Afrikaans FAL Grade 10 P3 November Mock 2026 Memo (Afrikaans)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL V3 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 100 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 10 bladsye.

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 2 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ALGEMENE RIGLYNE BY DIE ASSESSERING VAN VRAESTEL 3 1. Gebruik die rubrieke soos volg: AFDELING A: VRAAG 1 OPSTEL (50) AFDELING B: VRAAG 2.1–2.4 LANGER TRANSAKSIONELE TEKS (30) AFDELING C: VRAAG 3.1–3.3 KORTER TRANSAKSIONELE TEKS (20) 2. Bestudeer die rubrieke baie deeglik. Let veral daarop dat beplanning, formaat, redigering en struktuur by die rubrieke ingesluit is. 3. As ’n onderwerp misgetas is, word die kandidaat streng gepenaliseer by die inhoud (’n baie lae punt), maar die taal word normaalweg nagesien. 4. Indien ’n skryfstuk grootliks uit die vraestel oorgeskryf is, ontvang die kandidaat geen punte nie (kommentaar: “Nie eie werk nie”). Indien dele van die skryfstuk wel die kandidaat se eie werk is, word daardie dele volgens die laagste kode geassesseer. 5. Die kandidaat word nie addisioneel gepenaliseer indien hy/sy minder as die minimum of meer as die maksimum getal woorde gebruik nie; die rubriek maak reeds voorsiening daarvoor. 6. By die visuele prikkels (VRAAG 1.6.1–1.6.3) moet die titel en die prent bymekaar aansluit. Indien die titel nie by die prent pas nie, maar die inhoud wel op die prent reageer, word die titel geïgnoreer. 7. ’n Holistiese benadering word gevolg: die fokus val nie rigied op ’n enkele spelfout binne die konteks van die sin nie. 8. Slegs die finale poging word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste poging nagesien. SIMBOLE BY DIE NASIEN VERDUIDELIKING SIMBOOL BESKRYWING Woordorde ( )↷ Hakies en pyltjie Spelfout Twee strepies onder die woord Woordkeuse / Haal met ’n streep deur Tydfoute T Hoofletter T in die kantlyn Woord(e) weggelaat ∧ Weglaatteken Taalfoute Enkelstreep onder die fout Paragraafindeling // Dubbele skuinsstreep Woorde uit ander tale X Trek ’n X oor die woord Erkenning van goeie taalgebruik ✓ Regmerkie bo goeie taalgebruik of idees Herhaling hh In die kantlyn Onduidelik/onverstaanbaar ≀ Kronkelstreep in die kantlyn Punktuasie ◦ Omkring die fout Oorgeskryf uit die vraestel Vr In die kantlyn NEERSKRYF VAN PUNTE • Bepaal eers in watter hoofvlak (bv. KNAP) die skryfstuk val, dan of dit in die hoë of lae subkategorie val, en ken dan EEN punt per kriterium toe. • AFDELING A: Inhoud en beplanning (30) + Taal, styl en redigering (15) + Struktuur (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 3 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 = 50 • AFDELING B: Inhoud, beplanning en formaat (18) + Taal, styl en redigering (12) = 30 • AFDELING C: Inhoud, beplanning en formaat (12) + Taal, styl en redigering (8) = 20 Voorbeeld (AFDELING A): I/B: Knap – 22 T/S/R: Gemiddeld – 9 S: 4 TOTAAL: 35/50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 4 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: OPSTEL AFDELING A word volgens die opstelrubriek uit 50 geassesseer. Die kandidaat mag slegs oor EEN onderwerp of prent skryf. Hy/Sy mag enige soort opstel skryf wat by sy/haar interpretasie van die onderwerp pas. Assesseer die opstel sonder vooroordeel, vanuit die kandidaat se oogpunt. Die moontlikhede hieronder is nie bindend nie. VRAAG 1 1.1 My eerste dag op hoërskool Waarskynlik ’n verhalende opstel: die kandidaat vertel van sy/haar eerste dag in graad 8 (of by ’n nuwe skool) – senuwees, nuwe gesigte, verdwaal in die gange, die eerste vriend(in), groot leerders, onderwysers. Die gevoelens aan die begin en aan die einde van die dag moet duidelik wees. ’n Beskrywende benadering is ook aanvaarbaar. [50] 1.2 Die persoon wat ek die meeste bewonder Leen hom tot ’n beskrywende opstel: die kandidaat beskryf ’n persoon (bv. ’n ouer, grootouer, onderwyser, sportster of bekende Suid-Afrikaner) se voorkoms, karakter en dade, en verduidelik WAAROM hy/sy die persoon bewonder. Voorbeelde of ’n kort voorval wat die eienskappe illustreer, versterk die opstel. [50] 1.3 Sosiale media doen meer skade as goed. ’n Argumenterende opstel (die kandidaat stem saam OF nie saam nie en verdedig sy/haar standpunt) of ’n beredenerende opstel (albei kante: kuberafknouery, verslawing, vals nuus en minder slaap teenoor kontak met familie en vriende, inligting, kreatiwiteit en sakegeleenthede) met ’n gevolgtrekking. Die standpunt moet duidelik wees. [50] 1.4 Toe die krag afgaan … Waarskynlik ’n verhalende opstel oor wat gebeur het toe die krag (bv. tydens beurtkrag of ’n storm) afgegaan het: spanning, humor, ’n gesin wat weer saam gesels, ’n inbraak, ’n eksamen wat in kerslig geleer moes word. Die opstel kan ook figuurlik geïnterpreteer word (bv. wanneer iemand se “krag”/energie opraak). [50] 1.5 As ek een ding in my dorp/stad kon verander ’n Bespiegelende of beskrywende opstel: die kandidaat noem EEN probleem of verandering (bv. misdaad, slaggate, rommel, ’n gebrek aan sportfasiliteite of ’n biblioteek), beskryf hoe dit nou is, en verduidelik hoe die verandering die gemeenskap sal help. Die fokus moet op een hoofidee bly. [50] 1.6.1 Prent: ’n ou sleutel met ’n etiket “MOET DIT NOOIT OOPMAAK NIE!” Moontlike interpretasies: ’n geheim, ’n ou kis/kamer/kelder, nuuskierigheid wat tot moeilikheid lei, ’n familiegeheim, ’n skat, ’n spookstorie, of figuurlik: die “sleutel” tot ’n probleem of die verlede. Waarskynlik ’n verhalende opstel met spanning. Die titel is die kandidaat se eie. [50] 1.6.2 Prent: ’n kruispad met ’n padwyser: “MAKLIK” en “MOEILIK” Moontlike interpretasies: ’n moeilike besluit, die regte keuse teenoor die maklike keuse, groepsdruk, vakkeuses en loopbaankeuses, eerlikheid, die pad na sukses. Kan verhalend, bespiegelend of beredenerend wees, mits die verband met die prent duidelik is. [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 5 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.6.3 Prent: ’n klaskamer met “Totsiens, graad 10!” op die bord en ’n briefie “Dankie, Juffrou” op die lessenaar Moontlike interpretasies: die einde van die skooljaar, terugkyk op graad 10, ’n spesiale onderwyser, dankbaarheid, afskeid, verwagtinge vir graad 11, vriende wat skool verlaat. Enige opstelsoort is aanvaarbaar. [50] TOTAAL AFDELING A: 50 SOORTE OPSTELLE (KORT RIGLYN) • Verhalend: vertel ’n storie met ’n duidelike begin, middel (hoogtepunt) en einde; gewoonlik in die verlede tyd. • Beskrywend: beskryf ’n persoon, plek of gebeurtenis so lewendig dat die leser dit kan sien, hoor en voel. • Argumenterend: die skrywer neem ’n duidelike standpunt in en gee redes om die leser te oortuig. • Beredenerend: albei kante van ’n saak word bespreek voordat die skrywer tot ’n gevolgtrekking kom. • Bespiegelend: die skrywer dink oor ’n idee of vraag na; persoonlik van aard. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 6 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: LANGER TRANSAKSIONELE TEKS AFDELING B word volgens die rubriek uit 30 geassesseer. Let op die korrekte formaat van elke teks; formaat is deel van die punt vir Inhoud, beplanning en formaat. VRAAG 2 2.1 VRIENDSKAPLIKE BRIEF • Skrywer se adres regs bo, met die datum daaronder. • Aanhef, bv. Liewe Ouma (sonder komma), met ’n hoofletter na die aanhef. • Inleiding: groet en bedank Ouma/Oupa vir die geskenk; noem wat die geskenk was en waarom dit spesiaal is. • Inhoud: beskryf hoe die verjaardag gevier is (wie was daar, wat het gebeur, kos, ander geskenke). • Slot: weer dankie, vra na haar/sy gesondheid of beplan ’n kuier; afsluiting, bv. Baie liefde, en die skrywer se voornaam. • Toon: informeel, warm en dankbaar. [30] 2.2 FORMELE BRIEF • Skrywer se adres regs bo, met die datum daaronder; ontvanger se titel en adres links (bv. Die Munisipale Bestuurder, Posbus …). • Aanhef: Geagte meneer/mevrou. • Onderwerpreël (onderstreep of in hoofletters), bv. STRAATLIGTE BUITE HOËRSKOOL … WERK NIE. • Inhoud: die presiese plek, hoe lank die probleem al bestaan (drie maande), die gevaar vir leerders (misdaad, ongelukke), en ’n duidelike versoek dat die ligte herstel word. • Slot: bedanking en versoek om ’n antwoord; Die uwe, handtekening, naam en van (en posisie, bv. VLR-lid). • Toon: formeel en beleefd, maar ferm; geen sametrekkings of slengtaal nie. [30] 2.3 DIALOOG • Opskrif/titel en ’n kort beskrywing van die situasie/omgewing (opsioneel, tussen hakies). • Name van die sprekers aan die linkerkant, gevolg deur ’n dubbelpunt; geen aanhalingstekens nie. • Toneelaanwysings (indien gebruik) tussen hakies. • Die vriend(in) se redes (te veel tyd, punte daal, moeg) en die skrywer se teenargumente (gesondheid, spanwerk, vriendskap, tydsbeplanning) moet duidelik wees. Die gesprek moet logies verloop en tot ’n gevolgtrekking kom. • Toon: informeel en vriendelik, maar oortuigend. [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 7 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 2.4 KOERANTBERIG • ’n Pakkende opskrif (en opsioneel ’n subopskrif); die naam van die verslaggewer (byreël). • Die eerste paragraaf beantwoord die vrae WIE, WAT, WAAR en WANNEER. • Inhoud: hoogtepunte van die sportdag (bv. wenspan/-huis, rekords, snaakse oomblikke), aanhalings van leerders of onderwysers, HOE en WAAROM dit ’n sukses was. • Skryf in die derde persoon en in die verlede tyd; feitelike, objektiewe toon. • Kort paragrawe; die belangrikste inligting eerste. [30] TOTAAL AFDELING B: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 8 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: KORTER TRANSAKSIONELE TEKS AFDELING C word volgens die rubriek uit 20 geassesseer. VRAAG 3 3.1 ADVERTENSIE • ’n Pakkende opskrif, bv. VUIL MOTOR? ONS MAAK HOM BLINK! • Wat, wanneer (Saterdag, datum, tye) en waar (bv. skoolparkeerterrein). • Pryse (bv. vir ’n motor, bakkie of taxi), en dat die geld vir die graad 10-uitstappie is. • Ekstra’s (bv. koeldrank en koek te koop) en kontakbesonderhede. • Oorredende taal en uitlegelemente (bv. hoofletters, kolpunte, uitroeptekens). Die woorde word getel; tekeninge verdien geen punte nie. [20] 3.2 INSTRUKSIES • Opskrif: die naam van die gereg. • ’n Lys van bestanddele (met hoeveelhede) en die nodige toerusting. • Genommerde stappe in die korrekte volgorde, bv. 1. Smeer botter aan die een kant van die brood. • Gebiedende wyse; kort, duidelike sinne. • Veiligheidswenke (bv. Wees versigtig met die warm pan.) word positief beoordeel. [20] 3.3 POSKAART • Die adres van die ontvanger aan die regterkant; die boodskap aan die linkerkant (indien die kandidaat ’n poskaart uitteken). • Datum; aanhef, bv. Hallo Thandi. • Kort boodskap: waar die gesin is, hoe die weer is, wat hulle doen/gesien het, gevoelens oor die vakansie. • Afsluiting, bv. Sien jou gou! Groete, en die skrywer se naam. • Toon: informeel en opgewek; kort sinne. [20] TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 100 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 9 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ASSESSERINGSRUBRIEK VIR OPSTEL (AFDELING A) – EERSTE ADDISIONELE TAAL [50 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD EN BEPLANNING (30) Respons en idees; organisering van idees; bewustheid van doel, gehoor en konteks Hoë vlak 28–30 Respons uitsonderlik/treffend en bo verwagting; idees intelligent en volwasse; uitsonderlike organisasie en samehang (inleiding, liggaam, slot) 22–24 Respons baie goed; idees heeltemal relevant, interessant en volwasse; organisasie baie goed en samehangend 16–18 Respons bevredigend; idees redelik samehangend en oortuigend; redelike organisasie 10–12 Wisselvallige samehang; idees onduidelik, nie oorspronklik nie; min bewys van organisasie 4–6 Respons heeltemal irrelevant; idees deurmekaar; vaag en herhalend; geen organisasie nie Lae vlak 25–27 Respons uitmuntend, maar sommige treffende eienskappe ontbreek; knap organisasie en samehang 19–21 Respons goed; idees relevant en interessant; organisasie goed en samehangend 13–15 Respons bevredigend, maar verval soms in onduidelikheid; ’n mate van organisasie 7–9 Respons grootliks irrelevant; idees los en verwarrend; skaars bewys van organisasie 0–3 Geen poging om by die onderwerp te hou nie; deurmekaar en sonder fokus TAAL, STYL EN REDIGERING (15) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, spelling en punktuasie Hoë vlak 14–15 Toon, register, styl en woordeskat hoogs gepas; taalgebruik getuig van vertroue; grammatika en spelling feitlik foutvry 11–12 Baie gepaste toon en woordeskat; taalgebruik effektief; grammatika en spelling grootliks foutvry 8–9 Gepaste toon en woordeskat; taal dra betekenis voldoende oor 5–6 Toon en woordeskat nie gepas nie; baie basiese taalgebruik; baie beperkte woordeskat 0–3 Taal onverstaanbaar; woordeskat so beperk dat dit nie sin maak nie Lae vlak 13 Taalgebruik uitstekend en retories effektief; feitlik foutvry 10 Taalgebruik toepaslik en oor die algemeen effektief; enkele foute 7 Voldoende taalgebruik, maar teenstrydighede; beperkte retoriese middele 4 Taalgebruik onvoldoende; weinig sinsverskeidenheid; woordeskat baie beperk STRUKTUUR (5) Kenmerke van die teks; paragraaf- ontwikkeling en sinskonstruksie 5 Uitstekende ontwikkeling van die onderwerp; uitsonderlike detail; sinne en paragrawe uitsonderlik gekonstrueer 4 Logiese ontwikkeling van detail; samehangend; sinne en paragrawe logies en gevarieerd 3 Relevante detail ontwikkel; sinne en paragrawe goed gekonstrueer; opstel maak nog effens sin 2 Sommige punte geldig; sinne en paragrawe foutief; opstel maak nog sin 0–1 Noodsaaklike punte ontbreek; sinne en paragrawe foutief; opstel maak nie sin nie VERSPREIDING VAN PUNTE 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 LET WEL: Die kriteria vir Inhoud en Taal is in elke vlak in ’n hoë en ’n lae subkategorie verdeel. Struktuur word nie in hoë en lae vlakke verdeel nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V3 10 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ASSESSERINGSRUBRIEK VIR LANGER TRANSAKSIONELE TEKSTE (AFDELING B) – EERSTE ADDISIONELE TAAL [30 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, BEPLANNING EN FORMAAT (18) Respons en idees; organisering van idees; doel, gehoor, kenmerke/ konvensies en konteks 15–18 Respons uitsonderlik, bo verwagting; idees intelligent en volwasse; grondige kennis van die kenmerke van die teks; behou fokus; idees uitgebrei met ondersteunende detail; gepaste en akkurate formaat 11–14 Respons baie goed; goeie kennis van die kenmerke van die teks; geen afwykings nie; samehangend en goed uitgebrei; formaat gepas met onbeduidende foute 8–10 Respons voldoende; voldoende kennis van die kenmerke; enkele afwykings; redelike samehang; sommige detail; formaat oorwegend gepas met enkele foute 5–7 Basiese respons; geringe kennis van die kenmerke; afwykings; inhoud nie altyd samehangend nie; min detail; formaat vaagweg toegepas 0–4 Geen kennis van die kenmerke van die teks nie; betekenis onduidelik met groot afwykings; geen samehang nie; formaat nie toegepas nie TAAL, STYL EN REDIGERING (12) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, punktuasie en spelling 10–12 Toon, register, styl en woordeskat hoogs geskik vir doel, gehoor en konteks; grammatika akkuraat en goed gekonstrueer; feitlik foutloos 8–9 Baie geskik vir doel, gehoor en konteks; grammatika oor die algemeen korrek; baie goeie woordeskat; oorwegend foutloos 6–7 Geskik vir doel, gehoor en konteks; enkele grammatikafoute; voldoende woordeskat; foute belemmer nie betekenis nie 4–5 Minder geskik; grammatika onakkuraat met etlike foute; basiese woordeskat; betekenis belemmer 0–3 Stem nie ooreen met doel, gehoor en konteks nie; besaai met foute; betekenis ernstig belemmer VERSPREIDING VAN PUNTE 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7 ASSESSERINGSRUBRIEK VIR KORTER TRANSAKSIONELE TEKSTE (AFDELING C) – EERSTE ADDISIONELE TAAL [20 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, BEPLANNING EN FORMAAT (12) Respons en idees; organisering van idees; kenmerke/ konvensies en konteks 10–12 Respons uitsonderlik, bo verwagting; grondige kennis van die kenmerke van die teks; behou fokus; idees uitgebrei met detail; gepaste en akkurate formaat 8–9 Respons baie goed; goeie kennis van die kenmerke; geen afwykings nie; samehangend; formaat gepas met onbeduidende foute 6–7 Respons voldoende; voldoende kennis van die kenmerke; enkele afwykings; sommige detail; formaat oorwegend gepas 4–5 Basiese respons; geringe kennis van die kenmerke; afwykings; min detail; formaat vaagweg toegepas 0–3 Geen kennis van die kenmerke nie; betekenis onduidelik; geen samehang nie; formaat nie toegepas nie TAAL, STYL EN REDIGERING (8) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, punktuasie en spelling 7–8 Toon, register en woordeskat hoogs geskik; grammatika akkuraat; feitlik foutloos 5–6 Baie geskik vir doel en gehoor; grammatika oor die algemeen korrek; baie goeie woordeskat 4 Geskik vir doel en gehoor; enkele grammatikafoute wat nie betekenis belemmer nie 3 Minder geskik; grammatika onakkuraat met etlike foute; basiese woordeskat; betekenis belemmer 0–2 Stem nie ooreen met doel en gehoor nie; besaai met foute; betekenis ernstig belemmer VERSPREIDING VAN PUNTE 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5 Kopiereg voorbehou