Afrikaans FAL Grade 10 P2 November Mock Exam 2 2026 QP (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL V2 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) PUNTE: 70 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 20 bladsye.

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 2 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees AL die instruksies aandagtig deur voordat jy die vrae beantwoord. 1. MOENIE probeer om die hele vraestel te lees nie. Raadpleeg die INHOUDSOPGAWE op bladsy 3 en merk die vraagnommers van die vrae oor die afdelings wat jy wil beantwoord. Lees hierdie vrae en kies die vrae wat jy wil beantwoord. 2. Hierdie vraestel bestaan uit VIER afdelings: AFDELING A: Roman (novelle) (35) AFDELING B: Drama (35) AFDELING C: Kortverhale (35) AFDELING D: Gedigte (35) 3. Beantwoord vrae in TWEE afdelings, soos volg: AFDELING A: ROMAN Beantwoord die vraag oor die novelle. AFDELING B: DRAMA Beantwoord die vraag oor die drama. AFDELING C: KORTVERHALE Beantwoord die vrae oor AL TWEE kortverhale. AFDELING D: GEDIGTE Beantwoord die vrae oor AL TWEE gedigte. 4. Beantwoord TWEE vrae: EEN vraag uit elk van die TWEE afdelings wat jy kies. LET WEL: Indien jy AFDELING C (kortverhale) of AFDELING D (gedigte) kies, moet jy die vrae oor AL TWEE tekste in daardie afdeling beantwoord. 5. Gebruik die kontrolelys op bladsy 4 om jou te help. 6. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 7. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 8. Laat ’n reël oop ná elke antwoord. 9. Voorgestelde tydsindeling: ongeveer 60 minute per afdeling. 10. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 3 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INHOUDSOPGAWE Kies TWEE afdelings. AFDELING A: ROMAN (NOVELLE) VRAAGNOMMER VRAAG PUNTE BLADSY 1. Storm Kontekstuele vraag 35 5 AFDELING B: DRAMA 2. Die gelukkige wenner Kontekstuele vraag 35 9 AFDELING C: KORTVERHALE Beantwoord die vrae oor AL TWEE kortverhale. 3.1 “Die laaste kilometer” Kontekstuele vraag 18 13 EN 3.2 “Die vreemde buurvrou” Kontekstuele vraag 17 15 AFDELING D: GEDIGTE Beantwoord die vrae oor AL TWEE gedigte. 4.1 “Taxi-oggend” Kontekstuele vraag 18 17 EN 4.2 “Die walvis by Hermanus” Kontekstuele vraag 17 19 Let wel (Hlayiso-proefvraestel): Die voorgeskrewe letterkundetekste vir graad 10 verskil van provinsie tot provinsie en word deur kopiereg beskerm. Daarom word ALLE tekste in hierdie proefvraestel volledig afgedruk. Die novelle Storm, die drama Die gelukkige wenner, die twee kortverhale en die twee gedigte is deur die eksaminator self geskryf. Lees die teks van die afdeling wat jy kies deeglik voordat jy die vrae beantwoord. Die vraagtipes en puntetoekenning stem ooreen met dié van die graad 10-eindeksamen. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 4 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 KONTROLELYS Gebruik die kontrolelys om te verseker dat jy die vereiste getal vrae beantwoord het. AFDELING VRAAGNOMMERS GETAL VRAE BEANTWOORD DUI AAN (✓) A: Roman (novelle) 1 1 B: Drama 2 1 C: Kortverhale 3 1 (2 kortverhale) D: Gedigte 4 1 (2 gedigte) LET WEL: Maak seker dat jy vrae oor slegs TWEE afdelings beantwoord het. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 5 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: ROMAN (NOVELLE) VRAAG 1: STORM Lees die novelle hieronder noukeurig deur en beantwoord die vrae wat volg. STORM (’n Novelle in drie hoofstukke – eksaminator se eie teks) HOOFSTUK 1: DIE STORM Zoë Arendse was dertien en het saam met haar ouers en haar boetie, Benjamin, aan die rand van Upington gewoon. Agter hul huis het die Kalahari begin: rooi sand, kameeldoringbome en ’n hemel wat nooit ophou nie. Een Vrydagmiddag in Februarie het ’n donderstorm oor die dorp losgebars. Die wind het die sinkplate op die dak laat kerm, en die reën het soos klippies teen die vensters 5 gekletter. Toe die storm bedaar, het Zoë ’n geluid by die agterhek gehoor – ’n sagte, hartseer gehuil. Onder die ou bakkie wat Pa al jare lank wou regmaak, het ’n hondjie gelê. Hy was papnat en vel en been, en sy linkervoorpoot was vol bloed. “Ag, jou arme dingetjie,” het Zoë gefluister. Sy het hom in ’n handdoek toegedraai en 10 na die motorhuis gedra. Daar was net een probleem: Pa. Hendrik Arendse was ’n werktuigkundige met ’n hart van goud, maar hy het een reël gehad wat soos ’n muur om die huis gestaan het: “Geen honde nie. Honde kos geld, en geld groei nie aan kameeldoringbome nie.” Zoë het na die bewende hondjie gekyk. “Ek sal jou Storm noem,” het sy gesê. “En 15 niemand hoef van jou te weet nie.” HOOFSTUK 2: DIE GEHEIM Vir twee weke het Zoë ’n dubbele lewe gelei. Elke oggend voor skool het sy kos van haar eie bord gespaar en dit na die motorhuis gesmokkel. Haar beste vriendin, Refilwe, het haar sakgeld gebruik om ’n sak hondekos te koop. Dr. Naidoo, die veearts in Hoofstraat, het Storm se poot verbind en niks gevra nie toe Zoë haar spaarvarkie op die toonbank leegmaak. 5 Maar die geheim het swaar op Zoë gelê. Elke keer as Pa vir haar glimlag, het sy ’n knop in haar maag gevoel. Ek lieg vir hom, het sy gedink. Maar as ek die waarheid praat, verloor ek vir Storm. Net Benjamin het geweet. Hy was ses en kon gewoonlik geen geheim langer as vyf minute hou nie – behalwe hierdie een. Hy en Storm het onafskeidbare maats geword. 10 Waar die een was, was die ander. Toe, een Dinsdagaand, het Pa die motorhuisdeur oopgemaak om ’n moersleutel te soek. Storm het blaffend uitgestorm en om sy bene gespring. Pa se gesig het rooi geword. “Zoë Arendse! Wat is dit hierdie?” Zoë het niks gesê nie. Die trane het oor haar wange geloop. 15 “Môre neem ek hom na die SPCA,” het Pa gesê. “En ek is nie kwaad oor die hond nie. Ek is kwaad omdat jy vir my gelieg het.” Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 6 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 HOOFSTUK 3: WAAR IS BENJAMIN? Die volgende oggend was Benjamin weg. Sy bed was leeg, en sy rooi pet was nie meer aan die haak agter die deur nie. Ma het gegil. Pa het die bure wakker gemaak. Binne ’n uur het twintig mense met fluitjies en waterbottels die veld agter die huis deursoek. Die son het al hoër geklim, en die hitte het oor die sand gebewe. 5 “Hy het seker gaan wegkruip,” het Zoë gesnik. “Hy wou nie hê dat Storm weggaan nie.” Dit was Storm wat die spoor gevind het. Met sy neus teen die grond het hy die veld ingehardloop, verby die kameeldoringbome, tot by ’n droë rivierloop. Daar, in die skaduwee van ’n rots, het Benjamin gesit – dors, sonverbrand en bang, maar 10 ongedeerd. Hy het sy voet in ’n gat verstuit en kon nie verder loop nie. Pa het Benjamin in sy arms opgetel en hom styf vasgedruk. Toe het hy lank na Storm gekyk, wat stertswaaiend in die sand gestaan het. Daardie aand het Pa ’n nuwe hondekombers by die koöperasie gekoop. “Hy slaap in die kombuis, nie op die beddens nie,” het hy streng gesê, maar sy oë het gelag. 15 Later het Zoë by hom op die stoep kom sit. “Pa, ek is jammer dat ek gelieg het.” Pa het sy arm om haar skouers gesit. “Ek weet, my kind. Volgende keer vertel jy my die waarheid – selfs al is dit moeilik. ’n Mens kan nie ’n huis op ’n fondament van leuens bou nie.” Storm het tussen hulle ingeskuif en sy kop op Zoë se knie gelê. 20 [Eksaminator se eie teks. Alle karakters is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 7 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 1.1 VOLTOOI die volgende paragraaf deur die ontbrekende woord(e) uit die lys hieronder te kies. Skryf slegs die woord(e) langs die vraagnommers (1.1.1 tot 1.1.4) neer. Upington Kimberley ses agt Februarie Desember Naidoo Refilwe Zoë se boetie, Benjamin, was (1.1.1) … jaar oud. Sy het aan die rand van (1.1.2) … gewoon. Die donderstorm het in (1.1.3) … oor die dorp losgebars. Die veearts in Hoofstraat se van is (1.1.4) … (4) 1.2 Noem TWEE dinge wat Zoë agter hul huis kon sien. (2) 1.3 “… die reën het soos klippies teen die vensters gekletter.” (Hoofstuk 1) 1.3.1 Benoem die stylfiguur in “soos klippies”. (1) 1.3.2 Benoem die klankfiguur in die woord “gekletter”. (1) 1.4 Beskryf TWEE dinge oor die toestand van die hondjie toe Zoë hom kry. (2) 1.5 “Geen honde nie. Honde kos geld, en geld groei nie aan kameeldoringbome nie.” (Hoofstuk 1) 1.5.1 Waarom wil Pa nie ’n hond hê nie? (1) 1.5.2 Pa se reël het “soos ’n muur om die huis gestaan”. Wat sê dit vir ons oor die reël? (1) 1.6 Kies ’n beskrywing uit KOLOM B wat by die karakter in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–E) langs die vraagnommers (1.6.1 tot 1.6.4) neer. KOLOM A KOLOM B 1.6.1 Zoë A koop hondekos met haar sakgeld 1.6.2 Refilwe B verbind Storm se seer poot 1.6.3 Dr. Naidoo C kry ’n gewonde hondjie onder ’n ou bakkie 1.6.4 Benjamin D kan gewoonlik nie ’n geheim lank hou nie E is ’n werktuigkundige (4 x 1) (4) 1.7 Waarom, dink jy, noem Zoë die hondjie “Storm”? (1) 1.8 Ek lieg vir hom … Maar as ek die waarheid praat, verloor ek vir Storm. (Hoofstuk 2) Verduidelik die innerlike konflik wat Zoë in hierdie woorde beleef. (2) 1.9 Haal ’n sin uit Hoofstuk 2 aan wat bewys dat Zoë skuldig gevoel het. (1) 1.10 Hoe het Pa uitgevind dat daar ’n hond in die motorhuis is? (1) 1.11 Pa sê hy is nie kwaad oor die hond nie. Waaroor is hy dan kwaad? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 8 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 1.12 Waarom het Benjamin volgens Zoë weggeloop? (1) 1.13 “Die son het al hoër geklim, en die hitte het oor die sand gebewe.” (Hoofstuk 3) Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.13) neer. Hierdie sin skep ’n gevoel van … A dringendheid, want Benjamin is in gevaar in die hitte. B vreugde, want dit is ’n mooi somersdag. C rustigheid, want die veld is stil. D verveling, want niemand kry vir Benjamin nie. (1) 1.14 Skryf die VIER gebeure onder mekaar in die korrekte VOLGORDE neer soos dit in die novelle gebeur. Skryf slegs die letters (A–D) neer. A Pa kry Storm in die motorhuis. B Dr. Naidoo verbind Storm se poot. C Storm volg Benjamin se spoor in die veld. D Zoë draai die hondjie in ’n handdoek toe. (4) 1.15 Waar het Storm vir Benjamin gekry, EN waarom kon Benjamin nie self terugloop nie? (2) 1.16 Pa neem Storm aan die einde van die novelle na die SPCA. Motiveer waarom hierdie stelling ONWAAR is. (1) 1.17 “… het hy streng gesê, maar sy oë het gelag.” (Hoofstuk 3) Wat sê hierdie woorde oor hoe Pa eintlik oor Storm voel? (1) 1.18 “’n Mens kan nie ’n huis op ’n fondament van leuens bou nie.” (Hoofstuk 3) Verduidelik in jou eie woorde wat Pa hiermee bedoel. (1) 1.19 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.19) neer. ’n Belangrike tema in hierdie novelle is … A die gevare van die Kalahari. B dat eerlikheid belangrik is, selfs al is dit moeilik. C dat honde duur is. D dat ouers altyd reg is. (1) 1.20 Dink jy Zoë was reg om Storm vir haar pa weg te steek? Motiveer jou antwoord. (1) [35] TOTAAL AFDELING A: 35 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 9 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: DRAMA VRAAG 2: DIE GELUKKIGE WENNER Lees die drama hieronder noukeurig deur en beantwoord die vrae wat volg. DIE GELUKKIGE WENNER (’n Eenbedryf in twee tonele – eksaminator se eie teks) KARAKTERS: DYLAN PETERSEN ’n graad 10-leerder (15) MIA PETERSEN Dylan se suster (17) OUMA SANNIE Dylan en Mia se ouma SERSANT MOKOENA ’n polisiebeampte TONEEL 1 Die kombuis van die Petersens se huis in Mitchells Plain, Kaapstad. Dit is Donderdagmiddag. Ma, wat nagskof as verpleegster werk, slaap in haar kamer. Haar handsak lê op die kombuistafel. OUMA SANNIE brei. DYLAN sit met sy foon in die hand. DYLAN: (Spring op.) Ja! Ja! Ouma, ek het gewen! OUMA SANNIE: (Kyk oor haar bril.) Gewen? Wat het jy gewen, my kind? Jy het dan niks ingeskryf nie. DYLAN: Kyk hier! ’n Boodskap van SuperSel: “Baie geluk! Jou nommer is gekies. Jy het R20 000 en ’n splinternuwe slimfoon gewen!” 5 OUMA SANNIE: (Sit haar breiwerk neer.) Twintigduisend rand! Mag ek nou meer! DYLAN: Ek moet net ’n verwerkingsfooi van R500 betaal. Hulle wil Ma se bankkaartnommer hê, en die drie syfers agterop die kaart. MIA: (Kom in met skoolboeke.) Wie wil Ma se bankkaartnommer hê? DYLAN: Niemand. Bemoei jou met jou eie sake. 10 MIA: (Gryp die foon en lees hardop.) “… Stuur binne 30 minute, anders verval jou prys.” Dylan, dis ’n swendelary! Niemand gee vir jou R20 000 omdat jou nommer “gekies” is nie. DYLAN: Jy’s net jaloers omdat jy nie gewen het nie! (Gryp die foon terug.) OUMA SANNIE: Kinders, kinders! Moenie baklei nie. Mia, miskien is dit waar. Ek het 15 eenkeer ’n pot by die kerkbasaar gewen. MIA: Ouma, ’n basaar is nie dieselfde as ’n vreemde boodskap op ’n foon nie. Dylan, as iets te goed klink om waar te wees, is dit gewoonlik nie waar nie. (MIA stap kwaad uit. OUMA SANNIE skud haar kop en gaan haal die wasgoed van die draad af.) 20 DYLAN: (Alleen. Hy kyk na Ma se handsak op die tafel. Hy huiwer, kyk na Ma se kamerdeur, haal dan stadig haar bankkaart uit en begin tik.) Net hierdie een keer … As die geld kom, sal Ma so trots op my wees. (Die ligte doof uit.) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 10 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 TONEEL 2 Dieselfde kombuis, die volgende middag. SERSANT MOKOENA sit by die tafel met ’n notaboek. OUMA SANNIE skink tee. DYLAN sit met sy kop onderstebo. MIA leun teen die yskas. SERSANT MOKOENA: Dylan, vertel my presies wat gebeur het. DYLAN: (Sag.) Ek het die kaartnommer gestuur. Toe vra hulle vir ’n kode wat op Ma se foon sou kom. Ma se foon was in haar handsak. Ek het die kode gelees en dit ook vir hulle gestuur. SERSANT MOKOENA: En toe? 5 DYLAN: Vanoggend het Ma ’n SMS van die bank gekry. Iemand het R3 000 by ’n winkel in Johannesburg met haar kaart spandeer. OUMA SANNIE: (Skud haar kop.) Drie duisend rand! Dis meer as my hele pensioen! MIA: Ek het gistermiddag gesien hoe Dylan Ma se kaart terug in haar handsak sit. Gisteraand, toe Ma al by die werk was, het ek haar by die hospitaal gebel, en sy het 10 die bank laat weet dat hulle die kaart moet blokkeer. Maar die skelms was vinniger. SERSANT MOKOENA: Gelukkig was jy oplettend, Mia. Daarom kon hulle nie nóg geld steel nie. Die bank ondersoek die saak, en julle ma kry die geld dalk terug. DYLAN: (Kyk op.) Regtig? SERSANT MOKOENA: Dalk. Maar luister mooi, jong man. Hierdie skelms is soos 15 visvangers. Hulle gooi duisende hoeke met aas uit en wag vir een vis wat byt. Gister was jy die vis. DYLAN: (Skaam.) Ek wou net vir Ma iets moois gee. Sy werk so hard. OUMA SANNIE: (Vryf oor sy hare.) Ek weet, my seun. Ek is ook skuldig. Ek moes na Mia geluister het. 20 SERSANT MOKOENA: (Staan op.) Onthou my drie goue reëls. Een: gee nooit jou PIN, wagwoord of kode vir iemand nie. Twee: betaal nooit geld om ’n prys te ontvang nie. Drie: as jy twyfel, vra eers ’n grootmens. DYLAN: (Staan op en gaan na MIA.) Mia … jammer dat ek gesê het jy’s jaloers. Jy het ons gered. 25 MIA: (Glimlag effens.) Die volgende keer as jy R20 000 “wen”, deel jy dit met my, reg? (Almal lag. Die ligte doof stadig uit.) EINDE [Eksaminator se eie teks. Alle karakters en die maatskappy SuperSel is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 11 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 2.1 Kies ’n beskrywing uit KOLOM B wat by die karakter in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–E) langs die vraagnommers (2.1.1 tot 2.1.4) neer. KOLOM A KOLOM B 2.1.1 Dylan A bel Ma by die hospitaal 2.1.2 Mia B noem drie reëls oor veiligheid 2.1.3 Ouma Sannie C het al ’n pot by ’n kerkbasaar gewen 2.1.4 Sersant Mokoena D stuur sy ma se kaartnommer aan vreemdes E werk nagskof as verpleegster (4 x 1) (4) 2.2 Waar speel TONEEL 1 af, EN wanneer? (2) 2.3 Wat is die verhouding tussen Dylan en Mia? (1) 2.4 Watter TWEE pryse het Dylan volgens die boodskap gewen? (2) 2.5 Noem TWEE dinge wat Dylan moes doen om sy prys te kry. (2) 2.6 “Stuur binne 30 minute, anders verval jou prys.” (Reël 11, Toneel 1) Waarom, dink jy, gee die skelms vir Dylan so min tyd? (1) 2.7 Mia lees die boodskap en sê: “Dylan, dis ’n swendelary!” 2.7.1 Kies die KORREKTE antwoord uit dié tussen hakies. Mia is (agterdogtig/jaloers) wanneer sy die boodskap lees. (1) 2.7.2 Motiveer jou antwoord op VRAAG 2.7.1. (1) 2.8 “… as iets te goed klink om waar te wees, is dit gewoonlik nie waar nie.” (Reëls 17–18, Toneel 1) Verduidelik in jou eie woorde wat Mia hiermee bedoel. (1) 2.9 Waarom, dink jy, huiwer Dylan voordat hy Ma se bankkaart uithaal? (1) 2.10 Lees die woorde in skuinsdruk by reël 21 (Toneel 1). Waarom is hierdie toneelaanwysing belangrik vir die gehoor? (1) 2.11 Watter TWEE stukke inligting het Dylan volgens TONEEL 2 vir die skelms gestuur? (2) 2.12 Hoeveel geld is gesteel, EN waar is dit spandeer? (2) 2.13 Wat het Mia gedoen wat gekeer het dat die skelms nóg geld steel? (1) 2.14 “Hierdie skelms is soos visvangers.” (Reël 15, Toneel 2) 2.14.1 Benoem die stylfiguur in hierdie sin. (1) 2.14.2 Verduidelik hoe die skelms soos visvangers is. (1) 2.15 Waarom wou Dylan die geld hê? (1) 2.16 Waarom sê Ouma Sannie: “Ek is ook skuldig” (reël 19)? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 12 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 2.17 Noem Sersant Mokoena se DRIE goue reëls. (3) 2.18 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (2.18) neer. Dylan se houding teenoor Mia verander in die drama van … A dankbaar na jaloers. B neerhalend na dankbaar. C bang na kwaad. D vriendelik na neerhalend. (1) 2.19 Vergelyk Dylan se gevoelens aan die einde van TONEEL 1 met sy gevoelens aan die begin van TONEEL 2. (2) 2.20 Verduidelik waarom die titel “Die gelukkige wenner” ironies is. (1) 2.21 Wat is die belangrikste boodskap van hierdie drama? (1) 2.22 Dink jy Dylan moet vir sy optrede gestraf word? Motiveer jou antwoord. (1) [35] TOTAAL AFDELING B: 35 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 13 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: KORTVERHALE Beantwoord die vrae oor AL TWEE kortverhale. VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAE 3.1 “DIE LAASTE KILOMETER” Lees die kortverhaal hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Woordverklaring: donga – ’n diep sloot wat deur water uitgespoel is Tumelo Nkosi het elke oggend sewe kilometer skool toe gehardloop – kaalvoet, oor grondpaaie en klippe, want die skoolbus het nie tot by sy ouma se huis gery nie. Hy was nog nooit laat nie. Een oggend het meneer Vermeulen, die sportonderwyser, hom by die hek sien aankom. “Seun, hoe ver hardloop jy elke dag?” 5 “Sewe kilometer, Meneer.” Meneer Vermeulen het sy wenkbroue gelig. “Dan hardloop jy volgende maand vir die skool in die provinsiale veldloop.” Ouma kon nie hardloopskoene bekostig nie. Meneer Vermeulen het ’n ou paar uit die verlore-en-gevind-kas gehaal. Hulle was twee nommers te groot, en Tumelo moes koerantpapier in die punte druk. 10 Op die dag van die wedloop het die atlete by die beginstreep gestaan. Jacques Botha, verlede jaar se kampioen, het na Tumelo se skoene gekyk en gegrinnik. “Wat is dit, Kaalvoetjie? Het jy jou oupa se skoene aan?” Sy maats het gelag. Tumelo het niks gesê nie. Hy het net sy veters stywer vasgemaak. Die skoot het geklap. Vyf kilometer deur die veld, oor ’n rivierloop en teen ’n steil 15 heuwel op. Die heuwel het hom uitgedaag, maar Tumelo het al teen baie erger heuwels gehardloop. Ná vier kilometer was daar net een atleet voor hom: Jacques. Toe, net voor die droë, dorre donga, het Jacques gestruikel. Hy het op die grond neergeslaan en sy enkel vasgegryp. “My enkel! Ek kan nie loop nie!” Tumelo het vir ’n oomblik gehuiwer. Die wenpaal was net een kilometer weg. Hy kon 20 die skare al hoor juig. Wat is belangriker – die beker of hy? Hy het omgedraai, sy hand uitgesteek en Jacques opgehelp. “Sit jou arm om my skouers.” Stadig het hulle saam aangestrompel. Drie atlete het hulle verbygesteek. Toe hulle oor die wenstreep strompel, het die hele skare opgestaan en hande geklap. Tumelo het vierde gekom. 25 Later die middag het die organiseerder ’n spesiale toekenning aangekondig: die Sportmanskapbeker. “Vir ’n jong man wat ons almal vandag geleer het wat ware wen beteken: Tumelo Nkosi!” Jacques het, met sy enkel in ’n verband, nader gehink. Hy het ’n paar splinternuwe hardloopskoene in Tumelo se hande gedruk. “My ekstra paar,” het hy saggies gesê. 30 “Jammer oor wat ek gesê het. Jy is nie ’n Kaalvoetjie nie. Jy is ’n kampioen.” Daardie aand het Ouma die beker op die kaggelrak gesit en lank daarna gekyk. “Jy het nie eerste gekom nie, my kind,” het sy gesê. “Maar jy het die belangrikste wedloop gewen.” [Eksaminator se eie teks] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 14 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.1.1 Hoe ver het Tumelo elke oggend skool toe gehardloop, EN wat was ongewoon daaraan? (2) 3.1.2 Waarom moes Tumelo skool toe hardloop? (1) 3.1.3 Waarom moes Tumelo koerantpapier in die punte van die skoene druk? (1) 3.1.4 “Wat is dit, Kaalvoetjie?” (Reël 12) Wat sê hierdie bynaam vir ons oor Jacques se houding teenoor Tumelo? (1) 3.1.5 “Die heuwel het hom uitgedaag …” (Reël 16) (a) Benoem die stylfiguur in hierdie woorde. (1) (b) Wat sê hierdie woorde vir ons oor die heuwel? (1) 3.1.6 Benoem die klankfiguur in “droë, dorre donga” (reël 18). (1) 3.1.7 Wat het met Jacques gebeur net voor die donga? (1) 3.1.8 Verduidelik die innerlike konflik wat Tumelo beleef toe Jacques val. (2) 3.1.9 Haal die vraag aan wat Tumelo homself vra toe hy huiwer. (1) 3.1.10 In watter posisie het Tumelo in die wedloop geëindig? (1) 3.1.11 Jacques bly aan die einde van die verhaal onvriendelik teenoor Tumelo. Motiveer waarom hierdie stelling ONWAAR is. (1) 3.1.12 Kies die KORREKTE antwoord uit dié tussen hakies. Hierdie verhaal het ’n (eerstepersoons-/derdepersoons)verteller. (1) 3.1.13 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (3.1.13) neer. Die belangrikste tema van hierdie verhaal is … A armoede. B sportmanskap. C jaloesie. D vriendskap tussen ’n ouma en haar kleinseun. (1) 3.1.14 “Maar jy het die belangrikste wedloop gewen.” (Reël 33) Verduidelik wat Ouma hiermee bedoel. (1) 3.1.15 Sou jy ook gestop het om Jacques te help? Motiveer jou antwoord. (1) [18] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 15 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.2 “DIE VREEMDE BUURVROU” Lees die kortverhaal hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Toe mevrou Mahlangu in Januarie langs ons in Akasiastraat kom woon, was my rustige lewe verby. Elke aand presies om sewe-uur het klaviermusiek deur die mure gedonder – so hard dat die glas water op my lessenaar gebewe het. Ek moes vir my Wiskunde-eksamen leer, maar ek kon nie eers my eie gedagtes hoor nie. “Gaan vra haar mooi om sagter te speel,” het Ma gesê. 5 Ek het aan haar deur geklop. Niks. Ek het harder geklop. Steeds niks – net die musiek wat aanhou en aanhou. Toe skryf ek ’n briefie en druk dit onder haar deur in: ASSEBLIEF!!! SOMMIGE MENSE PROBEER LEER!!! Die volgende middag het ons deurklokkie gelui. Op die stoep het ’n klein, grysharige vrou met ’n bord koeksisters gestaan. Sy het my ’n opgevoude briefie gegee. 10 Liewe buurman Ek is baie jammer. My ore het my in die steek gelaat; ek hoor amper niks meer nie. Ek speel hard sodat ek die musiek nog deur die vloer kan voel. Ek was veertig jaar lank ’n musiekonderwyseres. Die klavier is al wat ek oor het. Ek het so klein soos ’n mier gevoel. 15 Sy het stip na my mond gekyk terwyl ek praat. Toe wys sy na my vingers. “Speel jy?” “Nee,” het ek gesê. “Ek wou nog altyd leer, maar lesse is te duur.” Haar oë het gevonkel. “Dan maak ons ’n ooreenkoms. Ek speel voortaan om vyfuur, voordat jy begin leer. En elke Saterdag kom jy vir ’n gratis les.” So het dit begin. Elke Saterdag het ek langs haar op die klavierbank gesit. Sy het my 20 hand op die hout van die klavier gesit sodat ek, net soos sy, die note kon voel. In Desember het ek by die kerssangdiens in die kerksaal gespeel. Mevrou Mahlangu het voor in die eerste ry gesit, met haar hand plat op die verhoog. Toe ek die laaste noot speel, het die trane oor haar wange geloop. Nou hoor ek die musiek anders deur die mure. Dit klink nie meer soos geraas nie. Dit 25 klink soos ’n vriendin wat hallo sê. [Eksaminator se eie teks] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 16 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.2.1 In watter straat het mevrou Mahlangu kom woon? (1) 3.2.2 Noem TWEE redes waarom die klaviermusiek vir die verteller ’n probleem was. (2) 3.2.3 Waarom het mevrou Mahlangu nie die deur oopgemaak toe die verteller klop nie? (1) 3.2.4 Lees die verteller se briefie in reël 8. Noem TWEE maniere waarop die skrywer met die skryfwyse van die briefie wys dat die verteller kwaad was. (2) 3.2.5 Wat het mevrou Mahlangu saamgebring toe sy die volgende middag kom kuier? (1) 3.2.6 Waarom speel mevrou Mahlangu die klavier so hard? (1) 3.2.7 “Ek het so klein soos ’n mier gevoel.” (Reël 15) (a) Benoem die stylfiguur in hierdie sin. (1) (b) Waarom het die verteller so gevoel? (1) 3.2.8 Noem die TWEE dele van die ooreenkoms wat mevrou Mahlangu met die verteller maak. (2) 3.2.9 Verduidelik waarom dit ironies is dat mevrou Mahlangu so lief is vir musiek. (1) 3.2.10 Hoe “luister” mevrou Mahlangu na die verteller se uitvoering by die kerssangdiens (reël 22)? (1) 3.2.11 Hoe verander die verteller se gevoel oor die musiek van die begin tot die einde van die verhaal? (2) 3.2.12 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (3.2.12) neer. Die verhaal leer ons dat … A bure altyd ’n probleem is. B ons iemand se storie moet ken voordat ons oordeel. C klavierlesse baie duur is. D ’n mens altyd briefies moet skryf as jy kwaad is. (1) [17] TOTAAL AFDELING C: 35 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 17 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING D: GEDIGTE Beantwoord die vrae oor AL TWEE gedigte. VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAE 4.1 “TAXI-OGGEND” Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Taxi-oggend 1 Om vyfuur slaap die stad nog onder ’n kombers van nag; 2 by die taxistaanplek staan ons stil in ’n ry en wag. 3 Die straatlig knipoog moeg; die wind byt aan my wang; 4 ’n eerste voël begin sy klein, verkluimde sang. 5 Toe – toet-toet! – kom die taxi blitsvinnig om die draai, 6 die deur skuif oop, die bestuurder roep met ’n wilde swaai. 7 Ons klim in, vyftien mense, skouer teen skouer, knie teen knie, 8 en die radio pomp kwaito, vol ritme en energie. 9 ’n Bouer met ’n helm, sy kosblik in ’n sak, 10 ’n ouma wat gaan skoonmaak in ’n huis met ’n rooi dak, 11 ’n verpleegster wat nog droom, haar kop teen die ruit, 12 en ek, met al my drome, kyk by die venster uit. 13 Die son klim stadig oor die mynhope, rooi en goud; 14 die stad rek sy arms uit, sy strate wyd en oud. 15 Vyftien vreemdelinge, elkeen op pad na sy eie plek – 16 maar vir twintig minute is ons een familie op trek. [Eksaminator se eie gedig] Woordverklaring: verkluimd – styf en gevoelloos van die koue; kwaito – ’n Suid-Afrikaanse musiekstyl; mynhope – groot hope sand wat by goudmyne uitgegrawe is; op trek – op ’n reis 4.1.1 Hoe laat in die oggend begin die gedig? (1) 4.1.2 Kies die stylfiguur of klankfiguur uit KOLOM B wat by die aanhaling in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–E) langs die vraagnommers (4.1.2.1 tot 4.1.2.4) neer. KOLOM A KOLOM B 4.1.2.1 “’n kombers van nag” (versreël 1) A personifikasie 4.1.2.2 “Die straatlig knipoog moeg” (versreël 3) B vergelyking 4.1.2.3 “toet-toet!” (versreël 5) C herhaling 4.1.2.4 “skouer teen skouer, knie teen knie” (versreël 7) D metafoor E klanknabootsing (4 x 1) (4) 4.1.3 Haal TWEE woorde uit strofe 1 aan wat wys dat dit koud is. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 18 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 4.1.4 Kies die KORREKTE antwoord uit dié tussen hakies. Die woord “blitsvinnig” (versreël 5) wys dat die taxi (baie vinnig/baie stadig) aankom. (1) 4.1.5 Wat is die funksie van die aandagstrepe in versreël 5? (1) 4.1.6 Hoeveel mense klim in die taxi? (1) 4.1.7 Noem TWEE van die passasiers wat die spreker in strofe 3 beskryf. (2) 4.1.8 Wat sê die woorde “met al my drome” (versreël 12) vir ons oor die spreker? (1) 4.1.9 Lees versreël 13 en die woordverklaring by “mynhope”. In watter Suid-Afrikaanse stad speel die gedig waarskynlik af? (1) 4.1.10 Gee die rymskema van strofe 1. (1) 4.1.11 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (4.1.11) neer. Die stemming in die gedig verander van … A vrolik na hartseer. B koud en stil na warm en saamhorig. C kwaad na bang. D opgewonde na verveeld. (1) 4.1.12 “… vir twintig minute is ons een familie op trek.” (versreël 16) Verduidelik wat die spreker hiermee bedoel. (1) 4.1.13 Is “Taxi-oggend” ’n gepaste titel vir die gedig? Motiveer jou antwoord. (1) [18] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 19 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 4.2 “DIE WALVIS BY HERMANUS” Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Die walvis by Hermanus 1 Sy kom elke jaar terug, 2 die ou dame van die see, 3 duisende kilometers van die ys af 4 om haar kalf in ons baai te kry. 5 Op die kranse staan ons met ons kameras – 6 ’n hele dorp hou sy asem op. 7 Toe: ’n stert soos ’n swart vlag 8 wat stadig, stadig 9 in die water wegsak. 10 Die walvisroeper blaas sy horing, 11 kinders skree, honde blaf, 12 maar sy steur haar nie aan ons nie; 13 sy het die see om in te dans. 14 Ek wonder of sy ons ook sien: 15 klein, lawaaierige wesens op die rotse 16 wat die strand vol plastiek laat lê 17 en die see met olie vergiftig. 18 Kom terug volgende jaar, ou dame. 19 Ons belowe 20 om beter na jou huis te kyk. [Eksaminator se eie gedig] Woordverklaring: Hermanus – ’n kusdorp in die Wes-Kaap waar walvisse elke jaar kalwers kry; kranse – hoë rotse langs die see; walvisroeper – ’n man wat op ’n horing blaas om mense te wys waar die walvisse is; steur haar nie aan – gee nie om nie 4.2.1 Wie is “die ou dame van die see” (versreël 2)? (1) 4.2.2 Benoem die stylfiguur in versreël 2. (1) 4.2.3 Waarvandaan kom die walvis, EN waarom kom sy elke jaar na Hermanus? (2) 4.2.4 “’n stert soos ’n swart vlag” (versreël 7) (a) Benoem die stylfiguur. (1) (b) Noem EEN ooreenkoms tussen die walvis se stert en ’n vlag. (1) 4.2.5 Waarom, dink jy, word die woord “stadig” in versreël 8 herhaal? (1) 4.2.6 Die sin in versreëls 7 tot 9 loop oor drie kort versreëls. Wat is die effek hiervan? (1) 4.2.7 Noem TWEE geluide wat die mense in strofe 3 maak. (2) 4.2.8 Kies die KORREKTE antwoord uit dié tussen hakies. In strofe 3 is die walvis (rustig/bang) tussen al die lawaai. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 20 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 4.2.9 Haal TWEE byvoeglike naamwoorde uit versreël 15 aan wat wys hoe die walvis die mense dalk sien. (2) 4.2.10 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (4.2.10) neer. Die toon in die laaste strofe is … A spottend. B kwaad. C ernstig en belowend. D vrolik en speels. (1) 4.2.11 Waarna verwys “jou huis” in versreël 20? (1) 4.2.12 Wie is die spreker in hierdie gedig? (1) 4.2.13 Noem EEN manier waarop jy as tiener die see en sy diere kan beskerm, en sê waarom dit sal help. (1) [17] TOTAAL AFDELING D: 35 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou