Afrikaans FAL Grade 10 P2 November Mock 2026 Question Paper (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL V2 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) PUNTE: 70 TYD: 2 uur Hierdie vraestel bestaan uit 20 bladsye.

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 2 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees AL die instruksies aandagtig deur voordat jy die vrae beantwoord. 1. MOENIE probeer om die hele vraestel te lees nie. Raadpleeg die INHOUDSOPGAWE op bladsy 3 en merk die vraagnommers van die vrae oor die afdelings wat jy wil beantwoord. Lees hierdie vrae en kies die vrae wat jy wil beantwoord. 2. Hierdie vraestel bestaan uit VIER afdelings: AFDELING A: Roman (novelle) (35) AFDELING B: Drama (35) AFDELING C: Kortverhale (35) AFDELING D: Gedigte (35) 3. Beantwoord vrae in TWEE afdelings, soos volg: AFDELING A: ROMAN Beantwoord die vraag oor die novelle. AFDELING B: DRAMA Beantwoord die vraag oor die drama. AFDELING C: KORTVERHALE Beantwoord die vrae oor AL TWEE kortverhale. AFDELING D: GEDIGTE Beantwoord die vrae oor AL TWEE gedigte. 4. Beantwoord TWEE vrae: EEN vraag uit elk van die TWEE afdelings wat jy kies. LET WEL: Indien jy AFDELING C (kortverhale) of AFDELING D (gedigte) kies, moet jy die vrae oor AL TWEE tekste in daardie afdeling beantwoord. 5. Gebruik die kontrolelys op bladsy 4 om jou te help. 6. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 7. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 8. Laat ’n reël oop ná elke antwoord. 9. Voorgestelde tydsindeling: ongeveer 60 minute per afdeling. 10. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 3 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INHOUDSOPGAWE Kies TWEE afdelings. AFDELING A: ROMAN (NOVELLE) VRAAGNOMMER VRAAG PUNTE BLADSY 1. Oupa se bye Kontekstuele vraag 35 5 AFDELING B: DRAMA 2. Die nuwe seun Kontekstuele vraag 35 9 AFDELING C: KORTVERHALE Beantwoord die vrae oor AL TWEE kortverhale. 3.1 “Die gebreekte venster” Kontekstuele vraag 18 13 EN 3.2 “Ouma se resepteboek” Kontekstuele vraag 17 15 AFDELING D: GEDIGTE Beantwoord die vrae oor AL TWEE gedigte. 4.1 “Reën in die Karoo” Kontekstuele vraag 18 17 EN 4.2 “Aan tafel” Kontekstuele vraag 17 19 Let wel (Hlayiso-proefvraestel): Die voorgeskrewe letterkundetekste vir graad 10 verskil van provinsie tot provinsie en word deur kopiereg beskerm. Daarom word ALLE tekste in hierdie proefvraestel volledig afgedruk. Die novelle Oupa se bye, die drama Die nuwe seun, die twee kortverhale en die twee gedigte is deur die eksaminator self geskryf. Lees die teks van die afdeling wat jy kies deeglik voordat jy die vrae beantwoord. Die vraagtipes en puntetoekenning stem ooreen met dié van die graad 10-eindeksamen. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 4 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 KONTROLELYS Gebruik die kontrolelys om te verseker dat jy die vereiste getal vrae beantwoord het. AFDELING VRAAGNOMMERS GETAL VRAE BEANTWOORD DUI AAN (✓) A: Roman (novelle) 1 1 B: Drama 2 1 C: Kortverhale 3 1 (2 kortverhale) D: Gedigte 4 1 (2 gedigte) LET WEL: Maak seker dat jy vrae oor slegs TWEE afdelings beantwoord het. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 5 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: ROMAN (NOVELLE) VRAAG 1: OUPA SE BYE Lees die novelle hieronder noukeurig deur en beantwoord die vrae wat volg. OUPA SE BYE (’n Novelle in drie hoofstukke – eksaminator se eie teks) HOOFSTUK 1: NA DIE PLAAS Kagiso Molefe was veertien en het nog nooit buite Johannesburg gebly nie. Toe sy ma in Desember vir ’n maand lank in Durban moes gaan werk, het sy hom na sy oupa se kleinhoewe naby Bela-Bela gestuur. “’n Hele maand sonder wi-fi?” het Kagiso gekla. “Ek gaan doodgaan van verveling.” Oupa Moses was ’n lang, maer man met ’n grys baard en hande so grof soos 5 skuurpapier. Hy het groente gekweek, drie koeie aangehou en – die ergste van alles – bye. Twaalf witgeverfde bykaste het in ’n ry onder die doringbome gestaan. Kagiso was doodbang vir bye. Toe hy ses was, het ’n by hom op die ooglid gesteek. Sy oog het so opgeswel dat hy dit ’n hele week lank nie kon oopmaak nie. “Die bye sal jou nie pla as jy hulle nie pla nie,” het Oupa gesê. “Hulle is soos mense. 10 As jy hulle met respek behandel, behandel hulle jou ook met respek.” Kagiso het nie geantwoord nie. Hy het die eerste week naby die huis gebly en speletjies op sy foon gespeel totdat die battery pap was. HOOFSTUK 2: DIE ONGELUK In die tweede week het Kagiso vir Thabang, die buurman se seun, ontmoet. Thabang was net so oud soos hy, maar hy kon al ’n trekker bestuur en ’n koei melk. Hy het Kagiso gewys hoe om in die dam vis te vang, en saans het hulle onder die sterre gesit en gesels. Vir die eerste keer het Kagiso nie sy foon gemis nie. Een warm Dinsdagoggend het Oupa met sy rookkannetjie na die bykaste gestap om 5 die heuning uit te haal. Kagiso het van ver af gekyk. Skielik het Oupa oor ’n klip gestruikel en hard op die grond geval. ’n Bykas het omgeval en die bye het soos ’n swart wolk opgestyg. “Moenie naby kom nie!” het Oupa geroep. “Die bye is kwaad!” Kagiso het gehuiwer. Toe hardloop hy. Hy het Oupa onder die arms gegryp en hom 10 deur die gonsende wolk tot by die huis gesleep. Twee bye het hom op die arm gesteek, maar hy het nie gestop nie. Thabang se pa het Oupa met sy bakkie na die hospitaal in Bela-Bela geneem. Die dokter het gesê Oupa se enkel is gebreek. Hy sou ses weke lank in gips moes loop. Daardie aand het Oupa bekommerd op die stoep gesit. “Die heuning moet volgende 15 Saterdag by die mark verkoop word,” het hy gesug. “Dit is my geld vir die hele jaar. En nou kan ek nie eers loop nie.” Kagiso het na die bykaste onder die bome in die maanlig gekyk. Sy arm het nog gebrand waar die bye hom gesteek het. HOOFSTUK 3: DIE HEUNINGMARK Die volgende oggend het Kagiso langs Oupa se stoel gaan staan. “Oupa, leer my.” Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 6 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 Oupa het hom lank aangekyk. “Is jy seker, my kind?” Oupa het onder ’n boom gesit met sy been op ’n krat en Kagiso stap vir stap gelei. Thabang het gehelp. Kagiso het Oupa se ou bypak aangetrek. Dit was so groot dat hy soos ’n ruimtevaarder gelyk het. 5 Sy hande het gebewe toe hy die eerste kas oopmaak. Duisende bye het om hom gegons. “Stadig,” het Oupa geroep. “Moenie skrik nie. Werk rustig, dan bly hulle ook rustig.” Kagiso het diep asemgehaal en stadig gewerk. Ná drie dae het hulle sestig bottels vol heuning gehad. Op Saterdag het Kagiso en Thabang ’n tafeltjie by die mark in Bela-Bela opgeslaan. 10 Hulle het ’n bord gemaak: OUPA MOSES SE SUIWER HEUNING – R80 PER BOTTEL. Teen twaalfuur was elke bottel verkoop. Kagiso het die R4 800 versigtig in ’n koevert gesit en dit vir Oupa gegee. Toe sy ma hom aan die einde van Desember kom haal, was Kagiso bruingebrand en hy het ’n nuwe vriend gehad. “Ma, kan ek in die Paasvakansie weer kom?” het hy 15 gevra. Ma het gelag. “Wat het geword van die seun wat sonder wi-fi sou doodgaan?” Oupa het geglimlag en ’n bottel heuning in Kagiso se hand gedruk. “Hy het geleer dat die soetste dinge in die lewe soms ’n bietjie steek.” [Eksaminator se eie teks. Alle karakters is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 7 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 1.1 VOLTOOI die volgende paragraaf deur die ontbrekende woord(e) uit die novelle neer te skryf. Skryf slegs die woord(e) langs die vraagnommers (1.1.1 tot 1.1.4) neer. Kagiso was (1.1.1) … jaar oud. Sy ma moes in (1.1.2) … gaan werk. Oupa se kleinhoewe is naby (1.1.3) … Oupa het (1.1.4) … bykaste gehad. (4) 1.2 “’n Hele maand sonder wi-fi? … Ek gaan doodgaan van verveling.” (Hoofstuk 1) 1.2.1 Waarom wou Kagiso nie na die plaas toe gaan nie? (1) 1.2.2 Benoem die stylfiguur in die sin: “Ek gaan doodgaan van verveling.” (1) 1.3 Oupa het “hande so grof soos skuurpapier” gehad. (Hoofstuk 1) 1.3.1 Benoem die stylfiguur in hierdie woorde. (1) 1.3.2 Wat sê Oupa se hande vir ons oor die soort lewe wat hy lei? (1) 1.4 Waarom was Kagiso so bang vir bye? (1) 1.5 “As jy hulle met respek behandel, behandel hulle jou ook met respek.” (Hoofstuk 1) Verduidelik in jou eie woorde wat Oupa hiermee bedoel. (1) 1.6 Kies ’n beskrywing uit KOLOM B wat by die karakter in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–E) langs die vraagnommers (1.6.1 tot 1.6.4) neer. KOLOM A KOLOM B 1.6.1 Kagiso A neem Oupa na die hospitaal 1.6.2 Oupa Moses B kan ’n trekker bestuur en ’n koei melk 1.6.3 Thabang C is in Durban aan die werk 1.6.4 Thabang se pa D kweek groente en hou bye aan E is van kleins af bang vir bye (4 x 1) (4) 1.7 Noem TWEE dinge wat Kagiso en Thabang saam gedoen het. (2) 1.8 “Vir die eerste keer het Kagiso nie sy foon gemis nie.” (Hoofstuk 2) Wat sê hierdie sin oor die verandering in Kagiso? (1) 1.9 Hoe het Oupa beseer geraak? (1) 1.10 Kagiso het Oupa deur die wolk bye tot by die huis gesleep. 1.10.1 Kies die KORREKTE antwoord uit dié tussen hakies. Hier tree Kagiso (dapper/lafhartig) op. (1) 1.10.2 Motiveer jou antwoord op VRAAG 1.10.1. (1) 1.11 Watter besering het Oupa opgedoen, EN hoe lank sou hy in gips moes loop? (2) 1.12 Waarom was Oupa so bekommerd dat hy nie kon loop nie? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 8 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 1.13 Kagiso het in die bypak “soos ’n ruimtevaarder gelyk” (Hoofstuk 3). Waarom, dink jy, het hy so gelyk? (1) 1.14 Haal ’n sin uit Hoofstuk 3 aan wat bewys dat Kagiso senuweeagtig was toe hy die eerste kas oopmaak. (1) 1.15 Skryf die VIER gebeure onder mekaar in die korrekte VOLGORDE neer soos dit in die novelle gebeur. Skryf slegs die letters (A–D) neer. A Kagiso trek Oupa se ou bypak aan. B Oupa struikel oor ’n klip. C Kagiso en Thabang verkoop heuning by die mark. D Kagiso ontmoet vir Thabang. (4) 1.16 Hoeveel bottels heuning het hulle verkoop, EN hoeveel geld het hulle altesaam gekry? (2) 1.17 “Wat het geword van die seun wat sonder wi-fi sou doodgaan?” (Hoofstuk 3) Wat bedoel Ma met hierdie vraag? (1) 1.18 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.18) neer. ’n Belangrike tema in hierdie novelle is … A om jou vrees te oorwin. B hebsug. C wraak. D die gevare van die stad. (1) 1.19 “… die soetste dinge in die lewe soms ’n bietjie steek.” (Hoofstuk 3) Verduidelik hoe hierdie woorde op Kagiso se ervaring van toepassing is. (1) 1.20 Sou jy graag ’n vakansie op ’n plaas soos Oupa Moses s’n wou deurbring? Motiveer jou antwoord. (1) [35] TOTAAL AFDELING A: 35 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 9 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: DRAMA VRAAG 2: DIE NUWE SEUN Lees die drama hieronder noukeurig deur en beantwoord die vrae wat volg. DIE NUWE SEUN (’n Eenbedryf in twee tonele – eksaminator se eie teks) KARAKTERS: JONAS KOK ’n nuwe leerder (15) van ’n plaas naby Calvinia BRANDON MEYER ’n graad 10-leerder en rugbyspeler (15) AYANDA ZULU die klasleier (15) MNR. DUBE die Natuurwetenskap-onderwyser TONEEL 1 ’n Graad 10-klaskamer. Dit is Maandagoggend voor die eerste periode. Die leerders praat hard. JONAS staan by die deur met ’n ou, gelapte skooltas. BRANDON: (Kyk Jonas op en af.) Hallo! Wie is jy dan? Het jy verdwaal? JONAS: (Sag.) Ek is Jonas. Ek is nuut. Ek kom van Calvinia af. BRANDON: Calvinia! (Lag hard.) Waar is dit? Tussen die skape en die bossies? (Wys na Jonas se skoene.) En kyk net na daardie skoene! Het jy dit by jou oupa geleen? AYANDA: (Staan op.) Los hom uit, Brandon. Hy is skaars vyf minute hier. 5 BRANDON: Ek maak net ’n grap, Ayanda. Moenie so ernstig wees nie. (Gryp Jonas se tas en gooi dit na ’n maat agter in die klas.) Vang! JONAS: (Kalm.) Gee asseblief my tas terug. BRANDON: (Boots hom na.) “Gee asseblief my tas terug.” Hoor hoe mooi praat die plaasjapie! 10 (MNR. DUBE kom in. Almal word skielik stil. Die tas word vinnig onder ’n bank ingeskuif.) MNR. DUBE: Goeiemôre, klas. Ek sien ons het ’n nuwe leerder. Welkom, Jonas. Gaan sit asseblief langs Brandon – daar is ’n leë plek. BRANDON: (Kreun.) Ag nee, Meneer! 15 MNR. DUBE: Wees dankbaar vir jou nuwe maat, Brandon, want ek deel julle vandag in pare in vir die Natuurwetenskap-projek. Elke paar moet ’n model bou en verduidelik hoe dit werk. Die projek tel twintig persent van julle punt. Brandon en Jonas, julle werk saam. Julle onderwerp is: “Hoe werk ’n windpomp?” BRANDON: ’n Windpomp? Meneer, ek weet niks van windpompe nie! 20 JONAS: (Glimlag effens.) Ek weet. (Die ligte doof uit.) TONEEL 2 Die skoolbiblioteek, ’n week later. Dit is ná skool. JONAS sit by ’n tafel met ’n model van ’n windpomp wat hy van draad en ou blikkies gebou het. BRANDON kom in met sy rugbystewels oor sy skouer. BRANDON: (Gooi sy tas neer.) Jammer ek is laat. Oefening. JONAS: Jy was nou al drie keer laat. Die projek moet Vrydag ingehandig word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 10 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 BRANDON: (Kyk na die model.) Het jy dit alleen gebou? JONAS: My pa herstel windpompe op die plase rondom Calvinia. Ek klim al van ses jaar oud saam met hom op die leer. 5 BRANDON: (Gaan sit stadig.) Jonas … ek moet jou iets sê. As ek hierdie kwartaal Natuurwetenskap druip, haal my pa my uit die rugbyspan uit. Ek sukkel. Ek verstaan niks van al die formules nie. JONAS: Hoekom het jy niks gesê nie? BRANDON: (Kyk weg.) Brandon Meyer vra nie hulp nie. Veral nie van … (Hy bly stil.) 10 JONAS: Van die plaasjapie? BRANDON: (Skaam.) Ja. Ek was ’n idioot. Ek is jammer oor jou tas. En oor die skoene. JONAS: (Skuif die model nader.) My pa sê altyd: “’n Windpomp werk net as hy saam met die wind draai, nie teen die wind nie.” Kom ons werk saam, nie teen mekaar nie. 15 BRANDON: (Glimlag.) Reg so. Wys my hoe die ding werk. JONAS: (Wys na die model.) Die wind draai die wiel bo-op. Die wiel laat die stang op en af beweeg, en die stang pomp die water uit die grond. BRANDON: (Verbaas.) Maar dis eintlik nie so moeilik nie! (AYANDA kom in met ’n stapel boeke.) 20 AYANDA: (Kyk van die een na die ander.) Wel, wel! Is dit Brandon Meyer wat in die biblioteek sit en leer? BRANDON: (Lag.) Moenie dit vir die span vertel nie. (Vir JONAS.) Hei, die span gaan Vrydag ná die wedstryd pizza eet. Wil jy saamkom? JONAS: (Verbaas.) Ek? 25 BRANDON: Ja, jy. Iemand moet tog vir die ouens verduidelik hoe ’n windpomp werk. (Almal lag. Die ligte doof stadig uit.) EINDE [Eksaminator se eie teks. Alle karakters is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 11 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 2.1 VOLTOOI die volgende paragraaf deur die ontbrekende woord(e) uit die drama neer te skryf. Skryf slegs die woord(e) langs die vraagnommers (2.1.1 tot 2.1.4) neer. Jonas kom van ’n plaas naby (2.1.1) … af. Brandon speel (2.1.2) … Die klasleier se naam is (2.1.3) … Die projek tel (2.1.4) … persent van die leerders se punt. (4) 2.2 Kies ’n beskrywing uit KOLOM B wat by die karakter in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–E) langs die vraagnommers (2.2.1 tot 2.2.4) neer. KOLOM A KOLOM B 2.2.1 Jonas A herstel windpompe op die plase 2.2.2 Brandon B ’n nuwe leerder wat ’n model bou 2.2.3 Ayanda C sê vir Brandon hy moet Jonas uitlos 2.2.4 Mnr. Dube D deel die klas in pare in E sukkel met Natuurwetenskap (4 x 1) (4) 2.3 Waar speel TONEEL 1 af? (1) 2.4 Wat is die funksie van die woorde wat tussen hakies en in skuinsdruk geskryf is, byvoorbeeld (Kyk weg.)? (1) 2.5 “Waar is dit? Tussen die skape en die bossies?” (Reël 3, Toneel 1) Wat wil Brandon met hierdie woorde oor Calvinia sê? (1) 2.6 Noem TWEE maniere waarop Brandon vir Jonas in TONEEL 1 terg. (2) 2.7 Waarom word die klas skielik stil toe mnr. Dube inkom? (1) 2.8 Waarom, dink jy, word Jonas se tas vinnig onder ’n bank ingeskuif? (1) 2.9 Jonas glimlag effens en sê: “Ek weet.” (Reël 21, Toneel 1) Waarom glimlag hy? (1) 2.10 Waar speel TONEEL 2 af, EN wanneer? (2) 2.11 Waarvan het Jonas die model van die windpomp gebou? (1) 2.12 Hoe weet Jonas so baie van windpompe? (1) 2.13 Waarom is Brandon bang om Natuurwetenskap te druip? (1) 2.14 “Brandon Meyer vra nie hulp nie.” (Reël 10, Toneel 2) Wat sê hierdie woorde vir ons oor Brandon se karakter? (1) 2.15 Noem die TWEE dinge waaroor Brandon by Jonas om verskoning vra. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 12 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 2.16 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (2.16) neer. Wanneer Brandon om verskoning vra, wys dit dat hy … A nog steeds met Jonas spot. B besef dat hy verkeerd was. C bang is vir mnr. Dube. D nie van Jonas hou nie. (1) 2.17 “’n Windpomp werk net as hy saam met die wind draai, nie teen die wind nie.” (Reël 14, Toneel 2) Verduidelik hoe hierdie woorde op Jonas en Brandon van toepassing is. (1) 2.18 Verduidelik in jou eie woorde hoe ’n windpomp volgens Jonas werk. (2) 2.19 “Wel, wel! Is dit Brandon Meyer wat in die biblioteek sit en leer?” (Reël 21, Toneel 2) 2.19.1 Kies die KORREKTE antwoord uit dié tussen hakies. Ayanda is (verbaas/kwaad) toe sy Brandon in die biblioteek sien. (1) 2.19.2 Motiveer jou antwoord op VRAAG 2.19.1. (1) 2.20 Waarom vra Brandon vir Ayanda: “Moenie dit vir die span vertel nie” (reël 23)? (1) 2.21 Hoe wys Brandon aan die einde van die drama dat hy Jonas nou as ’n vriend aanvaar? (1) 2.22 Jonas bly aan die einde van die drama kwaad vir Brandon. Motiveer waarom hierdie stelling ONWAAR is. (1) 2.23 Wat is die belangrikste boodskap van hierdie drama? (1) 2.24 Wat sou jy gedoen het as jy in Ayanda se plek in TONEEL 1 was? Motiveer jou antwoord. (1) [35] TOTAAL AFDELING B: 35 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 13 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: KORTVERHALE Beantwoord die vrae oor AL TWEE kortverhale. VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAE 3.1 “DIE GEBREEKTE VENSTER” Lees die kortverhaal hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Elke middag ná skool het Sipho en sy maats in Kerkstraat sokker gespeel. Die doele was twee bakstene aan elke kant van die straat, en die bal was so oud dat die leer op plekke afgeskil het. Aan die einde van die straat het oom Gerrit Pretorius gewoon. Hy was ’n ou man wat alleen gebly het, en die kinders was bang vir hom. Hy het nooit geglimlag nie, en as 5 die bal in sy tuin beland het, het hy dit nie teruggegooi nie. “Die ou man eet seker kinders vir ontbyt,” het Lucky altyd gesê. Een Woensdag het Sipho die bal so hard geskop dat dit hoog oor die doel getrek het – reg deur oom Gerrit se voorkamervenster. KRRAK! Glas het oral gespat. Vir ’n oomblik het niemand beweeg nie. Toe skree Lucky: “Hardloop!” Binne sekondes 10 was die straat leeg. Net Sipho het bly staan. Sy hart het soos ’n trom geklop. Hy het aan sy ma se woorde gedink: “’n Mens vat verantwoordelikheid vir jou foute.” Met lamme bene het hy na die voordeur gestap en geklop. Oom Gerrit het die deur oopgemaak. In sy hand was die sokkerbal. “Ek … ek is jammer, Oom,” het Sipho gestamel. “Dit was ek. Ek het nie geld nie, maar 15 ek kan vir Oom werk totdat die venster betaal is.” Die ou man het hom lank aangekyk. Toe sê hy: “Saterdag, agtuur. Die gras moet gesny word.” Daardie Saterdag het Sipho die gras gesny en die onkruid uitgetrek. Teen die middag het oom Gerrit vir hom ’n glas koeldrank en ’n stuk melktert gebring. Hulle het op 20 die stoep gesit, en Sipho het die foto’s teen die muur raakgesien: ’n jong man in ’n sokkertrui wat ’n trofee omhoog hou. “Is dit Oom?” het Sipho verbaas gevra. Oom Gerrit het vir die eerste keer geglimlag. “1968. Ons het die provinsiale beker gewen. Ek was die doelwagter.” Vir die volgende ses Saterdae het Sipho by oom Gerrit gewerk. Die oom het hom van 25 die groot wedstryde vertel en hom gewys hoe om die bal met die binnekant van sy voet te skop. “Dan gaan die bal waarheen jy wil hê – en nie deur ’n ou man se venster nie!” Op die laaste Saterdag het oom Gerrit ’n ou kartondoos uitgebring. Daarin was ’n paar blinkgepoetste sokkerstewels. “Hulle het lank genoeg in die kas gestaan,” het 30 hy gesê. “Hulle moet weer speel.” Die volgende Woensdag het die kinders weer in Kerkstraat gespeel. Op die stoep aan die einde van die straat het ’n ou man gesit en hard geskree: “Binnekant van die voet, Sipho! Binnekant van die voet!” [Eksaminator se eie teks] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 14 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.1.1 Waar het die kinders sokker gespeel, EN wat het hulle as doele gebruik? (2) 3.1.2 Noem EEN rede waarom die kinders bang was vir oom Gerrit. (1) 3.1.3 “Die ou man eet seker kinders vir ontbyt.” (Reël 6) (a) Benoem die stylfiguur in hierdie sin. (1) (b) Wat sê hierdie sin oor hoe die kinders oor oom Gerrit gedink het? (1) 3.1.4 Benoem die klankfiguur in die woord “KRRAK!” (reël 9). (1) 3.1.5 Wat het Sipho se maats gedoen nadat die venster gebreek het? (1) 3.1.6 “Sy hart het soos ’n trom geklop.” (Reël 11) Hoe het Sipho op hierdie oomblik gevoel? (1) 3.1.7 Haal die woorde van Sipho se ma aan wat hom laat besluit het om nie weg te hardloop nie. (1) 3.1.8 Hoe wou Sipho vir die gebreekte venster betaal? (1) 3.1.9 Noem TWEE take wat Sipho die eerste Saterdag by oom Gerrit gedoen het. (2) 3.1.10 Wat het Sipho uit die foto’s teen die muur uitgevind? (1) 3.1.11 “Oom Gerrit het vir die eerste keer geglimlag.” (Reël 23) Wat sê hierdie sin oor die verandering in oom Gerrit? (1) 3.1.12 Watter geskenk het oom Gerrit op die laaste Saterdag vir Sipho gegee? (1) 3.1.13 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (3.1.13) neer. Die belangrikste tema van hierdie verhaal is … A sport is gevaarlik. B eerlikheid en verantwoordelikheid. C ou mense is onvriendelik. D geld maak jou gelukkig. (1) 3.1.14 Hoe verskil oom Gerrit se houding teenoor die kinders se sokker aan die einde van die verhaal van sy houding aan die begin? (1) 3.1.15 Sou jy saam met Sipho se maats weggehardloop het? Motiveer jou antwoord. (1) [18] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 15 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.2 “OUMA SE RESEPTEBOEK” Lees die kortverhaal hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Ouma Rosie is verlede winter oorlede. Sy was die soort ouma wat altyd ’n blik vol beskuit gehad het en wat elke Sondag vir die hele familie gekook het. Ná die begrafnis het die huis vreemd stil geword. Niemand het meer op Sondae kom kuier nie. Ma het Ouma se goed in bokse gepak, en ek moes help. Onder in ’n kartondoos het ek Ouma se ou resepteboek gekry. Die buiteblad was vetterig en vol vingermerke, en 5 die hoeke was omgekrul van jare se gebruik. Ek het daardeur geblaai. Elke resep was in Ouma se netjiese, skuins handskrif geskryf. Langs die resep vir pampoenkoekies het sy geskryf: Minder suiker – Jan hou nie van te soet nie. Jan was my oupa. Toe val ’n opgevoude stuk papier uit die boek. Daarop het in groot letters gestaan: 10 VIR MY LERATO. My hande het gebewe toe ek dit oopvou. Liewe Lerato As jy hierdie brief lees, is ek nie meer daar om jou te wys hoe om melktert te bak nie. Moenie te hartseer wees nie. Die resep is op bladsy 47. Onthou: die geheim is 15 geduld. Die melk moet stadig kook, anders brand dit aan. Bak dit vir die familie op my verjaardag, sodat almal weer saam om die tafel sit. Baie liefde Ouma Ek het die brief teen my bors vasgedruk en gehuil soos ek nog nooit gehuil het nie. 20 Ouma se verjaardag was op 12 Augustus, drie weke later. Ek het elke middag in die kombuis geoefen. Die eerste tert het aangebrand. Die tweede een was so pap soos sop. Ma het gelag en gesê die hond is baie bly oor al my mislukkings. Maar die derde tert was perfek: goudgeel, met kaneel bo-op, net soos Ouma s’n. Op 12 Augustus het ek die hele familie genooi. Oom Thabo het van Pretoria af gekom 25 en tant Dineo van Bloemfontein af. Toe ek die melktert op die tafel sit, was dit vir ’n oomblik doodstil. “Dit ruik presies soos Ma s’n,” het oom Thabo saggies gesê. Daardie middag het ons gelag en stories oor Ouma vertel tot die son gesak het. Die huis was nie meer stil nie. 30 Nou bak ek elke jaar op 12 Augustus Ouma se melktert. En elke jaar sit die hele familie weer saam om die tafel – net soos Ouma wou hê. [Eksaminator se eie teks] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 16 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.2.1 Wanneer is Ouma Rosie oorlede? (1) 3.2.2 Noem TWEE dinge wat wys dat Ouma Rosie vir haar familie gesorg het. (2) 3.2.3 Waarom het die huis ná die begrafnis “vreemd stil” geword? (1) 3.2.4 Haal EEN woord uit reël 5 aan wat wys dat die resepteboek baie gebruik is. (1) 3.2.5 Wie was Jan? (1) 3.2.6 “My hande het gebewe toe ek dit oopvou.” (Reël 12) Hoe het Lerato op hierdie oomblik gevoel? (1) 3.2.7 Wat is volgens Ouma die geheim van ’n goeie melktert? (1) 3.2.8 Waarom wou Ouma hê dat Lerato die melktert op haar verjaardag moet bak? (1) 3.2.9 “Die tweede een was so pap soos sop.” (Reël 22) (a) Benoem die stylfiguur in hierdie sin. (1) (b) Wat was verkeerd met die tweede tert? (1) 3.2.10 Waarom was die hond “baie bly” oor Lerato se mislukkings? (1) 3.2.11 Noem TWEE familielede wat op 12 Augustus kom kuier het. (2) 3.2.12 “Dit ruik presies soos Ma s’n.” (Reël 28) Waarom noem oom Thabo vir Ouma Rosie “Ma”? (1) 3.2.13 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (3.2.13) neer. Die verhaal word vertel deur … A Ma as eerstepersoonsverteller. B ’n derdepersoonsverteller. C Lerato as eerstepersoonsverteller. D oom Thabo. (1) 3.2.14 “Die huis was nie meer stil nie.” (Reël 29) Hoe het Ouma se brief hierdie verandering moontlik gemaak? (1) [17] TOTAAL AFDELING C: 35 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 17 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING D: GEDIGTE Beantwoord die vrae oor AL TWEE gedigte. VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAE 4.1 “REËN IN DIE KAROO” Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Reën in die Karoo 1 Die veld lê bruin en dors en kaal, 2 die dam is net ’n bord van klei. 3 Die skape staan met koppe laag 4 en wag, en wag, en wag. 5 Oupa staan elke aand by die hek 6 en lees die wolke soos ’n koerant; 7 hy sê niks nie, hy vryf net sy ken 8 en skud sy kop: “Nie vanaand nie.” 9 Toe, een middag, rol die donder 10 soos ’n leë drom oor die rante, 11 en die eerste druppels val – 12 tik-tik-tik op die sinkdak. 13 Die aarde drink met groot slukke, 14 die kinders dans kaalvoet in die modder, 15 en Oupa staan met sy hoed in sy hand 16 en laat die reën sy trane wegwas. [Eksaminator se eie gedig] Woordverklaring: Karoo – ’n droë streek in die binneland van Suid-Afrika rante – klein heuwels ken – die onderste deel van die gesig 4.1.1 Watter probleem het die mense en diere in die eerste strofe? (1) 4.1.2 Haal TWEE woorde uit versreël 1 aan wat wys hoe die veld lyk. (2) 4.1.3 “die dam is net ’n bord van klei” (versreël 2) (a) Benoem die stylfiguur in hierdie versreël. (1) (b) Wat sê hierdie versreël vir ons oor die dam? (1) 4.1.4 Waarom, dink jy, word die woord “wag” in versreël 4 drie keer herhaal? (1) 4.1.5 Oupa “lees die wolke soos ’n koerant” (versreël 6). Wat doen Oupa eintlik? (1) 4.1.6 Hoe voel Oupa elke aand wanneer hy sê: “Nie vanaand nie” (versreël 8)? (1) 4.1.7 Benoem die klankfiguur in “tik-tik-tik” (versreël 12). (1) 4.1.8 Die donder rol “soos ’n leë drom oor die rante” (versreël 10). Watter sintuig word hier aangespreek? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 18 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 4.1.9 “Die aarde drink met groot slukke” (versreël 13) (a) Benoem die stylfiguur in hierdie versreël. (1) (b) Verduidelik wat met die grond gebeur. (1) 4.1.10 Hoe wys die kinders dat hulle bly is oor die reën? (1) 4.1.11 Waarom, dink jy, huil Oupa in die laaste strofe? (1) 4.1.12 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (4.1.12) neer. Die stemming in die gedig verander van … A vreugde na hartseer. B moedeloosheid na vreugde. C woede na vrees. D verveling na woede. (1) 4.1.13 Uit hoeveel strofes bestaan hierdie gedig? (1) 4.1.14 Die reën begin in die nag val. Motiveer waarom hierdie stelling ONWAAR is. (1) 4.1.15 Is “Reën in die Karoo” ’n gepaste titel vir die gedig? Motiveer jou antwoord. (1) [18] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 19 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 4.2 “AAN TAFEL” Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Aan tafel 1 Ons sit om die tafel, al vyf van ons, 2 maar elkeen is ver weg: 3 Pa in sy e-posse, Ma in haar resepte, 4 my boetie in ’n sokkerwedstryd in Spanje, 5 en ek – ek is in almal se lewens behalwe my eie. 6 Die kos word koud. Die skerms bly warm. 7 Niemand sê: “Gee asseblief die sout aan.” 8 Ons duime praat; ons monde eet. 9 Toe, sonder waarskuwing: beurtkrag. 10 Die skerms sterf een vir een 11 soos kerse in die wind. 12 In die donker vind Ma ’n kers. 13 In die kerslig sien ek Pa se gesig – 14 wanneer het hy so grys geword? 15 Ons praat. Ons lag. Ons onthou. 16 Om nege-uur kom die krag terug. 17 Niemand staan op om die lig aan te skakel nie. [Eksaminator se eie gedig] Woordverklaring: beurtkrag – wanneer die elektrisiteit vir ’n paar uur afgesny word 4.2.1 Hoeveel mense sit om die tafel? (1) 4.2.2 Noem TWEE familielede en wat elkeen op sy/haar foon doen. (2) 4.2.3 “… ek is in almal se lewens behalwe my eie.” (versreël 5) Wat doen die spreker waarskynlik op haar/sy foon? (1) 4.2.4 “Die kos word koud. Die skerms bly warm.” (versreël 6) Benoem die stylfiguur waar twee teenoorgestelde dinge naas mekaar geplaas word. (1) 4.2.5 “Ons duime praat; ons monde eet.” (versreël 8) Verduidelik wat die gesin in plaas van praat doen. (1) 4.2.6 Wat gebeur skielik in versreël 9? (1) 4.2.7 “Die skerms sterf een vir een / soos kerse in die wind.” (versreëls 10–11) (a) Benoem die stylfiguur in “soos kerse in die wind”. (1) (b) Verduidelik wat met die selfone gebeur. (1) 4.2.8 Wat merk die spreker in die kerslig aan Pa se gesig op? (1) 4.2.9 Waarom, dink jy, het die spreker dit nie vroeër opgemerk nie? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 20 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 4.2.10 Haal die versreël aan wat wys dat die gesin in die donker weer met mekaar begin praat. (1) 4.2.11 Waarom staan niemand op om die lig aan te skakel toe die krag terugkom nie? (1) 4.2.12 Kies die KORREKTE antwoord om die sin mee te voltooi. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (4.2.12) neer. Die boodskap van die gedig is dat … A beurtkrag goed is vir Suid-Afrika. B selfone gevaarlik is. C tyd saam met jou familie belangriker as skerms is. D ’n mens nie in die donker moet eet nie. (1) 4.2.13 Die gedig het ’n vaste rympatroon. Motiveer waarom hierdie stelling ONWAAR is. (1) 4.2.14 Is “Aan tafel” ’n gepaste titel vir hierdie gedig? Motiveer jou antwoord. (1) 4.2.15 Stem jy saam dat selfone families van mekaar af wegneem? Motiveer jou antwoord. (1) [17] TOTAAL AFDELING D: 35 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou