv. Huldeblyk aan mevrou Lindiwe Mokoena. • Aanspreekvorm aan die begin, bv. Meneer die Hoof, onderwysers, familie van mevrou Mokoena en medeleerders. • Inhoud: wie sy was en wat sy 25 jaar lank vir die skool beteken het; goeie eienskappe (vriendelik, geduldig, vrygewig, het honger leerders gehelp); EEN of TWEE herinneringe of staaltjies; wat die leerders van haar geleer het; hoe sy gemis sal word. • Slot: woorde van troos aan die familie en ’n afskeid, bv. Rus in vrede, Mevrou. • Toon: formeel, respekvol en warm; positief oor die oorledene. Skryf in die eerste persoon, namens die leerders (“ons”). [30] 2.4 ONDERHOUD • Opskrif, bv. Onderhoud met die tuinier van graad 10; ’n kort inleiding (wie, waar, wanneer) is opsioneel. • Dialoogvorm: name van die onderhoudvoerder en die leerder links, gevolg deur ’n dubbelpunt; geen aanhalingstekens nie. • Die verslaggewer vra oop vrae (WIE, WAT, WAAR, WANNEER, WAAROM, HOE): waarom hy/sy die tuin begin het, wie help, watter groente geplant word, probleme (water, diewe, insekte), hoeveel leerders kos kry, toekomsplanne en raad vir ander leerders. • Die antwoorde moet volledig en geloofwaardig wees; die onderhoud eindig met ’n bedanking. • Toon: beleefd en gemaklik; die verslaggewer is die een wat vrae vra. [30] TOTAAL AFDELING B: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 8 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: KORTER TRANSAKSIONELE TEKS AFDELING C word volgens die rubriek uit 20 geassesseer. VRAAG 3 3.1 DAGBOEKINSKRYWING • Datum (en opsioneel die dag/tyd) bo-aan; ’n aanhef soos Liewe Dagboek is opsioneel. • Slegs EEN inskrywing. • Inhoud: die voorbereiding vir die oudisie, wat onverwags gebeur het (bv. vergeet die woorde, struikel, die krag gaan af, of ’n positiewe verrassing) en hoe die dag geëindig het. • Persoonlike gevoelens en gedagtes moet duidelik wees (bv. teleurgesteld, verleë, verlig, trots); eerste persoon; informele taal. • Gewoonlik in die verlede tyd oor die gebeure en die teenwoordige tyd oor gevoelens nou. [20] 3.2 UITNODIGING • ’n Opskrif, bv. BOEKRUILMIDDAG! • Wie nooi wie uit (aan wie en van wie). • Wat (boekruilmiddag), wanneer (dag, datum, tyd: van … tot …), waar (adres). • Wat om saam te bring (TWEE boeke wat klaar gelees is) en hoe dit werk. • Ekstra besonderhede, bv. verversings, kleredrag, en RSVP met ’n datum en kontaknommer. • Kort, duidelike inligting; uitnodigende en vriendelike toon. [20] 3.3 WENKE • Opskrif, bv. AGT WENKE OM DIE REGTE VAKKE TE KIES. • AGT genommerde of gekolpunte wenke, bv.: kies vakke waarin jy goed vaar; kyk watter vakke jou loopbaan of studierigting vereis; praat met jou onderwysers en ouers; moenie vakke kies net omdat jou vriende dit kies nie; doen navorsing oor universiteitsvereistes; Wiskunde of Wiskundige Geletterdheid – dink mooi; vra ouer leerders se raad; kies ook vakke wat jy geniet. • Gebiedende wyse of kort, duidelike sinne; elke wenk is ’n aparte, relevante punt. • Kandidate wat minder as AGT wenke gee, word by inhoud gepenaliseer. [20] TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 100 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 9 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ASSESSERINGSRUBRIEK VIR OPSTEL (AFDELING A) – EERSTE ADDISIONELE TAAL [50 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD EN BEPLANNING (30) Respons en idees; organisering van idees; bewustheid van doel, gehoor en konteks Hoë vlak 28–30 Respons uitsonderlik/treffend en bo verwagting; idees intelligent en volwasse; uitsonderlike organisasie en samehang (inleiding, liggaam, slot) 22–24 Respons baie goed; idees heeltemal relevant, interessant en volwasse; organisasie baie goed en samehangend 16–18 Respons bevredigend; idees redelik samehangend en oortuigend; redelike organisasie 10–12 Wisselvallige samehang; idees onduidelik, nie oorspronklik nie; min bewys van organisasie 4–6 Respons heeltemal irrelevant; idees deurmekaar; vaag en herhalend; geen organisasie nie Lae vlak 25–27 Respons uitmuntend, maar sommige treffende eienskappe ontbreek; knap organisasie en samehang 19–21 Respons goed; idees relevant en interessant; organisasie goed en samehangend 13–15 Respons bevredigend, maar verval soms in onduidelikheid; ’n mate van organisasie 7–9 Respons grootliks irrelevant; idees los en verwarrend; skaars bewys van organisasie 0–3 Geen poging om by die onderwerp te hou nie; deurmekaar en sonder fokus TAAL, STYL EN REDIGERING (15) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, spelling en punktuasie Hoë vlak 14–15 Toon, register, styl en woordeskat hoogs gepas; taalgebruik getuig van vertroue; grammatika en spelling feitlik foutvry 11–12 Baie gepaste toon en woordeskat; taalgebruik effektief; grammatika en spelling grootliks foutvry 8–9 Gepaste toon en woordeskat; taal dra betekenis voldoende oor 5–6 Toon en woordeskat nie gepas nie; baie basiese taalgebruik; baie beperkte woordeskat 0–3 Taal onverstaanbaar; woordeskat so beperk dat dit nie sin maak nie Lae vlak 13 Taalgebruik uitstekend en retories effektief; feitlik foutvry 10 Taalgebruik toepaslik en oor die algemeen effektief; enkele foute 7 Voldoende taalgebruik, maar teenstrydighede; beperkte retoriese middele 4 Taalgebruik onvoldoende; weinig sinsverskeidenheid; woordeskat baie beperk STRUKTUUR (5) Kenmerke van die teks; paragraaf- ontwikkeling en sinskonstruksie 5 Uitstekende ontwikkeling van die onderwerp; uitsonderlike detail; sinne en paragrawe uitsonderlik gekonstrueer 4 Logiese ontwikkeling van detail; samehangend; sinne en paragrawe logies en gevarieerd 3 Relevante detail ontwikkel; sinne en paragrawe goed gekonstrueer; opstel maak nog effens sin 2 Sommige punte geldig; sinne en paragrawe foutief; opstel maak nog sin 0–1 Noodsaaklike punte ontbreek; sinne en paragrawe foutief; opstel maak nie sin nie VERSPREIDING VAN PUNTE 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 LET WEL: Die kriteria vir Inhoud en Taal is in elke vlak in ’n hoë en ’n lae subkategorie verdeel. Struktuur word nie in hoë en lae vlakke verdeel nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 10 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ASSESSERINGSRUBRIEK VIR LANGER TRANSAKSIONELE TEKSTE (AFDELING B) – EERSTE ADDISIONELE TAAL [30 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, BEPLANNING EN FORMAAT (18) Respons en idees; organisering van idees; doel, gehoor, kenmerke/ konvensies en konteks 15–18 Respons uitsonderlik, bo verwagting; idees intelligent en volwasse; grondige kennis van die kenmerke van die teks; behou fokus; idees uitgebrei met ondersteunende detail; gepaste en akkurate formaat 11–14 Respons baie goed; goeie kennis van die kenmerke van die teks; geen afwykings nie; samehangend en goed uitgebrei; formaat gepas met onbeduidende foute 8–10 Respons voldoende; voldoende kennis van die kenmerke; enkele afwykings; redelike samehang; sommige detail; formaat oorwegend gepas met enkele foute 5–7 Basiese respons; geringe kennis van die kenmerke; afwykings; inhoud nie altyd samehangend nie; min detail; formaat vaagweg toegepas 0–4 Geen kennis van die kenmerke van die teks nie; betekenis onduidelik met groot afwykings; geen samehang nie; formaat nie toegepas nie TAAL, STYL EN REDIGERING (12) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, punktuasie en spelling 10–12 Toon, register, styl en woordeskat hoogs geskik vir doel, gehoor en konteks; grammatika akkuraat en goed gekonstrueer; feitlik foutloos 8–9 Baie geskik vir doel, gehoor en konteks; grammatika oor die algemeen korrek; baie goeie woordeskat; oorwegend foutloos 6–7 Geskik vir doel, gehoor en konteks; enkele grammatikafoute; voldoende woordeskat; foute belemmer nie betekenis nie 4–5 Minder geskik; grammatika onakkuraat met etlike foute; basiese woordeskat; betekenis belemmer 0–3 Stem nie ooreen met doel, gehoor en konteks nie; besaai met foute; betekenis ernstig belemmer VERSPREIDING VAN PUNTE 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7 ASSESSERINGSRUBRIEK VIR KORTER TRANSAKSIONELE TEKSTE (AFDELING C) – EERSTE ADDISIONELE TAAL [20 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, BEPLANNING EN FORMAAT (12) Respons en idees; organisering van idees; kenmerke/ konvensies en konteks 10–12 Respons uitsonderlik, bo verwagting; grondige kennis van die kenmerke van die teks; behou fokus; idees uitgebrei met detail; gepaste en akkurate formaat 8–9 Respons baie goed; goeie kennis van die kenmerke; geen afwykings nie; samehangend; formaat gepas met onbeduidende foute 6–7 Respons voldoende; voldoende kennis van die kenmerke; enkele afwykings; sommige detail; formaat oorwegend gepas 4–5 Basiese respons; geringe kennis van die kenmerke; afwykings; min detail; formaat vaagweg toegepas 0–3 Geen kennis van die kenmerke nie; betekenis onduidelik; geen samehang nie; formaat nie toegepas nie TAAL, STYL EN REDIGERING (8) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, punktuasie en spelling 7–8 Toon, register en woordeskat hoogs geskik; grammatika akkuraat; feitlik foutloos 5–6 Baie geskik vir doel en gehoor; grammatika oor die algemeen korrek; baie goeie woordeskat 4 Geskik vir doel en gehoor; enkele grammatikafoute wat nie betekenis belemmer nie 3 Minder geskik; grammatika onakkuraat met etlike foute; basiese woordeskat; betekenis belemmer 0–2 Stem nie ooreen met doel en gehoor nie; besaai met foute; betekenis ernstig belemmer VERSPREIDING VAN PUNTE 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5 Kopiereg voorbehou